SỐ 1452 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ NI ĐÀ NA - MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 5

7. Nhiếp tụng thứ bảy trong Biệt môn thứ tư:

Ngoại đạo lạm nhận y,

Ký hiệu, khi chết cho,

Có năm loại thân hữu,

Tác pháp xin được đi.

Phật tại Trúc lâm, thành Vương xá, lúc đó vua Ảnh Thắng nước Ma-kiệt-đà sau khi nghe Phật thuyết diệu pháp được kiến đế, cùng tám vạn chư thiên và các trưởng giả, cư sĩ, Bà-la-môn trong nước Ma-kiệt- đà có hơn trăm ngàn người. Ở trong đại chúng này vua lập chế nghiêm và thông báo cho nhân dân trong nước đều biết là cấm ngặt không được trộm cướp, nếu ai trái phạm sẽ bị đuổi ra khỏi nước và tịch thu hết tài sản của kẻ cướp để bồi thường cho người bị cướp. Lúc đó Phật cũng thuyết kinh Thiếu niên cho vua Thắng quang nước Kiều-tát-la, vua được điều phục rồi cũng lập chế nghiêm cho nhân dân trong nước mình là cấm ngặt không được trộm cướp, ai trái phạm sẽ bị xử tử và tịch thu hết tài sản của kẻ cướp để bồi thường cho người bị cướp. Do đó bọn giặc cướp phải rút đi đến ở nơi biên giới của hai nước này, lúc đó có đoàn thương nhân từ nước Ma-kiệt-đà đến nước Kiều-tát-la buôn bán, khi đến biên giới nước Kiều-tát-la, họ cho những người theo hộ vệ trở về, không ngờ ngay chỗ biên giới lại gặp giặc cướp cướp hết tài vật, họ chạy thoát đến gặp vua Thắng quang tâu rằng: "đại vương biết cho, ở trong quốc giới này trước đây có nhiều giao dịch mua bán, nhưng nay có cướp ắt là các thương nhân sẽ không đến nữa", vua nghe rồi liền ra lịnh cho đại tướng quân Tỳ lư trạch ca thống lĩnh bốn binh đến biên giới bắt giặc cướp. Lúc đại tướng quân đem quân đến bao vây bốn phía khu rừng, chỗ bọn cướp đang trú ẩn thì chúng đang phân chia tài vật đã cướp được. Khi nghe tiếng trống, chúng kinh hoàng bỏ chạy nhưng cuối cùng cũng bị bắt hết, địa tướng quân thu hết tài vật và áp giải bọn cướp đến chỗ vua, vua bảo các thương nhân: "hãy xem kỹ số tài vật này, tài vật nào của các người thì cứ lấy mang đi", các thương nhân đến nhận lại tài vật của mình rồi mang đi, các ngoại đạo cũng đến nhận lại tài vật của mình và lấy luôn y bát của các Bí-sô mang đi. Khi các Bí-sô đến tìm không thấy có y bát của mình nên tâu lại vua, vua nói: "nếu không có y bát của các thầy trong đây thì hãy gọi các ngoại đạo trở lại xét xem có lấy lầm không", khi các ngoại đạo trở lại đưa ra tài vật mà mình vừa lấy thì các Bí-sô liền nói: "đây là Tăng-già-lê của tôi, đây là Tăng khước kỳ của tôi, đây là bát của tôi", vua trách ngoại đạo: "giặc cướp kia là giặc nhỏ, các thầy mới là giặc lớn, vì sao lại cố ý lấy y vật của người khác?", ngoại đạo liền im lặng. Vua nói với các Bí-sô: "các thầy nên ghi ký hiệu trên y vật để có thể phân biệt được đây là vật của ngoại đạo, đây là vật của Bí-sô", Bí-sô nói Phật chưa cho làm ký hiệu, sau đó bạch Phật, Phật nói nên làm ký hiệu, các Bí-sô không biết làm ký hiệu như thế nào, Phật nói: "nên kết nút hay điểm tịnh bằng mực và các cách ghi ký hiệu khác rồi mới thọ trì".

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu, vợ liền sanh con trai, không lâu sau đó người vợ chết, trưởng giả cưới thêm vợ hai và có thêm một con trai. Người con trai thứ hai này đến tuổi trưởng thành xuất gia trong pháp luật thiện thuyết, khi vị này đang du hành trong nhân gian thì người cha bịnh nặng sắp chết. Trước khi qua đời ông bảo người con trưởng chia tài sản đã có làm ba phần và dặn dò như sau: "một phần cho con để lo liệu gia nghiệp, một phần để lo hậu sự cho cha, phần còn lại cho người em xuất gia của con", ông nói kệ:

"Tích tụ đều tiêu tán,

Cao ngất ắt rơi rớt,

Hội họp ắt biệt ly,

Có mạng đều phải chết".

Nói xong thì qua đời, người con xuất gia nghe tin cha mất liền trở về nhà, hai anh em gặp nhau đau buồn than thở, người anh nói: "lúc cha sắp mất có di chúc để lại cho em một phần gia tài, em hãy nhận lấy", Bí-sô này suy nghĩ: "như Phật đã dạy khi chết mới cho là vật phi pháp, không nên nhận", bạch Phật, Phật nói: "người tại gia có tâm thân ái buộc ràng nên khi lâm chung di chúc cho tài vật thì nên nhận, nhận rồi có thể đem cúng dường Tam bảo. Còn người xuất gia không còn tâm luyến ái nên khi lâm chung mà di chúc cho thì không nên nhận".

Duyên xứ như trên, lúc đó có hai Bí-sô là bạn thân rất hợp ý nhau nên cùng ở chung một chỗ, sau đó một Bí-sô du hành trong nhân gian và để lại ở trong phòng các vật cần dùng như y vật, tăm xỉa răng, bột tẩy.... Bí-sô kia thu dọn lấy cất rồi sanh tâm nghi nên bạch Phật, Phật nói: "lấy cất không phạm, vì thân hữu có năm loại: một là yêu mến nhau, hai là tâm hoan hỉ, ba là sư trưởng, bốn là hợp ý nhau, năm là nếu nghe biết ta dùng vật của họ thì sanh tâm vui mừng. Vật dụng của năm hạng thân hữu này được lấy dùng không phạm".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu, vợ sanh được một gái. Người con gái này lớn lên xuất gia trong pháp luật thiện thuyết, gặp lúc thời thế mất mùa đói kém, khất thực khó được, khi theo thứ lớp khất thực lần lượt đến trước nhà mình, người cha thấy con liền hỏi: "hiện nay con sống như thế nào?", Bí-sô ni nói: "nay gặp lúc thời buổi đói kém, khất thực khó được, vất vả khất thực mà không đủ no, lửa đói thiêu đốt rất khó chịu", người cha nói: "từ nay về sau, hằng ngày con có thể đến nhà thọ thực", Bí-sô ni nhận lời. Hôm sau, Bí-sô ni dẫn thêm một ni khác đến nhà thọ thực, người cha nói: "cha không đủ khả năng cung cấp cho hai người, con nên đến một mình", Bí-sô ni nói: "Phật chế ni không được đi một mình, nếu Phật khai cho thì con không gặp khổ này", bạch Phật, Phật nói: "gặp lúc thời buổi đói kém, khất thực khó được, ta khai cho Bí-sô ni theo chúng xin yết ma tới lui và dừng ở bên nhà cha mẹ, tác pháp xin như sau: Bí-sô ni nên trải tòa rồi đánh kiền chùy tập Ni tăng, khi Ni tăng nhóm nên lễ Ni tăng rồi ở trước vị Thượng tòa cung kính chắp tay bạch rằng:

Đại đức Ni tăng lắng nghe, con là Bí-sô ni __________ nay gặp lúc thời buổi đói kém, khất thực khó được, không đủ no nên nay con theo Ni tăng xin yết ma tới lui và dừng ở bên nhà cha mẹ. Cúi xin Ni tăng cho con tên __________ yết ma tới lui và dừng ở bên nhà cha mẹ, xin thương xót (ba lần).

Ni tăng bạch nhị yết ma cho, khi Ni tăng tác pháp cho yết ma rồi thì Bí-sô ni được lui tới và dừng ở bên nhà cha mẹ một mình và tùy ý thọ thực không phạm. Sau khi thời thế được mùa sung túc trở lại thì không được một mình đến thọ thực nữa, nếu còn đến một mình thì phạm tội Việt pháp".

8. Nhiếp tụng thứ tám trong Biệt môn thứ tư:

Mua chịu y người khác,

Đoán giá y cho người,

Không trả giá thấp cao,

Nên trả hai ba giá.

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô mua chịu vải của cư sĩ mang về chùa, không bao lâu thì qua đời, cư sĩ này hay tin liền đến trong chùa đòi tiền thiếu chịu, các Bí-sô nói: "Bí-sô ấy đã qua đời, hiện đang ở trong Thi lâm, ông đến đó mà đòi", cư sĩ này nói: "y bát của người chết để lại, các thầy đã cùng chia, nay bảo tôi đến Thi lâm đòi tiền người chết, tại sao Thích tử lại khi dối người như vậy", các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nên lấy y bát của Bí-sô qua đời trả lại tiền đã mua chịu".

Lại có một Bí-sô mua chịu vải quý giá nơi nhà một cư sĩ không chịu trả mãi đến khi qua đời, cư sĩ này hay tin liền đến trong chùa đòi tiền đã thiếu chịu, các Bí-sô liền đem y của người chết để lại đưa cho cư sĩ coi như là trả tiền thiếu chịu, cư sĩ này nói: "trước đây vị ấy mua là vải mới quý giá, nay đưa lại cho tôi y cũ rách này coi như là trả tiền thiếu chịu hay sao?", các Bí-sô không biết làm sao, bạch Phật, Phật nói: "nên lấy những vật hiện còn của vị ấy để lại bù đắp thêm vào tiền đã thiếu chịu, nói với chủ nợ rằng: người ấy qua đời, tài vật để lại chỉ có bao nhiêu đây, chúng tôi đưa hết để trả tiền vị ấy đã thiếu chịu, ông nên hoan hỉ".

Có hai cư sĩ đang giao dịch mua bán, người mua hỏi vải này giá bao nhiêu, người bán nói là hai mươi Ca lợi sa ba noa, người mua trả giá mười Ca lợi sa ba noa. Vừa lúc ấy có Ô-ba-nan-đà đi đến, hai cư sĩ này suy nghĩ: "Bí-sô nói lới quyết định, ta nên nhờ vị ấy đoán giá", nghĩ rồi mỗi người đến hỏi Ô-ba-nan-đà: "Đại đức, vải này trị giá chừng bao nhiêu?", Ô-ba-nan-đà hỏi lại: "vải này ông định mua hay bán?", đáp là mua, Ô-ba-nan-đà nói trị giá chừng hai mươi Ca lợi sa ba noa. Sau đó cũng hỏi lại người thứ hai là muốn mua hay bán, đáp là muốn bán, Ô-ba-nan-đà nói trị giá đến bốn mươi Ca lợi sa ba noa. Hỏi xong người bán liền lên giá vải này là bốn mươi, người mua nói hồi nảy bán là hai mươi sao giờ lại lên giá bốn mươi, nhân đây hai bên cãi cọ nhau. Sau đó người bán nói: "do người đoán giá nói vải này trị giá đến bốn mươi nên tôi mới lên giá", người mua hỏi ra mới biết người đoán giá chính là Ô-ba-nan-đà muốn não loạn hai người nên làm thế. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô không nên đoán giá cho người thế tục, cũng không được ở trong chợ luận về giá cả cao thấp cho người mua bán ở chợ. Ai làm trái thì phạm tội Ác tác".

Lại có Bí-sô khi mua vải trả giá thấp cao, người bán nói: "tôi là người mua bán nhỏ, các vị là người mua bán lớn", các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô không nên trả giá thấp cao, nếu muốn mua y nên nhờ cư sĩ trả giá hộ, nếu không có cư sĩ thì tự mình được trả chừng hai ba giá, nếu trả nhiều giá hơn thì phạm tội Ác tác".

9. Nhiếp tụng thứ chín trong Biệt môn thứ tư:

Sai chăm sóc cây trái,

Bốn loại không nên chia,

Trái chín hiền tiền chia,

Xem sâu chớ ồn náo.

Phật tại thành Vương xá, lúc đó vua Tần-tỳ-sa-la cúng cho Tăng vườn Am-một-la ngàn cây trái xum xuê, các Bí-sô hái trái ăn hết rồi không sai người chăm sóc nên vườn cây Am-một-la trở nên xơ xác. Vua Tần-tỳ-sa-la khi thấy nhìn thấy vườn cây này không nhận ra là vườn của mình đã cúng nên hỏi thị vệ là vườn cây của ai, thị vệ nói rõ nguyên do sự việc, vua nghe rồi chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "đối với sản nghiệp của chùa không được bỏ phế, Tăng nên sai người chăm sóc vườn cây Am-một-la", Tăng liền sai người chăm sóc vườn cây, người này dựng rào dậu và tính số cây trái để chia, ở dưới gốc cây các Bí-sô đánh răng súc miệng, rửa chân tay... như để tưới nước cho cây nên không bao lâu sau vườn cây Am-một-la xum xuê trở lại và cho ra nhiều trái chín. Lúc đó có nhiều khách Bí-sô đến, thấy có nhiều trái chín ngon nên xin, người coi vườn nói: "tôi đã phân chia hết rồi nên không thể đem cho các vị được, đây là phần của Thân giáo sư, đây là phần của Quỹ phạm sư, đây là phần của đồng Thân giáo sư, đây là phần của đồng Quỹ phạm sư...". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "có bốn loại không nên chia: một là vật của Tứ phương tăng, hai là vật của tháp, ba là thuốc trị bịnh cho Tăng và bốn là tài sản của chùa. Ai làm trái thì phạm tội Ác tác, từ nay tất cả trái cây trong vườn này nên đem chia đều hết cho Tăng". Lúc đó có kẻ trộm đến hái trái, Phật bảo nên cắt đặt người coi giữ, người coi giữ vườn lo trông coi nên không thể đi thọ thực được, Phật bảo nên cắt đặt thêm một người nữa, người này thọ thực trước rồi đến thay cho người kia đi thọ thực. Lúc đó người giữ vườn hái trái xong đem chia đều cho Tăng nhưng có người gặp phải trái có sâu, Phật nói: "nên xem kỹ trái nào có sâu nên lựa bỏ ra, trái cây hái xuống nên tác tịnh trước rồi mới phân chia". Sau đó các Bí-sô xem xét trái nào có sâu, nói chuyện ồn ào, nước miếng văng ra làm dơ trái cây, Phật nói: "không được làm ồn náo, nên im lặng như bậc Thánh để xem xét, nếu ai làm ồn náo thì phạm tội Ác tác".

10. Nhiếp tụng thứ mười trong Biệt môn thứ tư:

Không tịnh nhơn, tự đưa,

Không được tự lấy ăn,

Không được lựa, trừ bịnh,

Kết giới, ra làm chứng.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "như Phật đã dạy nên chia trái cây đến cho Tăng, vậy người nào nên đưa?", Phật nói: "nên sai tịnh nhơn đưa, nếu không có tịnh nhơn nên sai Cầu tịch, nếu không có Cầu tịch thì nên tác tịnh trước rồi Bí-sô mới lấy đưa đến cho Tăng", lại hỏi: "như Phật dạy nên sai người coi giữ vườn, nếu sau khi tịnh nhơn hay Cầu tịch vừa đi, có chim chóc bay đến mổ làm hư trái cây thì phải làm sao?", Phật nói: "nên lấy lá cây đậy trái cây lại, đợi tịnh nhơn hay Cầu tịch làm xong việc trở về sẽ chỉ cho họ thấy".

Lúc đó Lục chúng Bí-sô tới phiên giữ vườn, họ liền lựa lấy những trái ngon mang về trú xứ mình tác pháp thọ rồi ăn, các Bí-sô nói với nhau: "đã lâu không thấy đưa trái ngon đến", có người nói: "trái ngon đã bị Lục chúng Bí-sô lựa lấy mang về trú xứ, bảo người khác trao cho, thọ lấy rồi ăn", bạch Phật, Phật nói: "không được tự lấy ăn, nếu làm như vậy thì phạm tội Ác tác". Sau đó Lục chúng Bí-sô lựa trước trái ngon rồi bảo người khác trao, thọ lấy rồi ăn; do đưa người này, đưa người kia nên làm náo loạn, Phật nói: "không được tự lựa rồi lấy ăn, ai làm thế thì phạm tội Ác tác; không phạm là ai sức lực yếu thì được ăn trái chín ngọt, ai sức lực mạnh thì ăn trái sống chua".

Duyên xứ như trên, lúc đó có các Bí-sô du hành trong nhân gian, đi đến một trú xứ Tăng trong một tụ lạc, nhưng lại không thấy có Bí-sô cựu trụ nào cả, họ nói với nhau: "trong chùa này không có ai, không lẽ chúng ta lại ở nơi không có kết giới, chúng ta nên kết giới", nói rồi cùng kết tiểu giới trước. Lúc đó các Bí-sô cựu trụ về đến, các Bí-sô khách tưởng họ là khách mới đến nên chào hỏi rồi muốn sắp xếp chỗ cho họ nghỉ ngơi, Bí-sô cựu trụ nói: "vì sao các vị lại sắp xếp chỗ cho chúng tôi nghỉ ngơi, trú xứ này là của chúng tôi, ban ngày chúng tôi tạm đi đến chỗ nhàn tịnh thiền tư", Bí-sô khách nói: "chúng tôi cho trú xứ này chưa kết giới nên muốn kết giới và đã kết tiểu giới trước rồi", Bí-sô cựu trụ nói: "nơi đây chúng tôi đã kết giới rồi". Lúc đó các Bí-sô đều sanh nghi không biết nên lấy giới đã kết trước hay lấy giới mới kết sau, bạch Phật, Phật nói: "nên lấy giới đã kết trước, giới kết sau không thành kết. Tất cả Bí-sô khách khi đến trú xứ nào, nên ở tạm bảy tám ngày nếu không thấy có người đến, lúc đó mới cùng kết giới, ai làm trái thì phạm tội Ác tác".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô ở nơi A-lan-nhã thấy có hai nông dân tránh cãi nhau một hồi rồi đánh nhau, cả hai đều nói Bí-sô là người làm chứng. Khi họ đến chỗ vua kiện cáo, nói Bí-sô là người làm chứng nên vua cho gọi Bí-sô đến rồi hỏi sự việc xảy ra như thế nào, Bí-sô nói: "nếu vua có thể tự giao ước là sẽ xử đoán việc như Chuyển luân thánh vương thì tôi sẽ nói rõ sự việc", vua bằng lòng giao ước, Bí- sô nói: "hai người này tranh cãi nhau một hồi rồi đánh nhau", vua nghe rồi liền xử cả hai đều có tội, Bí-sô nói: "vì sao vua lại xử phạt họ như thế, vua đã giao ước là sẽ xử như Chuyển luân thánh vương giáo hóa ở đời?", vua hỏi Luân vương hành hóa như thế nào, Bí-sô nói: "hễ là Luân vương thì nên ngăn dứt việc vô ích và làm việc hữu ích", vua nghe rồi liền xử cả hai đều có tội nhưng phạt nhẹ rồi thả đi, do đây cả hai nông dân đều giận Bí-sô. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "nếu thấy người khác đánh nhau, Bí-sô không nên đứng một bên xem, nên mau bỏ đi, nếu không làm thế thì phạm tội Ác tác".

V. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ NĂM:

Cúng dường tượng Bồ-tát,

Kiết tường, đại chúng ăn,

Đại hội, ngồi tòa cỏ,

Nhóm tăng đánh trống lớn.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ năm:

Cho làm tượng Bồ-tát,

Và làm năm loại cờ,

Làm tòa để tôn nghi,

Tùy ý làm trụ sắt.

Duyên xứ như trên, lúc đó nếu Phật có mặt ở trong chúng làm Thượng tòa thì do oai đức của Phật nên chúng tăng đều nghiêm túc; nếu Phật không có mặt ở trong chúng thì sẽ không như thế. Cho nên trưởng giả Cấp-cô-độc đến xin Phật cho ông làm hình tượng Phật, Bồ- tát (Thiệm bộ), Phật nói tùy ý; ông lại muốn trang hoàng phướn lọng, Phật cũng cho làm, ông không biết làm loại phướn gì, Phật nói: "có năm loại phướn: một là phướn hình Sư tử, hai là phướn hình Một yết la, ba là phướn hình Rồng, bốn là phướn hình Yết lộ trà và năm là phướn hình Ngưu vương". Trưởng giả lại muốn làm tòa cho hình tượng Bồ-tát, Phật cũng cho làm, lại muốn làm trụ sắt để treo phướn, Phật đều cho làm.

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ năm:

Cúng dường tượng Bồ-tát,

Cho làm các chuỗi ngọc,

Hương thoa cùng xe, kiệu,

Dù lọng và cờ phướn.

Duyên xứ như trên, trưởng giả Cấp-cô-độc lại hỏi Phật: "có phải khi Phật còn làm Bồ-tát thường cúng dường rộng lớn hay không?", Phật nói phải, trưởng giả xin Phật cho ông làm hình tượng Bồ-tát để tùy ý cúng dường, Phật cho làm; lại hỏi: "có phải khi Phật còn làm Bồ-tát thường đeo các chuỗi ngọc hay không?", Phật nói phải, trưởng giả xin Phật cho ông làm các chuỗi ngọc cho hình tượng Bồ-tát, Phật nói: "trừ vòng đeo chân và vòng đeo tai ra, tất cả đều cho làm". Trưởng giả lại muốn làm hương thoa, hương bột để lau tay chân cho hình tượng Bồ-tát, Phật đều cho làm; lại bạch Phật: "Phật khi còn làm Bồ-tát thường đi kiệu ra vào hoặc đi xe, nay con muốn làm xe kiệu", Phật cho làm; lại bạch Phật: "khi Phật còn là Bồ-tát thường có tàng lọng che và cờ phướn đi theo, nay con muốn làm tàng lọng và cờ phướn cho hình tượng Bồ- tát", Phật cho làm; lại bạch Phật: "Phật khi còn là Bồ-tát thường trang nghiêm thân bằng vòng hoa chuỗi ngọc, nay con muốn làm các vật ấy để trang nghiêm cho hình tượng Bồ-tát", Phật đều cho làm.

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ năm:

Kiết tường và cúng dường,

Vòng hoa, hương tổng hợp,

Khi mọi người tập họp,

Ngày mở cửa, đêm đóng.

Lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc bạch Phật: "khi Phật còn là Bồ-tát, đại chúng thường đem việc kiết tường cung kính cúng dường, xin Phật cho con làm việc kiết tường thiết cúng tượng Bồ-tát", Phật cho làm; lại muốn làm vòng hoa trang nghiêm trên đầu hình tượng Bồ-tát và dùng các loại hương tổng hợp để cúng dường, Phật đều cho làm. Trưởng giả lại muốn vì tượng Bồ-tát mà trang nghiêm trong chùa, họa vẽ nhiều màu sắc và dùng hương hoa..., tấu các loại kỹ nhạc để cúng dường, Phật đều cho làm. Dân chúng thấy chùa trang nghiêm nên sanh tâm hi hữu cùng kéo đến chiêm ngưỡng rất đông nên làm ồn náo, các Bí-sô thấy vậy liền đóng cửa cả ngày đêm, dân chúng thấy vậy liền chê trách là ngăn chận sanh thiện, Phật nói: "ban ngày nên mở cửa cho họ đến chiêm ngưỡng cúng dường, ban đêm đóng lại".

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ năm:

Đại chúng nhóm thọ thực,

Sanh tháng Tiết xá khư,

Hương đài, năm sáu năm,

Nên thiết lập đại hội.

Khi trưởng giả Cấp-cô-độc thiết lễ cùng dường, nhiều Bí-sô cùng bảy chúng đều đến dự khiến trưởng giả sanh tâm hoan hỉ, suy nghĩ: "như Phật đã dạy có năm loại thời thí (bố thí đúng thời):

1. Cấp thí cho Bí-sô mới đến hay sắp đi xa.

2. Cấp thí cho Bí-sô bịnh và người khán bịnh.

3. Cấp thí vào những năm mất mùa đói kém và tại đường hiểm trở.

4. Khi thu hoạch ngũ cốc và hoa quả mới, vào những ngày lễ trong năm nên cấp thí cho Bí-sô trì giới có đức trước rồi mình mới tự dùng.

5. Vào thời tiết gió mưa hay tuyết lạnh nên đem bánh, cháo... và các loại nước uống đến cúng dường chúng tăng, đừng để các Thánh tăng phải đi khất thực cực khổ, họ thọ thức ăn uống này của ta sẽ được an lạc trụ.

Nay ta thấy bảy chúng từ xa đến, đi đường mệt nhọc, nếu Phật cho, ta sẽ mở đại hội cúng dường", nghĩ rồi liền đến xin Phật cho mở đại hội vô già cúng dường, Phật nói tùy ý làm. Sau đó trưởng giả hỏi Phật: "Bồ-tát đản sanh vào ngày tháng mấy?", Phật nói là vào ngày trăng tròn của tháng Tiết xá khư, trưởng giả xin Phật cho mở đại hội mừng sanh nhật Phật, Phật cho làm. Lại xin Phật cho vì hình tượng Bồ-tát làm hương đài, Phật cho làm; lại hỏi Phật: "khi Phật còn là Bồ-tát trải qua mấy năm mới cắt búi tóc trên đỉnh đầu?", Phật nói năm năm, trưởng giả xin Phật cho làm đại hội Đảnh kế năm năm, Phật cho làm; lại hỏi Phật: "Bồ-tát mấy năm mới mọc lại búi tóc?", Phật nói sáu năm, trưởng giả xin Phật cho làm đại hội Phật đà, Phật cho làm.

5. Nhiếp tụng thứ năm trong Biệt môn thứ năm:

Đại hội làm tòa cỏ,

Không nên ngồi tạp loạn,

Nên đánh kiền chùy, trống,

Thông báo cho biết hết.

Khi trưởng giả Cấp-cô-độc thiết lập đại hội, dân chúng trong sáu thành lớn đều tụ đến dự, các Bí-sô cũng rất đông nên không đủ chỗ ngồi, Phật bảo nên làm tòa cỏ để tùy thời thọ thực. Các Bí-sô thọ thực xong không thu cất tòa cỏ liền bỏ đi, Phật nói: "khi thọ thực xong nên thu cất tòa cỏ để một bên rồi mới tùy ý đi, đợi khi đại hội Phật đà xong mới đem vất bỏ". Lúc đó khi thọ thực, các Bí-sô không ngồi theo thứ lớp tuổi hạ mà ngồi tạp loạn khiến cho người dọn đưa thức ăn phải kéo dài thời gian, hoặc khi dọn ăn xong lại có người khác đến phải dọn ăn nữa, nên mất nhiều thời gian. Phật nói nên báo giờ để họ biết đến đúng giờ, khi báo giờ vì ồn nào nên nhiều người không nghe biết, Phật bảo nên đánh kiền chùy, vẫn còn có người không nghe, Phật bảo nên thổi ốc hay đánh trống, vẫn không nghe khắp hết, Phật nói: "nên đánh trống lớn, trước đánh ba hồi rồi đánh một hồi dài". Lúc đó người bịnh và người thọ sự thiếu phần thức ăn, Phật nói: "nên chờ người bịnh nhận được phần ăn và người thọ sự ăn xong mới đánh hồi dài, nếu không làm như thế thì phạm tội Việt pháp".

6. Nhiếp tụng thứ sáu trong Biệt môn thứ năm:

Nhóm Tăng đánh trống lớn,

Cúng xong tháo cờ phướn,

Nếu được nhiều trân bảo,

Tùy lớn nhỏ chia đều.

Như Phật dạy nhóm Tăng nên đánh kiền chùy nhưng không nghe khắp hết, Phật bảo nên đánh trống lớn cho khắp nơi đều nghe thấy. Khi mở đại hội, xa gần đều tụ đến nhưng khi đại hội hoàn mãn, mọi người vẫn chưa giải tán, Phật bảo nên tháo cờ phướn xuống, mọi người thấy sẽ tự nhiên giải tán. Sau đại hội này các Bí-sô được cúng dường nhiều tài vật, trân bảo không biết phải làm sao, Phật nói: "nên tập họp tài vật lại một chỗ rồi theo thứ lớp từ Thượng tòa cho đến người nhỏ nhất, tùy lớn nhỏ y theo pháp mà chia đều", lúc đó các Bí-sô vẫn còn lăng xăng vì số người quá đông nên khó chia, Phật nói: "nếu chúng quá đông nên chia một phần cho nhóm một ngàn người để họ tự chia; nếu ít hơn thì chia một phần cho nhóm một trăm người hoặc hai mươi người cho đến mười người để họ tự chia". Lúc đó tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "nếu trong nhóm mười người có một người chết thì phần của người chết ai được thọ?", Phật nói: "nếu trong nhóm mười người đã chia phần xong rồi thì phần của người chết sẽ đưa vào trong Tăng già; nếu chưa chia thì hợp vào phần của chín người được chia. Nhiều người hơn cũng căn cứ theo đây mà chia".

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 6

B. TỔNG NHIẾP TỤNG ĐẠI MÔN MỤC ĐẮC CA:

Môn đầu tiên sám hối,

Thứ hai định thuộc vật,

Thứ ba tư cụ, y,

Tổng tụng Mục đắc ca.

I. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ NHẤT:

Sám hối, bãi cỏ êm,

Đáng miễn, vua Ảnh Thắng,

Thịt chó, chén nhỏ, mía,

Cho dùng đường, tô, củ...

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ nhất:

Sám hối, phi Cận viên,

Xem tướng mạo Cầu tịch,

Pháp Bí-sô và Ni,

Lẫn nhau bỉnh pháp thành.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó các Bí-sô chia thành từng nhóm hai người cùng quyết trạch nghĩa lý, sau đó tranh cãi với nhau, vị nhỏ quở rách vị lớn, vị lớn trong lòng tức giận trở về phòng tự nghĩ: "tại sao nhỏ hạ hơn mà dám xúc phạm đến ta như thế", càng nghĩ càng tức, do bị lửa sân thiêu đốt nên vị này qua đời thác sanh trong loài rắn độc. Sau đó Bí-sô nhỏ truy hối: "ta đã làm điều bất thiện, ta đâu thể sân trách bậc Thượng tòa như thế, ta nên đến sám hối", nghĩ rồi liền cùng các Bí-sô đến phòng của Bí-sô lớn kia để sám hối nhưng thấy cửa đóng. Sau khi mở cửa vào trong phòng, vừa muốn đảnh lễ bạch xin tha thứ thì liền thấy con rắn độc trên giường phùng mang giận dữ. Lúc đó Phật do sức từ bi dẫn dắt đi đến chỗ đó bảo Bí-sô này đảnh lễ rắn xin sám hối, Bí-sô nói: "vì sao bảo con đảnh lễ rắn?", Phật nói: "thầy nên khởi tưởng là thân trước của Bí-sô kia mà kính lễ", Bí-sô vâng lời Phật đảnh lễ rắn, Phật bảo rắn: "Hiền thủ nên khoan thứ", kế nói ba câu pháp cho rắn nghe: "thầy đã tu tịnh hạnh ở chỗ ta, đáng lẽ được sanh lên cõi trời, chỉ vì lửa sân thiêu đốt nên phải thác sanh vào loài rắn. Hiền thủ nên biết:

Các hành đều vô thường, Các pháp đều vô ngã, Niết-bàn tịch tĩnh vui.

Thầy nên khởi tâm tịnh tín đối với ta, nhờ công đức này sẽ xả bỏ thân bàng sanh được sanh vào cõi lành", rắn nghe rồi suy nghĩ: "nếu nay ta không được đích thân nghe Phật nói ba câu pháp thì ta sẽ chỉ tham ăn uống để nuôi dưỡng thân vô ích này". Đối với bàng sanh thì lửa đói là mạnh nhất, do nhịn ăn nên rắn độc mạng chung, nhờ khởi tâm tịnh tín đối với Phật nên sau khi xả thân mạng được sanh lên cõi trời. Tất cả hữu tình dù nam hay nữ khi sanh lên cõi trời đều khởi ba niệm: một là ta từ đâu sanh đến đây, hai là nay ta đang ở đâu, ba là ta do nghiệp duyên gì mà sanh lên đây. Liền quán biết mình nhờ khởi tâm tịnh tín đối với Phật mà được xả bỏ thân bàng sanh, sanh lên cõi trời này. Thiên tử suy nghĩ: "nếu ta không đến kính lễ Thế tôn trước là bất kính", nghĩ rồi liền dùng chuỗi anh lạc trang nghiêm thân, dùng y kích đựng đầy các loại hoa trời như hoa Ưu bát la, Bát đầu ma... qua đầu đêm đến chỗ Phật, rải hoa cúng dường, đảnh lễ rồi ngồi một bên nghe Phật thuyết diệu pháp. Thân quang của vị thiên tử này chiếu sáng khắp cả rừng Thệ đa, Phật quán biết căn tánh tùy miên của thiên tử này, nói pháp Tứ đế khiến cho được khai ngộ và chứng quả Dự lưu. Sau khi chứng quả, thiên tử này bạch Phật: "Thế tôn, nhờ Phật khai ngộ khiến con ở trong các nạn mà được giải thoát, điều này không phải do cha mẹ... cho đến sa môn, Bà-la-môn có thể làm được. Thế tôn là bậc đại thiện tri thức đã cứu vớt con ra khỏi ba cõi, đặt để con vào cõi trời người, hết khổ sanh tử, được đạo Niết-bàn, làm cạn biển máu, vượt khỏi núi xương, núi thân kiến từ vô thỉ đến nay đều bị phá tan bằng chày trí Kim cang, chứng được Sơ quả. Nay con xin quy y Tam bảo, từ hôm nay cho đến trọn đời thọ trì năm học xứ, cúi xin Thế tôn chứng biết con là Ô-ba-sách-ca", bạch xong đảnh lễ Phật hữu nhiễu ba vòng rồi biến mất, trở về lại thiên cung. Lúc đó các Bí-sô vào đầu đêm và cuối đêm tĩnh thức siêng tu thiền tọa, bỗng thấy rừng Thệ đa sáng rực đều cho là Phạm Thích chư thiên hay Tứ thiên vương có oai lực lớn đến kính lễ Thế tôn. Sáng hôm sau đến đảnh lễ Phật bạch hỏi việc trên, Phật nói: "vị ấy không phải là Phạm thiên vương hay là Đế thích chư thiên... có oai lực lớn đến kính lễ ta.

Các thầy còn nhớ con rắn độc mà ta đã nói ba câu pháp cho nó nghe hay không?", đáp là nhớ, Phật nói: "rắn đó sau khi chết được sanh thiên, sau khi được sanh thiên liền đến kính lễ ta, nghe ta thuyết pháp được tỏ ngộ chân lý và đã trở lại thiên cung, do nhân duyên này nên rừng Thệ đa sáng rực như thế. Này các Bí-sô, do không nhẫn nhịn được nên có lỗi này, từ nay các thầy nếu có tức giận nhau thì phải mau sám hối tạ lỗi, cùng tha thứ cho nhau, đừng để sau này chiêu lấy lỗi lầm như vậy". Sau đó có một Bí-sô vừa bị quở trách liền đến xin sám hối, làm cho vị kia càng thêm tức giận nói rằng: "hãy xem người này đến xúc não tôi", Phật nói: "không nên vừa bị quở trách liền đến sám hối, chờ họ bớt giận rồi hãy đến xin dung thứ".

Lúc đó trong thành có hai Bí-sô khi cùng luận bàn pháp nghĩa bèn sanh sân giận, vị nhỏ quở trách vị lớn, vị lớn ôm lòng tức giận trở về phòng, sau đó mạng chung sanh vào loài rắn độc. Phật quán biết việc này nên bảo A-nan: "thầy hãy đến chỗ rắn độc đang phùng mang giận dữ kia đem lời thăm hỏi của ta đến nói với nó và nói rằng: Hiền thủ đã xuất gia trong chánh pháp luật của ta, trong bốn quả Sa môn nên tùy chứng một quả. Do thầy quá sân hận nên phải đọa sanh vào loài rắn, thầy nên buông xả tha thứ cho vị kia", A-nan vâng lời Phật dạy đến nói y như thế, nhưng rắn độc vẫn phì phò tỏ vẻ không chịu nghe. Phật lại bảo Đại Mục-kiền-liên đến nói như trên, rắn nghe rồi ở chỗ khe cửa thò đầu ra rồi lại thụt vào. Phật lại bảo tôn giả Xá-lợi-phất đến nói như trên, rắn nghe rồi ló nửa thân ra cửa, còn nửa thân ở trong phòng. Lúc đó Phật đích thân đến bảo rắn giống như trên, rắn nghe rồi liền bò ra khỏi phòng đến trước Thế tôn, Phật bảo Bí-sô này đảnh lễ rắn xin sám hối, Bí-sô nói: "Thế tôn, vị ấy đã đọa sanh loài bàng sanh, vì sao lại bảo con đảnh lễ rắn?", Phật nói: "thầy nên khởi tưởng là thân trước của Bí- sô kia mà kính lễ", Bí-sô vâng lời Phật đảnh lễ rắn, rắn dùng đầu phủ lên đảnh của Bí-sô như pháp sám tạ, Phật nói: "do sân giận nên có lỗi này, từ nay Bí-sô nếu có sân hận nhau thì nên mau sám hối, nếu chiều giận thì sáng hôm sau đến sám hối". Sau đó có một Bí-sô khi được đến sám tạ càng thêm tức giận, Phật nói: "nên thăm hỏi trước rồi mới sám tạ", nhưng vị kia vẫn không chịu thọ sám, Phật bảo nên thọ sám. Sau đó khi gặp nhau cũng không thọ sự lễ kính, Phật nói: "nên thọ sự lễ kính và đáp lại là vô bịnh, nếu ai không làm thế thì cả hai đều mắc tội". Lại có hai Bí-sô khi luận bàn pháp nghĩa liền sanh tức giận, vị nhỏ quở trách vị lớn rồi liền biết mình phi lý nên đảnh lễ sám tạ, vị lớn đứng im lặng, vị nhỏ suy nghĩ: "vị này vẫn còn giận nên không dung thứ cho ta, chờ khi bớt giận ta sẽ đến sám tạ", vị lớn ôm lọng giận trở về phòng. Sau đó vị nhỏ đến phòng đảnh lễ cầu sám hối nhưng làm cho vị kia càng thêm tức giận nói rằng: "hãy xem người này đến xúc não tôi", vị nhỏ suy nghĩ: "như Phật đã dạy ta nên đảnh lễ sám tạ với tâm từ bi, tâm lợi ích mà tự an trụ, nhưng vị này thấy ta đến sám tạ lại không sanh tâm hoan hỉ, ta cần gì phải sám tạ nữa", nghĩ vậy rồi vị này không đến sám tạ nữa. Sau đó khi Bí-sô lớn cùng các Bí-sô khác đi kinh hành, Bí-sô nhỏ này đến kính lễ các Bí-sô kia mà không kính lễ Bí-sô lớn này, họ hỏi Bí-sô lớn: "người đó giới tịnh vì sao tôn giả lại không cho sám hối?", Bí-sô lớn đáp: "thầy ấy đến kính lễ các thấy với ác tâm là muốn xúc não tôi", các Bí-sô hỏi Bí-sô nhỏ: "tôn giả đó giới tịnh, vì sao thầy lại không đến kính lễ", Bí-sô nhỏ kể lại việc trên, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: "những người có xích mích nhau khi gặp nhau cũng nên kính lễ, vị kia nên đáp lại là vô bịnh, nếu ai làm trái thì phạm tội Ác tác, vị nhỏ nên chắp tay kính lễ vị lớn".

Lúc đó tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "khi đăng đàn thọ giới, giới tử bỗng nói đừng cho tôi thọ Cận viên, các Bí-sô vẫn cưỡng ép vị ấy thọ thì người này có thành thọ hay không?", Phật nói: "người này không thành thọ, khi nói ra lời này liền gọi là xả giới, huống chi tiếp tục thọ mà lại gọi là thiện thọ hay sao?". Như Phật đã dạy Cầu tịch phải đủ hai mươi mới được thọ Cận viên, lúc đó có Cầu tịch không biết tuổi của mình, các Bí-sô nghi nên không cho thọ Cận viên, nhưng Cầu tịch vẫn muốn được thọ giới, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nên xem xét thân tướng", các Bí-sô muốn Cầu tịch lộ hình để xem xét khiến Cầu tịch xấu hổ, Phật nói: "ở trên cọc ngà voi hay trên sào tre có treo dãy bát và y vật khác, nên bảo Cầu tịch lấy mang đến, khi Cầu tịch vói tay lấy thì nên nhìn xem dưới nách lông dài hay ngắn".

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi: "khi Cầu tịch thọ Cận viên, các Bí- sô dùng pháp yết ma của Bí-sô ni để cho thọ Cận viên thì Cầu tịch có thành thọ không?", Phật nói: "thành thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp".

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ nhất:

Bãi cỏ, thôn, lược nói,

Khởi tâm làm Trưởng tịnh,

Giặc trói, tội không đồng,

Khai sáu, dạy sám hối.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có các Bí-sô tháp tùng đoàn thương nhân để du hóa trong nhân gian, đến ngày Bao-sái-đà, các Bí-sô thấy có bãi cỏ mềm yên tĩnh nên nói với nhau: "chúng ta nên làm Bao- sái-đà ở trên bãi cỏ êm này", nói rồi cùng ngồi trên bãi cỏ làm Trưởng tịnh, làm xong thì đoàn thương nhân đã đi hết rồi, các Bí-sô này đi sau không may gặp giặc cướp hết các vật dụng. Đến trong rừng Thệ đa, các Bí-sô cựu trụ thăm hỏi đi đường có an lạc không, các Bí-sô này liền kể lại việc trên, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "không nên tham luyến bãi cỏ êm rồi ngồi làm Trưởng tịnh, nên theo người đồng hành đến trong tụ lạc mới làm trưởng tịnh". Sau đó các Bí-sô đợi đi đến tụ lạc mới làm Trưởng tịnh nhưng lúc đó một nửa đã vào trong tụ lạc, một nửa còn ở bên ngoài tụ lạc nên không biết có nên làm Trưởng tịnh hay không, bạch Phật, Phật nói: "những Bí-sô đã vào trong tụ lạc nên nhóm lại một chỗ làm Trưởng tịnh, những vị ở ngoài thôn tức là ngoài thế phần của thôn cũng nên nhóm lại một chỗ để làm Trưởng tịnh, nếu ai chưa đến thì không nên làm Trưởng tịnh, ai không đến nhóm thì phạm tội Việt pháp".

Lại có các Bí-sô tháp tùng theo các thương nhân khi đến ngày Trưởng tịnh nói với các thương nhân: "Hiền thủ, xin hãy tạm dừng lại chốc lát cho chúng tôi làm Trưởng tịnh", thương nhân nói: "vùng này có giặc cướp, chúng ta phải mau đi qua, không nên dừng lại", các Bí- sô nói với nhau: "chúng ta nên ở lại", nói rồi cùng ở lại đến sáng hôm sau, Phật nói: "không được đến ngày Trưởng tịnh mà không trưởng tịnh, nên vừa đi đường vừa trưởng tịnh". Sau đó các Bí-sô vừa đi đường vừa làm Trưởng tịnh, các thương nhân chê trách: "chúng tôi sợ giặc cướp nên im lặng, các thầy vì sao lại lớn tiếng như thế", bạch Phật, Phật nói: "không nên thuyết đầy đủ, nên thuyết tóm lược". Khi thuyết tóm lược, các thương nhân vẫn phàn nàn, Phật nói: "có sáu loại tâm niệm thủ trì: một là xả ba y, hai là phân biệt ba y (tác tịnh), ba là xả y dư, bốn là xả biệt thỉnh, năm là làm trưởng tịnh, sáu là làm Tùy ý (tự tứ). Nên nói như sau:

Hôm nay là ngày thứ 14, Tăng già trưởng tịnh; con Bí-sô __________ cũng trưởng tịnh, đối với các pháp chướng ngại con đều thanh tịnh, nay con tạm làm pháp thủ trì trưởng tịnh, sau này nếu gặp chúng tăng hòa hợp, con sẽ cùng chúng hòa hợp làm trưởng tịnh, đầy đủ các giới tụ. (Ba lần).

Nếu đến đúng ngày nên làm trưởng tịnh mà không làm thì phạm tội Ác tác".

Lúc đó các Bí-sô du hành trong nhân gian bị giặc bắt, chúng nói với nhau là muốn trừ hết các Bí-sô, các Bí-sô biết ý bọn giặc muốn giết hại mình nên nói với họ: "vì sao các vị muốn giết hại chúng tôi?", giặc nói: "các thầy quen biết với vua quan, đại thần, trưởng giả; họ lại rất kính trọng các thầy, nếu thả các thầy, các thầy sẽ nói lại việc này và họ sẽ làm việc không lợi ích cho chúng tôi, vì thế chúng tôi muốn trừ hết hậu hoạn". Lúc đó trong nhóm có một Bí-sô phạm tội nói dối liền suy nghĩ: "nếu ta bị giết chết khi thân đang mang tội thì ta sẽ sanh vào đường ác", nghĩ rồi liền kêu Bí-sô đến chỗ khuất để phát lồ sám hối. Giặc thấy liền kêu lại hỏi muốn đi đâu, đáp là muốn làm pháp sự của Bí-sô, giặc nói: "muốn làm thì làm ngay đây không được đi chỗ khác, muốn trốn phải không?", hai Bí-sô đành phải làm đối thú sám hối ở trước bọn giặc, Bí-sô phạm bạch rằng: "xin Đại đức nhớ nghĩ, tôi Bí-sô __________ phạm tội __________, đối với tội đã phạm nay đối trước Đại đức thành tâm phát lồ không dám che giấu, do phát lồ nên được an lạc, không phát lồ thì không được an lạc (ba lần). Giặc nghe Bí-sô nói tội xong liền hỏi: "các thầy không được nói dối phải không?", đáp phải, giặc nói: "vậy các thầy có thể tùy ý đi nhưng không được nói cho ai biết chúng tôi ở đây". Sau đó các Bí-sô sanh nghi hối vì mình đã ở trước người tục nói tội đã phạm nên bạch Phật, Phật nói: "bọn giặc ấy chính là quý nhân ở chỗ nguy hiểm, thầy đối thuyết sám hối như vậy là thiện thuyết". Lại có các Bí-sô du hành trong nhân gian bị giặc bắt, chúng nói với nhau là muốn trừ hết các Bí-sô, các Bí-sô biết ý bọn giặc muốn giết hại mình nên nói với họ: "vì sao các vị muốn giết hại chúng tôi?", giặc nói giống như trên, Bí-sô nói: "hãy thả chúng tôi, chúng tôi hứa sẽ không nói cho ai biết các vị ở đây", giặc nói: "các thầy hãy giao ước rồi chúng tôi sẽ thả, vào ngày thứ mười lăm các thầy tụ họp tuyên thuyết điều gì, hãy tuyên thuyết lại cho chúng tôi nghe rồi sẽ thả các thầy ra". Một Bí-sô trong nhóm tụng giới thông lợi liền tuyên thuyết lại giới kinh cho bọn giặc nghe, bọn giặc nghe rồi liền nói: "các thầy nên đi đi, ai ở đâu thì trở về nơi ấy nhưng cẩn thận chớ nói chúng tôi ở đây", Bí-sô được thả ra rồi sanh nghi hối vì mình đã nói giới kinh cho bọn giặc nghe nên bạch Phật, Phật nói: "giặc là chủ nhân trong rừng hiểm vắng, các thầy thuyết giới cho họ nghe như vậy là thiện thuyết".

Duyên xứ như trên, lúc đó có các Bí-sô nước Bạt ta du hành trong nhân gian bị giặc bắt, chúng muốn giết hết để trừ hậu hoạn. Trong bọn giặc có một tên trước đây sống gần chùa biết pháp của Bí-sô nên nói: "cần gì giết họ, chỉ cần lấy cỏ tranh trói họ lại, họ cũng bị đói khát mà chết", bọn giặc liền lấy cỏ tranh trói các Bí-sô lại rồi bỏ đi. Lúc đó vua nước Bạt ta tên là Ô-đà-diên đi săn bắn ngang qua chỗ các Bí-sô bị trói liền hỏi tùy tùng: "đó là nai gấu phải không?", họ thúc ngựa đến xem rồi trở lại tâu vua, vua hỏi là ai, đáp là Sa môn Thích tử, vua lại hỏi vì sao ở đây, đáp là bị giặc bắt trói, vua lại hỏi vì sao không bứt đứt dây ra, đáp: "Phật chế học xứ không cho hoại cây cỏ tươi", vua nghe rồi liền xuống ngựa tự tay cởi dây trói, dâng cúng ba y cho các Bí-sô rồi đi. Lúc đó Bí-sô sanh nghi hối vì mình đã nói tội tướng cho vua nghe nên bạch Phật, Phật nói: "các thầy nói tội tướng cho vua quán đảnh dòng Sát-đế- lỵ nghe như vậy là thiện thuyết".

Bí-sô lại bạch Phật: "Thế tôn, có được đối thú phát lồ với người phạm tội không?", Phật nói: "không được đối trước người phạm tội phát lồ tội của mình, nếu gặp nạn duyên thì đối thuyết không phạm, nhưng nếu là người cùng phạm một tội với mình thì không được đối thuyết sám hối".

Duyên xứ như trên, có một Bí-sô tâm gìn hổ thẹn, kiên trì giới cấm, ưa thích các học xứ, bỗng nhất thời phạm tội Chúng giáo thứ nhất nên sanh ưu sầu hối hận khiến thân thể vàng vỏ thành bịnh. Các Bí- sô khác đến thăm hỏi: "Đại đức vì sao thân thể vàng vỏ, có bịnh gì chăng?", vị này im lặng, sau đó một Bí-sô thân thiết đến hỏi, vị này kể lại việc trên, Bí-sô bạn nói: "nếu thật như vậy thì tôi sẽ bạch các Bí-sô giúp cho cụ thọ", vị này nói: "nếu thầy nói ra thì tôi sẽ tự sát, thà đến nước khác ở trong chúng khác, tôi sẽ phát lồ tội này", Bí-sô bạn cùng vị này đi sang nước khác, không ngờ mới nửa đường thì vị này qua đời, Bí-sô bạn suy nghĩ: "bạn ta chưa kịp phát lồ sám hối thì đã qua đời, ta không nên ở đây nữa", nghĩ rồi trở về lại trú xứ. Các Bí-sô thấy Bí-sô này trở về liền hỏi thăm đi đường có an lạc không và hỏi về người bạn cùng đi, Bí-sô này nghe rồi liền bật khóc nói: "vị ấy đã chết rồi, tuy biết các pháp đều vô thường nhưng vị ấy chết khi còn đang phạm tội, sợ bị đọa vào địa ngục không biết bao giờ ra khỏi, nghĩ đến điều này tôi thương cảm vô cùng", các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô kia đã thoát tội, này các Bí-sô, tội do tâm tạo nên có thể thoát tội, không do trị phạt, từ nay ta khai cho người có tâm nhiều hổ thẹn như vậy nên đối thú phát lồ trước một người khác". Trong chúng Bí-sô có người thông hiểu kinh, có người thông hiểu luật, có người thông hiểu luận nhưng lại phạm tội Chúng giáo, khi người này đến trong Tăng phát lồ tội, người khác thấy liền nói: "các vị này là thềm đạo vi diệu mà còn phạm tội đến trong Tăng sám như thế, các Bí-sô khác nếu trái phạm thì phải làm sao?", bạch Phật, Phật nói: "nên đến trú xứ khác để phát lồ sám hối". Khi họ đến trú xứ khác để phát lồ sám hối, giữa đường lại qua đời như trường hợp trên, Phật nói: "nếu có vị nào phước đức lớn hay là bậc Thượng tòa thủ chúng thì nên đối trước vị ấy để phát lồ sám tội".

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ nhất:

Người đáng miễn nên miễn,

Đào mương, sai chúng đi,

Một ngày đến bốn tuần,

Da thịt đều bất tịnh.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, hôm đó đến phiên tôn giả A-nan trực nhật, vua Thắng quang nước Kiều-tát-la đến chỗ tôn giả A-nan đảnh lễ rồi ngồi một bên muốn nghe pháp, tôn giả nói lược về Thánh giáo cho vua nghe, vua nói: "hiện giờ tôi không bận gì cả, xin tôn giả hãy giảng rộng thêm", tôn giả vẫn nói lược như trước, vua lặp lại lời trên đến lần thứ ba, tôn giả nói: "đại vương tuy rảnh rỗi nhưng nay tôi lại bận việc", vua hỏi bận việc gì, đáp: "hôm nay đến phiên tôi trực nhật nên tôi phải xem xét mọi việc trong ngoài", vua suy nghĩ: "đây là việc ta nên làm", nghĩ rồi liền đảnh lễ từ giã tôn giả A-nan rồi đi đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi bạch Phật: "Thế tôn, tuy con là vua quán đảnh dòng Sát-đế-lỵ nhưng nếu Tam bảo cần làm gì, con sẽ làm ngay; nếu cần hoàng hậu, Thái tử cho đến quân đội làm cho Tam bảo, con cũng sẽ bảo họ làm. Thế tôn là Pháp vương vô thượng, xin Thế tôn cho người đáng miễn được miễn làm việc Tăng, xin thương xót", Phật im lặng nhận lời, vua Thắng quang đảnh lễ từ giã ra về. Sau đó Phật bảo các Bí-sô: "các thầy nên biết, nay ta khai cho người đáng miễn được miễn, Tăng không nên sai họ làm tri sự cho Tăng nữa", các Bí-sô không biết ai là người đáng miễn, Phật nói: "những người thông hiểu kinh, luật, luận được miễn". Lúc đó Lục chúng Bí-sô vừa tụng được hai ba phẩm kinh liền tuyên bố: "tôi là người trì kinh đáng được miễn làm tri sự cho Tăng", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "thọ trì hết Kinh bộ mới được miễn làm tri sự"; lại có người vừa thọ trì một hai Ba la thị ca liền tuyên bố: "tôi là người trì luật đáng được miễn làm trị sự cho Tăng", Phật nói: "thọ trì hết Luật bộ mới được miễn làm tri sự"; lại có người vừa đọc tụng hai ba bộ luận nhỏ liền tuyên bố: "tôi là người trì luận đáng được miễn làm tri sự", Phật nói: "thọ trì hết Luận bộ mới được miễn làm tri sự".

Duyên xứ như trên, lúc đó ở biên giới nước Kiều-tát-la của vua Thắng quang có phản nghịch, vua sai một vị tướng cầm quân đi thảo phạt nhưng đều bị thua trận phải quay trở về như vậy đến ba lần. Vị đại thần chấp chánh tâu vua: "bọn phản nghịch thế mạnh, binh của ta thế yếu, nếu đại vương không thân chinh thì không do đâu hàng phục được bọn phản nghịch này", vua liền ra thông báo chiêu mộ trai tráng trong nước tòng quân rồi tự thống lĩnh bốn binh thân chinh thảo phạt. Bọn phản nghịch không chịu thần phục vẫn cố thủ chống lại, do thành lũy của họ kiên cố hiểm trở nên vua không thể hạ được thành ngay. Lúc đó đại thần tâu vua: "trưởng giả Cấp-cô-độc có phước đức lớn, được thiên thần ủng hộ, nếu gọi ông ấy đến ắt sẽ khiến bọn phản nghịch quy hàng", vua liền sai sứ mời trưởng giả đến trong quân, trưởng giả vâng lịnh vua đến trong quân nhưng vẫn không làm cho bọn phản nghịch quy hàng, vua hỏi trưởng giả có nhớ nhà không, trưởng giả đáp: "thần không có tâm hệ thuộc gia đình, chỉ nhớ đến chúng tăng", vua liền ra lịnh quan trấn thủ: "khanh hãy đến chỗ Thánh chúng, không được ra lịnh mà nên thỉnh và dùng phương tiện đưa các vị ấy đến trong quân", quan trấn thủ nghe rồi suy nghĩ: "ta nên làm phương tiện gì để không cần ra lịnh mà Thánh giả tự đến gặp vua", một lão thần nói: "tôi có phương kế có thể khiến các Thánh chúng tự đến chỗ vua mà chúng ta không cần ra lịnh. Cách đây không xa có vườn vua nhưng nay đã hoang phế, ta nên phương tiện nói là đào mương nước xuyên qua chùa để dẫn nước đến sửa sang lại khu vườn của vua, như vậy họ sẽ tự đến gặp vua". Quan trấn thủ liền dẫn tùy tùng đến trong rừng Thệ đa đo đạt nói là muốn đào mương dẫn nước, các Bí-sô liền hỏi nguyên do, quan trấn thủ nói: "vua ra lịnh chúng tôi sửa sang lại khu vườn của vua, chúng tôi muốn đào mương dẫn nước qua đó", các Bí-sô nói: "không lẽ các vị muốn hoại tháp thờ tóc và móng tay của Phật hay sao?", đáp: "lịnh vua ban ra chúng tôi biết làm sao, chúng tôi đâu có hai đầu mà dám chống lại", các Bí-sô nói: "các vị tạm thời dừng lại để chúng tôi gặp vua bàn bạc lại việc này", lại hỏi: "từ đây đến chỗ vua có thể trở về ngay trong ngày được không?", đáp: "không được, e đến bảy ngày cũng không trở về được". Các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nếu vì việc Tăng, ta khai cho thọ trì pháp xuất giới trong bốn mươi ngày đêm", các Bí-sô không biết thọ trì như thế nào, Phật nói: "nên trải tòa đánh kiền chùy nhóm tăng, một Bí- sô trong Tăng nên hỏi vị muốn đi: "thầy có thể vì việc Tăng thọ trì pháp xuất giới trong bốn mươi ngày đêm không?", vị này nên đáp là có thể, một Bí-sô trong Tăng bạch nhị yết ma cho thọ trì rồi xuất giới đi". Lúc đó tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "có được thọ trì pháp xuất giới một ngày đêm không?", Phật nói được, lại hỏi: "có được thọ trì pháp xuất giới hai ngày đêm cho đến bốn mươi ngày đêm không?", Phật nói được, lại hỏi: "có được thọ trì pháp xuất giới hơn bốn mươi ngày đêm không?", Phật nói: "không được, trong ba tháng an cư thời gian ở trong giới phải nhiều hơn thời gian ở ngoài giới", lại hỏi: "như Phật khai cho thọ trì pháp xuất giới một ngày đêm, vậy nên đối trước ai tác pháp?", Phật nói: "nên đối trước một người, cho đến xuất giới bảy ngày cũng đối trước một người tác pháp, nếu nhiều hơn bảy ngày thì phải ở trong Tăng tác pháp xin", lại hỏi: "nếu da bất tịnh thì thịt có bất tịnh không?", Phật nói: "nếu da bất tịnh thì thịt cũng bất tịnh cho đến gân cốt đều bất tịnh".

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ nhất:

Thí giường vua Ảnh Thắng,

Vật của mẹ cúng Tăng,

Quạ, cò, hạc, kên kên,

Bí-sô không được ăn.

Tại thành Vương xá nước Ma-kiệt-đà, vua Vị sanh oán con vua Ảnh Thắng bị ác tri thức là Đề-bà-đạt-da phá hoại nên đã giết oan phu hoàng là Thánh vương trị nước như pháp. Sau đó vua Vị sanh oán hối hận, hễ nhìn thấy giường ngồi của vua cha liền rơi lệ. Đại thần tâu: "trước kia tiên vương tín ngưỡng Thánh chúng, vua nên đem giường ngồi này thí cho Tăng", vua sai sứ mang giường ngồi này thí cho Tăng, các Bí-sô để giường ngồi này ngay nơi cửa. Một hôm vua đến trong trú xứ Tăng vừa bước vào nhìn thấy giường ngồi này lại nhớ nghĩ đến cha nên đau buồn, đại thần nói với các Bí-sô: "vua hễ nhìn thấy giường ngồi này liền nhớ đến vua cha, trong lòng càng đau buồn nên mới đem thí cho Tăng, các thầy để ngay nơi cửa khiến vua nhìn thấy nên đau buồn", Bí-sô bạch Phật, Phật nói không nên để ngay nơi cửa, các Bí-sô khiên để dưới mái hiên, sự việc cũng xảy ra giống như lần trước, Phật nói không nên để dưới mái hiên. Các Bí-sô lại khiên để trong phòng, những người bất tín không thấy giường liền bàn tán: "Bí-sô bán giường của tiên vương để dùng vào việc ăn uống", Phật nói: "vào ngày mồng tám hay ngày mười lăm nên khiên giường ra để dưới mái hiên", những người bất tín lại bàn tán: "đây không phải là giường của vua, giường của vua Bí-sô đã đem bán để dùng vào việc ăn uống rồi", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "ở trên giường nên ghi hàng chữ: đây là giường được thí của vua Tần-tỳ-sa-la ". Trường hợp vua Thắng quang đem vật của mẹ cúng cho Tăng cũng giống như vậy.

Duyên xứ như trên, đêm đó trời mưa đá làm cho cầm thú bị thương chết rất nhiều, mọi người chạy ra lượm lấy loài cầm thú ăn được mang về nhà. Sáng sớm Lục chúng Bí-sô theo thói quen sau khi thức dậy nhìn khắp bốn phía xem nhà nào có khói bốc lên hay ngoài đồng trống có chim bay từng đàn đáp xuống thì tìm đến những nơi ấy. Lúc đó Lục chúng Bí-sô thấy nhiều kên kên từ trên không bay xuống liền tìm đến chỗ đó, thấy có nhiều loại chim như quạ, cò, hạc, kên kên đã chết liền nhặt lấy xỏ xâu mang về. Các cư sĩ thấy hỏi nhặt lấy những con vật này làm gì, đáp là để ăn, họ nói: "vì sao các thầy lại ăn những con vật không nên ăn?", đáp: "những con vật nên ăn tìm không thấy, vì sao lại không nên ăn những con vật này?", nhân đây bị chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô không nên ăn các loại chim như quạ, cò, hạc, kên kên. Ai ăn thì phạm tội Việt pháp".

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA