SỐ 193 — PHẬT BỔN HẠNH KINH

Phẩm 15: KHÔNG ĐỒNG Ý A-LAN

Bồ-tát như thế

Mày rộng tay dài

Khoan thai điềm đạm

Như sư tử đi

Đến A-lan hỏi

Xuất ly tử sinh

Ý muốn dứt bỏ

Cửa ải tử sinh.

Xa thấy A-lan

Cùng với môn đồ

Đang ngồi nhóm họp

Giảng nói sách Phạm

Bồ-tát đức trọng

Ví như vua trời

Nghinh tiếp thăm hỏi

Cùng ngồi đàm luận.

Ngồi trong chốc lát

Nhìn nhau ý lành

Lòng Từ Bồ-tát

An ủi A-lan.

A-lan đáp rằng:

“Đức hóa đã lâu

Sở dĩ xuất gia

Vì không tôn vinh

Xé toang lưới ái

Mê đắm trói buộc

Cường tráng mạnh mẽ

Giống như voi lớn,

Vất bỏ tôn hiệu

Ngôi vua chuyển luân

Ví như người trí

Vất bỏ cơm độc

Xưa vua Chuyển luân

Không phải là lạ.

Trẻ qua, già suy

Bỏ nhà vào rừng

Bèn trao ngôi vua

Lại cho Thái tử

Giống như hoa héo

Chuyển trao cho người.

Giờ ta còn nghi

Ngài khỏe đẹp xinh

Sáu căn ham muốn

Chưa được đầy đủ

Nên nhận rộng rãi

Tự nhiên vinh lạc

Bỏ hiệu đẹp này

Ai chẳng nghi ngờ?

Muốn biết Thái tử

Xác thật việc này

Ắt sẽ trở thành

Pháp khí to lớn

Dùng đức tinh tấn

Tìm thuyền trí tuệ

Sẽ mau vượt qua

Biển lớn sinh tử”.

Bấy giờ, Bồ-tát

Nghe A-lan nói

Mỉm cười hoan hỷ

Mà trả lời rằng:

“Việc ta chưa thành

Nên ta đến đây

Giờ ông tự giữ

Việc chắc sẽ thành

Giống như trong tối

Bỗng thấy ánh sáng

Như kẻ lạc lối

Được người dẫn đường

Như muốn qua sông

Gặp người đưa đò

Nên ta đến xin

Tôn người làm thầy

Rủ lòng đoái tưởng

Xin được chỉ dạy

Nhận làm đệ tử

Xin thờ làm thầy.

Khổ, già, bệnh, chết

Phải độ từ đâu?

Xin dùng lý đó

Mà chỉ dạy cho”.

Bấy giờ A-lan

Là người dẫn đường

Rằng: “Nghe cho kỹ

Pháp Phạm chí ta:

Sinh tử xoay vần

Quanh quẩn trở lại

Trên dưới đảo lộn

Như bánh xe quay

Có tám việc riêng

Gọi là nội pháp

Lại có mười sáu

Các việc nghi loạn

Do đó phải biết

Người ấy ý mạnh

Tất cả thế gian

Nhân đây sinh diệt.

Năm tính như vậy

Thức đắm thứ sáu

Ý là thứ bảy

Do dự thứ tám

Hễ có năm căn

Lại có năm dục

Lại còn phải biết

Có sáu lầm loạn

Nếu hiểu điều ấy

Gọi là biết nghiệp.

Xích tiên cho ngôi

Đều cùng hay biết

Phạm thiên hiệu là

Nhất Thiết Phổ Tri

Nếu xét biết thế

Gọi nghiệp Nê-hoàn

Gốc sinh tử thục

Lôi kéo trói buộc

Chỉ biết rõ đó

Còn lại bất định.

Bọn ta ở đây

Tìm cách cầu giác

Là Nê-hoàn ta

Ngài muốn được giác

Hoặc có người trí

Gọi là Nê-hoàn

Hoặc gọi Thiền báo

Gọi đó Nê-hoàn

Nay bảo nhau xong

Ra nẻo sinh tử

Hợp ý phải siêng

Như bệnh tìm thuốc.

Tiên xưa thù thắng

Vị tên Tri Túc

Vị tên Định Hành

Bạo lâu lộ hình

Bọn họ đều từ

Đạo hành hằng ngày

Lại nữa còn có

Người cầu giải thoát.”

Bấy giờ Bồ-tát

Nghe lời ấy rồi

Trong lòng ngẫm nghĩ

Xét đầu mối việc

Bồ-tát nhiều kiếp

Trí tuệ giác được

Biết lỗi ấy rồi

Liền bảo Phạm chí:

‘Đã nghe ông nói

Trí tuệ sâu xa

Gọi là “nghiệp giác”

Ra khỏi sinh tử

Như ta đã biết

Việc này không thế

Như có hạt giống

Ắt phải sinh sôi

Các căn khác nhau

Gọi đó giải thoát

Nếu gặp được duyên

Trở lại buộc ràng,

Đất, nước, thời tiết

Lại không hạt giống

Làm sao sinh được

Nhân duyên lẫn lộn

Giống cùng duyên đối

Gặp gỡ nhau rồi

Ắt sẽ sinh lại.

Ta biết như vậy

Làm sạch nhơ bớt

Tuổi thọ kéo dài

Ý gọi giải thoát

Bảo đó Nê-hoàn.”

Bồ-tát không chịu

Pháp của A-lan

Bấy giờ lại đến

Hỏi pháp Ca-lan

Nói nghe tám ý

Bồ-tát hiểu ngay

Vi thức cố đắm

Biết có lầm này

Hiểu được ý kia

Đó ắt trái pháp

Vì vậy Bồ-tát

Bỏ pháp Ca-lan.

Khi ấy Ngài đến

Sông Ni-liên-thiền

Tu trì tịnh hạnh

Tìm chỗ ngồi thiền

Thân màu vàng ròng

Ánh sáng chiếu soi

Giống như hoa sen

Sáng đến tận ngày.

Ngày ăn hạt mè

Nửa hạt gạo thô

Ngày ngày càng giảm

Thân thể khô gầy

Máu trong thân cạn

Mỡ thịt khô khan

Khí lực suy yếu

Hình thể mòn mỏi

Chúng sinh khắp đời

Không thể chịu đựng

Khốn khổ như vậy.

Suốt trong sáu năm

Bồ-tát phơi lòng

Thân hình như thế

Mà chưa uống được

Thuốc pháp cam lộ

Tâm chợt lui sụt

Đạo đức không thế

Xưa, cõi Diêm-phù

Nhớ lại ý lành

Cũng không thể dùng

Thân thể ốm gầy

Và những việc ấy

Mà tự thành đạo!

Các trời trên không

Khuyên nên ăn uống

Sức khỏe đầy đủ

Mới đắc đạo được

Ý luôn tôn trọng

Như núi Tu-di

Ý mong cầu Phật

Việc rất quan trọng

Ý tuy vững chắc

Cứng như kim cang

Ăn uống không đủ

Thân khó đảm đương.

Hiểu như vậy rồi

Bồ-tát đứng lên

Ăn uống trở lại

Nuôi dưỡng bản thân.

Năm người hầu hạ

Thấy Bồ-tát ăn

Bèn bỏ ra đi

Nơi khác cầu nhàn.

Bấy giờ bèn nhận

Cháo sữa cam lộ

Của hai cô gái

Hoan hỷ cúng dường

Sau đó liền đến

Cây đạo nhiệm mầu

Khoan thai cất bước

Quyết thoát sinh tử

Nghiêm sức lồng lộng

Công đức chứa nhóm

Lấy chân chạm đất

Liền rung chuyển mạnh.

Bấy giờ Đại-lê

Là Rồng đầu đàn

Nghe tiếng chân chạm

Làm đất rung chuyển

Tâm sinh ngờ vực

Tự suy nghĩ kỹ

Lâu mới nghe được

Tiếng rung chuyển này.

Là người dẫn đường

Thầy của các thầy

Khi chân chạm đất

Mới rung chuyển thế

Thần đất vui mừng

Nhún nhảy như múa

Tiếng động êm êm

Như là buông xả

Bậc Thầy dẫn dường

Sắp xuất hiện ra

Đất rung ì ầm

Hớn hở như cười.

Vì tiếng rung chuyển

Từ nước hiện lên

Thân thể to lớn

Như ngọn núi đen

Các thứ châu báu

Chuỗi ngọc nghiêm thân

Giống như mây đen

Có ánh chớp lóe

Biến hóa nhiều đầu

Trùm khắp không trung

Thân phát ánh sáng

Như khói lửa bừng

Giống như mây nước

Đến gần mặt trời.

Rồng dùng thân ấy

Lạy chân Bồ-tát

Đứng lên cung kính

Chắp tay khen rằng:

“Con thấy Phật trước

Lúc sắp ra đời

Điềm lành ngày nay

Như Phật thuở xưa

Từ Phật Duy Vệ

Cho đến Ca-diếp

Mắt thấy sáu Phật

Điềm Phật ra đời

Nay vị thứ bảy

Hiện điềm lành này

Như xem tướng sáng

Sáng tỏ cõi đời

Hôm nay chắc chắn

Được uống cam lộ.

Nay thấy Ngài đi

Bước đi từng bước

Khi đất này ứng

Chấn động nhẹ nhàng

Ánh sáng khác thường

Vượt hơn mặt trời

Hôm nay điều nguyện

Chắc được đầy đủ,

Nhìn bầy chim xanh

Bay vờn lấy nhau

Như trong mây biếc

Hiện ánh mặt trời

Đem tiếng từ ái

Kính thân Bồ-tát

Hôm nay chắc chắn

Sẽ thành Phật đạo.

Hôm nay nhìn thấy

Khí thuận gió lành

Các dòng nước trong

Trên không trong sáng

Chim hòa điệu hót

Tiếng hót dịu dàng

Hôm nay Thập Lực

Thành Nhất Thiết Trí.

Xem thân Bồ-tát

Như núi vàng chói

Các thứ vật báu

Dùng để trang điểm

Nhìn thân Bồ-tát

Tướng tốt tự nhiên

Hôm nay chắc chắn

Sẽ thành Phật đạo.

Vầng viên quang tròn

Ở ngay chính giữa

Chói lòa như nhật

Năm màu rực rỡ

Như nay dứt bỏ

U ám cõi đời

Còn không lâu nữa

Mặt trời Phật hiện.

Rừng cây lay động

Tung khắp hoa đẹp

Tất cả các hoa

Đồng thời nở ra

Cây vô tâm cũng

Nghiêng như có lòng

Oằn xuống cúi chào

Hôm nay ắt được

Tất cả làm lễ

Như ngó sen trắng

Nở lúc không trăng

Ánh mặt trời chiếu

Thì hoa nở sen

Nay Bồ-tát hiện.

Ánh mặt trời Phật

Lòng trời, người mở

Như hoa mừng vui

Như nay quan sát

Tướng đã hiện rồi

Rất khó gặp được

Hoa Ưu-đàm nở

Hoa đã khó gặp

Phật càng khó hơn

Hai điều khó gặp

Nay hiện thế gian

Bây giờ sẽ lấy

Tên bén trí tuệ

Làm trần lao sợ

Vua, tướng, quân sĩ

Đã truy đuổi kịp

Đến chỗ Phật xưa

Hôm nay chắc chắn

Được uống cam lộ

Như nay quán sát

Quyết định giới răn

Nghiêm thân đẹp đẽ

Tám mươi vẻ đẹp

Đều soi các trời

Hiện trong thân Ngài

Hôm nay sẽ được

Người, trời lễ bái”.

Rồng Lê cứ thế

Khen Bồ-tát rồi

Qua suối vượt lên

Đi đến cây đạo

Xa thấy cây đẹp

Như ở cõi trời

Trang nghiêm không khác

Cây trời ngày xưa.

Mang cỏ Cát tường

Đến để hiến dâng

Bồ-tát liền hỏi:

“Tên ngươi là gì?”

Người thấy nói rằng:

“Tên là Cát Tường!”

Bồ-tát tự nghĩ:

“Ta ắt cát tường.”

Ngài liền theo đó

Nhận cỏ dịu mềm

Trải tòa Kim cang

Cỏ đều ngay ngắn

Ngồi kiết già phu

Ý chí vững vàng

Trong dùng tâm thức

Xét kỹ quyết định:

Không vượt cõi ma

Các dục trần nhọc

Ngồi đây không dậy

Cũng chẳng uống ăn

Dù cho bản tánh

Bốn đại mất đi

Trời, trăng rơi xuống

Tu-di bay lên

Các việc như thế

Có thể đổi thay

Chứ ta chẳng trái

Bỏ thệ nguyện này.

Phát thệ nguyện xong

Các trời rất mừng.

Bồ-tát nảy ý

Muốn hàng Ma vương

Như chẳng vừa ý

Ngoại đạo, dị học

Như làm trời, người

Các Rồng khen ngợi

Nguyện khiến chúng sinh

Được sự khen ngợi

Chúng sinh mười phương

Được như mình nguyện.

Phẩm 16: HÀNG MA

Bấy giờ Bồ-tát ngồi

Trên chiếc tòa Kim cang

Xây dựng tâm vững chắc

Thế giới Tam thiên rung

Địa thần mừng hớn hở

Từng hồi rung chuyển mạnh

Ma trời thấy đất rung

Thắc mắc vì sao thế.

Quan đứng đầu của ma

Tên gọi là Ngôn Từ

Tâm cung kính cúi mình

Tâu với chúa ma rằng:

“Xin nghe điều thần biết:

Chứa công đức nhiều đời

Thái tử vua Bạch Tịnh

Cõi tịnh tu hạnh lành

Nay sắp thành đại đạo

Không vua trời, cõi Dục

Muốn phá thành sở dục

Ổ khóa của các cửa

Ắt vượt trên cõi vua

Sẽ độ các chúng sinh

Mở rộng cửa Nê-hoàn

Bánh xe chuyển cam lộ.”

Vua ma nghe lời đó

Ngồi yên lòng buồn rầu.

Ba con gái đến hỏi

Con cả tên Danh Ái

Con thứ tên Chí Duyệt

Con út tên Loạn Lạc

Hỏi vua sao rầu rĩ.

Vua đáp lời ba cô:

“Kia có Tiên Đại Thánh

Mặc áo giáp quyết định

Tay cầm cung trí tuệ

Tên vô thường bắn ta

Muốn hàng cõi Dục ta.

Nếu thắng, ở trên ta

Thì cõi ta trống không

Khiến người khinh chống ta.

Như vua mạnh ở gần

Bị nước địch xâm chiếm

Nên nay các thân thuộc

Các con, nữ lực sĩ

Hãy tìm mọi cách ngăn

Hãy đến làm trở ngại

Làm chí kia tiêu tan

Như đắp đê ngăn nước.”

Bấy giờ ba ma nữ

Bèn đến chỗ cây đạo

Muốn tỏ thế lực mình

Của con gái người, trời

Phơi bày vẻ kiều diễm

Mê hoặc loạn tình người

Muốn hoại ý chí Ngài

Hiện hết sức quyến rũ

Thân biến thành nhiều tướng

Biến hóa thật mau chóng

Giống như chớp trong mây

Không phút giây nào dừng.

Bồ-tát quán xét kỹ

Da, tóc, chuỗi ngọc mang

Y phục đẹp che phủ

Giống như nhà chứa xương

Tràn đầy nước thối bẩn

Mở ra khiến người khinh

Vậy sao lừa người đời?

Bọc bằng da mỏng manh

Kẻ ngu si mê hoặc

Nhìn kỹ bọn ma nữ

Hình thể già tiều tụy

Như hoa bị sương pha.

Vua ma thấy gái già

Lòng giận như lửa bừng

Lại gọi ma bên cạnh

Bảo tập hợp đại quân

Đến cố ngăn Thích tử:

“Nay chưa động cõi ta

Chưa được mắt nhìn kỹ

Nên thường đến não loạn

Nếu hôm nay thành đạo

Thì có thể thắng ta

Mau triệu gấp binh mã

Ta sẽ tự xông pha.”

Mũ báu, mặt trời sáng

Nghiêm chỉnh đội trên đầu

Lên đến đỉnh Tu-di

Giáp kim cang mặc vào

Như ánh mặt trời sáng

Chiếu rọi đám mây thưa

Xe kim cang ngàn bánh

Mỗi bánh ngàn nan hoa

Xe dùng ngàn thớt ngựa,

Ma vương ngồi xe báu

Rất thênh thang sáng loáng

Như mặt trời trong lửa

Cung hoa một do-tuần

Tay cầm năm tên nhọn

Lọng báu như trăng sáng

Để mê hoặc thế gian;

Lọng che mấy do-tuần

Quanh treo linh bảy báu

Cờ cao mở miệng lớn.

Giống như cá Ma-kiệt

Khi muốn nuốt nước biển

Ma vương ra như vậy

Các ma chúng cùng theo

Có đến tám mươi ức

Đi đến bên cây đạo.

Bồ-tát ngồi trên hoa

Giống như vua trời Phạm

Đức vắng lặng đầy khắp

Ánh sáng chiếu rực rỡ

Như chứa vàng ngọc báu

Ma cầm cung tay trái

Từ ống vàng rút tên

Liền nói với Bồ-tát:

“Dòng Sát-lợi, đứng lên

Tại vì sao sợ chết,

Bỏ ngôi vị Đế vương?

Tướng Ngài đẹp đẽ phải cầm cung

Đáng hưởng vinh hoa ở thế gian

Đường của vua xưa danh tiếng khắp

Ngài đáng được hưởng sự khoái lạc

Nên hưởng lộc đời đất nước hiến

Khắp sai thiên hạ không chừa ai.

Bắt đầu dòng Cam Giá Thánh vương

Về hưởng vinh hoa bỏ khất cầu

Nếu không đứng dậy, tự suy nghĩ

Chớ tự trái với thệ nguyện xưa

Năm mũi tên ta không thể kháng

Phá xuyên mọi thuẫn rất bền chắc

Mê người chẳng khác hoa tiết xuân

Còn hơn cắt hoa để dưới nắng

Yêu mến đời như trời đổ mưa

Dục như chim công gặp mây mưa

Dục làm thất chí, không hổ thẹn

Giúp tăng ganh mạn, riêng lánh đời

Ngoại đạo thuật cao, làm hung chú

Được thắng nên họ riêng lánh đời,

Dục đắm cả trời lẫn người đời

Giác ngộ lời nói, bỏ ngủ nghỉ

Sức khỏe vô song, thế lực mạnh

Ái dục vô hình hoại các hình

Hoặc dùng lửa ái đốt chết giới

Vua xưa soi đó, mòn tiêu mất

Danh tiếng tài sản của vua mất

Hoặc dục trên đời huống gì nay.”

Lúc ấy Ma vương nói lời này

Không hề lay động ý Bồ-tát.

Liền phát cung ra bắn tên mau

Hiện các mê hoặc biến gái đẹp

Thấy Bồ-tát ngồi chẳng nghiêng chao

Vững bền như núi, nghi ngờ nói:

“Thiên tử an tường như núi Vua

Dùng tên nữ bắn liền rung động

Hóa hiện bốn mặt để đón rước

Hiện không tự khinh cùng gặp nhau

Tưởng nay Thái tử chẳng biết tên

Nếu con thất chí tên ta lạc

Chẳng nên lấy dục hóa làm tên

Chẳng cần lời cung kính hòa nhã

Thì nên khinh rẻ, không nên kính

Dùng thế đại quân mà khủng bố.”

Ma vương khởi ý nghĩ binh chúng

Kêu to thấu tận các cõi ma

Tập họp biết bao nhiêu số thân

Tạo nên sợ hãi động trời đất

Việc quan trọng như các núi Tuyết

Các vui tạo ra vẻ đáng yêu

A-lạc, chủ ba hai cõi trời

Làm trời Đế Thích ngồi trên voi

Hóa thân ngàn mắt, mặc giáp ngọc

Cầm chày Kim cang ngàn cạnh sắc

Hợp theo vô số làm trời sợ.

Tám ức binh voi theo nhau đến

Xe bạc rất to trang hoàng đẹp

Ngồi ngàn ngựa trắng, tướng theo trắng

Giáp ngọc trắng lòa, mây trắng che

Tự hóa thân mình có trăm đầu

Dẫn các rồng trắng binh chúng lớn

Mười hai muôn ức làm quân sĩ.

Chính thủy thần vương tên Hòa Luân

Chốn đất kéo về các núi thẳm

Các báu vàng, lưu ly cõi trời

Minh châu trang sức đầu, thân thể

Mặc giáp lưu ly hoa lúa vàng

Tay phải cầm chiếc gậy Kim cang

Ngồi ngàn sư tử các báu ròng

Cỡi xe lưu ly màu như nhật

Cùng vô số ức thần Dạ-xoa

Quân Tỳ-sa-môn như nước dữ

Vô Khốc, Uy Nộ và Tiên Thời

Vũ Lập, Nhật Nguyệt, thần Phong Hỏa

Hoa Chiếu, Diệu Mã, Kiếm Kim cang

Hiền Tài, Hậu Vụ và Chánh Hạnh

Vô số các đại Thiên thần này

Ngồi xe voi rồng và ngồi cọp

Xe giá ngàn ngựa, ngàn sư tử

Hoặc lại có chiếc xe ngàn hổ

Hoặc lại có xe ngàn chim công

Xe lừa, lạc đà, nghé, trâu, dê

Hoặc ngồi xe mây, ngồi cây núi

Hoặc ngồi trên rồng và rắn độc

Hoặc miệng phun lửa, mũi phun lửa

Mắt tai phun lửa, đầu lửa cháy

Phun nhằm vật gì đều thành lửa

Bốc cháy lẫy lừng như kiếp tận.

Hoặc hóa như trời, hoặc như trăng

Hóa như núi lớn có đôi cánh

Hoặc hóa tối tăm như mây đen

Ánh chớp, sấm rền, sáng rực rỡ

Như thế vô số đầy không gian.

Hoặc hóa voi đen như Tu-di

Ngồi voi lớn này, cầm cung lớn

Hướng về Bồ-tát muốn đốt cháy

Hoặc hóa đầu heo, chân lạc đà

Hóa đầu voi, gấu biến vô số

Hóa thân rất lớn làm đầu voi

Ngà chĩa lên trời như núi hiểm.

Hoặc hóa sư tử và đầu ngựa

Hóa ra đầu hổ, cá Ma-kiệt;

Hoặc hóa hai, ba, bốn năm đầu

Sáu, bảy, tám, chín cho đến mười.

Hoặc hóa trăm đầu, trăm cánh tay

Trăm chân, trăm mắt thật đáng sợ

Biết bao biến hóa đến ngàn đầu

Ngàn mắt, ngàn tay, phát ra lửa

Tiếng xe, tiếng ngựa, voi rống kêu.

Trống va, ngọc chạm vang trời đất

Hoặc cầm cung tên, kích, mâu, đao.

Hoặc đội núi, cây, chày Kim cang

Vũ khí trong tay chúng đều lao

Núi, cây chày cứng cùng mưa đá

Đức Bồ-tát biến hóa phát ra

Các mưa báu hoa vàng, hoa bạc.

Hóa gái đen thành như núi mây

Cầm đồ yêu chú mê Bồ-tát

Lại tự mê cuồng, không biết chi

Phá khí cụ cầm, vật cúng tan

Hoặc quỳ xuống đất, hét vang trời

Hư không sấm động rung chuyển đất,

Hoặc mang da rắn biết bao hình

Mắt, tai, mũi, miệng tuôn ra rắn

Lại cỡi lên nhau giận dữ tranh

Hoặc có ngựa hí, hoặc sói tru

Nhưng tâm Bồ-tát không tăng giảm

Giống như lửa đóm tranh mặt trời.

Có một vị trời bảo Ma vương:

“Ngươi nhìn kỹ, bậc Tiên thánh này

Trong thân soi hiện cả cung trời

Nhật, nguyệt, năm sao và các sao

Thiết vi, Tu-di, sông, biển, vực

Phạm vương, Đế Thích, bốn vua núi

Tất cả soi hiện thân Bồ-tát

Giống như khắp đời hiện trong trăng”.

Bấy giờ, vua ma càng thêm giận

Phóng ngay vũ khí, lửa ái dục

Đất trời bừng cháy không thể biết.

Bồ-tát liền phóng Cam lộ quán

Hóa ra mây mưa tắt lửa dục

Ái liền sợ uy đức Bồ-tát

Trời An tường đến, tà quỉ lui.

Vua ma liền phát giận sân độc

Như vời họa hại hóa hổ mang

Trên đất khắp nơi đầy rắn độc

Quấn quanh cây đạo bao khắp cùng

Bồ-tát liền khởi tâm đại bi

Hóa thành điềm lành, rắn thoái lui.

Vua ma lại khởi tâm ngu si

Bồ-tát tính duyên ngược đắc thắng.

Vua ma lại bắn tên ganh tị

Tên là ác khẩu hóa thành rồng

Bồ-tát lại bắn tên đại bi

Hóa làm chim vàng đuổi lui rồng.

Vua ma lại khởi tâm kiêu mạn

Phát tên Phạm thủ hóa thành voi

Bồ-tát lại buông phát Thập lực

Hóa thành sư tử, voi lui đi.

Vua ma lại phóng vọng ngôn phát

Tên là Điều hí, hóa thành gió

Bồ-tát liền buông chí thành phát

Bẻ gãy tên ma hóa thành núi.

Vua ma lại phóng xan tham phát

Phát tên Lậu ác hóa thành sương

Bồ-tát liền buông tuệ thí phát

Hóa mây mưa nhẹ thổi tan mù.

Vua ma lại phóng ấm cái phát

Tên là Thùy miên, biến thành mây

Bồ-tát liền buông ngũ tịnh phát

Hóa thành gió mạnh xua tan mây.

Vua ma liền phóng phát tà kiến

Hóa thành tăm tối che thế gian

Bồ-tát liền buông chánh kiến phát

Hóa thành mặt trời trừ tối ma.

Bồ-tát mặc áo đại nhẫn nhục

Đứng trên đất giới thật đầy đủ

Đeo tràng hoa đẹp bảy giác ý

Chuỗi châu tấn định rất nhiệm mầu!

Tay cầm cung Từ, tên Phạm tịch

Từ trong ống ý rút tên ra

Vừa buông một phát đều được thắng

Như A-tu-luân thắng người xưa.

Ma biến nhiều thứ để gây sợ

Tâm định Bồ-tát chẳng lung lay.

Bấy giờ Tịnh cư thiên trên trời

Vâng giữ pháp thành Phật quá khứ

Thương, ghét của tâm đã bỏ hết

Ở trên hư không thấy Bồ-tát

Khi ấy các trời bảo vua Ma:

“Xin ma Ba-tuần nghe cho kỹ

Bảo cho Ba-tuần sao lại nhọc?

Bỏ công uổng phí vậy sao đành!

Bỏ đi ác ý, tâm vắng lặng

Vì sao làm kinh hoàng Bồ-tát.

Người ấy không ai lay động được

Như dùng miệng thổi núi Tu-di

Nên dùng từ ái, bảo vua ma

Tự yêu, chớ xúc nhiễu Bồ-tát!

Mọi vật còn bỏ được bản tính:

Gió bỏ tánh động, lửa bỏ nóng

Đất bỏ hầm sâu, nước bỏ ướt

Tối không tránh sáng, nhật không soi

Trăng còn có thể đi trên đất

Tu-di bay bổng, biển thành bờ,

Vô số kiếp xưa tu đức nghiệp

Không bao giờ bỏ quyết tâm thề

Như quyết định ấy, như tinh tấn

Như ghét, như thương xót chúng sinh

Pháp hội đông đầy các trời, người

Được uống nước cam lộ chánh pháp

Phát tâm cầu nguyện an chúng sinh

Tự nhiên phát tâm thương thế gian

Bổn nguyện không thành không đứng dậy.

Mặt trời mọc, tìm tối sao được

Bồ-tát đại bi thương thế gian

Hoạn nạn trần lao bị xé tan

Gom nhóm thuốc hay các thứ pháp

Ba mươi bảy món chất cao thần

Dục được khắp đời hòa thuốc thần.

Này ma, ngươi làm chớ quấy ngăn

Tất cả rơi vào đường mê hoặc

Muốn dùng chánh dẫn không vững chắc

Đời ngu tối tăm, bỏ bơ dầu

Tất cả ngọn đèn sáng trí tuệ

Lửa lớn trước sân Phật đã đốt

Này ma chớ diệt, hãy lui ngay!

Thấy thế gian này chìm mất hết

Xuống biển trần lao không bến bờ

Để độ tất cả người chìm đắm

Vì sao ác trái với hạnh lành?

Ban đầu phát căn lành vững chắc

Xây dựng thân cây đại nhẫn nhục

Cành nhánh ý chí rất to lớn

Hoa giữ giới cấm rất tươi đẹp

Cây đại trí tuệ nay sắp mọc

Sẽ thành thục trái ngọt chánh pháp.

Này ma ngươi chớ làm trở ngại

Cây bền vững chắc sắp mọc lên

Trước nay giống Phật trồng nhiều lắm

Giờ đây là lúc nở bày ra

Nay ngồi tòa này là xứng đáng

Như các Phật quá khứ trước kia.

Tòa ấy đức danh là Địa Tế

Là nơi vô số ức người ưa

Khắp cõi đất này không còn chỗ

Ý rất tôn trọng, đáng vượt hơn”.

Vua ma nghe vậy buồn rầu nói:

“Bồ-tát nhìn tôi có sức mạnh

Muốn thiêu trời đất cho tiêu hết

Nuốt được Thiết vi khắp mặt đất”.

Nhân đó Bồ-tát hỏi vua ma:

“Tu tập hạnh gì được sức mạnh?”

Đáp rằng: “Nhà tôi mở cửa lớn

Danh đức vang khắp đâu cũng biết”.

Rằng: “Cúng một đời đức lớn vậy

Ba-tuần ngươi hãy nghe lời ta

Ta thờ cúng trong vô số kiếp

Khắp cõi đất này, trên hư không”.

Ma nói: “Ta làm, ngươi biết rõ

Ngươi làm ai chứng nhận cho đây?”

Bồ-tát bảo: “Ma hãy lắng nghe

Rồi ta minh chứng hạnh ta ngay!”

Bấy giờ từ tay sáng Bồ-tát

Phát ra mây đỏ chiếu sáng ngời

Từ áo ca-sa xuất tay đó

Bàn tay nhiệm mầu đã bày phơi

Sự chứa nhóm hạnh lành đời trước

Tay có bánh xe ngàn căm mầu

Bảo vua ma rồi, tay chạm đất:

“Hạnh ta ngươi biết, đất làm chứng?”

Khi ấy, thần đất liền hiện thân

Nói lớn rằng: “Tôi chứng, tôi chứng!”

Bấy giờ, đất mở cửa cúng lớn

Tiếng tăm bậc nhất đâu cũng nghe

Lại được gọi là “Đa kim thí”

Lại đem cho ngựa số vô vàn

Thường được no đủ đầy đất này

Lại mưa bảy báu no thế gian.

Nơi đây đầu thí hàng ngàn cái

Có chỗ cho: non nước, vợ con...

Đây lột da cho, đây thí thịt

Chỗ này cho máu, chẻ xương tủy

Ở đất này thí vô số thân

Cho đời các thân không trái nghịch”.

Mặt đất làm chứng hiện trở lại

Đất liền rung chuyển tiếng ầm vang

Thế giới Tam thiên rung sáu cách

Đánh tan ma chúa cùng ma quân

Ngả nghiêng lẫn trốn, ngã đầy đất.

Khắp cõi không trung lớn tiếng rằng:

“Thái tử họ Thích đều thắng oán

Đã thắng ma oán, các trần lao.

Cờ lớn vua ma liền gãy đổ

Ma lui, ma bại tiếng vang khắp”.

Đã thắng vua ma, chứng định ý

Định ý nghĩ sâu các Phật sự

Đức nặng, thần đất không hơn được

Tâm vui hớn hở, đất rung chuyển.

Bồ-tát liền bảo thần đất rằng:

“Động hay không động đều do ngươi

Hãy định, chớ động trong giây lát

Ta làm chỗ nương người không nương

Lâu rồi ngươi gánh chịu vô số

Người hại mẹ cha, kẻ dối vua

Vượt mức khuynh tà, theo tội lỗi.

Đào hết căn lành, làm việc ác

Uống độc đảo kiến, rơi chỗ tối

Khổ nguy gánh nặng, địa ngục phần

Đã thắng việc này, lại nhẫn nhục

Ta mới bỏ ngay khổ gánh nặng.”

Bấy giờ, hiện quán các thiền na

Đối với các thiền được tự tại

Nhớ nghĩ lâu xa, việc mới làm

Trải xem đời trước như hôm qua.

Đến nửa đêm dùng mặt trời quán

Nhìn rõ tất cả như gương sáng

Soi sáng rõ chúng sinh năm đường

Không hề chắc thật như cây chuối.

Ngay trong đêm ấy đến canh ba

Tư duy quán chiếu ý nhiệm mầu:

Tất cả thế gian các khổ nhóm

Sinh, già, bệnh, chết phải chia lìa

Tối tăm che khuất đường xuất ly

Không tránh hầm hố, cũng như mù?

Bồ-tát suy tìm nguồn sinh tử

Xét sự sinh diệt đều rõ ràng

Tâm lại sinh niệm lại suy nghĩ:

Già từ đâu đến, từ đâu chết?

Lại sinh chánh niệm duyên theo sinh

Nhân già có bệnh, do bệnh chết

Hễ ai có đầu thì có khổ

Như cây đã mọc tất phải đổ,

Lại nghĩ nguồn gốc từ đâu có

Biết các thứ lành, thọ duyên đối

Thọ từ đâu sinh, từ ái có

Xét nguyên nhân ái, từ giác biết

Giác biết nguyên nhân từ xúc sinh

Duyên theo xúc ấy có các căn

Bởi do sáu nhập duyên danh sắc

Duyên của danh sắc là nhân duyên

Duyên như vậy từ dưới đến trên

Do si sinh khởi nguồn sống chết.

Si diệt rồi thì tất cả diệt

Si, nguồn sinh tử đã tiêu rồi

Biết rõ gốc khởi mười hai duyên

Điều nên giác biết, giác biết kỹ

Đường tám Hiền thánh là bậc nhất

Trước đó chánh kiến như nhận xét

Thấy không tôi, ta, hết ba cõi.

Lửa tuệ đốt khô đầm trần lao

Phân tách việc này rồi tự bảo

Rằng: “Điều nên giác đã giác biết

Ta đã bằng kịp Tiên thánh trước

Chư Phật Thế Tôn thực hành đạo.”

Đến đêm hôm ấy vào canh ba

Mặt trời soi khắp đạo tràng bày

Chúng sinh nghỉ ngơi, cảnh vắng lặng

Nhất Thiết Trí thành Phật đạo trên

“Ta đã bằng kịp Tiên thánh trước

Chư Phật Thế Tôn thực hành đạo.”

Chứng xong cõi Phật cao nhất rồi

Thế giới Tam thiên rung sáu cách

Các trời chen chật đầy hư không

Vui mừng tung hoa khắp mặt đất

Vàng bạc, chiên-đàn vung khắp nơi

Ý trời tạo hóa khắp nơi nơi.

Tràn đầy khắp đất, không trung chật

Từ không kết ái, mưa hoa trời

Kỹ nhạc không trổi tự nhiên vang

Các trời trổi nhạc khắp hư không

Trời ứng vui mừng đời được hưởng.

Thần đất, thần không đều hớn hở

Thần lửa vui mừng tự nhiên cháy

Sóng biển, vực sâu vang tiếng mầu,

Các vị thần cây đều dâng hoa

Tu-di, các núi đều làm lễ

Khổ địa ngục ngừng, ngạ quỉ no

Chúng sinh thương nhau hết thù hận.

Thân Phật phát ánh sáng chánh pháp

Bốn bên, trên, dưới khắp mười phương

Biến hiện ra các thứ hình tượng

Nên trước làm cho giác ngộ khắp

Đường tám Hiền thánh bắt đầu hiện

Như cờ không người dẫn các đường

Đó có hoa mầu tên Chư giác

Nói các giác lại hiện cây rừng

Ba mươi bảy phẩm số khác nhau

Đều tự hiện hình như nói nghĩa

Hoặc rất nhiều mầu trắng, xanh, vàng

Ánh sáng như vậy, nói pháp âm

Mặt trời Phật soi sáng thế gian

Ánh sáng đó được xem xét kỹ.

Phật liền thâu lại ánh sáng thần

Không ăn bảy ngày, ngồi vui pháp

Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ này:

“Vui thay: Phước báo diệu nguyện thành

Mau chóng chứng thành Tối thượng tịch

An vui mãi mãi không còn khổ.

Vua ma thấy vậy cùng tụ đến

Mỗi mỗi hiện hình muốn phá ta

Không bao giờ động tâm ta được

Dùng sức công đức hàng phục ma”.

PHẬT BỔN HẠNH KINH

(PHẬT BỔN HẠNH TÁN TRUYỆN)

QUYỂN 4

Phẩm 17: ĐỘ NĂM TỲ-KHEO

Kính thuận Đức Phật

Ý không sai biệt

Ta thương các thầy

Khiến lìa tội lỗi.

Phật ở cõi thế

Ban rải điều lành

Tâm Từ bình đẳng

Giống như con đỏ

Kia có khinh mạn

Những người hầu thầy

Người ấy chịu tội

Như trái lời cha.

Bấy giờ, năm người

Đồng thanh nói rằng:

“Tu hành khổ nhọc

Còn không chế lòng

Tìm an, lui sụt

Buông lung các căn

Do đâu đắc đạo?

Xin giải tỏ tường

Cũng như có kẻ

Ép cát tìm dầu

Không bao giờ được

Tốn sức uổng công,

Như vắt sữa trâu

Bỏ vú, vắt sừng

Hành động lạ đó

Chẳng được sữa đâu!

Nhân ánh đèn sáng

Xua tan tối tăm

Chẳng dùng nước mài

Làm sao dao bén

Ngu si tăm tối

Quá dày như thế

Dùng đèn trí tuệ

Sao trừ được đây!

Giống như lửa mạnh

Được gió thổi lên

Đốt cháy củi khô

Không bao giờ tắt”.

Người tâm buông lung

Mê đắm sáu dục

Hạnh nhơ trần lao

Không thể tổn diệt

Lửa hừng tuy tắt

Còn lại chút tàn

Cũng không hề bỏ

Tánh cháy của nó

Ý tuy tinh vi

Còn có dư thức

Biết hữu, biết khổ

Mới rõ đế này

Nên cầu vô sinh

Không già, không bệnh

Lại không có chết

Đất, nước, gió, lửa

Không trước, không sau

Không giữa, không lay

Nghĩ tìm chỗ này

Biết diệt, vượt khổ

Tám đường Hiền thánh

Có thể đến được

Cho nên đạo giác

Và các phương tiện,

Không thể biết rõ

Tám đường Thánh hiền

Nên mê cõi thế

Điên đảo xoay vần.

Phải biết khổ đó

Tuần tự tu hành

Trước dứt gốc khổ

Dục ân ái buộc

Thêm siêng tu tập

Tám đường Hiền thánh,

Phải dùng Nê-hoàn

Vắng lặng làm chứng

Nên giác ngộ khổ

Dứt đắm ái dục

Lấy diệt làm chứng.

Người tu đường Thánh

Nhân đó lập hạnh

Việc ấy đủ thành

Bấy giờ Ta sẽ

Mắt nhìn suốt thông

Thấu đạt bốn Đế

Đem bốn Đế này

Vì năm người ấy

Tâm minh mở bày

Dùng chày Kim cang

Trí tuệ chánh pháp

Đập núi trần lao

Của năm vị ấy.

Ước tính lúc mới

Rõ chánh pháp đế

Tám muôn vị trời

Liền được giải thoát

Trời, Rồng, Thần, Quỉ

Trên đất đều khen

Quay bánh xe pháp

Sao quá nhanh thế

Khéo tu giới cấm

Các căn quá dày

Điều khiến vắng lặng

Vòng khắp không chừa

Siêng năng chí niệm

Tụ tại trung ương

Vì trời, người quay

Bánh xe chưa quay

Tiếng quỉ thần khen

Lên đến cõi trời

Khắp cùng cõi trời

Cho đến cung Phạm

Chư Thiên đều được

Nghe âm thanh ấy

Nhân đó phát tâm

Đi đến chỗ Phật.

Lúc sắp bắt đầu

Quay bánh xe pháp

Trời, Rồng, Người, Quỉ

Thần biển đều mừng

Liền mưa hoa trời

Không thể kể xiết

Chúng sinh được nhờ

Từ khổ được an.

Trời Phạm thỉnh Phật

Quay bánh xe pháp

Chúng sinh được độ

Đến nay không dứt

Các phước báo ấy

Đều quy Phạm thiên

Nên đã được hiệu

“Phước Phạm” bậc nhất.

Lúc bắt đầu quay

Bánh xe chánh pháp

Phật dùng cam lộ

Cho năm người uống

Nguyện cho chúng sinh

Mau quay bánh xe

Như Phật Thế Tôn

Nói pháp độ người.

Phẩm 18: ĐỘ BẢO XƯNG

Đã lâu vô số kiếp

Chứa nhóm được gốc lành

Điều nguyện xưa được thành

Trước trao cho năm người

Giống như việc thờ lửa

Được dầu càng cháy mạnh

Lửa Phật còn vượt hơn

Ánh sáng soi cùng khắp.

Ra khỏi vực năm đường

Liền hóa độ năm người

Trước cùng năm Sa-môn

Đức lực thắng năm căn

Phật như trăng tròn hiện

Cùng với các đệ tử

Như năm ngôi sao sáng

Cùng vầng trăng ngao du.

Ở thành Ba-la-nại

Có con Đại trưởng giả

Tánh nhân từ thương xót

Tên gọi là Bảo Xưng

Nhà ở như cung trời

Người hầu như Thiên nữ

Kỹ nhạc ngừng giây lát

Xưng và các cô ngủ

Phước đời trước theo đến

Được uống thuốc cam lộ,

Đời trước thấy thây chết

Từ bi trong khoảnh khắc

Việc thiện xưa theo đến

Buồn bã, tỉnh ngủ ra

Thấy các cô như chết

Nhà ở như gò mả

Lòng chàng buồn thê thảm

Giơ tay buồn than rằng:

“Nay ta gặp ách nạn

Sống trong khổ hoạn lớn

Tự nhiên sinh tâm lành

Chỉ an vui vô vi

Dục lạc khó giữ lâu

Vui mừng tan phút chốc

Theo đường nào chạy trốn

Tự náu thân ở đâu?

Không gặp lửa vô thường

Nơi không có sợ hãi

Ở đời, ai đáng nương?

Ta phải nương vào đâu

Ai sẽ được cứu vớt

Từ bùn sâu ái dục?”

Bấy giờ bỏ ái dục

Từ từ rời giường báu

Rồi mang giầy báu sang

Giá trị trăm ngàn lượng

Cửa nhà và cửa thành

Nửa đêm tự nhiên mở

Sáng tỏ như ban ngày.

Lòng kia thấy ngờ vực

Các trời ở trên không

Từ ái nói khuyến khích:

“Ngài mạnh dạn đến mau

Chớ chậm chạp trễ nải

Cách nay không xa đâu

Phật, Bậc Thầy thế gian

Đang đứng đợi chờ nhau

Như trâu mẹ tìm nghé

Nay Ngài sẽ xây dựng

Được lợi lớn vô cực.

Dâm dục như bầy cá

Lướt trong sóng mê hoặc

Để vượt lên tinh tấn

Lên bè cây bậc nhất

Vượt qua các biển khổ

Ắt hẹn ở hôm nay.”

Lúc ấy chàng Bảo Xưng

Bùi ngùi khóc cất bước

Xa đưa tay hướng Phật

Cất tiếng buồn than rằng:

“Thưa Ngài con hôm nay,

Khốn khổ già, bệnh, chết

Xin cho con quy y

Giúp con khỏi khổ ấy.”

Phật dùng tiếng Phạm âm

Mềm dịu từ xa gọi:

“Ở nơi này có chỗ

An tĩnh không khổ hoạn

Có tám đường Hiền thánh

Vắng lặng rất thanh tịnh

Hãy mau đến chỗ Ta

Ta làm chỗ quy y”.

Bảo Xưng nghe lời này

Lòng tràn đầy mừng rỡ

Như gặp nắng sớm mai

Đắm mình trong ao sạch

Theo tiếng đến chỗ Phật

Cúi lạy dưới chân Phật,

Ví như cây hoa mầu

Bị gió mạnh thổi ngã

Thân trang sức anh lạc

Tâm thản nhiên không đắm

Túc phước nay đến rồi

Rốt ráo chứng La-hán.

Phật biết lòng Bảo Xưng

Trong thẹn thân anh lạc

Việc Sa-môn đều thành

Nhân đó bảo ông ấy:

“Trang sức trong thuần thiện

Bậc nhất thắng các căn

Đó gọi thành pháp Ta

Chẳng cần nhờ ngoại phục

Có nội tâm ngay thẳng

Trong ngoài thuận tương ứng

Cửa đạo đã mở rộng

Không thể cậy ăn mặc”.

Nhờ công đức Bảo Xưng

Bốn người bạn được độ

Mãn Thành cùng Vô Cơ

Ngưu Tư và Thiện Dữ

Giúp năm mươi đồng tử

Được độ thoát các khổ.

Đầu tiên bên Thế Tôn

Có sáu mươi La-hán.

Phật dùng tiếng Phạm thiên

Bảo các đệ tử rằng:

“Các ngươi đã thoát khổ

Được yên ổn mát mẻ

Chúng sinh chìm ái dục

Chịu khổ đáng thương xót

Các ngươi phải thương xót

Đi các nơi hóa độ.”

Phân bố, sai môn đồ

Rồi một mình bước đi

Bèn đến đầm Dã tượng

Nhân đó tìm chỗ nghỉ

Hiện thần quang sáng ngời

Hàng phục rồng độc hại

Hiện thần túc biến hóa

Các thứ đẹp kỳ lạ.

Phật đã hết kiêu mạn

Lại hóa các kiêu mạn

Đầu tiên độ Ca-diếp

Người ở đầm Dã tượng,

Sau đó thứ lớp độ

Độ hai em Ca-diếp

Môn đồ ba vị đây

Ngàn người thành Vô trước.

Phật cùng ba vị ấy

Công đức thật vòi vọi

Phép tắc và tuệ thí

Cấm giới, oai nghi tốt

Ngàn đệ tử theo chân

Gọi Thầy trong các thầy,

Thương xót vua Ma-kiệt

Đi đến thành Vương xá

Có người túc đức đang

Thống lĩnh nước Ma-kiệt

Dùng thiện ngự ngôi vua

Đức lành hơn chúng sinh

Nghe Phật, Bậc Đại Thánh

Đến trong đất nước này

Nghe liền sinh vui mừng

Nghiêm chỉnh đi đón Phật

Vua đích thân tự ra

Cùng rất đông quân lính.

Dung nghi vua Bình-sa

Khác hơn trong các vua

Như Đế Thích, các trời

Đều ra khỏi cung trời

Nghiêm oai nghi dẫn đường

Khi đến gặp trời Phạm,

Cùng các vị trọng thần

Mới vừa ra khỏi thành

Giữ đúng theo oai nghi

Vua Chuyển luân ra ngoài

Cùng bề tôi ra đi

Trước sau đều dẫn đường

Nghiêm sức hơn thế gian

Nhiệm mầu không gì sánh

Voi, ngựa, xe, tùy tùng

Tiếng vang đến tận mây.

Phụ nữ ra đường xem

Phục sức như chói sáng

Ra khỏi các cửa thành

Ngã tư đường tắc nghẽn

Như các hang trên non

Nước mưa thu tuôn chảy.

Bậc hùng trong các vua

Đi gần đến chỗ Phật

Phật phóng ánh sáng vàng

Chiếu sáng giữa các cây

Bằng oai thần Thế Tôn

Khiến đầm sáng sắc vàng

Vua ngạc nhiên vui mừng

Quay bảo vị quan hầu:

“Nghe tiếng, nhìn sắc vàng

Nghi lễ rất tương ứng

Ta nhìn ngắm kỹ càng

Quả thật vật báu mầu

Là biển cả trí tuệ

Kho báu các điềm lành

Xa ngắm trông hình dung

Phật hiện bày tướng lành”

Vua không kiềm vui mừng

Liền bước xuống xe báu

Như nhật ra khỏi mây

Lặn xuống ở non Tây

Năm uy nghi bỏ hết;

Vua bước đến chỗ Phật

Năm vóc lễ dưới chân

Thật hết lòng cung kính

Chắp tay ngước nhìn Phật

Ý nhiệm mầu không chán

Tâm mừng kính vô lượng

Toàn thân đều nổi ốc

Lễ xong về chỗ ngồi

Nhất tâm nhìn kỹ Phật

Hình dung càng đẹp hơn

Giống như núi Tu-di

Ba lần tự xưng hiệu

Nhân đó bạch Phật rằng:

“Nay chiêm ngưỡng thân Phật

Lòng không hề biết chán

Phật ra đời kỳ lạ

Làm chỗ nương ba cõi

Nay vui mừng hớn hở

Tâm tình trụ an nhàn

Mau bỏ ngôi Thánh vương

Sớm tìm lấy chân đế

Được trời, người kính trọng

Thật đáng tuyên giáo pháp

Độ mình đến an tịnh

Chúng sinh nguyện tròn đầy

Nay lễ dưới chân Phật

Thân quy mạng Thế Tôn!”

Vua ngồi ở trước Phật

Lại tự kìm chế hơn

Dán mắt nhìn Đức Phật

Như ong hướng cây hoa

Chăm chăm không động nổi

Khao khát muốn nghe kinh.

Phật dùng tám thứ tiếng

Nói pháp rộng vua nghe:

“Các căn và tâm ý

Sáu tình duyên khởi sắc

Sinh diệt, không ngừng nghỉ

Giống như chùm bọt nước

Sự sinh diệt các căn

Vua nên biết cho kỹ.

Như gieo giống xuống đất

Chắc chắn sẽ nảy mầm

Mầm nào sinh giống ấy

Vua nên biết xét mầm

Bóng nào thì hình ấy

Các tình ý như thế

Sự điên đảo sinh tử

Tướng nhân duyên sinh diệt.”

Vua nghe pháp sâu ấy

Tâm liền sinh sợ hãi

Thoát khỏi vực sinh tử

Được mắt tuệ thanh tịnh.

Mười hai ngàn thị vệ

Đều mong được giải thoát

Trên tám vạn vị trời

Đều được thuốc cam lộ.

Bấy giờ Phật Thánh Sư

Dừng nghỉ khu vườn Trúc

Lòng thương xót chúng sinh

Ngày đêm phát ánh sáng.

Tỳ-kheo tên Mã Sư

Thuận oai nghi đứng dậy

Lên tiếng bạch Đức Phật

Muốn vào thành khất thực

Phật cho phép ra đi

Nếu chợt gặp dị học

Phải dùng kệ Tứ đế

Thứ lớp mà giải thích.

Nghe lời Thánh Sư dạy

Cung kính mà thực hành

Vì thân bốn đại này

Đi đến thành Vương xá

Tâm vắng lặng mà đi

Mắt nhìn không lìa trước.

Ngoại học rất thông minh

Tên gọi là Thọ Huấn

Thấy oai nghi đẹp lạ

Tâm cung kính đến hỏi:

“Qua oai nghi vắng lăng

Chỉ nêu bày ý ấy

Núi báu lạ nào đây?

Vì vị thầy trên hết

Ngài là viên ngọc gì

Từ núi nào mà ra?

Từ cây trí tuệ nào?

Chỉ hoa tươi xinh đẹp

Nhờ mặt trời nào đó

Nơi ánh sáng chiếu ra

Ao tuệ trong nào vậy

Bèn sinh phù dung ấy?

Thầy ngài dạy gì vậy

Là ai được chỉ bày?”.

“Có vua dòng Cam Giá

Con vua dòng họ Thích

Bỏ nhà tu thành Phật

Là Bậc Thầy thế gian

Ngài nên biết thầy tôi

Thầy trời, người, Thánh hiền

Tôi mới bắt đầu học

Tuổi đạo còn rất trẻ

Phật pháp thì sâu rộng

Nói ra rất tinh vi

Nay sẽ xin nói lại

Lời dạy của Bậc Thầy:

Hiểu khổ, biết gốc khổ

Lại biết khổ diệt trừ

Đó là đạo diệt khổ

Thánh Sư thường giảng nói.”

Ngài nghe bốn câu ấy

Tâm liền ngừng dứt ngay

Ưu-bà-thế lập tức

Được mắt tuệ thanh tịnh,

Nhân vì Mục-kiền-liên

Lại nói khắp bốn câu

Liền đó thấy dấu đạo

Đều đi đến chỗ Phật

Với năm trăm đồ chúng

Cúi đầu kính lễ Phật

Cất tiếng khen Sa-môn

Oai nghi liền đầy đủ.

Hai vị trước thấy đạo

Đều chứng quả La-hán

Một vị trí bậc nhất

Một vị giỏi thần thông

Hai vị hầu Thế Tôn

Như tả, hữu hai tay

Chung sức giúp Đức Phật

Như vua giỏi, tôi hay.

Có một người quý tộc

Tên là Lạc Thọ Sinh

Bỏ màu vàng đẹp đẽ

Cạo tóc mặc ca-sa

Nơi đồng hoang Đa tử

Thấy Phật bày bổn hạnh

Mới đầu được thấy Phật

Bậc Thầy Nhất Thiết Trí

Chắp tay để trên đỉnh

Xa cúi đầu lễ Phật:

“Phật là Thầy của ta

Ta là đệ tử Phật.”

Phật dùng tiếng trời Phạm

Từ tâm bảo ông rằng:

“Làng thay! Hiền minh sĩ

Vừa lúc gặp tốt lành”

Phật thuận theo bổn hạnh

Giảng nói pháp sâu mầu

Tiêu diệt nhóm trần lao

Tức thời được chứng quả.

Cùng ba đệ tử Thánh

Nhất thiết trí sáng ngời

Như đêm rằm trăng tỏ

Cùng ba sao sáng trời.

Vừa từ nước Xá-vệ

Phụng sứ đến Vương xá

Của báu ưa bố thí

Tên gọi là Tu-đạt

Vừa nghe đến danh Phật

Vui hớn hở vô cùng

Toàn thân đều nổi ốc

Đêm dài không ngủ được

Nửa đêm đến chỗ Phật

Liền đến được gặp Phật

Năm vóc lễ chân Phật

Lòng tràn đầy hân hoan.

“Ngươi vì ưa đạo pháp

Bỏ đi ngủ nghỉ ư?

Đêm vui đến chỗ Ta

Chắc chắn được báo tốt

Giữ giới và trí tuệ

Vinh dự sinh lên trời

Vết nhơ của dâm dục

Nói rộng ngần ấy pháp

Như tấm nỉ sạch đẹp

Nhuộm màu vào rất tươi”.

Khi trưởng giả Tu-đạt

Chịu vào ao Nê-hoàn

Phát nguyện lâu cầu Phật

Muốn Ngài sinh ra đời

Độ thoát chúng sinh khổ

Lời thệ nay đã trọn

Từ sinh tử khổ ách

Độ vô số chúng sinh

Dẫn đi đường bằng phẳng

Đến tận thành Nê-hoàn

Như điều sở nguyện ấy

Mỗi mỗi được theo ý.

Người được độ từ xưa

Đều uống vị cam lộ

Thảy đều được yên ổn

Chẳng rơi chốn nguy nan

Người nghe xong tu học

Sẽ vào thành Nê-hoàn.

Phẩm 19: QUẢNG ĐỘ

Một mình độ tất cả

Riêng là Thầy thế gian

Dẫn dắt cả trời, người

Hiệu Phật trời trong trời

Đêm dài trong trần lao

Sống lâu với người ngủ

Đánh lên trống chánh pháp

Để độ người đáng độ,

Năm gò đã vun đắp

Trong thành La-duyệt-kỳ

Độ vương đệ Lê Hắc

Cùng với tám muôn người

Trưởng giả hiệu Dũng Mãnh

Bỏn xẻn che mắt kia.

Trước hóa độ Viêm Quang

Và độ ông Kỳ-vực

Ở trong thành Vương xá

Thuộc nhà Ca-la-vệ

Thế Tôn sáng hơn nhật

Dùng lửa định đốt Phật

Mưa pháp rửa sạch tâm

Lửa ba cấu lẫy lừng

Cơm độc và bụi tối

Cùng lúc đều tiêu tan.

Trong nước lớn Tỳ-đề

Đạt sĩ như Phạm thiên

Độ Phạm chí nổi tiếng

Tên là Phạm Ma Du,

Vua nước lớn Hương Trì

Mắt như cánh sen xanh

Giải thích cho sáu pháp

Giác ngộ Chánh kiến đế.

Có núi tên Đạo thuật

Hiển bày như núi vàng

Tâm tịnh có trí tuệ

Tắm gội giải thoát tục

Có mười sáu Phạm chí

Tên là Độ Bỉ Ngạn

Và hơn sáu muôn người

Đồng thời đều chứng đạo.

Bấy giờ các ruộng phước

Kéo đến ở trong nhóm.

Lúc ấy, trong nhóm kia

Có Phạm chí cao sang

Danh lừng tên Hắc Xỉ

Muốn làm lễ tế trời

Xé lưới nghi cúng tế

Đứng giữa con đường chính

Bấy giờ núi Tùy-đề

Trong hang động Đế Thích

Phật ở trong động ấy

Bất động như Thái sơn

Nhạc trời vang vọng khắp

Ca tụng Phật giác ngộ

Đem cam lộ thanh tịnh

Cho vua Đế Thích uống.

Ôm hại nhiều tức giận

Cơn gió nhanh dữ dội

Trán bằng ngón tay nhỏ

Mê hoặc chạy như điên

Hại như vua Diêm-ma

Phạm chí Ương-quật-ma

Dùng thần túc điều hóa

Kẻ hung bạo khó điều.

Lại ở cõi An cư

Phạm chí tên Giới Thận

Bị dây nghi trói buộc

Dứt bỏ sự nghi ngờ

Cùng ba trăm đệ tử

Từ khổ được giải thoát

Cắt bỏ mọi trần lao

Khiến cho không còn sót.

Trên đầu lửa cháy bừng

Trong miệng cũng phun lửa

Dưới môi ngậm giận tức

Ném vào lửa bừng cháy

Toàn thân lửa hừng hực

Giống như kiếp thiêu tận

Dùng lời dập tắt lửa

Quỉ thần A-lạp kia.

Thân lớn như mây xanh

Chớp sáng lòa loang lổ

Thân cũng lớn như thế

Trang sức chuỗi ngọc vàng

Muốn hại phun khí độc

Sấm chớp mưa đá dày

Hiện thần lực phút chốc

Diệt rồng độc không mầm.

Ở trong thôn Đại trạch

Hóa đồng tử Bang Thủ

Trước độ Thiện Hôn Miên

Dã thành hóa Thủ Thụ.

Câu-thiểm-ni đã giúp

Vô Úy và Linh Giả.

Ở trong thành La-duyệt

Hóa Phạm chí Vô Hiền

Duy-da-ly đã độ

La sát ăn thịt ác

Quỉ thần dữ Diệp Nhĩ

Đều hóa độ giải thoát.

Sức sư tử đã xuống

Hóa độ bốn ngàn người

Hóa độ Kiếp-tân-nâu

Và bốn ngàn đồng tử.

Núi Súc phồn hoang vu

Độ thái tử Đạo Đức

Địa thời độ Bạch Chuyển

Sở Sinh độ Tế Sứ

Lui lại ở Song lâm

Đến nghe ở Xá-vệ

Độ Phạm chí Vô Úy

Và vô số đại chúng

Lại độ Ưu-ba-tiên

Năm trăm tướng theo hầu

Lại độ Thính Thọ thảy

Và năm trăm Phạm chí.

Hóa đệ tử Bất Lan

Có năm trăm người buôn.

Độ họ Thích năm trăm

Đều cho làm Sa-môn

Ở tại thôn Thanh lâm

Hóa độ hai trăm người

Vô Trì độ hai trăm

Hội Đồng độ năm trăm,

Lại ở thôn Ức truyền

Hóa độ tám mươi người

Ở Tử Mãn sáu trăm

Tùy-đề năm mươi người.

Các trời, bốn vua trời

Sức mạnh giúp thế gian

Thế lực như nước cuốn

Sân hận như sóng tràn

Do đó vượt chú giáo

Nói cho bốn Thánh đế

Cuối cùng được giải thoát.

Đường Bát chánh lập ra

Cho bậc Hiền sĩ thảy

Hai mươi tám quỉ thần

Tướng quân hung tệ ác

Quấy nhiễm hồn phách người

Quỉ thần ở núi Tuyết

Thụ Mao nhiều tức giận

Thích Mao rất tệ ác

Phật dứt sự sân hại.

Nữ thần mẹ các quỉ

Tên gọi là Thủ Khứ

Ăn trẻ con còn ẵm

Rất nhiều của thế gian

Lại rất yêu con út

Phật bắt nhốt trong bát

Quỉ mẹ tìm mọi cách

Cuống cuồng đến chỗ Phật

Phật hỏi: “Ngươi thương con?

Người đời cũng thương con!

Nếu ngươi không giết hại

Ta sẽ chỉ ngươi con!”

Liền vâng dạy, thọ giới

Không giết, giữ lòng Từ

Cùng con quy y Phật

Như sóng về biển sâu

Dẫn rất nhiều nam nữ

Quỉ nam, nữ cũng đông

Các nam, nữ cháu, chắt

Vô số đầy đầm hoang.

Trong vườn cây Kỳ-đà

Hóa độ mẹ con quỉ

Và vô số chúng theo.

Phật trao cho chánh pháp

Sa-môn nước Tùy-đề

Độ thoát bốn mươi người

Sa-môn ở khắp nơi

Lại độ ba trăm người.

Độ Phạm chí Thốc Phát

Và bốn ngàn đồ chúng

Có Phạm chí Dũng Tiến

Lại độ cả ngàn người.

Như độ Xá-lợi-phất

Vô số người tinh tấn

Dùng cách độ Bàn-đặc

Dịu ngọt dạy cũng nhiều.

Lại như pháp An tường

Độ vô số người lành,

Cách độ La-tuần-nhu

Độ những người bạc phước,

Như cách độ Hiền Lương

Độ vô số người sang,

Như cách độ Xí Phương

Độ vô số kẻ hèn,

Như cách độ Ca-diếp

Độ nhiều kẻ điều lương,

Như độ Ca-lâu-đà

Độ nhiều người buông lung,

Như cách độ Thiện Trừ

Hóa độ vô số người,

Dùng cách độ quý tánh

Cũng độ vô số người,

Như cách độ Chiêm-ba

Độ những người xem tướng,

So sánh như Ca-diếp

Hóa kẻ biết tiếp lời.

Trong cửa thành Xá-vệ

Gặp năm trăm dị học

Phương tiện độ thoát chúng

Bằng lửa bao chung quanh.

Hiện thần túc biến hóa

Độ Uất-trì Ca-diếp,

Dùng uy thần hàng phục

Phạm chí tên Khoái Đế

Thẩm Đế cùng An Tiện

Cả vua rồng Vô Miêu

Cùng trưởng giả Ngôn Đàm

Đều hóa độ nhanh chóng.

Hoặc như Ương-quật-ma

Buông dao được hóa độ

Như độ vua Hương Trì

Đón rước độ Phiền Ý.

Dùng ngần ấy cách thức

Tiếp độ Kỳ-đệ-nan

Độ Phạm chí Nhân Đầu,

Phật từ nhân hóa ra

Biến hóa làm thân nai

Tế độ người thợ săn.

Năm trăm người họ Thích

Hóa tên họ thành hoa.

Hóa say như Úc-già

Độ nghiêm sức như lụa

Để độ người kiêu mạn

Cứu những kẻ kiêu sa

Độ Ca-diếp khó động

Nghịch chẳng chịu thí kia.

Dùng ngần ấy cách thức

Đi điều độ chúng sinh

Trường Xỉ cùng Hắc Tử

Và tạo tác Kết Bình

Quỉ thần ác các nước

Phật đã giáo hóa rồi.

Thượng thăng cùng Thâm Áo

Và hình tượng Giang Thy

Đến thần quỉ Lao Sơn

Hóa độ Phổ Quảng sơn

Độ quỉ Minh Châu Xỉ

Quỉ Hoa Xỉ thứ hai

Ngàn mắt và mắt xanh

Pháp Độ cùng Xích Sắc

Anh Nhĩ và Hoa Nhĩ

Đại lực rất cống cao

Ở trong hang núi sâu

Hóa độ các quỉ thần.

Phật đến nước Đại hống

Độ các Ưu-bà-tắc

Lập ra Bất hoàn đạo,

Trăm năm mươi người phàm

Có hai trăm năm mươi

Chứng được Bất hoàn đạo

Có cả năm trăm người

Được đạo Tu-đà-hoàn

Sở Hướng và Hỷ Thán

Thân giả, Lạc Hoa Môn

Thính Thiện Tính và Vụ

Kết Thiện Lai, Sung Dật

Xứng Mãn và Thiện Giác

Trọng Ấn Quang mỉm cười

Ngưu Thắng, Khiết Tường Cảnh

Vị Phát, cùng Tuyền Tác

Các La-hán như thế

Năm trăm vị cùng hàng

Nói lược mối manh ấy

Đã độ nhiều không lường.

Hoặc dạy lời mềm mỏng

Hoặc dùng lời thô thiển

Hoặc dùng cương nhu điều

Phật hết lòng giáo hóa.

Ông Điều-đạt buông lung

Voi say ở Vương xá

Phật giáo hóa người mê

Voi say tên Tài thủ.

Bấy giờ ngoài cửa thành

Phật hiện sư tử mãnh

Voi mắt lành nhìn Phật

Được thọ ký thành Phật.

Trong hang động Đế Thích

Hàng phục trâu đực dữ

Loài nhạn chốn hoang vắng

Vì hạ sinh giống trời.

Trong thành Bất cụ kia

Hai cọp con mới sinh

Được từ tâm của Phật

Cùng hàng ngàn chim bay.

Anh vũ và chim công

Sói, beo cùng Duy-la

Rắn độc, rùa, ba ba

Chim sáo và Xa lập

Bồ câu cùng chim quạ

Và đến cả ễnh ương

Bọn chúng được nương nhờ

Đều được sinh cõi trời.

Lõa hình xuống sông biển

Bơi được đến bờ kia

Mặt trời ngàn ánh sáng

Có thể dùng tay che

Các kinh Phật nghĩa sâu

Câu nhiệm mầu rông lớn

Tất cả các Thánh sư

Không có người hiểu hết!

Vô số chư Thiên vui

Vô lượng các Thánh thần

Vô biên thần hư không

Thần đất, núi vô vàn

Vô số thần cây, nước

Vô số trời và người

Hóa độ vô số biên

Nguyện đời trước đã đủ.

Như Phật được đủ nguyện

Thầy của Thánh, người, trời

Người, trời cũng sung mãn

Nguyện lành đã mong cầu.

Cũng nguyện khiến tất cả

Loài chúng sinh hữu hình

Người tu học kinh này

Giúp vào thành Nê-hoàn.

Các trời, thần chấp nhạc

Rồng, Quỉ, A-tu-luân

Tất cả nghe kinh Phật

Được uống thuốc cam lộ.

Người gặp Phật được độ

Thế gian nay vẫn có

Các vị ấy giữ nước

Tai họa tiêu trừ hẳn.