Tứ Phần Luật, quyển 6

14. Người bị cử có ba pháp, không được giải yết-ma: Nên thấy mà không thấy, nên sám mà không sám, nên tin mà không tin. Ai có ba pháp như vậy, không được cho giải yết-ma.

15. Người bị cử có ba pháp nên cho giải yết-ma: Nên thấy thì thấy, nên sám thì sám, nên tin thì tin. Ai có ba pháp như vậy, nên cho giải yết-ma.

16. Tỳ-kheo có ba pháp nên trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y:4 Trước người bạch y mà chê trách Phật, Pháp, Tăng. Ai có ba pháp như vậy, nên trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.

17. Khi trao cho tỳ-kheo [995c] pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y nên bằng ba pháp để cân nhắc: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng sự việc.

18. Lại có ba pháp: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng yết-ma.

19. Lại có ba pháp: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng tội phạm.

20. Lại có ba pháp: có thật hay không thật, có làm hay không làm, đáng trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, hay không đáng trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y. 1 Tức thấy tội, hay nhận tội.

2 Kiên trì ác kiến không xả. Ch.XI, Phần III. Xem tỳ-kheo, ba-dật-đề 68, 69. 3 Bị Tăng xả trí.

4 Yết-ma hạ ý.

320

T22. 995c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

Đó là ba việc cân nhắc để trao cho tỳ-kheo yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.

21. Lại có ba pháp tác yết-ma ha trách phi pháp, phi tỳ-ni, yết-ma không thành, không đắc xứ sở. Ba pháp ấy là, không tác cử, không tác ức niệm, không tác tự ngôn.

22. Lại có ba pháp: không phạm, tội phạm không thể sám, hoặc tội đã sám rồi.

23. Lại có ba pháp: không tác cử, phi pháp, biệt chúng. 24. Lại có ba pháp: không tác ức niệm, phi pháp, biệt chúng . 25. Lại có ba pháp: không tác tự ngôn, phi pháp, biệt chúng. 26. Lại có ba pháp: không phạm, phi pháp, biệt chúng. 27. Lại có ba pháp: tội phạm không thể sám hối, phi pháp, biệt chúng.

28. Lại có ba pháp: tội phạm đã sám hối, phi pháp, biệt chúng. 29. Lại có ba pháp: không hiện tiền, phi pháp, biệt chúng. Có ba pháp như vậy, tác yết-ma quở trách phi pháp, phi tỳ-ni, không thành, không đắc xứ sở.

30. Có ba pháp tác yết-ma ha trách như pháp, như tỳ-ni thành tựu, đắc xứ sở (đúng cách) (ngược lại với câu trên, để khỏi phiền nên không chép ra).1

31. Có ba sự lộng âm xuất tinh tăng-già-bà-thi-sa: hồi tưởng, lộng, xuất bất tịnh. Làm ba sự như vậy phạm tăng-già-bà-thi-sa. 32. Lại có ba sự: hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu xanh, hoặc xuất bất tịnh màu xanh, tăng-già-bà-thi-sa. 33. Nếu hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu xanh, cho đến xuất bất tịnh màu vàng, hoặc đỏ, hoặc trắng, hoặc đen, hoặc màu sữa, hoặc bất tịnh màu sữa,2 tăng-già-bà-thi-sa. 1 Phụ chú trong nguyên bản.

2 Lạc tương.

321

996a

34. Nếu hồi tưởng, lộng, cho đến muốn xuất bất tịnh màu sữa, hoặc xuất, tăng-già-bà-thi-sa.

35. Nếu hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu sữa, cho đến xuất bất tịnh màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, tăng-già-bà-thi-sa. 36. Cũng vậy, vì khoái lạc, vì làm thuốc, vì thử nghiệm, vì phước đức, vì tế trời, vì thiện đạo, vì bố thí, vì lấy giống, vì vọc chơi, vì buông tuồng, vì thử sức, vì [996a1] nhan sắc, vì khinh mạn; tất cả đều phạm tăng-già-bà-thi-sa.

37. Đối với nội sắc cũng như vậy. Đối với ngoại sắc cũng như vậy. Đối với nội ngoại sắc cũng như vậy. Đối với nước, với gió, với hư không cũng như vậy.

38. Có ba hạng người phạm: không điên cuồng, không thác loạn, không thống não. Đó là ba hạng người phạm.

39. Có ba hạng người không phạm: điên cuồng, thác loạn, thống não. Đó là ba hạng người không phạm.

40. Có ba loại chúng sanh mà hành dâm với, phạm ba-la-di: nhân, phi nhân, súc sanh. Đó là ba loại chúng sanh hành dâm phạm ba-ladi. 41. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, hai căn. 42. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, huỳnh môn. 43. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, nam tử.

44. Lại có ba: nam tử, hai căn, huỳnh môn.

45. Lại có ba loại phụ nữ mà hành dâm với, phạm ba-la-di: phụ nữ loài người, phụ nữ loài phi nhân, súc sanh cái. 46. Đồng nữ cũng như vậy. Hai căn cũng như vậy. Huỳnh môn cũng như vậy. Với đàn ông cũng như vậy.

47. Với phụ nữ loài người, hành dâm tại ba chỗ: đại tiện, tiểu tiện và miệng, phạm ba-la-di.

48. Phụ nữ phi nhân, phụ nữ súc sanh; đồng nữ loài người, đồng nữ phi nhân; súc sanh cái, người hai căn, phi nhân hai căn, súc sanh322

T22. 996a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

hai căn cũng như vậy.

49. Có ba loại trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, hiện tiền chỉ bảo lấy, sai phái người đi lấy.

50. Lại có ba: không nghĩ tưởng của mình mà lấy, không lấy tạm, chẳng phải thân tình mà lấy.

51. Lại có ba: của người, ý tưởng là của người, dời khỏi chỗ cũ. 52. Có ba loại đoạn mạng phạm ba-la-di: người có ý tưởng là người, hoặc dùng thân, hay dùng miệng để đoạn mạng. Đó là ba loại đoạn mạng phạm ba-la-di.

53. Có ba loại đoạn mạng người không phạm ba-la-di: người mà tưởng là phi nhân, hoặc dùng thân, hay dùng miệng để đoạn mạng. Đó là ba loại đoạn mạng người mà không phạm ba-la-di. 54. Có ba loại tự xưng đắc pháp thượng nhân phạm ba-la-di: không đắc nói đắc, không nhập nói nhập, không chứng nói chứng. Đó là ba loại.

55. Lại có ba loại: phạm do thân, phạm do miệng, phạm do cả thân và miệng.1 Đó là ba loại (Trong ba điều phạm này lại có bốn vế khác tên: vế thứ nhất nói, ba loại tướng.2 Vế hai, nói ba loại chú. Vế ba, nói ba phi oai nghi.3 Vế bốn, nói ba tà mạng4)5 56. Lại có ba: Tham, nhuế, si. Đó là ba.

1 Tham chiếu Pāli: do ba hành tướng phạm tội (tīhākārehi āpattiṃ āpajjati): phạm bởi thân, phạm bởi miệng, phạm bởi thân và miệng. 2 Để bản: tướng 相. Các bản khác: kiến (đọc là hiện) tướng 見相. Pāli: ākāra, hành tướng, hay dấu hiệu. Xem cht. 68 trên.

3 Oai nghi, ở đây, Pāli: ācāra, hành vi hay cử chỉ. Ba phi oai nghi, Pāli: ba phi hành, phi hành nơi thân (kāyikena anācārena; Sớ giải: vi phạm học xứ đối với thân, phi hành nơi miệng, phi hành nơi thân và miệng. 4 Ba tà mạng. Tham chiếu Pāli: tà mạng qua thân (kāyikena micchājivena), qua miệng, qua thân và miệng.

5 Phụ chú trong bản Hán.

323

996b

57. Lại có ba: Thân dục, khẩu dục, thân khẩu dục. Đó là ba.1 58. Lại có ba: Thân nhuế, khẩu nhuế, thân khẩu nhuế. Đó là ba. 59. Lại có ba: Thân si, khẩu si, thân khẩu si. Đó là [996b] ba. 60. Lại có ba: Thân dục hại, khẩu dục hại, thân khẩu dục hại.2 Đó là ba. Nhuế si cũng như vậy.

61. Có ba hạng người phạm: một là Tăng, hai là số đông người, ba là một người.3

62. Có ba hạng người sám hối: Tăng, số đông người, một người. 63. Có ba hạng người nên thọ sám hối: Tăng, số đông người, một người.

64. Có ba hạng người phạm ni-tát-kỳ: Tăng, số đông người, một người.

Phạm ni-tát-kỳ nên đối trước ba hạng người xả: Tăng, số đông người, một người.

65. Có ba hạng người thọ ni-tát-kỳ: Tăng, số đông người, một người.

66. Có ba loại im lặng: biết mà im lặng, không biết mà im lặng, si mà im lặng.

67. Có ba loại trụ: giới trụ, kiến trụ, yết-ma trụ. 68. Lại có ba: giới trụ, kiến trụ, oai nghi trụ. 1 Tham chiếu Pāli: cần thi hành yết-ma đối với tỳ-kheo có đủ 3 chi: buông trôi theo dục lạc nơi thân (kāyikena davena samannāgatassa hoti, Sớ giải, như chơi câu, cờ bạc, nơi miệng, nơi miệng và thân.

2 Vi phạm điều Phật chế do bởi tham dục nơi thân, nơi miệng, nơi thân và miệng. Tham chiếu Pāli: ba vi hại, vi hại qua thân (kāyikena upaghātikena; Sớ giải, không học học xứ Phật chế nơi thân), vi hại qua miệng, qua thân và miệng. 3 Tham chiếu Pāli: có tội Tăng-già phạm (atthāpatti saṅgho āpajjati), biệt chúng (gaṇa) không phạm, cá nhân (puggala) không phạm. Có tội biệt chúng phạm, Tăng không phạm, cá nhân không phạm. Có tội cá nhân phạm, Tăng không phạm, biệt chúng không phạm.

324

T22. 996b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất 69. Lại có ba: giới trụ, kiến trụ, mạng trụ. 70. Lại có ba hạng người tranh chấp: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hoặc một người.

71. Có ba hạng người khơi dậy tranh chấp: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hoặc một người.

72. Có ba hạng người xả tranh chấp: Tăng, số đông người, hoặc một người.

73. Nên đối trước ba hạng người để xả: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hay một người.

74. Có ba hạng người diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, hay một người.

75. Có ba hạng người nên diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, một người.

76. Có ba hạng người được diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, hay một người.

77. Tỳ-kheo có ba thứ chánh ngữ nên nói với tỳ-kheo: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.

78. Cử tội tỳ-kheo khác nên dùng ba sự: nghe, thấy, nghi. 79. Có ba loại che giấu: che giấu phá giới, che giấu phá kiến, che giấu phá oai nghi.

80. Có ba loại sám hối: phá giới, phá kiến, phá oai nghi. 81. Có ba loại yết-ma phóng dật:1 Yết-ma phá giới, yết-ma phá kiến, yết-ma phá oai nghi.

82. Có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng huệ học. Đó là ba học.

83. Lại có ba học: oai nghi học, tịnh hạnh học, ba-la-đề-mộc-xoa học. Đó là ba học.

1 Phóng dật yết-ma 放逸羯磨.

325

996c

84. Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn: "Đại đức là chủ của Pháp, nói về học. Vậy thế nào là học?" Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Học nơi giới, nên gọi là học."

"Thế nào là học giới? Tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, cho nên gọi là học. Khi vị kia [996c] có tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học; bấy giờ vị ấy được điều phục, dứt sạch tham dục, sân nhuế, ngu si. Vị kia khi đã dứt sạch hết tham dục, sân si rồi không tạo bất thiện, không gần các ác. Đó gọi là học. "

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

85. Đức Phật hỏi các tỳ-kheo:

"Các ngươi học những gì? Thế nào học?"

Các tỳ-kheo bạch Phật:

"Đại đức là căn bản của Pháp, là chủ pháp, như điều đức Thế Tôn vừa dạy chúng con thọ trì, cho nên gọi là học." 86. Lại có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học. Học ba môn học này sẽ đạt được quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Cho nên cần phải tinh tấn học ba môn học này. 87. Bấy giờ Tôn giả A-nan ở trong Kê viên, thành Ba-la-lê Tử. 1 Khi

ấy, có Khổng tước quan bà-la-môn2 đến chỗ Tôn giả thăm hỏi rồi, ngồi qua một bên, bạch Tôn giả rằng:

1 Ba-la-lê Tử thành Kê viên 波羅梨子城雞園. Xem Trung A-hàm 60 (tr.802a13): Ba-la-lợi Tử thành, Kê viên 波羅利子城雞園 Tạp A-hàm 24 (tr.175b12): Ba-liên-phất ấp Kê lâm tinh xá 巴連弗邑雞林精舍. Pāli: Pāṭaliputta, Kukkuṭārāma.

2 Khổng tước quan bà-la-môn 孔雀冠婆羅門, người bà-la-môn đội mũ chim công.

326

T22. 996c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

"Sa-môn Cù-đàm tại sao vì các tỳ-kheo chế tăng giới học, tăng tịnh hạnh học, tăng ba-la-đề-mộc-xoa học?" Tôn giả trả lời:

"Nhằm mục đích điều phục tham dục, sân nhuế, ngu si, khiến cho tận diệt, nên đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới." Vị kia lại hỏi:

"Nếu tỳ-kheo đắc lậu tận của A-la-hán, vị kia học cái gì?" Tôn giả A-nan trả lời:

"Tham dục, sân nhuế, ngu si hết, không tạo bất thiện, không gần các ác, việc cần đã làm xong, gọi là vô học." Bà-la-môn hỏi:

"Như điều vừa nói, được gọi là vô học phải không?" A-nan trả lời:

"Chính như vậy."

Tôn giả A-nan nói như vậy. Khổng tước quan bà-la-môn nghe rồi hoan hỷ tín lạc thọ trì.

88. Đức Thế Tôn ở trong thôn Băng-già-di,1 nước Ma-kiệt, vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới pháp. Bấy giờ, có tỳ-kheo cựu trú thuộc họ Ca-diếp2 xuất gia. Tỳ-kheo này nghe đức Thế Tôn nói pháp, không sanh tâm tín lạc, ưu sầu không vui, nói: "Đức Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta."3

1 Băng-già-di 崩伽彌. Tham chiếu Tạp A-hàm 30 (tr.213a05): Băng-già-xà, Băng-già-kỳ lâm 崩伽闍崩伽耆林. Pāli (A. i. 136): Paṅkadhā (bản Miến: Saṅkavā), một thị trấn ở Kosala.

2 Tạp A-hàm, dẫn trên: tôn giả Ca-diếp thị 尊者迦葉氏. 3 Tạp A-hàm, dẫn trên, tôn giả này nói: "Vị Sa-môn Cù-đàm này tán thán giới này quá đáng" 此沙門極讚歎是戒. Pāli (dẫn trên): adhisallikhatevāyaṃ samaṇo, "ngài Sa-môn này quá cực kỳ nghiêm khắc." 327

997a

Khi đức Thế Tôn di chuyển đến thành Vương-xá không lâu, tỳkheo họ Ca-diếp kia tâm tự hối hận, nói: "Ta đặng điều bất thiện, thiệt hại. Đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới, mà ta không sanh tâm tín lạc, sầu ưu không vui, lại nói: 'Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta.

' Nay ta cần phải đối trước đức

Thế Tôn chí thành sám hối."

Vị tỳ-kheo kia liền khoác y, bưng bát đi qua thành Vương-xá, đến chỗ đức Thế Tôn, [997a1] đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đầu mặt kính lễ sát chân, chí thành hối quá:

"Kính bạch Đại Đức, con ngu si, vô trí, bất thiện. Đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới pháp mà con sanh lòng không tín lạc, ôm sự ưu não, nói: 'Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta mãi.

' Cúi xin Đại Đức nhận sự hối quá của con!"

Phật bảo tỳ-kheo:

"Ngươi tự sám hối sự ngu si, vô trí, bất thiện của mình. Ta đã vì các tỳ-kheo nói giới. Ngươi tự mình không tín lạc, ôm lòng ưu sầu, nói: 'Đức Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta mãi.' Ở trong giáo pháp của Ta, ai có thể chí thành như pháp sám hối thì được tăng ích. Ngươi sám hối thì nên sanh tâm yểm ly. Tỳ-kheo, ngươi chí thành như pháp sám hối. Ta vì ngươi thọ nhận."

Bấy giờ, tỳ-kheo Ca-diếp kia kính lễ sát chân Phật rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật bảo tỳ-kheo:

"Nếu Thượng tọa đã không học giới cũng không khen ngợi giới; mà nếu có tỳ-kheo khác ưa học giới, khen ngợi giới, Thượng tọa lại cũng không tùy thời khuyến khích, khen ngợi. Tỳ-kheo Ca-diếp, Ta không khen ngợi hạng Thượng tọa như vậy. Tại sao? Nếu Ta khen ngợi, khiến các tỳ-kheo sẽ thân cận Thượng tọa ấy. Nếu có ai thân cận, khiến người khác học tập pháp (của vị) đó; thì người học tập theo pháp đó sẽ thọ khổ lâu dài. Vì thế cho nên, này tỳ-kheo Cadiếp, Ta thấy lỗi lầm của Thượng tọa như vậy nên không khen328

T22. 997b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

ngợi. Hàng trung hạ tọa cũng như vậy. (Đây là hàng Thượng, Trung, Hạ toạ không như pháp. Kế tiếp theo có hàng Thượng, Trung, Hạ tọa như pháp, ngược lại văn trên, sợ phiền nên không chép ra).1

Đức Phật dạy như vậy. Tỳ-kheo Ca-diếp hoan hỷ, tín lạc thọ trì. 89. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Thí như có con lừa cùng đi với bầy bò, tự nói: 'Ta cũng là bò. Ta cũng là bò.

' Nhưng lông của lừa thì không giống bò, chân của lừa không giống bò, tiếng kêu không giống bò. Cùng đi với bò, tự nói là bò, cũng như vậy. Có người ngu đi theo tỳ-kheo như pháp, tự nói ta là tỳ-kheo. Người ngu này không có tăng giới, tăng tâm, tăng huệ như thiện tỳ-kheo, cùng đi với chúng Tăng, tự nói là tỳ-kheo. Do đó, các ngươi cần phải siêng năng tu tập tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ."

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

90. Đức Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có tỳ-kheo người Bạt-xà đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên bạch đức Thế Tôn rằng:

"Giới được thuyết [997b] trong mỗi nửa tháng nhiều quá, con không thể học hết số giới nhiều như vậy."

Đức Phật dạy rằng:

"Ngươi học ba giới: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ thôi. Ngươi học ba giới như vậy sẽ đạt đến chỗ mà tham dục, sân nhuế, ngu si diệt tận, không tạo bất thiện, không gần các ác." Tỳ-kheo thưa:

"Bạch Đại Đức, con nguyện hoan hỷ thọ trì." 1 Phụ chú trong nguyên bản Hán.

329

997b

Tỳ-kheo người Bạt-xà sau nghe đức Thế Tôn lược dạy rồi, một mình ở tại chỗ khuất, tinh cần không phóng dật. Đầu đêm, cuối đêm chuyên ý cảnh tỉnh, tư duy mục đích xuất gia. Tu tập không lâu, đắc vô thượng tịnh hạnh, ngay hiện tại mà tự biết tự chứng đắc, "Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không thọ sanh trở lại.

" Tỳ-kheo người Bạt-xà tự biết chứng A-la-hán. Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

91. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học. "Thế nào là tăng giới học?1

"Có tỳ-kheo tôn trọng giới, lấy giới làm chủ; không đặt trọng nơi định, không lấy định làm chủ; không trọng nơi tuệ, không lấy tuệ làm chủ. Tỳ-kheo ấy ở nơi giới có phạm nhẹ liền sám hối. Tại sao vậy? Trong đây, không phải như đồ dùng đã vỡ, đá đã vỡ. Nếu là giới nặng, tỳ-kheo ấy phải kiên trì, khéo trụ nơi giới, nên thân cận hành trì, không hành (với giới) bị sứt mẻ, không hành (giới) nhiễm ô, thường tu tập như vậy. Vị kia đoạn năm hạ kết sử, 2 sanh lên cõi

trên mà Niết-bàn ở đó,3 không trở lại nơi đây.4 "Nếu tỳ-kheo trọng giới, lấy giới làm chủ; trọng nơi định, lấy định làm chủ; không trọng tuệ, không lấy tuệ làm chủ, như trên. "Nếu tỳ-kheo trọng giới lấy giới làm chủ, trọng định lấy định làm chủ, trọng tuệ lấy tuệ làm chủ. Vị kia lậu diệt tận, đắc vô lậu, tâm 1 Tăng giới, tức tăng thượng giới. Pāli: adhisīla. 2 Hạ ngũ sử 下五使. Năm thuận hạ phần kết (Pāli: pañca orambhgiya saṃyojana), 5 kết sử dẫn tái sinh Dục giới: thân kiến (sakkāyadiṭṭhi), giới thủ kiến (sīlabbata-parāmāso), nghi (vichikcchā), tham dục (kāmachando), sân nhuế (vyāpādo).

3 Thánh giả A-na-hàm sau khi từ Dục giới chết sanh lên một trong năm tầng Tịnh cư thiên, và nhập Niết-bàn tại đó.

4 Không tái sinh Dục giới, Bất hoàn.

330

T22. 997c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

giải thoát, tuệ giải thoát. Ngay trong hiện tại, tự thân chứng ngộ, tự biết, 'Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sanh nữa.1' Người hành trọn đủ, thì thành tựu trọn đủ.

2 Người hành không trọn đủ, thì thành tựu không trọn đủ. 3 Ta

nói, giới này không phải luống không."

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

92. Lại có ba học: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học. Thế nào là tăng giới học? Có tỳ-kheo hành trì giới trọn đủ, hành trì định một ít, hành trì tuệ một ít. Vị kia đoạn năm hạ kết sử, sanh lên kia mà nhập Niết-bàn, không sanh trở lại cõi này. Nếu không thể đến chỗ như vậy, thì có thể ba kết là tham dục, sân nhuế, si thành mỏng,4 đắc quả Tư-đà-hàm, [997c] sanh trở lại thế gian này, liền tận cùng biên tế của khổ.

Nếu không thể đến chỗ như vậy thì có thể đoạn ba kết5 đặng quả Tu-đà-hoàn, không đọa ác đạo, quyết định đạt đến đạo,6 bảy lần 1 Nguyên Hán: bất phục hoàn thử 不復還此; định cú để nói về vị A-na-hàm không tái sanh Dục giới. Nhưng trong đoạn này, đây là tuyên bố của vị đã chứng A-la-hán, nên có thể bản Hán đã chép sai. Thường nói là "bất thọ hậu hữu" sau đời này, không còn đời nào nữa.

2 Chỉ tỳ-kheo hành đủ cả ba học, thành tựu cũng trọn đủ là đắc cứu cánh trí, thành A-la-hán.

3 Không hành đủ ba học, chứng đắc cao nhất là A-na-hàm, không thể đắc quả Ala-hán. 4 Dịch sát theo Hán: 能薄三結。貪欲瞋恚愚癡. Chính xác, nên hiểu: ba kết (thân kiến, giới cấm thủ và nghi) đã đoạn tận; tham dục, sân nhuế, ngu si vơi mỏng. Xem Trường A-hàm 5 (tr.34a27): 三結盡,薄婬怒癡, 一來世間而般涅槃.

Tham chiếu Pāli, Mahālisuttaṃ, D. i. 156: tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāga-dosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti.

5 Ba kết 三結, Pāli: tīṇi saṃyojanāni: thân kiến (sakkāyadiṭṭhi), giới thủ kiến (sīlabbataparāmāso), nghi (vichikcchā).

6 Đạo, đây chỉ bồ-đề hay chánh giác; tức chánh trí của vị A-la-hán. 331

997c

sanh thiên thượng, bảy lần sanh trong loài người,1 liền tận cùng biên tế khổ. Nếu tỳ-kheo hành trì giới đầy đủ, hành trì định đầy đủ, hành trì tuệ một ít thì cũng như trên.

Nếu tỳ-kheo hành trì giới đầy đủ, hành trì định đầy đủ, hành trì tuệ đầy đủ thì cũng như trên.

93. Lại có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học. Thế nào là tăng giới học? Tỳ-kheo thọ trì đầy đủ ba-la-đề-mộc-xoa giới, thành tựu oai nghi, e sợ với cả khinh giới, xem nặng như kim cương, bình đẳng học tập các giới. Đó gọi là tăng giới học. Thế nào là tăng tâm học? Tỳ-kheo xả dục ác,2 cho đến nhập được đệ tứ thiền. Đó là tăng tâm học.

Thế nào là tăng tuệ học? Tỳ-kheo như thật biết Khổ đế, biết Tập, Diệt, Đạo. Đó gọi là tăng tuệ học.

94. Lại có ba học: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học. Tăng giới, tăng tâm như trên.

Tăng tuệ học là tỳ-kheo biết bên trong có tham dục, như thật biết. Bên trong không có tham dục, như thật biết. Nếu chưa sanh tham dục, như thật biết. Nếu chưa sanh tham dục, sau đó sanh, như thật biết. Nếu đã sanh tham dục, có thể đoạn, như thật biết. Nếu tham dục chưa sanh, không khiến sanh, như thật biết.

Sân nhuế, thùy miên, trạo hối, nghi3 cũng như vậy. 1 Nguyên văn Hán: thất sanh thiên thượng, thất sanh nhân trung 七 生 天 上 七 生 人中; cộng tất cả, Tu-đà-hoàn có đến 14 lần tái sinh. Đoạn này Hán dịch hoàn toàn sai. Thánh giả Tu-đà-hoàn tái sinh kể cả thiên thượng, nhân gian, cộng lại không quá bảy lần; lần thứ bảy, nhập Niết-bàn, không có tái sinh lần thứ tám. Trong kinh thường thí dụ "Tu-đà hoàn tái sinh lần thứ tám" (đệ bát hữu) để chỉ cho sự việc không bao giờ xảy ra. Xem Trường A-hàm 5 (dẫn trên): 斷三結得須 陀洹不墮惡道極七往返必得涅槃.

2 Tức ly dục, ly pháp ác bất thiện... là những yếu tố để đắc sơ thiền. 3 Gồm 5 triền cái.

332

T22. 998a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

Tỳ-kheo kia nghĩ: Ta ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt có tham dục, sân nhuế, như thật biết; không tham dục, sân nhuế, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế chưa sanh sẽ không sanh, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế chưa sanh sẽ sanh, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế đã sanh được đoạn diệt, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế đã đoạn, sau không sanh lại, như thật biết. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cũng như vậy.

Lại nữa, tỳ-kheo bên trong có niệm giác ý,1 như thật biết; trong không có niệm giác ý, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh sẽ không sanh, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh sẽ sanh, như thật biết; niệm giác ý đã sanh được tu tập đầy đủ, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh, phương tiện khiến sanh, như thật biết. Cũng vậy, pháp giác ý, tinh tấn giác ý, ỷ giác ý, định giác ý, hỷ giác ý, hộ giác ý2 cũng như vậy.

95. Lại có ba tụ: trì giới tụ, định tụ, tuệ tụ.

96. Tỳ-ni có [998a1] ba trả lời: thấy như vậy, nghe như vậy, nhẫn khả như vậy.3

97. Tỳ-kheo có ba điều diệt chánh pháp: phi chế lại chế, chế lại đoạn, không theo điều đã chế mà làm.

98. Tỳ-kheo lại có ba pháp không diệt chánh pháp: (ngược lại câu trên).

99. Có ba trường hợp vọng ngữ trọn vẹn: biết trước mà muốn nói 1 Giác ý, đây chỉ 7 giác chi (Pāli: bojjhaṅga): niệm (Pāli: sati), pháp hay trạch pháp (dhamma-vicaya), tinh tấn (viriya), hỷ (pīti), khinh an (passaddhi), định (samādhi), xả (upekkha).

2 Bảy giác ý: niệm, pháp, tinh tấn, ỷ, định, hỷ, hộ 念法精進猗定喜護. Giữ nguyên dịch ngữ của bản Hán, mặc dù không chính xác. Xem cht. 96 trên. 3 Tham chiếu Pāli, có ba pháp tỳ-kheo không được đáp trả tỳ-ni (na vinayo vasajjitabbo): không biết hổ thẹn, ngu si và hành hại (alajji, bālo, apakatatto). 333

998a

dối, khi đang nói dối biết là nói dối, nói dối rồi biết là nói dối. 100. Lại có ba trường hợp thật ngữ trọn vẹn (ngược lại nghĩa trên). 101. Lại có ba loại sứ giả: một là đẳng (phần) sứ, hai là tăng (phần) sứ, ba là giảm (phần) sứ. Thế nào gọi là đẳng (phần) sứ? Người sứ có thể thọ giáo, mà không thêm không bớt, tùy theo sự nghe mà nói lại, đó gọi là đẳng (phần) sứ.

Thế nào gọi là tăng (phần) sứ? Người sứ thọ giáo rồi, vì muốn tăng thêm ích lợi nên nói thêm, đó gọi là tăng (phần) sứ. Thế nào gọi là giảm (phần) sứ? Người sứ thọ giáo rồi, không nói lại đầy đủ, đó gọi là giảm (phần) sứ. 102. Lại có ba hạng con: Con bằng (cha mẹ), con hơn (cha mẹ), con không bằng (cha mẹ). Thế nào gọi là con bằng? Cha mẹ có tín, giới, thí, huệ. Con cũng có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con bằng. Thế nào là con hơn? Cha mẹ không có tín, giới, thí, huệ, mà con có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con hơn. Thế nào gọi là con không bằng? Cha mẹ có tín, giới, thí, huệ, mà con không có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con không bằng. Phật nói kệ:

Con bằng và con hơn,

Nên cầu con như vậy,

Đừng cầu con không bằng, Tại gia không lợi ích,

Con kia thường như pháp, Thiện hành ưu-bà-tắc,

Thành tựu tín trì giới,

Bố thí không xan lẫn

Như trăng không mây che. Tại gia cũng như vậy.1

1 Xem Tạp A-hàm 31, kinh số 874 (tr.220c19). 334

T22. 998b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

103. Lại có ba bệnh: Hoặc có bệnh, dù được thức ăn tùy ý hay không được; dù được thuốc tùy bệnh hay không được; dù được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, hay không được; dù thế người bệnh cũng chết, không thể khỏi bệnh mà được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy.

Hoặc có bệnh nhân, dù được thức ăn tùy ý hay không được; dù được thuốc tùy bệnh hay không được; dù được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, hay không được; mà bệnh nhân này không chết, khỏi bệnh được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy,

Hoặc có bệnh nhân nếu không được thức ăn tùy ý, không được thuốc tùy bệnh, không được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, bệnh nhân này sẽ chết, không thể khỏi bệnh được lành. Nếu được thức ăn tùy ý, được thuốc tùy bệnh, được người nuôi bệnh giỏi, [998b] thì người bệnh này không chết, khỏi bệnh được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy.

Trong số đó, đối với bệnh nhân nếu không được thức ăn tùy ý, không được thuốc tùy bệnh, không được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, bệnh nhân này sẽ chết, không thể khỏi bệnh được lành; hoặc nếu được thức ăn tùy ý, được thuốc tùy bệnh, được người nuôi bệnh giỏi, thì người bệnh này không chết, khỏi bệnh được lành; Ta vì hạng người bệnh này, cho phép người bệnh ăn thức ăn tùy ý, thuốc tùy bệnh, người nuôi bệnh tốt. Vì nhân duyên người bệnh này nên đối với những bệnh nhân khác cũng nên cho người chăm nuôi cung dưỡng.

104. Có ba loại si:1 một là phạm tội, hai là không thấy tội, ba là thấy tội không như pháp sám hối. Đó là ba loại si. 105. Có ba loại trí tuệ:2 một là không phạm tội, hai là phạm tội có thể thấy, ba là thấy tội có thể sám hối.

1 Chỉ ba loại người ngu. Xem mục hai pháp, số 14 trước. 2 Chỉ ba loại người trí. Xem mục hai pháp, số 14 trước. 335

998b

106. Có ba loại si: một là phạm tội mà không thấy, hai là thấy phạm tội mà không sám hối, ba là sám hối mà không như pháp, nên vị kia1 không chấp nhận.

107. Có ba loại trí tuệ: (Ngược nghĩa với câu trên). 108. Có ba loại an cư: tiền an cư, trung an cư, hậu an cư. 109. Đối với pháp luật của Thánh thì ca hát như khóc, múa nhảy như cuồng, cười đùa như con nít.2

110. Có ba loại bất tịnh nhục không được ăn: thấy, nghe, nghi vì mình mà làm.

111. Có ba loại tịnh nhục có thể ăn: không thấy, không nghe, nghi không vì mình mà làm.

112. Có ba ngày bố-tát: ngày mười bốn, ngày mười lăm, ngày mồng một.3

113. Có ba hạng người bố-tát: Tăng, số đông người, hoặc một người.4

114. Có ba hạng người tác pháp bố-tát: Tăng, số đông người hoặc một người.5

115. Có ba hạng người cần tác pháp bố-tát: Tăng, số đông người, hoặc một người.6

116. Hoặc biết mà làm, hoặc không biết mà làm, hoặc thấy mà làm. 1 Người thọ sám, hoặc Tăng.

2 Thập tụng 49 (tr.356a8) có ba pháp: trong tỳ-ni mà ca pháp như khóc; trong tỳni mà cười giỡn pháp như cuồng; trong tỳ-ni mà vung tay múa, pháp như trẻ con. 3 Tính theo mỗi nửa tháng. Nửa tháng kia tương đương: ngày 29, 10 và 16. Tham chiếu Pāli: có ba loại bố-tát: ngày 14, ngày 15 và Tăng hoà hiệp (ngày bất thường tùy theo Tăng yết-ma).

4 Pāli, ba loại bố-tát: Tăng-già bố tát (saṅghe uposatho), biệt chúng bố-tát (gaṇe uposatho), cá nhân bố-tát (puggale uposatho). Đây chỉ trú xứ bố-tát. 5 Đây chỉ pháp thức bố-tát.

6 Đây chỉ túc số bố-tát.

336

T22. 998c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

117. Hoặc biết mà làm, hoặc không biết mà làm, hoặc si mà làm. 118. Hoặc thân, hoặc miệng, hoặc thân khẩu đầy đủ. 119. Có ba thứ nên bình đoán là phạm tội: một là tựa của giới,1 hai là chế, ba là trùng chế.

120. Có ba pháp bình đoán là không phạm: tựa của giới,2 chế, trùng chế.

121. Có ba thứ tịnh. Có ba thứ bất tịnh. Có ba thứ cho phép. Có ba thứ không cho phép cũng như vậy.

122. Có ba không cung kính: Phật, Pháp, Tăng.3 123. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Giới. 124. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Định. 125. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Cha Mẹ. 126. Có ba không cung kính: Phật , Pháp, thiện pháp. 127. Cung kính có ba. Ba mục (tức ngược lại các mục trên). 128. Lại có ba bị cử:4 Một là không thấy, hai là không sám hối, ba là ác kiến không bỏ.

129. Có ba pháp Tăng nên tác [998c] phú bát:5 trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng.

130. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. 131. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Giới. 1 Tức nhân duyên Phật chế giới. Đây nói về các giai đoạn Phật quy định một học xứ.

2 Tức nhân duyên Phật chế giới.

3 Tham chiếu Pāli, Vin.v. 92, sáu không cung kính (cha agāravā: bất kính, đồng nghĩa không xem trọng): không kính Phật, không kính Pháp, không kính Tăng, không kính học xứ (giới), không kính sự không phóng dật, không kính sự hòa thuận. Cf. Saṅgītu, D. iii. 243.

4 Bị Tăng tác yết-ma xả trí.

5 Xem Phần IV, Ch.II, mục 27 "úp bát." 337

998c

132. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Thí. 133. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Thiên.1 134. Lại có ba thành tựu: trì giới thành tựu, định thành tựu, tuệ thành tựu.

135. Lại có ba: giới thành tựu, định thành tựu, giải thoát thành tựu. 136. Lại có ba: giới thành tựu, định thành tựu, kiến giải thoát huệ thành tựu.

137. Lại có ba hạ tiện pháp: đao tiện, y tiện, sắc tiện.2 138. Lại có ba hoại sắc: xanh, đen, mộc lan. 139. Lại có ba pháp gọi là trì luật: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, tụng hai bộ giới thông suốt không nghi. 140. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, quảng tụng tỳ-ni thông suốt không nghi.

141. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, trụ trong tỳ-ni không động.

142. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, thiện xảo phương tiện có khả năng diệt tránh sự.

143. Lại có ba biện:3 biện tỳ-kheo, biện không phóng dật, biện thanh tịnh hành.

144. Lại có ba ngày tự tứ: ngày mười bốn, ngày mười lăm, mồng một.4

145. Lại có ba hạng người tự tứ: Tăng, số đông người, một người. 1 Sáu niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên. Xem Trường A-hàm 2 (tr.12a14).

2 Đao 刀, chỉ đao kiếm; y 衣, chỉ y phục; sắc 色, màu sắc. Chưa rõ ý nghĩa của những từ này.

3 Biện 辦; thường hiểu là thành biện, phận sự cần làm. Nhưng không rõ nghĩa chính xác trong hạng mục này.

4 Như hạn kỳ bố-tát.

338

T22. 999a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất 146. Lại có ba hạng người tác pháp tự tứ: Tăng, số đông người, một người.

147. Lại có ba hạng người cần tác pháp tự tứ: Tăng, số đông người, một người.1

148. Lại có ba hạng: biết, không biết, thấy. 149. Lại có ba hạng: biết, không biết, si. 150. Lại có ba hạng: thân, miệng, cả thân và miệng. 151. Lại có ba hạng: thấy, nghe, nghi. 152. Lại có ba lời xả giới: xả Phật, xả Pháp, xả Tăng.2 153. Cũng cú pháp như vậy, mỗi cặp ba làm thành một hạng mục, cho đến 154.

"chẳng phải sa-môn Thích tử."

155. Lại có ba thứ nghĩa,3 nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới. Từ "nhiếp thủ đối với Tăng,... cho đến khiến chánh pháp tồn tại lâu dài.

" Mỗi ba trong 10 cú nghĩa sắp thành một hạng mục.4 156. Có ba thứ nghĩa, nên đức Như Lai ra đời, vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách, từ nhiếp thủ đối với Tăng, ba lần ba làm thành câu, cho đến khiến chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy. Từ ha trách cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy. IV. BỐN PHÁP

1. Bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại Địa thành, nước Bà-xà, bảo các tỳkheo: "Ta nói bốn loại quảng thuyết, các ngươi hãy khéo nghe kỹ. Ta sẽ nói cho các ngươi nghe."

Các tỳ-kheo [999a1] thưa:

"Bạch Đại Đức, chúng con nguyện ưa muốn nghe." 1 Như các pháp bố-tát.

2 Xem các hạng mục trên: một lời xả giới, hai lời xả giới. 3 Nghĩa, đây được hiểu là mục đích. 4 Xen mục "Hai pháp" hạng mục 127. Xem Phần I. chương I, Ba-la-di 1. 339

999a

Bốn thứ ấy là:

a. Nếu có tỳ-kheo nào nói như vầy: "Thưa các Trưởng lão, tôi ở tại thôn đó, tại thành đó, nghe từ đức Phật và ghi nhớ, 'Đây là pháp. Đây là tỳ-ni. Đây là lời Phật dạy.

'"

Khi nghe tỳ-kheo kia nói như vậy không được sanh hiềm nghi liền, cũng không được chê trách, mà nên thẩm định văn cú rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật. Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật, mà lời nói ấy không cùng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp, thì nên nói với tỳ-kheo kia: "Những gì thầy nói chẳng phải như lời Phật dạy. Hoặc là Trưởng lão không thấu triệt được lời Phật dạy. Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời đó không cùng Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp. Trưởng lão đừng nên tụng tập, cũng chớ nên dạy tỳ-kheo khác, mà nên xả bỏ.

"

Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, tỳ-ni, pháp luật, mà lời nói đó tương ưng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì nên nói với tỳ-kheo kia rằng: "Thưa Trưởng lão, những lời ngài nói đúng với lời Phật dạy, Ngài đã thấu triệt được lời Phật dạy. Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời ấy tương ưng, không trái ngược. Trưởng lão nên thiện trì tụng tập và dạy tỳ-kheo khác, đừng khiến cho vong thất." Đây là quảng thuyết thứ nhất.

b. Nếu có tỳ-kheo nào nói như vầy: "Thưa Trưởng lão, tôi ở tại thôn đó, thành đó, trong Tăng hòa hiệp, trước Thượng tọa, được nghe, 'Đây là pháp. Đây là tỳ-ni. Đây là lời Phật dạy. '" Khi nghe

tỳ-kheo kia nói như vậy không được sanh hiềm nghi liền, cũng không được chê trách, mà nên thẩm định văn cú, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật. Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật, mà lời nói ấy không cùng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp, thì nên nói với tỳ-kheo kia:340

T22. 999b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất "Những gì thầy nói chẳng phải như lời Phật dạy. Chúng Tăng và Thượng tọa kia không thấu triệt được lời Phật, Trưởng lão cũng như vậy. Tại sao? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời đó không cùng Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp. Trưởng lão đừng nên tụng tập, cũng chớ nên dạy tỳ-kheo khác, mà nên xả bỏ. "

Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, mà lời nói đó tương ưng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì nên nói với tỳ-kheo kia rằng: "Thưa Trưởng lão, những lời ngài nói đúng với lời Phật dạy. Chúng Tăng và Thượng tọa kia cũng như Trưởng lão đã thấu triệt lời đức Phật dạy. [999b]Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời ấy tương ưng, không trái ngược. Trưởng lão nên thiện trì tụng tập và dạy tỳ-kheo khác, đừng khiến cho vong thất.

"

Đây là điều quảng thuyết thứ hai. (Tiếp theo, trường hợp thứ ba, "

...nghe từ số đông tỳ-kheo biết Pháp, Tỳ-ni, Ma-di ...

" cũng như vậy. Trường hợp thứ tư, "

...nghe

từ một tỳ-kheo biết Pháp, Tỳ-ni, Ma di,... " cũng như vậy).1

Đó là bốn quảng thuyết.

Phật thuyết như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, tín lạc hoan hỷ thọ trì.

2. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo: Tăng có bốn hạng người đoán sự:2 Hoặc có người ít nghe, không biết hổ thẹn. Hoặc có người nghe nhiều, không biết hổ thẹn. Hoặc có người ít nghe, biết hổ thẹn. Hoặc có người nghe nhiều, biết hổ thẹn.

1 Phụ chú trong nguyên bản. 2 Thập tụng 49 (tr.357b13). Xem Phần III, Chương XVI, đoạn 3, mục 3. 341

999b

a. Trong đây, tỳ-kheo đoán sự ít nghe, không biết hổ thẹn, nếu có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng nên nghiêm khắc quở trách, khiến cho hạng người không biết hổ thẹn đó, sau này không như vậy nữa.

b. Nếu người đoán sự nghe nhiều mà không có hổ thẹn kia có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng nên nghiêm khắc quở trách, khiến cho người không biết hổ thẹn đó sau này không như vậy nữa. c. Trong đây, tỳ-kheo đoán sự có hổ thẹn mà ít nghe kia, nếu có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng không nên nghiêm khắc quở trách mà nên yểm trợ khai thị, khiến cho vị biết hổ thẹn đó về sau có dự bàn luận đoán sự ở giữa Tăng.

d. Nếu tỳ-kheo đoán sự nghe nhiều có hổ thẹn, có bàn luận đoán sự của họ ở giữa Tăng, Tăng không nên chê trách, mà sau khi nghe những gì vị đó nói rồi nên khen: "Thiện tai!" Khiến cho vị có hổ thẹn đó sau này dự bàn luận đoán sự ở giữa Tăng. 3. Lại có bốn hạng tỳ-kheo đoán sự: Hoặc không hổ thẹn và không thuộc kinh văn. Hoặc không hổ thẹn mà thuộc kinh văn. Hoặc có hổ thẹn mà không thuộc kinh văn. Hoặc có hổ thẹn lại thuộc kinh văn.

a. Hạng người không hổ thẹn lại không thuộc kinh văn có ba điều mất mát: Vị kia mất mát do không biết hổ thẹn; mất mát do đáng bị chê trách; mất mát do không thuộc kinh văn. Đó là ba điều mất mát của người đoán sự.

b. Người không hổ thẹn mà thuộc kinh văn có hai điều mất mát: mất mát do không biết hổ thẹn; mất mát do đáng bị chê trách. Vị kia không mất mát do không thuộc kinh văn. Đó là hai điều mất mát của người đoán sự.

c. Người có hổ thẹn mà không thuộc kinh văn có một điều mất mát: Vị kia mất mát do không thuộc kinh văn; không mất mát do không biết hổ thẹn; không mất mát do đáng bị chê trách. Đó là một điều mất mát của người đoán sự.

342

T22. 999c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

d. Người có hổ thẹn lại thuộc kinh văn, không có điều mất mát. Vị kia không mất mát do biết hổ thẹn; không mất mát do không có điều gì đáng bị chê trách; không mất mát vì thuộc kinh văn. Đây là tỳ-kheo đoán sự tối thắng đệ nhất không mất mát. 4. Phá giới, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá kiến, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá chánh mạng, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá oai nghi [999c] với bốn trường hợp cũng vậy (Trong đây, tại Kì-Liên có bốn tỳ-kheo chia vật bốn phần như trong "Kiền-độ phòng xá"1 không khác, nên không chép ra). 5. Đức Phật ở tại thành Vương-xá. Khi ấy, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:

"Bạch Đại Đức, phá Tăng, cho đến mức nào gọi là phá Tăng? Ai phá hòa hợp Tăng?"

Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

"Nếu có tỳ-kheo nào, phạm mà nói không phạm; không phạm mà phạm; nhẹ mà nói nặng; nặng mà nói nhẹ. Nếu tỳ-kheo nào đối với bốn việc này, tìm cầu bạn bè, hoặc khiến người tìm; ở trong giới mà biệt bộ bố-tát, yết-ma thuyết giới. Cho đến mức ấy, Tăng được gọi là phá (vỡ). Đó gọi là Tăng hòa hợp bị vỡ. "

Ưu-ba-ly lại hỏi:

"Thế nào là hòa hợp Tăng? Tăng vỡ rồi, ai làm cho hòa hợp?" Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

"Nếu có tỳ-kheo nào, phạm nói là phạm; không phạm nói là không phạm; nhẹ nói là nhẹ; nặng nói là nặng. Tỳ-kheo kia đối với bốn việc này không tìm cầu bạn bè, không sai người tìm cầu, không biệt bộ yết-ma, bố-tát, thuyết giới. Như vậy gọi là Tăng hòa hợp. Đó gọi là Tăng vỡ rồi trở lại hòa hợp."

1 Xem phần IV, chương I.

343

1000a

6. Đức Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Khi ấy các tỳ-kheo ở Xá-vệ tranh chấp lẫn nhau. A-ni-lâu-đà1 có đệ tử tên là Bà-di,2 một mình nói giữa Tăng, một mình tranh cãi. A-ni-lâu-đà ở trong chúng không nói một lời nào để dạy dỗ, quở trách.

Bấy giờ, A-nan đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi đứng qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi: "Này A-nan, tránh sự đã dứt chưa?"

A-nan thưa:

"Tránh sự đâu có thể dứt được! Đệ tử của A-ni-lâu-đà ở trong chúng một mình nói, một mình tranh cãi mà A-ni-lâu-đà ở trong chúng không nói một lời nào để giáo giới, khiển trách. "

Đức Phật bảo A-nan:

"A-ni-lâu-đà có khi nào diệt được tránh sự này. Tránh sự này há không phải do Xá-lợi-phất, Mục-liên diệt?"

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Ác tỳ-kheo có bốn pháp khi thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ. Bốn pháp đó là gì?

a. Ác tỳ-kheo ấy có ác pháp phá giới. Ác tỳ-kheo kia khởi lên ý nghĩ như vầy: 'Ta có ác pháp phá giới. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.' Đó là pháp thứ nhất, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ. b. Lại nữa, ác tỳ-kheo sống tà mạng, nghĩ rằng: 'Ta sống tà mạng. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ [1000a1] bạn.' Đó là pháp thứ hai, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

1 A-ni-lâu-đà 阿尼樓陀. Pāli: Aunuddha. Xem cht. sau. 2 Bà-di 婆夷. Pāli, A. ii. 239: Bāhiya, đệ tử, hoặc người đồng trú xứ (saddhivihārika) với Anuruddha. Truyện xảy ra khi Phật trú tại Kosambī (Kiềuthưởng-di), trong tinh xá Ghositārāma. Xem Phần III, Chương IX "Câu-thiểmdi" . Cf. Vin.i. Kosambaka-kkhandhaka.

344

T22. 1000a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

c. Lại nữa, ác tỳ-kheo luôn luôn cầu lợi dưỡng cung kính, nghĩ rằng:

'Ta cầu lợi dưỡng cung kính. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp Tăng diệt tẫn, thì ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.' Đây là pháp thứ ba, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

d. Lại nữa, ác tỳ-kheo tà kiến, biên kiến, nghĩ rằng: 'Ta tà kiến, biên kiến. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.' Đó là pháp thứ tư, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

7. Có bốn thứ tác pháp: trước tác phi pháp, sau tác phi pháp; trước tác phi pháp, sau tác như pháp; trước tác như pháp, sau tác phi pháp; trước tác như pháp, sau tác như pháp.

a. Thế nào là trước tác phi pháp sau tác phi pháp? Trước sự việc được khơi dậy một cách phi pháp; vị ấy cần được giáo giới, khiển trách, nhưng không được giáo giới khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn nhưng không bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là trước tác phi pháp, sau tác phi pháp.

b. Thế nào là trước tác phi pháp, sau tác như pháp? Nếu có người tác sự phi pháp, trước sự việc được khơi dậy một cách phi pháp; vị ấy cần được giáo giới, khiển trách, thì đã được giáo giới khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn thì đã bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là, trước tác phi pháp, sau tác pháp.

c. Thế nào là trước tác pháp, sau tác phi pháp? Nếu tỳ-kheo khơi dậy việc một cách như pháp, cần được giáo giới, khiển trách nhưng đã không được giáo giới, khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn nhưng không bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là, trước tác như pháp, sau tác phi pháp.

d. Thế nào là trước tác như pháp, sau tác như pháp? Nếu tỳ-kheo, trước sự việc được như pháp khơi dậy, cần được giáo giới, khiển trách thì đã được giáo giới khiển trách; đáng bị diệt tẫn thì đã bị diệt tẫn, rồi sau mới an trú. Đó là trước tác như pháp, sau tác như pháp.

345

1000b

8. Có bốn thứ cúng dường: một là ẩm thực, hai là y dược, ba là y phục, bốn là cho các thứ cần dùng.

9. Lại có bốn thứ lợi pháp: cầu xin phi pháp và cho phi pháp; cầu xin phi pháp và cho như pháp; cầu xin như pháp và cho phi pháp; cầu xin như pháp và cho như pháp.

a. Thế nào là cầu xin phi pháp và cho phi pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, không hành theo pháp sa-môn, thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Vị kia cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh như vậy, và được cho với sự thiên vị: 'Lấy cái này. Chớ lấy cái này. Lấy chừng đó. Chớ lấy chừng đó. Mang cái đó đến đây. Chớ mang cái đó đến đây. Mang chừng ấy đến. Chớ mang chừng ấy đến. Cho người này. Đừng cho người kia. Cho chừng ấy. Chớ cho chừng ấy. Người kia nên được cho. Người kia không nên được cho.'

Đó là tìm cầu lợi dưỡng phi pháp và [1000b] cho phi pháp. b. Thế nào là cầu xin phi pháp và cho như pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, không hành theo pháp sa-môn, thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng không được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin phi pháp và cho như pháp.

c. Thế nào là cầu xin như pháp và cho phi pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, hành theo pháp sa-môn, không thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin như pháp và cho phi pháp. d. Thế nào là cầu xin như pháp và cho như pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, hành theo pháp sa-môn, không thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng không được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin như pháp và cho như pháp.

10. Có bốn pháp không được truyền trao đại giới cho người: không biết tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, không rộng tụng hai 346

T22. 1000b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

bộ giới. Có bốn pháp như vậy thì không được truyền thọ đại giới cho người. Có bốn pháp nên cho người thọ đại giới: (Ngược lại với câu trên).

11. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không biết tăng giới học, không biết tăng tâm học, tăng tuệ học, không quảng tụng tỳ-ni. Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

12. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người (Ngược lại với câu trên).

13. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không biết tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, tuy tụng tỳ-ni mà không thể quyết liễu. Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

14. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người : (Ngược lại câu trên).

15. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không thọ trì hai trăm năm mươi giới; không đa văn; nếu đệ tử có ác kiến không thể giáo hóa để đệ tử bỏ ác kiến, tu tập thiện kiến; không đủ mười tuổi (hạ). Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

16. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người (Ngượi lại câu trên).

17. Có bốn pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng.

18. Lại có bốn pháp: biết phạm, biết không phạm, biết hữu dư, biết vô dư.

1

19. Lại có bốn pháp: biết phạm, biết không phạm, biết thô ác, biết không thô ác.2

1 Xem cht. 11, mục "hai pháp" hạng mục 14.

2 Xem cht. 12, mục "hai pháp" hạng mục 15.

347

1000c

20. Lại có bốn pháp: biết tội có thể sám, biết tội không thể sám, biết sám hối thanh tịnh, biết sám hối không thanh tịnh. 21. Lại có bốn tránh sự: ngôn tránh, mích tránh, phạm tránh, sự tránh.

22. Có bốn sự sợ hãi phạm tội:1

a. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm con dao, [1000c] đến giữa đám đông, nói như vầy: 'Tôi đã tạo ra tội cực đại trọng ác, bị chém đầu, tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.

' Bấy giờ, mọi người liền bắt trói, đánh tiếng trống hung dữ, để báo hiệu sự chết, xướng lệnh dọc theo đường đi, dẫn ra khỏi cửa phía hữu, đến pháp trường để giết. Người trí thấy vậy, nói như sau: 'Người này đã tạo tội ác cực trọng tử hình. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội trọng ác tử hình như vậy. ' Cũng

vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-la-di sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, 'Nếu chưa phạm ba-la-di thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.' Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ nhất.

b. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm gậy, đến giữa đám đông, nói như vầy: 'Tôi làm điều ác bất thiện. Tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.

' Bấy giờ, đám đông người nọ

liền đoạt lấy con dao, đánh và đuổi ra khỏi cửa phía hữu. Có người trí thấy bèn nói như vầy: 'Đây là người làm tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng làm tội ác như vậy. ' Cũng vậy,

tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp tăng tàn sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, "Nếu chưa phạm tăng tàn thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.' Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ hai.

c. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm con dao, đến giữa đám đông, nói như vầy: 'Tôi đã tạo tội ác. Tùy theo sự vui 1 Thập tụng 49 (tr.356c24): "Thế gian có bốn hạng người, thấy sự phạm tội thì sinh sợ hãi."

348

T22. 1001a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất lòng của mọi người tôi sẽ làm. ' Bấy giờ, mọi người liền đoạt lấy cây gậy, rồi đuổi ra khỏi cửa hữu. Người trí thấy vậy, nói như sau: 'Người này đã tạo tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội như vậy. ' Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-dật-đề sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, 'Nếu chưa phạm ba-dật-đề thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.' Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ ba.

d. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, đến giữa đám đông, nói như vầy: 'Tôi đã làm điều ác bất thiện. Tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm. ' Bấy giờ, mọi người liền khiển trách, rồi đuổi ra khỏi cửa phía hữu. Người trí thấy vậy, nói như sau: 'Người này đã tạo tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội như vậy. ' Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-đề-đề-xá-ni sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, 'Nếu chưa phạm ba-đề-đề-xá-ni thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.' Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ tư.

23. Có [1001a1] bốn hạng người phạm: a. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: 'Thầy phạm tội, thấy không?' Vị kia nói: 'Không thấy. ' Tỳ-kheo lại nói: 'Này Trưởng lão, nếu thấy tội nên sám hối.'1 Đây là người phạm thứ nhất. b. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: 'Này Trưởng lão, thầy phạm tội, có thấy không? Vị kia nói: 'Không thấy. ' Tỳ-kheo lại

nói: 'Này Trưởng lão, nếu thấy tội nên sám hối giữa Tăng.'2 Đây là người phạm thứ hai.

c. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: 'Trưởng lão phạm tội, có thấy không?' Vị kia nói: 'Không thấy. ' Tỳ-kheo lại nói: 'Trưởng

1 Sám các tội ba-dật-đề

2 Sám các tội thâu-lan-giá. 349

1001a

lão thấy tội hãy ở giữa Tăng này mà sám hối.'1 Đây là phạm nhân thứ ba.

d. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: 'Này Trưởng lão, thầy phạm tội, thấy không?' Vị kia nói: 'Không thấy. ' Bấy giờ, Tăng

nên hoàn toàn xả bỏ2

và nói: 'Tùy ý thầy hãy đi. Muốn đi đâu, tùy ý. Nhưng chỗ thầy đến, ở đó thầy cũng sẽ bị cử tội. Các vị kia đối với thầy sẽ bị tác cử, tác ức niệm, tác tự ngôn, ngăn a-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ.

' Như ông thầy luyện ngựa. Con ngựa

dữ khó huấn luyện, liền gộp luôn cả yên cương mà đánh đuổi ngựa đi. Tỳ-kheo này cũng như vậy, tất cả đều xả bỏ. Đây là phạm nhân thứ tư.

24. Đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, trong núi Kỳ-xà-quật. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chấp tay bạch Phật rằng: "Vị Trưởng lão đối trước vị tỳ-kheo niên thiếu sám hối, bên trong có bao nhiêu pháp cần sám hối?"

Đức Phật dạy:

"Bên trong có bốn pháp nên sám hối: để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, quỳ gối chắp tay, nói tên tội phạm: 'Tôi phạm tội như vậy. Nay đối trước Truởng lão sám hối.

' Vị kia nên nói: 'Thầy nên cải

hối, sanh tâm yểm ly.' Đáp rằng: 'Xin vâng!' Tỳ-kheo Thượng tọa đối với tỳ-kheo hạ tọa có bốn pháp như vậy nên sám hối. Có bốn ba-la-đề-đề-xá-ni, nói như trên. Có bốn ba-la-di nói như trên.

25. Có bốn yết-ma: phi pháp biệt chúng yết-ma, như pháp biệt chúng yết-ma, phi pháp hòa hợp chúng yết-ma, và như pháp hòa hợp yết-ma. Đó là bốn yết-ma. Ở đây, phi pháp biệt chúng yết-ma, không được làm. Phi pháp hòa hợp yết-ma, không được làm. Pháp 1 Sám các tội tăng-già-bà-thi-sa.

2 Tăng tác yết-ma xả trí, vì ngoan cố không nhận tội. 350

T22. 1001b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

biệt chúng yết-ma không được làm. Pháp hòa hợp yết-ma, nên làm. Đó là điều Ta cho phép.

Phi pháp biệt chúng yết-ma, yết-ma không thành. Phi pháp hòa hợp yết ma, yết-ma [1001b] không thành. Pháp biệt chúng yết-ma, yếtma không thành. Pháp hòa hợp yết-ma, yết-ma thành tựu. Phi pháp biệt chúng yết-ma, không đúng cách. Phi pháp hòa hợp yết-ma, không đúng cách. Pháp biệt chúng yết-ma, không đúng cách. Pháp hòa hợp yết-ma, đúng cách.

26. Có bốn cách bố-tát: ba lời bố-tát, thanh tịnh bố-tát, thuyết Bala-đề-mộc-xoa bố-tát, tự tứ bố-tát. 27.Có bốn vọng ngữ: vọng ngữ ba-la-di, vọng ngữ tăng tàn, vọng ngữ ba-dật-đề, vọng ngữ tỳ-ni a-tỳ-bà-la.1

28. Có bốn chúng: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di. 29. Lại có bốn chúng: sát-lợi, bà-la-môn, cư sĩ, sa-môn. 30. Lại có bốn chúng: Tứ thiên vương, Đao lợi thiên, Ma, Phạm. 31. Lại có bốn chúng: ái, nhuế, bố, si.

32. Lại có bốn chúng: không ái, không nhuế, không bố, không si. 33. Có bốn hạng người bình đoán sự có trí tuệ: Có người thân không hiện ác mà miệng hiện. Có người miệng không hiện ác mà thân hiện. Có người thân miệng hiện ác. Có người thân khẩu không hiện ác.

a. Thế nào là thân không hiện ác mà khẩu hiện? Hoặc có người thân không hiện ác, mà miệng nói chỉ thị khiến phải cộng đồng kiến giải.2 Đó là thân không hiện ác mà khẩu hiện. b. Thế nào là miệng không hiện ác mà thân hiện? Có người thân hiện ác, mà miệng không chỉ thọ, không bắt cùng đồng kiến giải. 1 Tỳ-ni a-tỳ-bà-la 毘尼阿毘婆羅. Không rõ. Theo đoạn mạch, đây chỉ vọng ngữ thuộc tội ác thuyết.

2 Áp chế bằng miệng mà không áp chế bằng thân, khi quyết đoán tránh sự. 351

1001c

Đó là miệng không hiện ác mà thân hiện.

c. Thế nào là thân không hiện ác, khẩu không hiện ác? Có người thân không hiện, miệng không chỉ thọ, không bắt cùng đồng kiến giải. Đó là thân miệng không hiện ác.

d. Thế nào là thân miệng hiện ác? Có người thân hiện ác, miệng nói chỉ thọ, bắt ép cùng đồng kiến giải. Đó là thân hiện ác, khẩu hiện ác. Đó là bốn hạng người bình đoán sự có trí.

34. Tỳ-kheo có bốn pháp tự tổn hại, có phạm, bị người có trí quở trách, mắc nhiều tội. Bốn pháp đó là gì? Có ái (thiên vị), có nhuế (thù hận), có bố (sợ hãi), có si (bất minh). Tỳ-kheo có bốn pháp như vậy, tự tổn hại, bị người có trí quở trách, mắc nhiều tội. 35. Tỳ-kheo có bốn pháp không tự tổn hại: (Ngược lại hạng mục trên).

36. Có bốn pháp hướng đến phi đạo: có ái, có nhuế, có bố, có si. 37. Có bốn pháp không hướng đến phi đạo: (Ngược lại câu trên). 38. Có bốn pháp không được sai làm người chia cháo. Chưa sai thì không được sai. Đã sai thì không được chia: có ái, có nhuế, có bố, có si.

39. Có bốn [1001c] pháp nên sai làm người chia cháo: (ngược lại câu trên).

Chia tiểu thực, chia thức ăn khư-xà-ni, hoặc sai phó hội, trải ngọa cụ, chia y tắm mưa, chia y nhận được.

Sai tỳ-kheo làm sứ, cho đến sai sa-di làm sứ cũng vậy. 40. Có bốn pháp đọa vào địa ngục như tên bắn (tức là sai các tri sự như trên).1

41. Có bốn phi pháp ngăn thuyết giới, ngăn vô căn: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng.

1 Xem mục "hai pháp."

352

T22. 1001c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

42. Có bốn như pháp ngăn thuyết giới, ngăn hữu căn: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng. Đó là bốn như pháp ngăn thuyết giới.

43. Có bốn thanh tịnh: trì giới thanh tịnh, kiến thanh tịnh, oai nghi thanh tịnh, chánh mạng thanh tịnh. Đó là bốn thanh tịnh. 44. Có bốn pháp y chỉ: y phấn tảo, khất thực, nghỉ dưới gốc cây, thuốc hủ lạn. Đó là bốn pháp y chỉ.

45. Có bốn pháp tổn giảm: hoặc có trí có thể nhẫn, hoặc có trí có thể thân cận, hoặc có trí có thể giải, hoặc có trí có thể đoạn. Đó là bốn thứ tổn pháp.1

46. Đức Thế Tôn ở tại Ba-la-nại. Bấy giờ, Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tôn giả A-nan: "Trong khi mất mùa, lúa gạo khan hiếm, Ta từ mẫn vì các tỳ-kheo nên cho phóng xả bốn việc: ngủ chung với thức ăn trong nội giới, nấu trong nội giới, tự mình nấu, tự nhận thức ăn.2 Nay các tỳ-kheo vẫn cứ tiếp tục như vậy hay sao?" A-nan bạch Phật: "Các tỳ-kheo vẫn tiếp tục."

Đức Phật dạy: "A-nan, không được ăn như vậy. Nếu ăn, sẽ như pháp trị."

47. Đức Phật bảo tôn giả A-nan: "Do khi lúa gạo khan hiếm, Ta thương các tỳ-kheo nên cho phép: sáng sớm thọ tiểu thực,3 từ người kia mang đến, như trái hồ đào v.v...

4

và thức ăn có thể ăn trong

nước.5 Những thứ như vậy vẫn tiếp tục ăn hay sao?" 1 Bản Hán, hết quyển 58.

2 Tỳ-kheo có thể tự lượm trái cây mà ăn, không cần người trao; nới rộng ba-dậtđề 39. Xem Phần III, Ch. VII. Thuốc, mục 9. Tám sự cho phép 3 Sáng đã tiểu thực, sau đó không cần làm pháp dư thực vẫn có thể ăn thêm. Xem Phần III, Ch. VII. Thuốc, mục 9. Tám sự cho phép. 4 Sau khi đã ăn, được ăn thêm các thứ trái cây mà người khác mang về, không cần làm phép dư thực. Xem Phần III, Chương VII. Thuốc, mục 6. Tịnh địa. 5 Các thứ mọc dưới nước như củ sen, v.v…, có thể ăn thêm mà không cần làm phép dư thực. Xem Phần III, Chương VII. Thuốc, mục 6. Tịnh địa. 353

1002a

Tôn giả A-nan trả lời: "Vâng!"

Đức Phật dạy: "Không được ăn. Nếu ăn, sẽ như pháp trị. "

48. Có bốn pháp tác yết-ma ha trách, phi pháp phi tỳ-ni yết-ma không thành, không đúng cách. Bốn pháp đó là gì? [1002a1] Vô căn phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng. Đó là bốn pháp.

49. Có bốn pháp tác yết-ma quở trách như pháp như tỳ-ni yết-ma thành tựu, đúng cách (ngược nghĩa với câu trên). 50. Có bốn đại tặc.1 Những gì là bốn?

a. Hoặc có đại tặc sanh ý nghĩ như vầy: 'Nếu có được trăm người, ngàn người để phá thành ấp đó.

' Một thời gian sau, tên giặc ấy có

được trăm người, ngàn người phá thành ấp đó. Cũng vậy, ác tỳkheo nghĩ như vầy: 'Ở chỗ nào mà ta sẽ được một trăm nhân chúng, một ngàn nhân chúng để du hành tại thành ấp nào đó. ' Vào

thời gian khác vị kia có được một trăm nhân chúng, một ngàn nhân chúng du hành nơi thành ấp kia. Đó là đại tặc thứ nhứt. b. Lại nữa, có đại tặc chẳng phải tịnh hạnh tự nói là tịnh hạnh. Đó là hạng đại tặc thứ hai.

c. Lại nữa, có đại tặc vì miệng bụng, nên tuy không chân thật, chẳng phải mình có, mà đối giữa đại chúng cố ý vọng ngữ, tự xưng được pháp thượng nhân. Đó là hạng đại tặc thứ ba. d. Lại có đại tặc sử dụng bông trái, rau lá của Tăng để tự nuôi sống. Đó là đại tặc thứ tư.

51. Có bốn tín pháp:

Nếu tỳ-kheo ở nơi thành quách, thôn xóm, làm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Trong đây, nên tùy thuận giáo thọ cư sĩ khiến cho họ tin. Tỳ-kheo kia nói với tỳ-kheo này rằng: "Thầy ở 1 Thập tụng 49 (tr.356b20): thế gian có ba đại tặc. 1. Thủ lãnh cướp, cầm đầu 100 cho đến 500 lâu la, cướp bóc làng xóm. 2. Tỳ-kheo lấy vật tứ phương Tăng đi bán để nuôi sống. 3. Tỳ-kheo trống rỗng mà tự xưng đắc pháp thượng nhân. 354

T22. 1002b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

nơi thành ấp, thôn xóm đó làm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Thầy nên trở lại giáo hóa cư sĩ kia. Nếu thầy không thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ khiến cho họ tin thì thầy không thể cư trú tại đây. Nếu thầy có thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ thì cho phép thầy ở tại đây. Nếu không thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ khiến cho họ tin thì các tỳ-kheo không cùng thầy đồng yết-ma, thuyết giới, tự tứ, chung đồng một chỗ ngồi, tiểu thực đại thực không theo thứ tự mà ngồi, cũng không đón tiếp, chắp tay lễ bái chào hỏi. Nếu thầy có thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ kia khiến cho họ tin thì các tỳ-kheo sẽ cùng thầy đồng yết-ma, cho đến lễ bái hỏi chào." Đó là bốn tín pháp. Nếu là cư sĩ hay con cư sĩ cũng như vậy. 52. Có bốn phi Thánh pháp: cái không thấy nói thấy, cái không nghe nói nghe, cái không xúc nói xúc, cái không biết nói biết.1 Đó là bốn phi Thánh pháp.

53. Có bốn Thánh pháp (ngược lại nghĩa câu trên). 54. Có bốn phi Thánh pháp: cái thấy nói không thấy, cái nghe nói không nghe, cái xúc nói không xúc, cái biết nói không biết. Đó là bốn phi Thánh pháp.

55. Có bốn Thánh pháp: (ngược lại nghĩa câu trên). 56. Có bốn lời xả giới: "Xả Phật, xả Pháp, [1002b] xả Tăng, xả Hòa thượng." Đó là bốn lời xả giới.

Cũng vậy, "xả Phật, xả Pháp, xả Tăng,

" làm phần đầu, rồi thêm,

cho đến "phi sa-môn Thích tử."2 Mỗi cụm bốn lời như vậy. 57. Vì bốn nghĩa lợi1 nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới: nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi cụm gồm bốn nghĩa như vậy.

2

1 Kiến 見, văn 聞, xúc 觸, tri 知. Trường A-hàm 8 (kinh Chúng tập, tr.50b27), bốn phi Thánh ngữ, và Thánh ngữ: kiến, văn, giác 覺, tri. Pāli, Vin. v. 124: cattāro anariyavohārā, adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññe viññātavāditā.

2 Chi tiết, xem mục "một pháp" các hạng mục 1, 2. 355

1002b

58. Có bốn nghĩa lợi nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách; nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi cụm gồm bốn nghĩa như vậy. 3

Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy. V. NĂM PHÁP

Bấy giờ, đức Thế Tôn ở thành Vương-xá, bảo các tỳ-kheo: 1.

"Có năm pháp không được trao đại giới cho người:4 không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không tri kiến giải thoát. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người. 2. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (Ngược lại nghĩa câu trên).

3. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: tự mình không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ,

5 cũng không thể dạy người khiến an trụ giớiđịnh-tuệ, cho đến kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

4. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

5. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không tín, không tàm, không quý, giải đãi, quên nhiều. Có năm pháp như vậy, không được trao đại giới cho người. 6. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (Ngược lại nghĩa câu trên).

1 Bốn mục đích.

2 Chi tiết, xem mục "hai pháp" hạng mục 127. 3 Chi tiết, xem mục "hai pháp" hạng mục 127. 4 Không đủ tư cách làm Hoà thượng. Xem Phần III, Chương I "Thọ giới." đoạn 8.

5 Giải thoát tri kiến.

356

T22. 1002c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

7. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học, không biết bạch, không biết yếtma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người. 8. Có năm pháp nên trao đại giới cho người (tức ngược với nghĩa câu trên).

9. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết oai nghi giới, không biết tăng tịnh hạnh,1 không biết Ba-la-đề-mộcxoa giới, không biết bạch, không biết yết-ma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

10. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

11. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết phạm rồi sám hối, không biết phạm rồi sám hối thanh tịnh, không biết bạch, không biết yết-ma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

12. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

13. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết có nạn pháp, không biết không nạn pháp, [1002c] không biết bạch, không biết yết-ma, không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

14. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

15. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy người tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, không thể làm người nuôi bệnh,2 cũng không thể nhờ người nuôi bệnh đến khi 1 Tăng tịnh hạnh, hay tăng thượng phạm hạnh. Đọc đúng là "căn bản phạm hành.

" Hán đọc ādi-brahmacariya, thành adhi-brahmacariya. 2 Không thể chăm sóc đệ tử bệnh. Xem Phần III, Ch. I, dẫn trước. 357

1002c

lành hoặc đến khi qua đời, hoặc không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người. 16. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược nghĩa lại câu trên).

17. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy đệ tử tăng oai nghi giới, tăng tịnh hạnh, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa giới, nếu đệ tử có ác kiến không thể phương tiện dạy khiến cho bỏ ác kiến trụ thiện kiến, hoặc không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

18. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

19. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết nặng, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

20. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa trên).

21. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ- đàm, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới.

22. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

23. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy khiến xả ác kiến trụ thiện kiến. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người. 24. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

25. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy358

T22. 1003a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

khiến xả ác kiến trụ thiện kiến, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể dời đến trú xứ khác an lạc, nếu đệ tử có sanh tâm nghi hối mà không thể khai giải đúng Phật Pháp. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

26. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

27. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: Không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu [1003a1] đệ tử có ác kiến không thể dạy khiến xả ác kiến trụ thiện kiến, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể dời đến trú xứ khác an lạc, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

28. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

29. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết Ba-la-đề-mộc-xoa giới, cũng không thể thuyết giới, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

30. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên). 31. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không khéo biết phạm, không khéo biết sám hối phạm, không khéo nhập định, không khéo xuất định, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

32. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại lại câu trên).

33. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết nặng, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

34. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên).

359

1003b

35. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, không thể chăm sóc bệnh, không thể nhờ người chăm sóc bệnh đến khi lành hay qua đời, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người. 36. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên). 37. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy đệ tử xả bỏ ác kiến khiến trụ thiện kiến, không khéo tụng tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

38. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên). 39. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể di chuyển đến trú xứ khác an lạc, không kiên trụ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

40. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (trái với nghĩa câu trên).

41. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, [1003b] không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học; đệ tử có nghi, không thể như Phật pháp giải thích, không thể quyết đoán tránh sự. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

42. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược với câu trên). Cũng vậy, tăng tâm, tăng tuệ, tăng oai nghi học, tăng tịnh hạnh học, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa học (cũng từng mỗi cụm gồm năm như trên).

Nếu tỳ-kheo nào tự điều phục, không sợ hãi, có khả năng nói năng; tự mình có những việc này, thì cũng có thể dạy đệ tử. Người như vậy nên trao đại giới cho người, nên cho người y chỉ, nên nuôi sa-360

T22. 1003b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất di, nên nhận Tăng sai giáo thọ tỳ-kheo-ni; nếu đã sai thì nên giáo thọ.

43. Có năm hạng người không được thọ đại giới: tự nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, hoặc tặc tâm thọ giới, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn.1 Người có năm pháp như vậy không được cho thọ đại giới.

44. Lại có năm hạng người không được cho thọ đại giới: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, ác tâm làm thân Phật ra máu. 2 Có

năm pháp như vậy không được cho thọ đại giới. 45. Có năm hạng huỳnh môn: sanh huỳnh môn, hình tàn huỳnh môn, thạch huỳnh môn, biến huỳnh môn, bán nguyệt hình môn. Đó là năm hạng huỳnh môn.3

46. Có năm hạng bệnh nhân không được cho thọ đại giới: hủi, ung thư, hủi trắng, can tiêu, điên cuồng. Năm hạng người có bệnh như vậy không được cho thọ đại giới. 47. Có năm hạng người thanh tịnh, không có nạn sự nên cho thọ đại giới: đàn ông,4 không mắc nợ, chẳng phải tôi tớ, đủ hai mươi tuổi, cha mẹ cho phép. Năm hạng người thanh tịnh không có nạn sự như vậy nên cho thọ đại giới.

48. Có năm pháp (cách) cho người y chỉ: hoặc nói, "Được. " Hoặc

nói,

"Chấp thuận.

" Hoặc nói,

"Phải.

" Hoặc nói,

"Ngươi hãy khéo tự

tu hành.

" Hoặc nói,

"Ngươi chớ buông lung." Đó là năm cách nói cho pháp y chỉ.

1 Năm trong số 13 già nạn. Xem Phần III, Chương I "Thọ giới." 2 Năm trong số 13 già nạn. Xem Phần III, dẫn trước. 3 Sanh, hình tàn, thạch, biến, bán nguyệt 生形殘妒變半月. Xem giải thích nơi Phần III, chương I "Thọ giới.

" Các thuật ngữ khác ở đây: sanh, kiền, đố, biến, bán nguyệt.

4 Trượng phu 丈夫, dịch từ Skt. (Pāli): nara: nghĩa đen là "đàn ông" (không phải là đàn bà) chẳng liên hệ gì đến nghĩa đại trượng phu hay tiểu trượng phu mà các bản dịch Việt thường nhầm lẫn tai hại. 361

1003c

49. Có năm cách nói khi cho người y chỉ: Hoặc nói, Hoặc nói, "Tốt.

" Hoặc nói,

"Hãy đứng dậy.

" Hoặc nói,

"Lành thay."

"Hãy đi."

Hoặc nói,

"Ta cho ngươi y chỉ." Đó là năm cách nói khi cho người y chỉ.

50. Có năm pháp không được sống không y chỉ: không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ. 51. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại với năm câu trên).

52. Lại có năm pháp không nên sống không y chỉ: không giới lại không thể tự siêng tu học giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ, lại không thể tự siêng tu giớiđịnh-tuệ, [1003c] giải thoát tuệ, kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không nên sống không y chỉ.

53. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 55. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thọ trì đủ 250 giới, không đa văn, không thể tự học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu tâm sanh ác kiến không thể khai giải khiến tu tập thiện kiến. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ. 56. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 57. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thọ trì đủ 250 giới, không đa văn, không thể học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, không đủ 5 tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ. 58. Có năm pháp nên sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 59. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thể tự học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, ác kiến sanh không thể xả để trụ thiện kiến, nếu không an lạc sống nơi trú xứ này không thể đi đến chỗ khác an lạc, tâm có sanh nghi hối không thể như pháp khai giải. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

60. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 61. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thể tự362

T22. 1004a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

siêng năng tu giới, tăng tâm, tăng tuệ học, có bệnh không thể tự điều dưỡng, cũng không thể khiến người khác nuôi bệnh mình, không đủ 5 tuổi. Đó là năm pháp không được sống không y chỉ. 62. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 63. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không tự siêng năng tu oai nghi giới, không thể tăng tịnh hạnh,1 tăng Ba-la-đềmộc-xoa giới, có ác kiến không thể xả để trụ thiện kiến, không đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ. 64. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 65. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết tránh sự, không biết tránh sự khởi, không biết tránh sự diệt, không biết hướng đến tránh sự diệt,2 không đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

66. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 67. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết phạm, không biết sám hối, không khéo vào định, không khéo xuất định, không [1004a1] đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

68. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 69. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết nặng, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được không y chỉ mà trụ.

70. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên). 1 Xem cht. 149 trước.

2 Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, người trì luật có đủ 5 điều để được gọi là ngu si; không biết tránh sự (adhikaraṇa), không biết gốc rễ của tránh sự (adhikaraṇasa mūla), không biết sự tập khởi của tránh sự, không biết sự dập tắt tránh sự (adhikaraṇa-nirodha), không biết con đường dẫn đến sự dập tắt tránh sự (adhikaraṇanirodhagāmini).

363

1004a

71. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc bị đuổi ra,1 hoặc bỏ đi,2 hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, 3 hoặc đến trên giới trường. Có năm pháp như vậy mất y chỉ. 72. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc bỏ đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc 5 tuổi hay quá 5 tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy mất y chỉ. 73. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc không cho y chỉ, hoặc gặp Hòa thượng cũ. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

74. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc Hoà thượng A-xà-lê qua đời. Có năm pháp như vậy mất y chỉ. 75. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc không cho y chỉ, hoặc Hòa thượng A-xà-lê thôi tu. Có năm pháp như vậy mất y chỉ. 76. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc trở lại theo Hòa thượng cũ. Có năm pháp như vậy mất y chỉ. 77. Có năm pháp phải xua đuổi đệ tử: hoặc Hòa thượng nói với đệ tử rằng: "Nay tôi đuổi ông đi" ,

"Ông không được vào phòng tôi" ,

"Ông không được giúp việc cho tôi" ,

"Ông đừng đến chỗ tôi" "Tôi,

không nói với ông." Đây là năm pháp Hòa thượng xua đuổi đệ tử. 78. A-xà-lê có năm pháp xua đuổi đệ tử:4 "Nay tôi đuổi ông đi" ,

"Ông không được vào phòng tôi" ,

"Ông không được giúp việc cho tôi",

"Ông đừng đến chỗ tôi" ,

"Tôi không nói với ông." Đây là năm pháp A-xà-lê xua đuổi đệ tử. 1 Bị đuổi ra ngoài trú xứ. 2 Ra khỏi đồng trú xứ với thầy y chỉ có ý định không trở lại. 3 Thầy y chỉ dứt y chỉ. 4 Dứt y chỉ.

364

T22. 1004b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất 79. Đệ tử có năm pháp bị Hòa thượng A-xà-lê xua đuổi: không tàm, không quí, không thể dạy bảo, chẳng phải oai nghi, không cung kính. Đệ tử có năm pháp như vậy bị Hòa thuợng A-xà-lê xua đuổi.

80. Lại có năm pháp: không tàm, không quý, không thể dạy bảo, gần ác tri thức, thường đến nhà dâm nữ. 1 Có năm pháp như vậy bị

Hòa thượng A-xà-lê xua đuổi. (cũng như vậy, ưa đến nhà phụ nữ, 2

nhà phụ nữ chưa chồng, [1004b] nhà huỳnh môn, chỗ tỳ-kheo-ni, chỗ thức-xoa-ma-na, chỗ sa-di-ni, chỗ người bắt rùa trạnh. 3 Mỗi

bốn sự như mục trên, thêm một trong các sự này, thành mỗi cụm năm pháp).

81. Có năm cách dữ dục: Nói,

"Tôi gởi dục nơi thầy"

"Nhờ vì tôi,

thuyết dục", ra dấu bằng thân, miệng nói, ra dấu bằng thân cùng miệng nói. Đó là năm thứ dữ dục. 82. Có năm trường hợp mất dục: tỳ-kheo nhận dục qua đời, hoặc thôi tu, hoặc nhập chúng ngoại đạo, hoặc nhập Tăng bộ khác,4 hoặc đến trên giới trường sau khi tướng bình minh đã xuất hiện.5 Đó là năm thứ mất dữ dục.

83. Có năm thứ gởi thanh tịnh và gởi tự tứ (cũng như trên, nếu mất cũng như trên).

84. Đức Như Lai ra đời thấy những sai lầm của các tỳ-kheo nên vì năm lợi nghĩa mà chế pháp ngọa cụ: không khiến gió thổi, nước mưa thấm ướt, nắng xém, bụi đất, không khiến chim quạ làm bẩn. Đó là năm.

1 Thập tụng luật 49 (tr.359b17), "Phật nói, tỳ-kheo có năm chỗ không nên lai vãng: phụ nữ chưa chồng, đàn bà goá, phụ nữ có chồng, dâm nữ, tỳ-kheo-ni." Lại có 5 chỗ: nhà giặc cướp, nhà chiên-đà-la (thịt chó), nhà đồ tể, nhà dâm nữ, nhà bán rượu.

2 Đã có chồng.

3 Chỉ chung những người làm chài lưới. 4 Người nhận dục bỗng biến đổi giới tính. 5 Vì đã qua ngày khác.

365

1004b

85. Hòa thượng có năm phi pháp thì đệ tử nên sám hối rồi bỏ đi. Nên thưa với Hòa thượng: "Con có như pháp hay không, Hòa thượng không biết. Con không như pháp, Hòa thượng cũng không biết. Con phạm giới mà Hòa thượng bỏ bê, không dạy, không quở trách. Phạm cũng không biết. Phạm mà sám hối cũng không biết." Hòa thượng có năm pháp như vậy, đệ tử nên sám hối mà xin đi. 86. Tỳ-ni có năm sự1 trả lời: tựa, chế, trùng chế, tu-đa-la, tùy thuận tu-đa-la.2 Đó là năm.

87. Lại có năm pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, rộng tụng hai bộ giới. Đó là năm. 88. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, rộng tụng tỳ-ni. Đó là năm.

89. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, an trụ tỳ-ni mà không động. Đó là năm.

90. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, tránh sự khởi khéo hay diệt trừ. Đó là năm. 91. Có năm hạng trì luật: tụng thuộc tựa giới, bốn sự, mười ba sự, hai bất định, rộng tụng ba mươi sự. Đó là hạng trì luật thứ nhất. Nếu tụng thuộc tựa giới, bốn sự, mười ba sự, hai bất định, rộng tụng ba mươi sự, rộng tụng chín mươi sự. Là hạng trì luật thứ hai. Nếu rộng tụng giới tỳ-ni là hạng trì luật thứ ba. Nếu rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni là hạng trì luật thứ tư. Nếu tụng toàn bộ tỳ-ni là hạng trì luật thứ năm. Ở đây xuân, thu, và đông nên y theo bốn hạng trì luật đầu, nếu không y vào đó để sống thì phạm đột-kiết-la. Hạ an cư nên y vào hạng trì luật thứ năm. Không y vào đó để sống thì phạm ba-dật-đề.

153 Sự, chỉ cơ sở (để trả lời trong vấn đáp nghĩa tỳ-ni). 2 Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, trì luật ngu si với 5 pháp: không biết nhân duyên (nidānaṃ, nguyên nhân Phật chế giới Hán dịch là tự 序), không biết chế (paññttiṃ), không biết tùy chế (anupaññattiṃ, quy định phụ; Hán dịch là trùng chế 重制), không biết ngữ pháp thích đáng (anusandhivacanaṃ). 366

T22. 1004c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

92. Người trì luật có năm công đức: giới phẩm kiên cố, khéo thắng các oán địch, [1004c] giữa đại chúng quyết đoán không sợ, có nghi hối có thể khai giải, khéo trì tỳ-ni khiến chánh pháp tồn tại lâu dài. Đó là năm.

93. Có năm thứ tâm giặc: tâm hắc ám, tâm tà vạy, tâm khúc lệ, tâm bất thiện, tâm thường muốn lấy trộm vật của người. Đó là năm. 94. Lại có năm hạng giặc: cương quyết mà lấy, đe dọa lấy, gởi vật lấy, thấy bèn lấy, ỷ thác lấy.

1 Đó là năm.

95. Lại có năm hạng: đồng nghiệp với người tội, chỉ dẫn người làm giặc cướp, dò xét chỗ để tài vật cho cướp, giữ vật cho giặc cướp, canh chừng cho giặc cướp. Đó là năm.

96. Lại có năm loại phạm:2 ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, đột-kiết-la. Đó là năm. Cũng gọi là năm loại chế giới, cũng gọi là năm tụ phạm.3

97. Nếu không biết, không thấy năm loại phạm này, Ta nói người đó ngu si: ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, đột-kiết-la. Đó là năm loại phạm. Năm loại chế giới cũng như vậy. Năm tụ phạm cũng như vậy.

98. Nếu không biết, không thấy năm phạm, ba-la-di, tăng-già-bàthi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, đột-kiết-la, Tăng nên trao cho 1 Hán: quyết định thủ 決定取, khủng khiếp thủ 恐怯取, ký vật thủ 寄物取 (lấy bằng cách gởi nơi vật khác, tức lấy bằng cách che giấu), kiến tiện thủ 見便取 (có lẽ như Pāli: pasayha, áp chế, được đọc là pasaya: thấy), ỷ thác thủ 倚託取 (có lẽ chỉ sự rút thăm). Tham chiếu Pāli (Vin. v. 129), năm sự tước đoạt (pañca avahārā): đoạt bằng cách trộm lấy (theyya-), bằng cưỡng bức (pasayha-), bằng mưu mô (parikappa-), bằng cất giấu (paṭicchanna-), bằng rút thăm (kusa-). Xem Thập tụng 50 (tr.363b19), năm hình thức lấy vật của người khác: kiếp thủ 劫取, đạo thủ 盜取, trá thủ 詐取, để mạn thủ 詆謾取 (bịp mà lấy), pháp thủ 法取 (lấy hợp pháp).

2 Pāli (Vin.v. 128, 91): pañca āpattiyo.

3 Năm tụ phạm, hay năm tụ tội, hay năm thiên tội, đồng nghĩa. Pāli: pañca āpattikkhandā. Vin. v. 91.

367

1005a

pháp yết-ma quở trách. Năm loại chế giới cũng như vậy. Năm phạm tụ cũng như vậy.

99. Lại có năm loại phạm: hoặc có phạm tự tâm niệm sám hối,1 hoặc có phạm tiểu tội đến người khác sám hối,2 hoặc có phạm trung tội đến người khác sám hối,3 hoặc có phạm không thể sám hối.4

100. Có năm pháp, Tăng nên trao cho yết-ma ha trách: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc hủy báng Phật và Pháp. Đó là năm. 101. Lại có năm pháp: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hủy báng Phật và Tăng. Đó là năm.

102. Lại có năm: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hủy báng Pháp và Tăng. Đó là năm pháp nên trao cho yết-ma ha trách. Yết-ma tẫn, yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, yết-ma cử5 cũng như vậy. 103. Có năm pháp tác yết-ma ha trách phi pháp, phi tỳ-ni, yết-ma không thành, không đúng cách. Năm pháp là: không tác cử, không tác ức niệm, không tác tự ngôn, phi pháp, biệt chúng. Đó là năm. 104. Lại có năm pháp: không phạm, phạm không thể sám, phạm đã sám, phi pháp, biệt chúng. Đó là năm pháp yết-ma không thành, không đúng cách.

105. Lại có [1005a1] năm pháp yết-ma như pháp thành tựu, đúng cách: (ngược lại câu trên).

106. Người bị yết-ma ha trách có năm việc không được làm (như trong Kiền-độ ha trách6 đã nói ).

1 Chỉ các tội đột-kiết-la và ác thuyết.

2 Các tội ba-dật-đề, và ba-la-đề đề-xá-ni.

3 Thâu-lan-giá và tăng-già-bà-thi-sa.

4 Phạm ba-la-di.

5 Yết-ma xả trí.

6 Trong bản Hán, Phần III, Ch.XI.

368

T22. 1005a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

107. Người bị cử có năm pháp không được cho giải yết-ma: mạ báng tỳ-kheo; phương tiện làm cho tỳ-kheo khác tổn giảm, mất lợi ích; (làm cho tỳ-kheo khác) mất chỗ ở; trong nội giới hay ngoại giới nhận thiện tỳ-kheo lễ bái cúng dường; ở chỗ không có tỳ-kheo. Tỳ-kheo có năm pháp như vậy không được cho giải yết-ma bị cử. 108. Lại có năm pháp nên cho giải yết-ma bị cử. (ngược với câu trên).

109. Nếu tỳ-kheo bị yết-ma cử tội vì không thấy tội nên bằng năm sự mà tự quán sát: "Nếu ta không thấy tội thì các tỳ-kheo không cùng ta yết-ma, thuyết giới, tự tứ, đồng phòng ngủ; không cùng đồng một chỗ ngồi; tiểu thực đại thực, không tùy theo thứ tự lớn nhỏ; không chắp tay lễ bái cung kính hỏi chào." Đây là người bị yết-ma bất kiến tội cử, dùng năm việc này để quán sát. Yết-ma không sám hối, yết-ma cử ác kiến không xả, cũng như vậy. Tác yết-ma cử bất kiến tội đối với người khác cũng phải bằng vào năm việc này để quán sát.

Yết-ma không sám hối, cử không xả ác kiến, cũng như vậy. 110. Tỳ-kheo có năm pháp, Tăng không nên tác yết-ma ngăn cho không đến nhà bạch y: không hiếu với cha, với mẹ; không kính samôn; bà-la-môn; không khéo nhận lời nói.1 Có năm pháp như vậy không được tác yết-ma ngăn không đến nhà bạch y. 111. Có năm pháp nên tác yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y: (ngược lại câu trên).

112. Lại có năm pháp nên cho tác yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y: ưa mạ báng bạch y; phương tiện làm cho bạch y tổn giảm, mất lợi ích; làm cho (bạch y) không có chỗ ở; gây mâu thuẫn giữa bạch y.

2 Đó là năm pháp.

1 Xem Phần III, Chương XI "Khiển trách.

"

2 Xem Phần III, Chương XI.

369

1005b

113. Lại có năm pháp, trước mặt bạch y mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng, mạ bạch y, làm nghiệp thấp hèn, hoặc dối gạt bạch y. Đó là năm pháp.

114. Tỳ-kheo có năm pháp khiến cho bạch y không tin: (như trường hợp

"gây mâu thuẫn giữa bạch y

" trên).

115. Tỳ-kheo lại có năm pháp khiến bạch y không tin (như trường hợp "dối gạt bạch y trên").

116. Đối với bạch y có năm pháp, Tăng nên tác yết-ma úp bát: bất hiếu với cha, với mẹ, không kính sa-môn, bà-la-môn, không kính thờ tỳ-kheo. Đó là năm.

117. Với bạch y có năm pháp, Tăng không nên cho tác yết-ma úp bát: (ngược với câu trên).

118. Có năm pháp, Tăng nên cho tác úp bát: mạ báng tỳ-kheo, làm tỳ-kheo tổn giảm, làm mất lợi ích, [1005b] làm cho không có trú xứ, gây đấu loạn tỳ-kheo. Đó là năm.

119. Lại có năm pháp: đối trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng, dùng vô căn bất tịnh hạnh vu khống tỳ-kheo, phạm tỳ-kheoni. Đó là năm. 120. Có năm trường hợp chê bai mà phạm ba-dật-đề: không vì nghĩa, không vì pháp, không vì tỳ-ni, không vì giáo thọ, không vì thân hậu. Có năm trường hợp chê bai như vậy phạm ba-dật-đề. 121. Lại có năm pháp chê bai không phạm ba-dật-đề. (ngược với câu trên).

122. Nếu tỳ-kheo nào không được Tăng sai mà, bằng năm sự, kể tội tỳ-kheo khác với người chưa thọ đại giới, phạm ba-dật-đề. Năm sự đó là: nói tên tuổi, dòng họ, tướng mạo, y phục, phòng xá. Đó là năm sự.

123. Có năm đối tượng hành dâm phạm ba-la-di: phụ nữ, đồng nữ, hai căn, huỳnh môn, nam tử. Đó là năm.

124. Có năm trường hợp ăn trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, chỉ thị lấy, sai phái đi lấy, trọng vật, dời khỏi vị trí. Đó là năm.370

T22. 1005c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

125. Lại có năm việc: với ý tưởng vật không phải sở hữu của mình, không tạm lấy, không do thân tình mà lấy, trọng vật, dời khỏi chỗ cũ. Đó là năm.

126. Lại có năm: của người, có ý tưởng là của người, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. Đó là năm.

127. Người chết có năm điều bất hảo: 1. bất tịnh, 2. hôi thối, 3. ghê sợ, 4. khiến người ghê sợ nên ác quỷ được cơ hội, 5. trú xứ cho ác thú, phi nhân. Đó là năm.

Người phạm giới có năm sự thiệt hại: có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh. Như sự bất tịnh của tử thi kia, Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh, tiếng xấu đồn khắp. Như tử thi kia, hôi thối từ đó tiết ra, Ta nói người này cũng như vậy. Người kia có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh, các thiện tỳ-kheo sợ tránh. Như tử thi kia khiến người ghê sợ, Ta nói người này cũng như vậy. Có thân khẩu ý nghiệp bất tịnh, khiến các thiện tỳ-kheo thấy sanh ác tâm nói:

"Sao ta lại thấy người ác như vầy?"

Như người thấy tử thi sanh ghê sợ, khiến cho ác quỷ có cơ hội. Ta thấy người này cũng như vậy. Có thân khẩu ý nghiệp bất tịnh ở chung cùng người bất tịnh. Như chỗ tử thi kia có ác thú, phi nhân cùng ở, Ta thấy người kia cũng như vậy.

Đó là năm điều mất mát của người phạm giới như tử thi kia. 128. Người không nhẫn nhục có năm thiệt hại: 1. Không nhẫn nổi sự hung dữ. 2. Sau sanh hối hận. [1005c] 3. Nhiều người không ưa, 4. Tiếng xấu đồn khắp, 5. Chết đọa ác đạo. Đó là năm. 129. Người hay nhẫn nhục có năm công đức: (ngược lại câu trên). 130. Sưởi lửa có năm điều mất mát: 1. Khiến cho người không nhan sắc, 2. Không có sức khoẻ, 3. Khiến cho con mắt mờ, 4. Khiến nhiều người tập hợp làm ồn, 5. Nói nhiều việc đời. Đó là năm.

131. Thường tới lui nhà bạch y, tỳ-kheo có năm điều mất mát:371

1005c

1.Không dặn tỳ-kheo bèn vào thôn xóm.1 2. Ngồi trong chỗ nam nữ có dục ý.2 3. Ngồi một mình3. 4. Ngồi chỗ khuất, chỗ kín4. 5.

Không có trí nam tử mà nói pháp cho người nữ quá năm, sáu lời.5 Đó là năm.

132. Lại có năm: 1. Thường gặp nữ nhân, 2. Đã gặp nhau thì gần gũi nhau, 3. Chuyển thành thân tình, 4. Đã thân tình rồi dục ý sanh, 5. Đã có dục ý, hoặc phạm tử tội, hay gần tử tội. Đó là năm. 133. Ngủ với tâm tán loạn có năm điều thiệt hại: thấy ác mộng, chư thiên không vệ hộ, tâm không nghĩ đến pháp, không buộc ý nơi ánh sáng, xuất bất tịnh. Đó là năm.

134. Ngủ với tâm không tán loạn có năm công đức.(ngượccâu trên) 135. Uống rượu có năm điều mất mát: không nhan sắc, cơ thể không sức lực, mắt mờ, ưa hiện tướng sân, mất của cải. Đó là năm. 136. Lại có năm việc: sanh thân bệnh, ưa đấu tranh, tiếng xấu đồn khắp, trí tuệ kém dần, chết đọa ác đạo. Đó là năm. 137. Phá giới có năm điều mất mát: tự hại, bị người trí quở trách, có tiếng xấu đồn khắp, khi gần chết hối hận, chết đọa ác đạo. Đó là năm.

138. Trì giới có năm công đức: (ngược với câu trên). 139. Lại có năm việc: vật mà trước chưa được thì không được; đã được thì không giữ nổi; hoặc ở tại giữa bất cứ đám đông nào, hoặc chúng sát-lợi, chúng bà-la-môn, chúng cư sĩ, chúng tỳ-kheo, trong đó đều có sự hổ thẹn; trong phạm vi vô số do-tuần sa-môn bà-lamôn xưng nói cái ác kia; người ác phá giới chết đọa đường dữ. Đó là năm.

1 Ba-dật-đề 42.

2 Ba-dật-đề 43.

3 Với người nữ. Ba-dật-đề 45.

4 Với người nữ. Ba-dật-đề 44.

5 Xem, tỳ-kheo, ba-dật-đề 9.

372

T22. 1006a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

140. Trì giới có năm công đức: (ngược với câu trên). 141. Không xỉa răng có năm điều thiệt hại: miệng hôi thối, không khéo phân biệt mùi vị, nhiệt ấm không tiêu, không dẫn thực, mắt không sáng. Đó là năm.

142. Xỉa răng có năm điều tốt. (trái với câu trên). 143. Ăn cháo có năm điều tốt: trừ đói, giải khát, tiêu thức ăn qua đêm, đại tiểu tiện thông lợi, trừ phong. Đó là năm. 144. Kinh hành có năm điều tốt: có thể đi xa, có thể tư duy, ít bệnh, tiêu thực, đắc định và an trú lâu.

145. Có năm thức ăn: cơm, cơm khô, bách bột, [1006a1] thịt và cá.1

146. Có năm thứ muối: muối xanh, muối đen, muối tỳ-trà, muối lam-bà, muối chi-đô-tỳ.

2 Đó là năm.

147. Lại có năm thứ muối: muối đất, muối tro, muối đỏ, muối đá, muối biển. Đó là năm.

148. Thức ăn khư-xà-ni, có năm trường hợp không được ăn: phi thời, bất tịnh, không cho, không thọ, không tác pháp dư thực. Đó là năm.

Có năm việc nên ăn (ngược với câu trên). 149. Có năm thứ thọ thực: thân trao thân thọ, y trao y thọ, khuỷu tay trao khuỷu tay thọ, đồ trao đồ thọ, khi có nhân duyên để dưới đất thọ. Đó là năm.

150. Lại có năm: thân trao thân thọ, hoặc thân trao vật thọ, hoặc vật trao thân thọ, hoặc vật trao vật thọ, hoặc từ xa quăng rơi vào trong tay. Đó là năm.

1 Xem Phần III, Chương VII "Thuốc".

2 Xem Phần III, Chương VII "Thuốc".

373

1006a

151. Có năm thứ quả được tác tịnh:1 tác tịnh bởi lửa, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt, tác tịnh bởi chim cắn, tác tịnh bởi loại hột trỉa không mọc. Đó là năm. 152. Lại có năm: bóc ít vỏ, bóc hết vỏ, ung thối, bị dập vỡ, bướu. Đó là năm.

153. Có năm thứ mỡ: mỡ gấu, mỡ cá, mỡ lừa, mỡ chó, mỡ cá sấu. 2

Đó là năm.

154. Có năm thứ da không được dùng: da sư tử, da cọp, da báo, da rái cá, da chồn mèo. Đó là năm. 155. Lại có năm thứ da: da người, da độc trùng, da chó, da cẩm văn trùng, da cáo đồng. Đó là năm. 156. Có năm loại da không được chứa: da voi, da ngựa, da lạc đà, da bò, da lừa. Đó là năm.

157. Lại có năm: da linh dương, da dê trắng, da hươu, da báo, da ysư. Đó là năm. 158. Có năm loại thịt không được ăn: thịt voi, thịt ngựa, thịt người, thịt báo, thịt thú độc trùng. Đó là năm. 159. Lại có năm: thịt sư tử, thịt cọp, thịt báo, thịt gấu, thịt bò. Đó là năm.

160. Có năm cách thuyết giới: Nói bài tựa rồi, nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe. " Hoặc nói bài tựa, nói bốn bala-di rồi nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe. " Hoặc

nói bài tựa, nói bốn ba-la-di, nói mười ba tăng tàn rồi nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe. " Hoặc nói bài tựa, bốn

ba-la-di, tăng tàn, hai bất định rồi nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe.

" Hay là tụng đầy đủ. Đó là năm. 1 Năm loại tịnh quả: hỏa tịnh, đao tịnh, sang tịnh, điểu tịnh, bất nhiệm chủng tịnh. 五種淨果火淨刀淨瘡淨鳥淨不任種淨. Xem Phần III, Chương VII "Thuốc". 2 Nguyên Hán: thất-thủ-ma-la.

374

T22. 1006b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

166. Lại có năm: Nói bài tựa, bốn ba-la-di rồi nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe.

" Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng

tàn rồi nên bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe. " Nói

[1006b] bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn, hai bất định rồi bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe.

" Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng

tàn, hai bất định, ba mươi ni-tát-kỳ ba-dật-đề rồi bạch Tăng: "Ngoài ra, như Tăng thường nghe.

" Hay nói đầy đủ. Đó là năm.

161. Lại có năm: Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn rồi bạch Tăng: "Ngoài ra như Tăng thường nghe.

" Cũng vậy, mỗi mỗi đều bạch

Tăng, cho đến ba-dật-đề. Hay nói đầy đủ. Đó là năm. 162. Có năm pháp không được sai làm người chia cháo, nếu đã sai không được chia. (Như trong Kiền-độ Phòng xá1 đã nói). 163. Do năm nhân duyên thọ công đức y: được chứa trường y, lìa y ngủ, ăn biệt chúng, lần lượt ăn, không dặn được vào thôn. Có năm nhân duyên này thọ công đức y.

164. Thọ công đức y rồi được năm việc (ngược với câu trên.)2 165. Có năm nhân duyên gởi tăng-già-lê: mất an ninh, nguy cơ mất an ninh, trời mưa, nghi sẽ mưa, kinh dinh may tăng-già-lê hoặc giặt nhuộm hoặc cất dấu kỹ. Đó là năm nhân duyên để gởi Tăng-già-lê. 166. Có năm nhân duyên gởi y tắm mưa: nhận thọ thực ngoài giới, lội nước, bệnh, ăn no rồi, kinh dinh may y tắm mưa, hoặc giặt nhuộm hoặc cất dấu kỹ. Do năm nhân duyên này gởi y tắm mưa. 167. Hạ an cư rồi nên làm năm việc: tự tứ, giải giới, kết giới lại, thọ y công đức, chia ngọa cụ. Đó là năm.

168. Tỳ-kheo có năm pháp không được coi là thân hậu: ưa đấu tranh, nhiều tác nghiệp,3 tranh chấp với tỳ-kheo hơn mình giữa đại 1 Bản Hán, Phần iv, Ch. I, đoạn 18.

2 Có thể có nhầm lẫn trong bản Hán. Nên hiểu, "Không thọ công đức y không

được năm sự."

3 Tức bận rộn nhiều chuyện đời.

375

1006c

chúng, ưa đi du hành không chấm dứt, không vì người nói pháp chỉ cho người biết việc thiện việc ác. Đó là năm.

169. Có năm pháp nên làm cho thân tình: (ngược với câu trên). 170. Có năm pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đầy đủ Ba-lađề-mộc-xoa giới, đa văn và khéo sử dụng ngôn ngữ, 1 luận nói rõ

ràng khiến người nghe hiểu được, không phạm trọng tội khi theo Phật xuất gia, hai mươi tuổi hay hơn. Đó là năm.2 171. Có năm pháp khiến chánh pháp chóng diệt:

a. Có tỳ-kheo không lắng nghe thọ tụng, ưa quên nhầm, văn không đầy đủ mà đem dạy người khác, văn đã không đầy đủ mà nghĩa lại thiếu. Đó là điều thứ nhất làm cho chánh pháp mau tiêu diệt. b. Lại nữa, có tỳ-kheo là bậc thắng nhân thượng tọa ở trong Tăng, cả nước tôn sùng, [1006c] mà phần nhiều không trì giới, chỉ tu các pháp bất thiện, phóng xả giới hành, không siêng năng tinh tấn để đắc điều chưa sở đắc, nhập điều chưa sở nhập, chứng điều chưa được chứng. Tỳ-kheo-niên thiếu hậu sanh bắt chước tập theo hạnh đó, phá giới nhiều, tu pháp bất thiện, phóng xả giới hành, không siêng năng tinh tấn để đắc điều chưa sở đắc, nhập điều chưa sở nhập, chứng điều chưa được chứng. Đó là điều thứ hai làm cho chánh pháp mau tiêu diệt.

c. Lại nữa, có tỳ-kheo đa văn trì Pháp, trì Luật, trì Ma-di, nhưng không đem sự hiểu biết của mình dạy cho tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưubà-tắc, ưu-bà-di, bèn qua đời. Vị kia đã qua đời khiến chánh pháp đoạn diệt. Đó là điều thứ ba khiến chánh pháp mau diệt. d. Lại nữa, có tỳ-kheo khó có thể giáo thọ, không công nhận lời hay, không thể nhẫn nhục, các thiện tỳ-kheo liền xả trí. Đó là điều thứ bốn khiến chánh pháp mau tiêu diệt.

1 Để bản: dư 2 chữ từ tâm.

2 Xem sáu pháp, hạng mục 2.

376

T22. 1007a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

e. Lại nữa, có tỳ-kheo ưa đấu tranh, mạ lị nhau, hơn thua với nhau, tuôn ra lời như đao kiếm, xoi bới tốt xấu nhau. Đó là điều thứ năm khiến chánh pháp chóng tiêu diệt.

172. Lại có năm pháp khiến chánh pháp tồn tại lâu dài. 173. Tỳ-kheo có năm pháp không được làm bạn đồng hành: ưa đi trước quá xa; ưa đi sau xa; ưa nhại theo lời nói của đoán nhân; không phân biệt thiện, ác ngữ; thiện ngữ không khen, khen ác ngữ; được của lợi như pháp không thọ đúng thời. Có năm pháp như vậy không được làm bạn cùng đi.

174. Có năm pháp làm bạn cùng đi (ngược lại câu trên). 175. Tỳ-kheo có năm pháp tự tổn giảm: có phạm bị người trí quở trách mắc tội vô lượng; nhiễm ô đối với người không khiến cho thanh tịnh; vì người kia tác phạm, không tác vô phạm; thọ nhận tự ngôn của vị kia mà không tri như tự ngôn pháp; không biết được lời nói xa gần có tổn giảm. Đó là năm.

176. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên). 177. Lại có năm pháp tự tổn giảm: không hiểu điều đã được nói; cũng không khéo ghi nhớ nhận biết; lời nói vị kia nên nạn vấn lại không nạn vấn; người kia nạn vấn đến thì không thể hiểu; không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới. Đó là năm.

178. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên). 179. Lại có năm pháp tự tổn giảm: ưa sân nhuế; không phóng xả; tăng thêm lời nói của người; chịu lời nói bất thiện, xa lìa lời nói thiện. Đó là năm.

186. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên). 180. Người bệnh có năm pháp khó chăm nuôi, có năm pháp dễ chăm nuôi, có năm pháp nên thọ y của người bệnh (như trong [1007a1] "Kiền-độ Y"1 đã nói).

1 Bản Hán, Phần III, Chương VI, đoạn 11 "Di vật của tỳ-kheo." 377

1007a

181. Tỳ-kheo có năm pháp người đời nghi hoặc, cho đến A-la-hán: tỳ-kheo thường đến nhà dâm nữ, nhà phụ nữ, nhà đàn bà chưa chồng, nhà huỳnh môn, nhà tỳ-kheo-ni, đó là năm. 182. Tỳ-kheo có năm pháp làm cho bạch y không ưa gặp: ưa gần bạch y, ưa giận bạch y, cưỡng bức đến nhà bạch y, ưa cùng bạch y nói lén, ưa xin xỏ. Đó là năm điều mà bạch y không ưa gặp. 183. Có năm pháp bạch y ưa gặp (ngược với câu trên). 184. Đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:

"Tỳ-kheo niên thiếu đối trước tỳ-kheo Thượng tọa sám hối, có bao nhiêu pháp?"1

Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

Có năm pháp: trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, kính lễ sát chân, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay nói tên và chủng tánh tội như sau: "Tôi tỳ-kheo tên là... phạm tội như vậy như vậy, đến Trưởng lão sám hối.

" Thượng tọa nên trả lời: "Tự trách tâm thầy, sanh yểm ly.

" Vị kia trả lời: "Xin vâng.

" Tỳ-kheo niên thiếu ở trước Thượng

tọa sám hối nên dùng năm pháp này.

185. Ưu-ba-ly lại hỏi:

"Tỳ-kheo khách niên thiếu kính lễ tỳ-kheo cựu Thượng tọa nên dùng bao nhiêu pháp?"

Đức Phật bảo:

Tỳ-kheo khách niên thiếu nên dùng năm pháp kính lễ tỳ-kheo cựu Thượng tọa: để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, nắm hai chân Thượng tọa, nói: "Đại đức, tôi hòa nam." Đó là năm pháp. Cựu tỳ-kheo niên thiếu kính lễ tỳ-kheo Thượng tọa khách cũng như vậy.

1 Xem thêm mục "Bốn pháp", hạng mục 23.

378

T22. 1007b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

186. Có năm hạng người không được kính lễ: tự nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, tặc tâm thọ giới, phá nhị đạo, huỳnh môn. Đó là năm.

187. Lại có năm pháp: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, ác tâm làm thân Phật ra máu.

1 Đó là năm.

188. Lại có năm cử chỉ oai nghi không được kính lễ: đại tiện, tiểu tiện, ở trần, khi cạo tóc, hoặc khi nói pháp. Đó là năm. 189. Lại có năm: xỉa răng, súc miệng, ăn, uống, ăn trái cây. Đó là năm.

190. Thượng tọa, thứ tọa có năm pháp không lợi ích đối với tỳkheo đấu tranh: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không rộng tụng hai bộ giới, không thể vấn đáp, không thể như pháp quở trách và tác diệt tẫn khiến được hoan hỷ, không khéo hay diệt đấu tranh sự. Đó là năm.

[1007b] 191. Lại có năm pháp Thượng tọa hoặc thứ tọa đối với tỳkheo đấu tranh có lợi ích (ngược với câu trên). 192. Có năm pháp gọi là đại tặc, suốt đời tạo tội nặng, nhưng không bị trói cột câu thúc. Năm pháp là: Nếu ở chỗ vô định, có bạn tốt. Hoặc có nhiều đao gậy. Hoặc giàu to, của tiền nhiều, người kia nghĩ: "Nếu có bắt ta, ta sẽ cho họ nhiều của cải. " Hoặc có đại nhân

thân tình; dựa thế vua, hoặc đại thần; người ấy nghĩ: "Nếu có bắt ta, vua và đại thần sẽ giúp ta.

" Hoặc đến phương xa làm giặc rồi trở

về. Đó là năm. Cũng vậy, tỳ-kheo phá giới có năm pháp suốt đời tạo ra nhiều tội, không sớm bị người cử tội: Hoặc trụ chỗ vô định, có bạn đảng. Hoặc đa văn. Hoặc nghe có thể nhớ giữ; có đa văn như vậy, lời nói khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đều thiện, có văn có nghĩa, nói đầy đủ tịnh hạnh; ở trong pháp như vậy có thể nhớ giữ, có thể thiện tâm tư duy thâm nhập chánh kiến. Hoặc có thể đặng y phục, ẩm thực, ngọa cụ, thuốc men; tỳ-kheo ấy nghĩ: 1 Xem đoạn trước. Trước kia, được kể là 5 già nạn. Ở đây được kể là không nên lễ bái người như vậy.

379

1007c

"Nếu có cử tội ta, ta sẽ cho vật dụng. " Hoặc có đại nhân là chỗ thân

tình, Thượng tọa hay thứ tọa; tỳ-kheo ấy nghĩ: "Nếu có cử tội ta, thượng tọa thứ tọa sẽ giúp ta.

" Hoặc trụ nơi hoang vắng mà đến đại

gia cầu xin lợi dưỡng. Đó là năm pháp, mà Tỳ-kheo phá giới suốt đời tạo ra nhiều tội lỗi, nhưng không sớm bị người cử tội. 193. Có năm sự ngăn thuyết giới phi pháp: ngăn bằng ba-la-di vô căn, tăng-già-bà-thi-sa vô căn, ba-dật-đề vô căn, ba-la-đề-đề-xá-ni vô căn, đột-kiết-la vô căn. Đó là năm. 194. Có năm như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên). 195. Có năm sự rút thăm phi pháp: không rõ đoán sự mà nhận thẻ, không đồng ý mà nhận thẻ, không có thiện tỳ-kheo mà nhận thẻ, phi pháp biệt chúng nhận thẻ. Đó là năm. 196. Có năm như pháp rút thăm (ngược với câu trên). 197. Có năm sự im lặng phi pháp, có năm sự im lặng như pháp, có năm sự hòa hợp như pháp (như trong

"Kiền-độ linh tinh" đã nói).1

Có năm pháp xả khí (như trong

"Kiền-độ Câu-thiểm-di" nói).2

198. Bấy giờ đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

"Các ngươi chớ nên lúc nào cũng cử tội tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Người cử tội tỳ-kheo khác, thân oai nghi không thanh tịnh mà cử tội người thì khiến người ấy nói rằng: 'Thưa Trưởng lão, trước tiên nên tự làm cho bản thân thanh tịnh đã.' Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo thân oai nghi thanh tịnh mà cử tội người thì không khiến [1007c] người ấy nói như vậy.

"

Lời nói không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh cũng như vậy. "Lại nữa, Ưu-ba-ly, nếu kẻ ít nghe, không biết Tu-đa-la mà cử tội người khác, thì khiến người ấy nói rằng: "Thưa Trưởng lão, việc này thế nào? Điều này có nghĩa gì?" Người cử tội không thể phân 1 Bản Hán, phần IV, kiền-độ hai "Tạp kiền-độ. " Bản Việt, Phần IV, Chương II

"Tạp sự."

2 Bản Hán, Phần III, kiền-độ sáu. Bản Việt, Phần III, Chương IX "Câu-thiểm-di" .

380

T22. 1007b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

biệt để trả lời thì khiến vị kia liền nói: "Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng Tu-đa-la đã, sau đó sẽ biết." Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo đa văn tụng Tu-đa-la thì không khiến người ấy nói như vậy. "

"Lại nữa, Ưu-ba-ly, tỳ-kheo ít nghe, không tụng tỳ-ni mà cử tội vị kia, thì khiến người ấy nói rằng: "Thưa Trưởng lão, đây là nói về cái gì? Nhân đâu mà phát khởi?" Nếu không thể nói chỗ phát khởi, thì khiến vị kia liền nói: "Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng tập tỳ-ni." Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo đa văn, tụng tập tỳ-ni mà cử tội người, không khiến người ấy nói như vậy.

"

"Ưu-ba-ly, tỳ-kheo có năm pháp như vậy, nên đúng thời như pháp cử tội vị kia."

Khi ấy Ưu-ba-ly tín lạc hoan hỷ thọ trì.

199. Đức Thế Tôn ở trong rừng Nhuy-la, nước Ca-lăng-già. Bấy giời Trưởng lão Ba-ma-na đến chỗ đức Thế Tôn đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn: "Kính bạch Đại Đức, do nhân duyên gì sau khi đức Như Lai diệt độ, chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? Lại do nhân duyên gì chánh pháp không diệt mà được tồn tại lâu dài?" Đức Phật bảo Ba-ma-na:

"Sau khi Như Lai diệt độ, tỳ-kheo không tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định. Do nhân duyên này mà chánh pháp nhanh chóng diệt độ, không tồn tại lâu dài. Ba-ma-na, sau khi Như Lai diệt độ, nếu có tỳ-kheo tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định, thì do nhân duyên này chánh pháp không diệt, đặng tồn tại lâu dài." Đức Thế Tôn ở trong vườn của vua, nước Kim-tỳ-la. Bấy giờ Trưởng lão Kim-tỳ-la đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn:

"Do nhân duyên gì sau khi Như Lai diệt độ chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? (hỏi đáp đều như trước không khác).

381

1008a

200. Bấy giờ, có tỳ-kheo nọ đến chỗ đức Phật đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:

"Bạch Đại đức, vì nhân duyên gì chánh pháp nhanh chóng diệt mà không tồn tại lâu dài?"

Đức Phật bảo tỳ-kheo:

"Nếu tỳ-kheo xuất gia trong pháp luật, không chí tâm vì người nói pháp; cũng không chí tâm nghe pháp nhớ giữ; giả sử có kiên trì mà không thể tư duy nghĩa thú; vị kia không biết nghĩa, không thể như pháp tu hành; không thể tự lợi, cũng không lợi người." [1008a1] Đức Phật bảo tỳ-kheo:

"Vì những nhân duyên như vậy khiến cho chánh pháp nhanh chóng diệt, mà không tồn tại lâu dài."

"Bạch Đại Đức, lại nữa, do nhân duyên gì khiến chánh pháp tồn tại lâu dài, mà không nhanh chóng tiêu diệt? (ngược với câu trên). 201. Khi ấy, có tỳ-kheo khác đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, thưa:

"Lành thay, Đại Đức, xin vì con lược nói pháp. Con sẽ ở riêng một chỗ, siêng năng tinh tấn tu hành, không phóng dật." Đức Phật bảo tỳ-kheo:

"Nếu ngươi biết thế pháp không thể xuất ly, hoặc biết có ái không thể vượt qua, hoặc biết có dục không được vô dục, hoặc biết có kết không thể vô kết, hoặc biết thân cận sanh tử không được không thân cận. Ngươi tỳ-kheo quyết định nên biết, đây là phi pháp phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy.

"Này tỳ-kheo, ngươi biết pháp này là xuất ly, chẳng phải thế pháp, là vượt qua chẳng phải pháp ái, là ly dục chẳng phải có dục, là vô kết chẳng phải có kết, là không thân cận sanh tử chẳng phải thân cận.

"Này tỳ-kheo, ngươi nên quyết định biết pháp này là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy."

382

T22. 1008b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

Tỳ-kheo kia nghe đức Thế Tôn lược nói lời giáo thọ, liền ở riêng một chỗ khuất, siêng năng tinh tấn, không phóng dật. Đầu đêm, cuối đêm tỉnh ý tư duy nhất tâm tu tập đạo phẩm, do tín tâm ưa xuất gia hành đạo, không bao lâu, hiện thế chứng đắc A-la-hán, "sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sanh nữa.

" Tỳ-kheo kia tự biết đắc A-la-hán.

Đức Phật nói pháp như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, tín lạc hoan hỷ thọ trì.

202. Bấy giờ, có tỳ-kheo nọ đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng: "Lành thay, Đại đức, vì con lược nói pháp. Con sẽ ở một mình nơi chỗ khuất, siêng năng tinh tấn tu tập, không phóng dật." Đức Phật bảo tỳ-kheo:

"Nếu ngươi biết có pháp khiến nhiều dục, không khiến ít dục, khiến vô yểm không tri túc, khiến khó bảo hộ, không dễ bảo hộ, khiến khó nuôi dưỡng, không dễ nuôi dưỡng, khiến ngu si không trí tuệ. Này tỳ-kheo, ngươi nên biết pháp như vậy là phi pháp, phi tỳni, chẳng phải là lời dạy của đức Phật. "Nếu tỳ-kheo biết có pháp khiến thiểu dục không đa dục, khiến tri túc không vô yểm, khiến dễ bảo hộ không khó bảo hộ, khiến dễ nuôi dưỡng không khó nuôi dưỡng, khiến có trí tuệ không ngu si. Này tỳ-kheo, ngươi nên quyết định và biết pháp này là tỳ-ni, là lời Phật dạy."

Tỳ-kheo kia sau khi nghe đức Phật lược nói rồi, [1008b] liền ở riêng chỗ khuất tư duy như trên đã nói.

1

203. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ácxoa-la, a-nậu-ác-xoa-la1; những thứ nào mà Ta cho phép, các ngươi 1 Bản Hán, hết quyển 59.

383

1008b

nên làm như vậy.

2 Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, anậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không cho phép, thì các ngươi không được tùy thuận, nên chê trách. Hãy làm như vậy. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiệnxà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta ngăn cản, thì các ngươi không nên làm. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không ngăn cản, các ngươi nên tuỳ thuận, không nên chê trách. 204. Bấy giờ, Xá-lợi-phất cùng với năm trăm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-để cùng với năm trăm tỳ-kheo-ni; A-nan-phân-đề3 cùng với năm trăm ưu-bà-tắc; Tỳ-xá-khư Mẫu

4 cùng với năm trăm

ưu-bà-di, như trong kiền-độ Câu-thiểm-di5 đã nói. Bấy giờ đức Phật bảo các tỳ-kheo:

205. Tỳ-kheo đến trong Tăng, trước hết phải có năm pháp: nên đến với từ tâm, nên tự ti xem mình như cái khăn lau bụi, nên khéo léo biết việc ngồi việc đứng, nếu thấy Thượng tọa thì không được ngồi yên, nếu thấy hạ tọa thì không được đứng dậy. Tỳ-kheo đến trong Tăng không được bàn nói chuyện của thế tục, nên tự nói pháp, hay 1 Các thành phần của ngôn ngữ: ba-đà-xá 波陀舍 (Skt., Pāli: pada, cú, câu hay mệnh đề), a-nậu-ba-đà-xá 阿㝹波陀舍 (Skt., Pāli: anupada, tùy cú), tiện-xà-na 便闍那 (Skt. vyañjana: văn, từ ngữ ), a-nậu-tiện-xà-na 阿㝹便闍那 (Skt., Pāli: anuvyañjana: tùy văn), ác-xoa-la 惡叉羅 (Skt. akṣara, Pāli: akkhara, tự, tự mẫu, âm tiết), a-nậu-ác-xoa-la 阿㝹惡叉羅 (Skt. anu-akṣara, tùy tự). 2 Câu này có thể hiểu như sau: "Những âm vận, từ ngữ, cú pháp nào mà Ta chấp thuận, các ngươi hãy theo đó mà làm." Điều này liên hệ việc chuyển thể kinh Phật sang ngôn ngữ Sanskrit chuẩn của Vệ-đà mà Phật không cho phép. Xem Phần IV, Chương II "Tạp sự", đoạn 17, cht. 72.

3 A-nan-phân-để 阿難分坻; phiên âm của Skt. (Pāli) Anāthapiṇḍika, dịch là Cấp Cô Độc. Các đoạn trên kia phiên âm là A-nan-bân-để 阿難邠坻, dịch là Cấp Cô Độc Thực.

4 Tỳ-xá-khư Mẫu, trên kia cũng nói là Tỳ-xá-khư Vô-la-di Mẫu. Pāli: Visākhā-Magāra-Matā. 5 Xem Phần III, Chương IX "Câu-thiểm-di", đoạn 5.

384

T22. 1008c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

thỉnh người nói pháp, nếu thấy trong Tăng có sự việc bất khả, tâm không nhịn yên, thì nên im lặng. Tại sao vậy? Sợ Tăng phân hóa. Tỳ-kheo trước hết phải có năm pháp này, sau đó mới đến trong Tăng.

206. Này Xá-lợi-phất, có năm pháp này tỳ-kheo ở trong Tăng không [1008c] được nói. Lại có năm pháp ở trong Tăng nên nói. Ở đây có sáu pháp1 như trên đã nói trong pháp tự tổn giảm. 207. Có năm pháp để cử tội người khác: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, khéo léo việc nói năng, có ức niệm, có trí tuệ. Đó là năm.

Có năm pháp nên cử tội người khác: có tâm từ bi, vì muốn lợi ích, khiến tăng trưởng, khiến sám hối, thanh tịnh. Có năm pháp như vậy nên cử tội người.

Muốn cử tội người nên có năm pháp, như đã nói ở trên trong "Kiền-độ Ngăn."2

208. Có năm cử tội phi pháp: phi thời chứ không phải đúng thời, không thật chứ không phải như thật, gây tổn giảm chứ không lợi ích, thô lỗ chứ không nhu hòa, sân nhuế chứ không từ tâm. Đó là năm.

209. Có năm cử tội như pháp: (ngược với câu trên). Bất thiện, thiện; phi tỳ-ni, tỳ-ni; thế gian, xuất thế gian; tổn giảm, lợi ích; cũng nói như vậy.

Có năm câu, không có câu thứ ba: thời cùng phi thời, câu này không có câu thứ ba. Thật cùng không thật, câu này không có câu thứ ba. Tổn giảm với có lợi ích, câu này không có câu thứ ba. Thô lỗ với nhu hòa, câu này không có câu thứ ba. Sân nhuế với từ tâm, câu này không có câu thứ ba. Đó là năm câu không có câu thứ ba. 1 Gồm sáu hạng mục cho 5 pháp "nên nói" và "không nên nói. " Như các hạng

mục 180-185 trên.

2 Phần III, Chương XIV "Già yết-ma."

385

1009a

210. Nói năm lời xả giới: "Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa Thượng, xả đồng Hòa Thượng. " Cứ mỗi năm lời như vậy làm thành một hạng mục, cho đến " ...phi sa-môn Thích tử."1 211. Đức Như Lai ra đời thấy có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế giới cho các tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an lạc, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi tăng trưởng.2 Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy.

212. Đức Như Lai ra đời thấy các tỳ-kheo có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế yết-ma ha trách cho các tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi Tăng trưởng. Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi năm pháp làm thành một hạng mục cũng như vậy. Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy. 3

VI. SÁU PHÁP

1. Có sáu phi pháp ngăn nói giới, ngăn phá giới vô căn, tác hay bất tác,4 phá kiến; phá oai nghi cũng như vậy. Đó là sáu. Có sáu như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên). 2. Có sáu pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni, có khả năng về ngôn ngữ, luận biện nghĩa cú rõ ràng, không phạm trọng tội khi theo Phật xuất gia, [1009a1] hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là sáu pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni.5 1 Xem các hạng mục, "Một pháp" , hạng mục 1 & 2; "Hai pháp" , hạng mục 126;

"Ba pháp", hạng mục 153; "Bốn pháp", hạng mục 56. 2 Xem trên,

"Hai pháp", hạng mục 136; "Ba pháp" , hạng mục 156; "Bốn pháp" ,

hạng mục 57.

3 Chi tiết, xem "Bốn pháp" , hạng mục 58.

4 Xem Phần III, Ch. XIV "Già yết-ma" đoạn 2 (Thuyết giới). 5 Xem 5 pháp, hạng mục 176. 386

T22. 1009a Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

3. Tỳ-kheo đặt nghi vấn cho tỳ-kheo bằng sáu pháp: hoặc vì tính tuổi đời, hoặc vì tính tuổi hạ, hoặc vì tính thọ đại giới, hoặc vì yếtma, hoặc phạm, hoặc vì pháp. Đó là sáu. 4. Có sáu chỗ phát sanh sự phạm:1 hoặc có phạm do thân khởi chẳng phải tâm hay miệng, hoặc có phạm khởi nơi miệng không do thân hay tâm, hoặc có phạm từ thân và miệng khởi không do tâm, hoặc có phạm từ thân và tâm khởi chẳng phải do miệng, hoặc có phạm khởi từ miệng và tâm chẳng phải do thân, hoặc có phạm từ thân, miệng và tâm khởi. Đó là sáu.

5. Có sáu gốc rễ của đấu tranh, như trong A-hàm2 đã nói. 6. Có sáu trường hợp ăn trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, hoặc chỉ thị lấy, sai phái người đi lấy, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ.

3 Đó là sáu.

7. Lại có sáu (trường hợp khác): với tưởng chẳng phải của mình, ý tưởng không tạm lấy, ý tưởng chẳng phải thân tình, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. Đó là sáu.

VII. BẢY PHÁP

1. Có bảy phi pháp ngăn thuyết giới: ngăn bằng ba-la-di vô căn, cho đến ác thuyết vô căn.4 Đó là bảy.

2. Có bảy tụ phạm:5 ba-la-di cho đến ác thuyết. Đó là bảy. 1 Pāli, Vin. v. 92, 133: cha āpattisamuṭṭhānā, sáu tội đẳng khởi. 2 Xem Trường A-hàm 8 (tr.51c26): lục tránh bản. Xem thêm, Trung A-hàm 52 (tr.753c9). Thập tụng 50 (tr.367a07), lục tránh bản 六諍本: 1. sân hận bất ngữ, 2. ác tánh dục hại, 3. tham tật, 4. siểm khúc, 5. vô tàm quý, 6. ác dục tà kiến. Tham chiếu Pāli, Saṅgi, D. iii. 246: cha vivādamulāni. 3 Xem mục "Năm pháp", hạng mục 129.

4 Ngăn bằng bảy thiên tội. Xem Phần III. Ch. XIV "Già yết-ma" , đoạn 2 "Già

thuyết giới."

5 Bảy thiên tội, hay bảy tụ tội. Pāli: sattāpattikkhandhā. Xem mục "Năm pháp" ,

hạng mục 93.

387

1009b

3. Có bảy loại tinh: sắc đỏ, cho đến sắc nước sữa.1 Đó là bảy. 4. Có bảy diệt tránh, như trên, trong văn giới đã nói.2 5. Có bảy pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, biết hữu dư, biết vô dư, rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Đó là bảy.

6. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: rộng tụng tỳ-ni. Đó là bảy.

7. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: trụ tỳ-ni không lay không động. Đó là bảy.

8. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: khéo hay diệt tránh sự. Đó là bảy.

9. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như. Pháp thứ bảy: tự nhớ biết các đời sống trước, với đủ các hình thức khác nhau. 3 Đó là bảy.

Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: bằng thiên nhãn thấy chúng sanh chết đây sanh kia. Đó là bảy. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: lậu tận, thành vô lậu, tâm giải thoát, huệ giải thoát, hiện đời này được quả chứng, "sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, quyết không còn tái sanh nữa." Đó là bảy.

10. Không cung kính có bảy: không kính Phật, Pháp, Tăng, giới, định, phụ mẫu và [1009b] thiện pháp. Đó là bảy. 11. Cung kính có bảy (ngược với câu trên).

12. Xả giới có bảy lời: "Tôi xả Phật, Pháp, Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê." Đó là bảy. Cho 1 Xem phần i, tăng-già-bà-thi-sa 1.

2 Phần I, ch. VIII. Bảy diệt tránh. Phần III. Ch. XVI. Diệt tránh. 3 Để bản: sử 使. Các bản khác: canh 更. Tham chiếu Pāli, Vin. v. 135: thành tựu bảy pháp được gọi là tỳ-kheo trì luật (nhiều tụ bảy như Hán): biết tội, không tội... nhớ nhiều đời quá khứ khác nhau (anekavihitaṃ pubbenivāsanṃ anussarati). 388

T22. 1009b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất đến "

...phi sa-môn Thích tử" cũng như vậy. 1

13. Do bảy nghĩa mà đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ đã tin tăng trưởng, điều phục kẻ khó điều phục, người tàm quý được yên vui. Đó là bảy. Cũng vậy: mỗi bảy pháp làm thành một hạng mục, cho đến "chánh pháp tồn tại lâu dài" cũng như vậy. 2

14. Do bảy nghĩa mà đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách: từ "nhiếp thủ đối với Tăng, " cứ mỗi bảy pháp làm thành hạng mục, cho đến "chánh pháp tồn tại lâu dài" cũng như vậy. 3

Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy, cũng như yết-ma ha trách làm thành hạng mục.

VIII. TÁM PHÁP

1. Có tám sự ngăn thuyết giới một cách phi pháp; ngăn bằng phá giới vô căn, tác hay bất tác; phá kiến vô căn, tác hay bất tác; phá oai nghi vô căn, tác hay bất tác, phá chánh mạng vô căn, tác hay bất tác.4 Đó là tám.

2. Có tám như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên). 3. Có tám pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới; đa văn; tụng hai bộ giới tỳ-ni; có khả năng ngôn ngữ luận; biện nghĩa câu chữ rõ ràng, từ đại tánh xuất gia như sát-lợi, bà-la-môn, cư sĩ; hình mạo đoan chánh; không phạm trọng tội khi theo Phật xuất gia; hai mươi hay hơn hai mươi hạ. 5 Đó là tám.

1 Xem mục "Năm pháp", hạng mục 217. 2 Xem trên,

"Hai pháp", hạng mục 136; "Ba pháp", hạng mục 156; "Bốn pháp",

hạng mục 57; "Năm pháp", hạng mục 218. 3 Xem hạng mục 13 trên.

4 Xem mục "Sáu pháp", hạng mục 1.

5 Xem sáu pháp, hạng mục 2. 389

1009c

4. Có tám pháp không thể vượt qua,1 như trong "Kiền-độ Tỳ-kheoni" đã nói. 5. Bạch y có tám pháp nên tác pháp úp bát:2 mạ báng tỳ-kheo, làm cho (tỳ-kheo) thiệt hại, không làm cho lợi ích, làm cho (tỳ-kheo) không có trú xứ, làm cho tỳ-kheo đấu loạn nhau, trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám.

6. Tỳ-kheo có tám pháp khiến bạch y không tin: mạ báng bạch y, gây thiệt hại (cho bạch y), làm mất lợi ích (của bạch y), làm cho (bạch y) không có chỗ ở, làm cho bạch y đấu loạn nhau, trước bạch y mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám. Tỳ-kheo có tám pháp như vậy nên trao cho pháp yết-ma ngăn không đến nhà bạch y, như trên đã nói.

7. Có tám pháp nên sai làm bạn người sai phái:3 có khả năng nghe, có khả năng nói, tự mình hiểu rõ, khiến người hiểu rõ, có khả năng ghi nhận, có khả năng ghi nhớ không mất, biết tốt xấu, nói ý nghĩa lý thú. Đó là tám.

8. Bấy giờ đức Thế Tôn ở bên ao Già-già tại thành Chiêm-bà. Ngày mười lăm có trăng, vào thời thuyết giới, Thế Tôn ngồi chỗ đất trống cùng chúng Tăng đông đủ xoay quanh bốn bên. [1009c] Khi ấy, có tỳ-kheo bằng kiến, văn, nghi mà cử tội tỳ-kheo kia. Khi bị cử tội, tỳ-kheo kia liền dùng dư ngữ (nói quanh) để trả lời.4 Do đó có sự sân hận nổi lên. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Nên thẩm định hỏi người kia. Người kia ở trong Phật pháp chẳng có ích gì,5 không tăng trưởng gì. Giống như người nông phu làm ruộng lúa, cỏ dại mọc lẩn với lúa. Lúa và cỏ dại giống nhau không khác, nhưng nó làm hại lúa. Cho đến khi trổ bông, kết hạt, mới biết 1 Tức "Tám kỉnh pháp."

2 Xem Phần IV, Chương II "Tạp sự", đoạn 27 "Úp bát."

3 Sứ giả truyền đạt quyết định của Tăng đến các đối tượng liên hệ. 4 Xem, tỳ-kheo, ba-dật-đề 12.

5 Để bản: vô sở nhiệm 無所任. Các bản khác: vô sở trụ. 390

T22. 1009c Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

nó không phải là lúa. Biết nó không phải là lúa rồi, phải nhanh chóng nhổ trừ tận gốc. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm hại lúa. Tỳ-kheo cũng như vậy. Có ác tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết loại cỏ dại, khác với tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao vậy? Sợ nó làm phương hại thiện tỳ-kheo.

"Thí như người nông phu sẩy thóc, đón chiều gió mà rê đi thóc lép, giữ lại thóc tốt. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm xấu lúa tốt. Cũng vậy, ác tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, trong tỳ-kheo. Biết rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi.

"Giống như có người cần cây để làm lan can giếng. Người ấy ra khỏi thành, cầm búa vào rừng, gõ khắp hết các loại cây. Cây nào có ruột chắc thật thì âm thanh chắc thật. Cây nào bộng ruột thì âm thanh rỗng như tiếng ghè vỡ. Nhưng cây rỗng ruột ấy có gốc, thân, nhánh lá giống như cây chắc ruột không khác. Chỉ khi nào gõ vào mới biết bên trong trống rỗng. Biết nó rỗng ruột rồi, thì chặt bỏ nhánh lá, róc bỏ những chỗ thô kệch, sau đó mới đẽo chuốt làm cho trơn nhẵn cả trong lẫn ngoài, đem dùng rào giếng. Cũng vậy, ác tỳkheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, cây rỗng ruột giữa các tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao vậy? Sợ nó làm phương hại thiện tỳ-kheo.

"

Đức Phật nói kệ:

Sống chung, biết tánh hạnh,

Ganh tị, ưa sân hận.

Giữa chúng, nói lời hay,

Chỗ khuất làm phi pháp.

Phương tiện bày vọng ngữ,

Kẻ sáng hay giác tri.391

1010a

[1010a1] Cỏ dại nên trừ bỏ;

Cho đến cây bộng ruột.

Tự nói là sa-môn

Hư vọng nên diệt tẫn.

Đã tác diệt tẫn rồi,

Đuổi người ác, phi pháp;

Người thanh tịnh sống chung

Nên biết là sáng chói.

Hòa hợp cùng diệt tẫn

Hòa hợp dứt gốc khổ.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc thọ trì.

9. Bấy giờ đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Nay Ta nói cho các ngươi về tám thứ ngựa dữ và tám hạng người dữ.

1 Các ngươi lắng nghe! Những gì là tám? Hoặc có ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn khiến cho nó chạy tới, nó lại gặc đầu dậm chân không chịu đi. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa vào hai bên cây gọng mà không bước tới. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại lộn nhào ngã xuống đất làm cho đầu gối bị thương, lại gãy gọng xe. Hoặc có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại bước lui chứ không đi tới. Lại có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại chạy ra ngoài đường làm cho hỏng bánh xe, gãy trục. Lại có loại ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, mà cố nhai cái hàm sắt, chạy lung tung không có cách nào ngăn chận. Lại có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựng hai chân trước lên, đứng như người, phun nước bọt ra. Hoặc có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại ngồi hay nằm xuống. Đó là tám thứ ngựa dữ.

1 Xem Tạp A-hàm 33 (tr.235a6). Pāli, A. viii. 14. Assakhaluṅka. 392

T22. 1010b Chương vi. Tỳ-ni tăng nhất

"Tám hạng người ác là những gì? Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói: "Tôi không nhớ, tôi không nhớ.

" Cũng như con ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nói đi tới mà lại gặc dậm chân không đi. Ta nói người này cũng như vậy.

"Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia không nói phạm, không nói không phạm, mà ngồi trơ im lặng. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa hai bên gọng xe không chạy tới. Ta nói người này cũng như vậy.

"Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi cử tội vị kia. Vị kia nói như sau: "Trưởng lão cũng phạm tội thì làm sao cử tội người khác?" Cũng như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại lộn nhào ngã xuống đất, làm cho đầu gối bị thương lại gãy gọng xe. [1010b] Ta nói người này cũng như vậy. "Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói: "Trưởng lão si mê, cần phải được dạy, lại muốn dạy tôi." Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại đi lui. Ta nói người này cũng như vậy.

"Hoặc có tỳ-kheo dùng kiến văn nghi cử tội vị kia, vị kia lại nói lãng chuyện khác để trả lời nên sanh ra sân nhuế. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại chạy ra ngoài đường làm cho gãy trục, hư bánh xe. Ta nói người này cũng như vậy.

"Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia không sợ chúng Tăng cũng không sợ phạm, không nhận sự cử tội, bèn lấy tọa cụ để trên vai rồi ra đi, không thể quở trách hay ngăn cấm được. Như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, cắn cái hàm sắt vụt chạy không thể cấm ngăn được. Ta nói người này cũng như vậy.

"Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia393

1010c