Tam tạng Việt · Kinh Luật Luận Đại thừa · Luật tạng

Tứ Phần Luật, quyển 5

Dịch giả: Thích Đỗng Minh · Thích Đức Thắng dịch
Thông tin: Đại Chính số 1428

LUẬT TỨ PHẦN Quyển 5

VIỆN CAO ĐẲNG PHẬT HỌC HẢI ĐỨC 四分律

PHẦN THỨ BA

Quyển 5

Hán dịch:

Tam tạng Phật-đà Da-xá và Trúc-phật-niệm Việt dịch:

Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh Tỳ-kheo Thích Đức Thắng Hiệu chính và chú thích: Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng BAN TU THƯ PHẬT HỌC Pl. 2550 - 2006

CHƯƠNG VII

THUỐC

1. Các loại thuốc

[866c8] 1. Lúc bấy giờ, tại nước Ba-la-nại, có năm tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật rằng:

"Bạch Đại đức, chúng con nên ăn thức ăn nào?" Đức Phật dạy:

"Cho phép ăn thức ăn do khất thực được, gồm có năm loại thức ăn."1

Bấy giờ, có tỳ-kheo khất thực nhận được cơm. Phật dạy: "Cho phép ăn."

Nhận được các thức ăn bằng cơm, như cơm gạo lúa tẻ, cơm đại mạch, cơm gạo mì,2 cơm lúa kê, cơm câu-bạt-đạt-la.3 Phật dạy: "Cho phép ăn cơm như vậy."

Nhận được lương khô,4 đức Phật cho phép ăn các loại thuộc lương khô. Nhận được cơm khô, đức Phật cho phép ăn các loại cơm khô. Nhận được cá, đức Phật cho phép ăn các loại cá. Nhận được thịt, đức Phật cho phép ăn các loại thịt. Nhận được canh, đức Phật cho phép ăn các loại canh. Nhận được tu-bộ,

5 đức Phật cho phép ăn.

1 Đây chỉ năm loại chánh thực, hoặc âm là bồ-xà-ni, Pāli: bhojana, chỉ thức ăn mềm. Xem Phần I, Ch. v, ba-dật-đề 32, cht. 201; ba-dật-đề 35 & cht. 228, 236. 2 Mị mễ [序-予+禾]米. Cf. Nhất thiết kinh âm nghĩa 59 (T54n2128 tr.703c24): "Lã thị xuân thu nói, cơm loại ngon thì có thứ gạo tế 穄 của Dương sơn. Cao Dụ nói, người Quan tây gọi là lúa mị. Người Ký châu gọi là lúa tế 穄." 3 Câu-bạt-đạt-la phạn 俱跋陀羅飯.

4 Khứu 糗. Pāli: kummāsa (Skt. kulmāsa) cháo chua. 5 Tu-bộ 修步. Pāli (Skt.): sūpa, nước thịt; súp thịt.

866c

Nhận được sữa, đức Phật cho phép dùng các loại sữa. Nhận được sữa đông,1 đức Phật cho phép ăn các loại sữa đông. Nhận được nước sữa chua,2 đức Phật cho uống các loại nước sữa chua. Nhận được kiết-la,3 đức Phật cho phép dùng. Nhận được man-nâu,4 đức Phật cho phép dùng các loại man-nâu. Nhận được rau, đức Phật cho ăn các loại rau. Nhận được thức ăn khư-xà-ni,5 đức Phật cho phép ăn các thức ăn khư-xà-ni. Khư-xà-ni gồm có rễ, cọng, lá, bông và trái, cũng như dầu mè, đường mía,6 các thức ăn bằng chưng nấu. 2. Đức Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại, bấy giờ có năm tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy đến trước đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:

"Chúng con nên uống thứ thuốc nào?"

Đức Phật dạy:

"Cho uống thứ thuốc hủ lạn.7 tỳ-kheo bệnh nào có nhân duyên thì được phép dùng loại thuốc suốt đời."

3. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đang nằm trên võng, có tỳ-kheo bệnh, theo lời dạy của thầy thuốc, dùng trái ha-lê-lặc.8 Đức Phật dạy: 1 Lạc 酪. Pāli (Skt.): dadhi, sữa đông, sữa chua. 2 Lạc tương 酪漿. Pāli (Skt.): dadhi-maṇḍaka, nước sữa chua; sữa chua chắt phần đông, phần lỏng còn lại gọi là lạc tương hay lạc thuỷ; toan nhũ chi. 3 Kiết-la 吉羅. Pāli: khīra, sữa tươi. Sữa nói chung. 4 Man-nâu 蔓㝹. Pāli (Skt.): maṇḍa, váng của các loại ngũ cốc đun sôi; phần tinh chất, thượng vị, đề hồ.

5 Khư-xà-ni 佉闍尼. Pāli (Skt.): khādaniya, thức ăn cần phải cắn; thức ăn cứng; đạm thực, ngạnh thực.

6 Thạch mật 石蜜. Pāli (Skt.) phāṇita, mật mía, đường mía; đường thẻ hay đường cát thô.

7 Hủ lạn dược 腐爛藥. Pāli: pūti-mutta (Skt. pūti-mukta-bhaiṣajya), cũng dịch là trần khí dược. PTS định nghĩa: nước tiểu của gia súc được dùng làm thuốc. 8 Ha-lê-lặc 呵梨勒. Pāli (Skt.): harītaka, harītakī, một loại trái chua, tên khoa học Myrobalan vàng, dùng để nhuộm màu vàng hay để xổ. 6

T22. 867a Chương vii. Thuốc

"Cho phép tỳ-kheo bệnh, có nhân duyên suốt đời được dùng trái ha-lê-lặc."

Phật ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có tỳ-kheo bị chứng thống phong,1 thầy thuốc bảo dùng nước trấp lúa mạch chua. Phật cho phép dùng. [867a1] tỳ-kheo không biết làm cách nào. Đức Phật dạy:

"Bảo tịnh nhân rửa sạch đồ đựng, đem lúa mạch ngâm cho nát, rồi lọc lấy nước trấp mà uống. Nếu nước lúa mạch bị hôi thì đậy lại. Có cặn thì cho phép dùng đồ lọc.

Tỳ-kheo không biết làm cái lọc thế nào. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng các loại như đồng, gỗ, hay tre làm đồ để lọc, như đãy lọc nước, có ba góc, hoặc lớn hoặc nhỏ. Nếu trong lúa mạch bị khô thì bảo tịnh nhân cho thêm nước vào."

Bấy giờ, tỳ-kheo bệnh uống nước lúa mạch ngâm trước mặt mọi người, khiến các tỳ-kheo thấy vậy đều nhờm gớm. Phật dạy: "Trước nhiều người không được uống như vậy. Nên uống chỗ vắng."

Bấy giờ tất cả Tăng đều cần nó. Đức Phật dạy: "Tất cả Tăng có thể uống chung."

Các tỳ-kheo mỗi người dùng đồ đựng riêng để uống, nên những đồ đựng đó có mùi hôi xông khắp nơi. Đức Phật dạy: "Không được chứa riêng mà nên dùng một cái rồi chuyền nhau uống chung."

Có tỳ-kheo uống rồi không rửa chén, đưa cho tỳ-kheo khác. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy. Nên rửa rồi mới đưa cho người khác." 1 Hoạn phong 患風. Skt. vāyvādhika, chứng thống phong, bệnh gút. 7

867a

4. Phật ở tại nước Xá-vệ. Có tỳ-kheo bị thổ tả. Tỳ-kheo nấu cháo, phút chốc đã quá ngọ. Đức Phật dạy:

"Cho phép, nếu là lúa mạch nguyên hạt; hay bằng lúa tẻ nguyên hạt. Nấu cho chín, không để cho vỡ hạt; rồi lọc lấy nước uống." Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng tì-hê-lặc,1 đức Phật cho phép dùng.

Thầy thuốc bảo dùng a-ma-lặc,2 đức Phật cho phép dùng. Nếu có tỳ-kheo vì nhân duyên bệnh thì có thể dùng suốt đời. 4. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng tô-la,3 đức Phật cho phép dùng. Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh thì được phép dùng trọn đời.

Bấy giờ, tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng thuốc trái cây,4 đức Phật cho phép dùng. Nếu không phải là thức ăn thường thì tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được phép dùng trọn đời.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, cần năm loại thuốc rễ lớn.5 Đức Phật dạy: cho phép dùng. Cần năm loại thuốc rễ nhỏ, 6 đức Phật cho phép

dùng. Tỳ-kheo vì nhân duyên có bệnh được uống trọn đời. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống thuốc chất-đa-la.7 Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh trọn đời được dùng." Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống thuốc kế-sa.8 Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời. Kế-sa gồm cả rễ, cọng, lá, hoa và trái của kế-sa."

1 Tì-hê-lặc 鞞醯勒. Pāli (Skt.): vibhītaka, quả xuyên luyện 川練, dùng làm thuốc.

2 A-ma-lặc 阿摩勒. Pāli: amba (Skt. āmra), quả xoài. 3 Tô-la [卄/(麩-夫+生)]羅. Có lẽ Pāli (Vin.i. 201): sulasī, cây húng quế. 4 Quả dược 果藥.

5 Đại ngũ chủng căn dược 大五種根藥.

6 Tiểu ngũ chủng căn dược 小五種根藥.

7 Chất-đa-la dược 質多羅藥.

8 Kế-sa dược 罽沙藥. Skt. kesara (?): nhụy hoa, râu hoa, hương tu. 8

T22. 867b Chương vii. Thuốc

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng sa-lê-sa-bà.1 Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo bệnh cho phép dùng sa-lê-sa-bà, gồm cả rễ, cọng, lá, hoa, quả. Nếu cứng thì nghiền cho nhỏ. Thức-cừ2 cũng như vậy, đế-thố3 cũng như [867b] vậy."

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống cây tất bạt4 , hột

tiêu, Phật dạy:

"Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh cho phép dùng trọn đời." 5. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, cần các thứ thuốc bột mịn5 để tắm rửa, đức Phật cho phép dùng các thứ thuốc bột mịn như bột cây hồ đồng, bột cây tai ngựa,6 bột cây xá-ma-la,7 hoặc tự mình chà xát hay thay nhau chà xát. Khi cần chày và cối, đức Phật cho phép chứa dùng. Cần nia, sàng, chổi để quét đức Phật cho phép chứa dùng.

Bấy giờ các tỳ-kheo e ngại không dám lấy hương bột bỏ vào thuốc bột để xoa, đức Phật cho phép chứa dùng. Khi thuốc bột không có đồ đựng, đức Phật cho phép dùng bình để đựng. Nếu bụi đất vào, Phật cho phép dùng nắp đậy lại. Muốn cần bảo đảm, Phật cho phép buộc dưới giường, hoặc treo trên vách hay trên cọc ngà voi.8 1 Sa-lê-sa-bà dược 娑梨娑婆藥.

2 Thức-cừ 式渠.

3 Đế-thố (nậu?) 帝菟/㝹. Phụ chú trong bản: đọc là "để thổ" 底吐. 4 Tất-bạt 蓽茇, loại cỏ, trổ hoa trắng mùa xuân; quả như quả dâu. Gốc từ Ba-tư. (Từ nguyên)

5 Tế mạt dược 細末藥. Dược sự 1 (T24n1448, tr.2a13): 5 loại sáp dược 澀藥, trị ghẻ. Skt. kaṣāya. Pal (Vin.i. 201): kasāva. Phật cho phép dùng các loại sáp dược: nimbakasāva, kuṭajakasāva, paṭolakasāva, phaggava-kassāva, nattamalakasāva. 6 Mã nhĩ 馬耳. Từ nguyên không thấy ghi. Có lẽ nguyên Skt. aśva-karṇa, loại cây có lá hình tai ngựa; tên khoa học Vatica Robusta. 7 Xá-ma-la 舍摩羅. Skt. śālmala (?), một loại cây bông gòn (để dệt lụa), mộc miên.

30 Tượng nha dặc 象牙杙; các phần trước gọi là long nha dặc. Tức gạc nai dùng để máng đồ.

867b

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh dùng thuốc bột thô xoa vào người để tắm rửa, bị đau. Đức Phật cho phép dùng bột mịn, hoặc bùn mịn, hay lá hay hoa hay trái làm thành bột mịn, khiến cho bệnh nhân được khoan khoái. Các bệnh trong đây là, hoặc thân thể bị ghẻ lở, hoặc hắc lào, hay nhọt, ghẻ ngứa, cho đến thân thể bị hôi thối. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần muối để làm thuốc, đức Phật cho phép dùng. Muối1 ở đây gồm muối sáng, muối đen, muối viên, muối lâu-ma, muối chi-đầu-bệ, muối mỏ, muối than, muối tân-đàbà, muối thi-lô-bệ, muối biển.2 Nếu tỳ-kheo nào có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời.

6. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần tro3 để làm thuốc, Phật cho phép dùng tro để làm thuốc. Trong các loại tro này gồm có tro tát-xà, tro tân-na, tro ba-la-ma. Nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng suốt đời.

7. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần thuốc xà-bà,4 đức Phật cho phép dùng. Trong thuốc xà-bà gồm có hinh-ngưu, hinh-nga-bà-đề, thi-1 Mahāvagga vi. Vin.i. 202, năm loại muối: sāmuddaṃ (muối biển), kāḷaloṇaṃ (muối đen), sindhavaṃ (muối đá), ubbhidaṃ (muối ăn), bilaṃ (muối đỏ). Dược sự 1 (tr.1b27), năm loại muối: ô diêm 烏鹽; xích diêm 赤鹽; bạch thạch diêm 白石鹽; chủng sanh diêm 種生鹽; hải diêm 海鹽.

2 Các loại muối: minh diêm 明鹽, hắc diêm 黑鹽, hoàn diêm 丸鹽, lâu-ma diêm 樓鹽. Skt. romaka, muối của người La-mã (nhập); chi-đầu-bệ diêm 支頭鞞鹽, lỗ diêm 鹵鹽, hôi diêm 灰鹽; tân-đà-bà diêm 新陀婆鹽, saindhava, muối biển, đặc biệt vùng Shindu; thi-lô-bệ diêm 施盧鞞鹽, hải diêm 海鹽. So sánh, Mahāvagga vi; Dược sự 1, xem cht. 31 trước.

3 Hôi dược 灰藥. Các loại hôi dược: tát-xà 薩闍; (Skt.sarja), tân-na 賓那; ba-lama 波羅摩. Skt. kṣāra, tinh chất lấy được từ chưng cất hay đốt thành tro; Dược sự 1, có năm loại: tro vỏ trấu (Skt. yavakṣāra), tro râu lúa (Skt. yavāṣūkakṣāra), tro dầu mè (tilakṣāra), tro từ cỏ ngưu tất (sarjikākṣāra), tro lá cây bà-sa (vāsakākṣāra), một loại hương liệu, tên khoa học Gendarussa Vulgaris hay Adhatoda Vasica.

4 Xà-bà dược 闍婆藥. Dược sự 1 (tr.1b21): niêm dược 黏藥, dược liệu lấy từ nhựa cây. Năm loại: a-ngụy 阿魏, ô khang 烏糠, tử khoáng 紫礦, 10

T22. 867b Chương vii. Thuốc

bà-lê-đà, bộ-thê-dạ-bà-đề, tát-xà-la-sà,1 nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời.

8. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần thuốc trị con mắt,2 đức Phật cho phép dùng. Loại thuốc nhỏ mắt gồm có: đà-bà-xà-na, kỳ-la-xà-na. Nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời. Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bạch ế3 sanh nơi mắt, cần huyết của người; bạch Phật. Phật cho phép dùng.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bạch ế làm cho con mắt bị bệnh, cần xương người. Đức Phật cho phép dùng.

Bấy giờ, có tỳ-kheo mắt bị bệnh bạch ế, cần tóc mịn nhuyễn. Đức Phật cho phép đốt tóc lấy bột thoa mắt.

Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta bị bệnh đau mắt, cần cái lược bằng lưu ly để chữa. Đức Phật dạy:

"Vì chữa trị bệnh mắt nên được phép tích trữ để dùng." hoàng lạp 黃蠟, tất hương 悉香. Pāli, ibid., jatūni bhejjāni, nhựa cây dùng làm thuốc: hiṅgu, hiṅgu-jatu , hiṅgu-sipātika, taka, takapatti, takapaṇṇa. Mūla Vinay.i. 2: hiṅgu, hưng cừ hay a-ngụy; sarjarasa, nhựa cây sa-la (ô khang); taka, nhựa tử khoáng để nhuộm màu tía; takakarṇī: hoàng lạp (sáp vàng), lấy từ sáp ong (sikthaka): tadāgata, tất hương, nhựa của các loại cây khác. 1 Các loại thuốc bà-xà (Skt., Pāli: jatu: nhựa cây): hinh-ngưu 馨牛, (hiṅgu); hinh-nga-bà-đề 馨莪婆提 (hiṅguvatī?), thi-bà-lê-đà 尸婆梨陀, (Skt.śivāṭikā); bộ-thê-dạ-bà-đề 步梯夜婆提, tát-xà-la-sa 薩闍羅婆. (Skt. sarjarasa). Xem cht. 34 trước.

2 Nhãn dược 眼藥. Dược sự, năm loại thuốc chữa mắt (an-thiện-na 安繕那, Skt. añjana): hoa (Skt. puṣpa); nước cốt (rasa); bột (cūrṇa); viên (guṭikā); cháo chua, (sauvīraka: tao-tì-la thạch, một loại đá của người Sauvīra?). Tứ phần, có hai: đàbà-xà-na 陀婆闍那, Skt. (?); kỳ-la-xà-na 耆羅闍那, Skt. gairāñjana, thuốc chữa lấy từ một loại đất đỏ

3 Bạch ế 白翳.

867c

9. Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bị chứng thống phong, thầy thuốc bảo ăn ngó sen. [867c] Tôn giả Mục-liên đến chỗ Tôn giả Xá-lợiphất, chào hỏi xong, ngồi một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất rằng: "Bệnh có bớt không?"

Tôn giả Xá-lợi-phất nói: "Chưa bớt.

Tôn giả Mục-liên lại hỏi: "Cần thứ gì?"

Tôn giả Xá-lợi-phất đáp: "Cần ngó sen.

Tôn giả Mục-liên nói: "Nơi phương đông có ao lớn A-nậu1 nước trong veo, không bụi bặm, uống nước đó không sanh bệnh hoạn gì cả. Cách đây không xa lại có cái ao rộng năm mươi do-tuần, nước trong sạch, không có bợn nhơ, có ngó sen như cái trục bánh xe. Khi bẻ, nó tiết ra nước trấp như sữa. Ăn vào, ngọt như mật. Và cách ao này không xa, có núi vàng. Sườn núi cao năm mươi do-tuần, trong đó có bảy đại long tượng vương, anh em cùng ở với nhau. Con nhỏ nhất cung cấp cho một vua Diêm-phù-đề. Con lớn kế đó cung cấp cho vua hai thiên hạ. Con lớn hơn nữa cung cấp cho Chuyển luân Thánh vương của bốn thiên hạ. Y-la-bà-ni2 long tượng vương thì cung cấp cho Thiên đế Thích. Các long tượng vương kia xuống ao tắm rửa và uống nước trong sạch đó, rồi dùng vòi nhổ ngó sen, rửa sạch bùn để ăn, nên sắc da rất tốt, khí lực dồi dào. Ngó sen nơi ao đó có thể ăn được.

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất im lặng chấp thuận. Khi Tôn giả Mục-liên thấy Tôn giả Xá-lợi-phất chấp thuận bằng cách im lặng, liền biến khỏi nước Xá-vệ, trong chớp nhoáng như co tay vào duổi tay ra, hiện đến bên bờ ao kia, hoá làm đại long tượng vương, có hình sắc to đẹp hơn bảy tượng vương kia. Bảy tượng vương kia khi thấy, đều kinh hoàng, lông trong mình dựng ngược lên, vì sợ rằng nó sẽ đoạt ao của mình. Bấy giờ, Đại Mục-liên thấy bảy long tượng 1 A-nậu 阿耨. Pāli: Anotatta (Vô nhiệt trì), 1 trong 7 ao lớn trên Tuyết sơn. 2 Y-la-bà-ni 伊羅婆尼; Pāli: Erāvaṇa, con voi của Thiên-đế. 12

T22. 868a Chương vii. Thuốc

vương kia ôm lòng sợ sệt liền hiện nguyên hình. Bảy long tượng vương hỏi Mục-liên rằng: "Tỳ-kheo cần gì?" Tôn giả Mục-liên nói: "Tôi cần ngó sen. "

"Tỳ-kheo cần ngó sen sao không nói sớm. Khiến chúng tôi sợ hoảng hồn, lông trong người dựng ngược lên cả. "

Bảy long tượng vương liền vào trong ao tắm rửa và uống nước, rồi lấy vòi nhổ ngó sen, rửa sạch bùn, trao cho Mục-liên. Mục-liên nhận được ngó sen rồi, liền biến khỏi ao này, hiện lại nước Xá-vệ, đến trong Kỳ-hoàn, trao ngó sen cho Xá-lợi-phất và nói: "Ngó sen đây."

10. Khi Tôn giả Xá-lợi-phất ăn xong, bệnh lành liền. Số ngó sen còn dư trao cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám ăn. Các tỳ-kheo bạch Phật, Phật dạy: "Cho phép người nuôi bệnh, đã nhận lời thỉnh hay không nhận lời thỉnh, được ăn thức ăn của người bệnh còn lại." Có các tỳ-kheo trước đó đã nhận thức ăn, rồi đến tụ lạc kia có [868a1] đàn-việt mời ăn, ăn xong trở về đến trong Tăng-già-lam, đem thức ăn đã nhận cho các tỳ-kheo khác. Các tỳ-kheo này trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám nhận, vì không ai nhận nên vị ấy đem thức ăn bỏ. Các loài chim quạ đến dành ăn, kêu la inh ỏi. Bấy giờ đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi A-nan: "Vì sao chim quạ kêu la inh ỏi như thế?" Tôn giả A-nan trình bày đầy đủ sự việc lên đức Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau cho phép làm pháp dư thực1 để ăn. "

Vị kia đem thức ăn đến trước một tỳ-kheo thưa: "Thưa Đại đức, tôi đã nhận lời thỉnh (hoặc nói tôi đã ăn). Xin Đại đức chứng biết cho."

1 Xem Phần I, Ch. v ba-dật-đề 35.

868a

Vị tỳ-kheo tác dư thực pháp nên lấy một ít thức ăn mà ăn; rồi nói: "Tôi đã ăn rồi, thầy có thể dùng đi.

" Nên làm pháp dư thực như vậy

rồi ăn.

Bấy giờ, có vị trưởng lão Thượng tọa, được rất nhiều người biết, vào thôn khất thực, rồi đem đến một nơi, ngồi ăn. Ăn xong, đem thức ăn dư đến trong Tăng-già-lam cho các tỳ-kheo khác. Các tỳkheo trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám ăn. Không ai ăn nên đem bỏ. Chim quạ tranh nhau ăn, kêu la inh ỏi. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi A-nan: "Vì sao chim quạ kêu la như thế?" Tôn giả A-nan đem sự việc bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Ngài dạy: "Từ nay về sau, cho phép, tự mình đem thức ăn về, làm pháp dư thực, thì được ăn."

Làm pháp dư thực bằng cách đem thức ăn đến trước tỳ-kheo kia nói:

"Thưa Đại đức, tôi đã nhận lời thỉnh (hoặc nói tôi đã ăn). Xin thầy chứng biết cho."

Vị tác pháp dư thực kia nên lấy một ít thức ăn, ăn rồi nói: "Tôi ăn rồi đó. Thầy cứ dùng đi." Nên làm pháp dư thực như vậy rồi ăn. Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu nhận được nhiều trái cây tươi. Bà liền nghĩ như vầy: "Nay ta nên làm thức ăn thỉnh Phật và Tăng thọ thực rồi dùng trái cây này dâng cúng.

" Nghĩ xong, bà liền sai

người đến trong Tăng-già-lam thưa: "Cúi xin chư Đại đức nhận bữa ngọ trai của chủ con vào ngày mai."

Trong đêm đó, bà lo sửa soạn các thức ăn ngon. Sáng ngày sai người đến báo giờ.

Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo đến nhà Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu, an tọa nơi chỗ ngồi. Tỳxá-khư Mẫu dùng các thức ăn ngon bổ dâng cúng Phật và Tăng. Ăn xong, dẹp cất bát rồi, bà lấy một chiếc ghế thấp ngồi một bên. Đức Thế Tôn dùng nhiều phương tiện thuyết pháp, khai hóa, khiến bà hoan hỷ. Đức Thế Tôn nói pháp rồi rời chỗ ngồi ra về. 14

T22. 868b Chương vii. Thuốc

Khi Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu dâng thức ăn, quên đem quả để dâng. [868b] Bà nghĩ: "Ta vì trái tươi này nên thỉnh Phật và Tăng dùng cơm. Nay lại quên đem quả để dâng.

" Nghĩ như vậy rồi, bà liền sai

người đem trái tươi đến trong Tăng-già-lam cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo ăn rồi, nên không dám nhận. Đến bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu từ thí chủ kia đem đến thì nên làm pháp dư thực để ăn." Pháp dư thực như trước đã nói.

2. Các loại thịt

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, có tỳ-kheo bị bệnh điên cuồng, đến nơi lò giết bò trâu, ăn thịt sống và uống máu. Bệnh lành, bản tâm hồi phục, lo sợ phạm giới. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không phạm. Nếu các tỳ-kheo khác bị bệnh như vậy, ăn thịt sống và uống máu mà bệnh được lành thì cũng được phép dùng." 2. Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại. Bấy giờ gặp lúc mất mùa, lúa gạo khan hiếm, khất thực khó được. Các tỳ-kheo khất thực không được nên đến chỗ nuôi voi để xin. Bấy giờ các quỷ thần vì tín kính samôn nên khiến voi chết. Các tỳ-kheo nhờ đó nhận được thịt voi để ăn. Đức Thế Tôn khởi từ niệm, bảo các tỳ-kheo: "Voi là một binh chúng của vua. Nếu vua nghe được việc này tất không hoan hỷ. Từ nay về sau không được ăn thịt voi."

3. Bấy giờ, các tỳ-kheo ở nước Ba-la-nại khất thực không được nên đến nơi chuồng ngựa để xin. Lúc ấy có quỷ thần vì tín kính sa-môn, liền khiến ngựa chết. Các tỳ-kheo nhờ đó mà nhận được thịt ngựa để ăn. Đức Thế Tôn từ mẫn, bảo các tỳ-kheo: "Ngựa là một binh chúng của vua. Nếu vua nghe được chắc không hoan hỷ. Từ nay về sau không được ăn thịt ngựa."

4. Bấy giờ, có tỳ-kheo đến nước Ba-la-nại khất thực không được, bèn đến nơi người đánh cá1 để xin. Bấy giờ có quỷ thần vì tin kính 1 Hán: thủy để hành nhân 水底行人, chỉ thợ lặn, hay người đánh cá. 15

868c

sa-môn nên khiến các loài rồng chết. Tỳ-kheo nhờ đó nhận được thịt rồng1 để ăn.

Bấy giờ, Thiện Hiện Long vương2 ra khỏi ao của mình, đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng qua một bên thưa: "Kính bạch đức Thế Tôn, có loài rồng có thể làm khô ráo một quốc độ hay ít hơn một quốc độ, mà nay các tỳ-kheo lại ăn thịt loài rồng này. Lành thay! Đức Thế Tôn, đừng cho tỳ-kheo ăn thịt loài rồng."3 Đức Thế Tôn nghe Thiện Hiện Long vương nói, im lặng nhận lời. Khi Thiện Hiện Long vương biết đức Phật hứa khả rồi, đầu mặt kính lễ Phật, rồi về lại bản xứ.

Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳkheo, bảo: "Hiện có loài rồng có đại thần lực, có oai đức, có thể làm khô ráo một quốc độ, hay ít hơn một quốc độ, mà các tỳ-kheo ăn thịt loài rồng này. Từ nay về sau không được ăn thịt loài rồng." 5. Bấy giờ, [868c] có tỳ-kheo ở nước Ba-la-nại khất thực không được, bèn đến nhà Chiên-đà-la, nơi đó nhận được thịt chó và ăn. Các tỳ-kheo đi khất thực, chó ghét chạy theo sủa. Các tỳ-kheo nghĩ: "Trong số chúng ta, chắc có người ăn thịt chó nên khiến chúng nó ghét, chạy theo chúng ta sủa.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật

dạy:

"Từ nay về sau không được ăn thịt chó, nếu ăn phạm đột-kiết-la." 6. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có tỳ-kheo uống thuốc tiêu xổ. Có vị ưu-bà-di tên là Tô-tỳ,

4 đến Tăng-già-lam, thăm viếng các

phòng. Đến chỗ tỳ-kheo, bà hỏi rằng: "Thầy bệnh thế nào?" 1 Chính xác, nên hiểu là thịt rắn. Cf. Mahāvagga vi, Vin.i.220. 2 Thiện Hiện Long vương 善現龍王. Pāli, Vin.i. 219, Supassa. Hán đọc là Sudassa(na). Ngũ phần 22 (T22n1421,148c26): Thiện Tự Tại Long vương.善自在龍王。

3 Ngũ phần, đã dẫn: "Hoặc khi có thể con rắn đó là rồng." Thập tụng 26 (tr.186c29): "Rắn và rồng, đều cùng một giống cả." 4 Tô-tỳ 蘇卑. Pāli, Vin.i. 216ff. Suppiyā.

T22. 868c Chương vii. Thuốc

Tỳ-kheo nói: "Tôi uống thuốc tiêu xổ."

Tô-tỳ lại hỏi: "Thầy cần gì?"

Tỳ-kheo bệnh nói: "Cần thịt."

Tô-tỳ thưa: "Con sẽ đem thịt đến."

Tô-tỳ liền trở về Ba-la-nại, sai người cầm tiền đi mua thịt. Tô-tỳ nói với người chạy việc rằng:

"Anh cầm tiền này đi mua thịt đem về đây."

Hôm đó tại Ba-la-nại người ta không mổ thịt. Người đàn ông đi khắp nơi tìm mua mà không có, trở về đến chỗ ưu-bà-di thưa: "Thưa đại gia, đại gia biết cho, hôm nay người ta không mổ thịt, con tìm mua khắp nơi mà không có thịt."

Ưu-bà-di nghĩ như vầy: "Ta hứa cúng thịt cho tỳ-kheo bị tiêu xổ. Sợ rằng tỳ-kheo này không nhận được thịt, hoặc có thể qua đời. Nếu vì sanh tử này mà tỳ-kheo phải qua đời thì đối với pháp người xuất gia bị thối chuyển. Nếu là bậc hữu học thì không được thăng tiến. Nếu là A-la-hán thì khiến cho thế gian bị mất phước điền." Nghĩ như vậy xong, ưu-bà-di liền vào phòng sau, lấy dao bén tự cắt thịt trong người, gói lại. Bảo đứa ở nấu, rồi đem đến Tăng-già-lam cho tỳ-kheo bị bệnh tiêu xổ. Đứa ở làm theo lời dạy, đem đến dâng cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo ăn xong bệnh liền lành. Vị ưu-bà-di kia sau khi tự cắt thịt mình rồi, cả người bị đau nhức vô cùng, hết sức khổ não. Trước đó phu chủ của ưu-bà-di đi khỏi, khi về không thấy Tôtỳ nên hỏi: "Ưu-bà-di Tô-tỳ ở đâu?" Gia nhân thưa: " Bà bệnh nằm trong nhà."

Phu chủ hỏi: "Bệnh gì?"

Tô-tỳ trình bày rõ nhân duyên. Phu chủ nói:

"Chưa từng có người nào có lòng tin kính sa-môn như Tô-tỳ, đến mức không thương tiếc kể cả thân mạng như vậy." Tô-tỳ ưu-bà-di nghĩ: "Nay ta đang bị đau nhức vô cùng, có thể do đây mạng sống sẽ chấm dứt. Nay ta nên sắm sửa các thứ đồ ăn thức 17

869a

uống để thỉnh Phật và Tăng đến thọ thực, ngõ hầu có cơ hội ta được chiêm ngưỡng lần cuối.

" Tô-tỳ liền sai người đến Tăng-già-lam,

thưa: "Kính thỉnh Đại đức Tăng sáng mai đến thọ thực." Đức Thế Tôn nhận lời bằng cách im lặng.

Liền trong [869a1] đêm hôm đó, các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ được chuẩn bị đầy đủ, sáng sớm sứ giả đến thưa đã đến giờ. Bấy giờ, đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng các Tăng tỳ-kheo đến nhà của ưu-bà-di Tô-tỳ , an tọa nơi chỗ ngồi. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi: "Ưu-bà-di Tô-tỳ đâu không thấy?"

Gia chủ thưa: "Vì bệnh nên ở trong nhà."

Đức Phật bảo: "Gọi ưu-bà-di Tô-tỳ ra đây." Gia chủ liền vào trong nhà nói: "Đức Phật bảo gọi cô ra." Ưu-bà-di Tô-tỳ nghĩ như vầy: "Ta đã được đức Thế Tôn gọi. " Bà

liền đứng dậy bước ra, đột nhiên sự đau nhức bỗng chấm dứt, vết thương lành lại như cũ, không hề có tỳ vết chi cả. Khi ưu-bà-di Tôtỳ đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy! Không được làm như vậy! Tô-tỳ ưu-bà-di nên bố thí như vầy, nên học như vầy. Không được tự gây khổ cho mình. Cũng không được gây lo rầu cho người."

Bấy giờ, ưu-bà-di Tô-tỳ tự tay châm sớt các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ. Đức Phật và Tăng ăn xong, cất bát. Tô-tỳ lấy chiếc ghế nhỏ ngồi một bên. Bấy giờ đức Phật vì ưu-bà-di phương tiện nói các thứ pháp, khiến bà được hoan hỷ. Đức Thế Tôn vì bà nói các pháp xong liền từ chỗ ngồi ra về. Đến trong Tăng-già-lam, qua chỗ tỳ-kheo bị tiêu xổ, hỏi rằng: "Ông được ưu-bà-di Tô-tỳ đem thịt đến cho ông ăn phải không?"

Vị ấy thưa: "Bạch Thế Tôn, có.

Đức Phật hỏi: "Ông có ăn không?"

Vị ấy thưa: "Có ăn."

Đức Phật lại hỏi: "Ngon không?"18

T22. 869b Chương vii. Thuốc

Vị kia thưa: "Ngon, thịt thơm ngon như vậy khó mà có được." Đức Phật dạy:

"Ông là người ngu si, ăn thịt người. Từ nay về sau không được ăn thịt người. Nếu ăn, phạm tội thâu-lan-giá. Các thứ thịt đáng tởm khác cũng không được ăn. Nếu ăn thì phạm đột-kiết-la." 6. Thế Tôn ở nước Ba-la-nại. Có cư sĩ, cha của Da-thâu-già1 đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì ông mà nói pháp khai hóa khiến ông được hoan hỷ. Cha của Da-thâu-già nghe Phật nói pháp khai hóa tâm sanh đại hoan hỷ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật rằng: "Cúi xin Thế Tôn nhận lời thỉnh mời của con." Bấy giờ Da-thâu-già đang đứng hầu sau đức Phật, đức Thế Tôn im lặng nhận lời mời thỉnh, còn Da-thâu-già không nhận lời mời, vì đức Phật chưa cho phép ông nhận biệt thỉnh.2 Đức Phật dạy: "Có hai cách thỉnh cho phép được nhận. Hoặc là thỉnh Tăng, hoặc là thỉnh riêng."

Bấy giờ, có một cư sĩ khác có ý nghĩ: "Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?" Cư sĩ liền bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép thường làm thức ăn cho Tăng."

Ông thưa như vầy: "Con không thể thường làm thức ăn cho chúng Tăng được."

"Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?"

Cư sĩ liền bạch [869b] Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép tỳ-kheo thường đến nhà ông thọ thức ăn." 1 Da-thâu-già 耶輸伽. Pāli, Vin.i. 239, Yasoja. 2 Xem phần III ch. i. mục 3. Da-xá (tr. 789b). 19

869b

Vị kia liền thưa: "Con không thể thường làm thức ăn cho đạo nhân ăn được."

"Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?"

Cư sĩ liền bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép Tăng sai đến thọ thực, hoặc đưa thức ăn1 đến trong Tăng; hoặc thức ăn ngày mồng tám, ngày bố-tát, thức ăn ngày mồng một2 trong tháng. Bấy giờ, có cư sĩ nghĩ: "Cần làm phước gì để cúng dường thuốc chữa bệnh cho chúng Tăng?" Vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép cúng tiền thuốc cho chúng Tăng."

Bấy giờ, có cư sĩ vừa làm xong phòng xá mới mà không có đạo nhân ở, nghĩ rằng: "Cúng dường chúng Tăng thứ gì để các tỳ-kheo đến ở nơi phòng này?" Vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nấu cháo để trong phòng."

Nếu các vị không ở thì lại cho phép làm các thứ bánh và trái trong phòng. Nếu các vị không ở thì nên làm thức ăn cho. Nếu không ở thì cho phép cho tiền phòng.3 Nếu các vị vẫn cố không chịu ở thì cho phép cho giường dây, giường cây, nệm ngồi, gối, đồ trải dưới đất. Nếu vẫn cố không ở thì nên cho áo lót, giạ, mền. Nếu vẫn cố không ở thì cho bình bát cùng ba y. Nếu vẫn cố không ở, thì nên làm cánh cửa, móc cửa, cho cây gậy, cho dép, cúng dù, cho quạt, cho bình nước, cho bình nước rửa, cho đồ đựng nước, cho các thứ dùng trong nhà tắm như bình đựng nước tắm, giường, cho vật cạo ghét, cho hương xông, cho hương hoàn, cho y của phòng.4 Nếu vẫn cố không chịu ở, thì nên cúng tất cả vật cần dùng của sa-môn. 1 Tống thực 送食: mang thức ăn đến chùa cho tỳ-kheo. 2 Mồng một, tính theo tháng 15 ngày; kể thêm ngày 16, nếu tính tháng 30 ngày. 3 Thính dữ phòng tiền 聽與房錢; chưa hiểu ý. Có lẽ các đoạn trên gọi là phước nhiêu.

4 Phòng y 房衣: các thứ y (vải) dùng trong phòng? 20

T22. 869c Chương vii. Thuốc

7. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đang nằm trên võng. Các tỳ-kheo đi khất thực, thấy một người nặn sữa bò cho bò bê uống. Rồi lại nặn. Từ miệng con bò nghé, tiết ra một thứ nước bọt giống như sữa. Sau đó các vị nghi không dám uống sữa, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép uống sữa.

" Ngài nói, phương pháp nặn sữa là như vậy.

8. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, vào mùa thu, các tỳ-kheo mắc bệnh nên nhan sắc tiều tụy, hình dung khô gầy, sanh ghẻ lở. 1

Khi ấy, đức Thế Tôn ở nơi tịnh thất khởi lên ý nghĩ như vầy: "Tháng mùa thu, các tỳ-kheo mắc bệnh, nhan sắc tiều tụy, thân hình khô gầy sanh ghẻ. Nay ta nên cho phép các tỳ-kheo ăn thứ gì để trị các chứng bệnh ấy?" Ngài liền nghĩ: "Có năm thứ thuốc người đời thường dùng2 là bơ, dầu, mật, bơ lỏng, đường mía.3 Ta nên cho các tỳ-kheo dùng để làm thuốc chữa bệnh gầy ốm, như phương pháp dùng lương khô4 vậy.

" Nghĩ như vậy rồi, xế hôm ấy,

từ nơi chỗ vắng đứng dậy, đem việc này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, [869c] Phật dạy: "Vừa rồi ở chỗ vắng Như Lai tư duy sự việc như vậy, như vậy. Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng năm thứ thuốc: bơ, dầu, mật, bơ lỏng, đường mía." Các tỳ-kheo nhận được các thứ thuốc ăn béo bổ; trong thời gian giữa ngày, không thể ăn kịp, huống chi nay lại thêm năm thứ thuốc này cũng trong thời gian giữa ngày. Lúc ấy, thuốc tuy nhiều mà người bệnh không kịp giờ để uống, nên các tỳ-kheo bệnh hoạn 1 Nhân duyên, đã kể trong Phần I, Ch.iv. Ni-tát-kỳ 26. Truyện kể, Cf. Vin.i. 199: mùa thu, các tỳ-kheo bệnh, ăn cháo và các thứ vật thực, đều ói ra cả. 2 Tham chiếu Pāli, Vin. i. 199: bhesajjāni ceva bhesajjasam-matāni ca lokassa āhāratthañ ca pharanti na ca oḷāriko āhārako paññāyati, "Đây là những thứ mà thế gian xem là thuốc, có thể sung làm thức ăn, nhưng không được kể như là thức ăn chính."

3 Tô, du, mật, sanh tô, thạch mật 酥油蜜生酥石蜜. Pāli: sappi, navanaṃ, telaṃ, madhu, phāṇitaṃ.

4 Phạn khứu pháp 飯糗法.

869c

càng tăng, hình thể vẫn khô gầy, nhan sắc vẫn tiều tụy. Bấy giờ, đức Thế Tôn biết mà vẫn cứ hỏi Tôn giả A-nan:

"Sao các tỳ-kheo hình thể nhan sắc vẫn như vậy?" Tôn giả A-nan đem nhân duyên trên bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, nếu tỳ-kheo nào có bệnh, thời hay phi thời, đều được phép dùng năm thứ thuốc ấy. "

Bấy giờ các tỳ-kheo bệnh nhận được thức ăn béo bổ, không thể ăn hết, cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh nhận lời thỉnh rồi, nên không ăn mà đem bỏ. Các chim quạ tranh nhau ăn kêu la inh ỏi. Đức Phật biết mà vẫn cố ý hỏi A-nan:

"Tại sao các loài chim quạ kêu la như thế?"

Tôn giả A-nan đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép người nuôi tỳ-kheo bệnh, dù nhận lời thỉnh hay không nhận lời thỉnh, được phép ăn thức ăn của người bệnh ăn chưa hết; không phạm."

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bị bệnh thống phong, thầy thuốc bảo ăn năm thứ mỡ: Mỡ gấu, mỡ cá, mỡ lừa, mỡ heo, mỡ cá sấu.1 Tôn giả bạch Phật, Phật cho phép dùng. Nhận đúng thời, lọc đúng thời, nấu đúng thời như phương pháp dùng dầu. Nhận phi thời, lọc phi thời, nấu phi thời; không được dùng. Nếu dùng thì như pháp trị. 9. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳkheo du hành trong nhân gian tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, gặp lúc mất mùa, lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó được. Có năm trăm người ăn xin thường đi theo sau đức Phật. Đức Thế Tôn đi chưa xa lắm, đến dưới một bóng cây bên đường, trải ni-sư-đàn ngồi. Lúc ấy có một cư sĩ tên là Tư-ha-tỳ-la,2 là người huấn luyện 1 Trong bản: thất-thủ-ma-la 失守摩羅; Pāli: suṃsumāra; Skt. śiśumāra. Trên kia, Phần I, Ch. iv. Ni-tát-kỳ 26, cht. 153, thay thất-thủ-ma-la bằng cá ma-kiệt. 2 Tư-ha-tỳ-la 私呵毘羅. Truyện đã kể trên, xem Phần I, Ch.IV. Ni-tát-kỳ 26. Trong đó, người lái buôn tên là Tư-ha tỳ-la-trà. 22

T22. 870a Chương vii. Thuốc

voi, chở đường cát đen1 trên năm trăm cỗ xe, đi ngang qua đường. Trên đường đi, thấy tướng bánh xe nghìn căm2 nơi dấu chân đức Phật có ánh sáng rõ ràng, liền theo dấu chân tìm đến. Từ xa thấy đức Thế Tôn ngồi dưới gốc cây, tướng mạo đoan chánh, các căn tịch tịnh, điều phục tối thượng, cũng như long tượng vương, tối thắng không ai sánh kịp, thí như đáy nước lóng trong không có bợn nhơ. Thấy đức Thế Tôn như vậy, người huấn luyện voi sanh lòng kính tín, đến trước Ngài, đảnh lễ sát chân, rồi lui ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn vì cư sĩ Tư-ha mà phương tiện nói các pháp, khai hóa, [870a1] khiến được hoan hỷ. Bấy giờ, Tư-ha cư sĩ nghe đức Phật nói pháp sanh đại hoan hỷ, liền cúng dường các tỳ-kheo mỗi vị một tô đường cát đen. Các tỳ-kheo không nhận vì đức Phật chưa cho phép nhận đường cát đen. Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép nhận đường cát đen. Đức Phật bảo Tư-ha cúng cho mỗi tỳkheo một tô đường cát đen. Tư-ha vâng lời Phật dạy. Cúng cho mỗi vị một tô đường cát đen. Cúng xong, còn dư đường cát đen. Phật bảo tuỳ ý cúng lại lần thứ hai, lần thứ ba. Cúng ba lần xong vẫn còn dư. Phật bảo cho người ăn xin. Cho rồi vẫn còn dư, Phật bảo cho lại lần thứ hai, lần thứ ba, để người ăn xin được no đủ. Cho người ăn xin đầy đủ rồi vẫn dư. Đức Phật bảo Tư-ha, nên đem đường cát đen còn dư để chỗ tịnh địa, hoặc trong nước không trùng. Tại sao vậy? Vì chưa từng thấy chư thiên hay loài người, các Ma, Phạm vương, hay Sa-môn, Bà-la-môn nào ăn loại đường cát đen này mà có thể tiêu hóa được, ngoại trừ Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác. Bấy giờ, Tư-ha vâng lời đem đường cát đen còn dư đổ chỗ nước không trùng. Nước liền tuôn khói và phát lên âm thanh, như cây sắt nóng đỏ bỏ vào trong nước, âm thanh chấn động. Đường cát đen dư này bỏ vào trong nước, nước sôi, cũng phát ra âm thanh như vậy. Tư-ha thấy vậy hoảng sợ, lông trong người dựng ngược, đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi lui qua ngồi một bên, đem 1 Hắc thạch mật 黑石蜜; đường chưa tinh luyện. Pāli: gula. Phân biệt với thạch mật, tức mật mía. Pāli: phāṇita.

2 Thiên bức luân tướng 千輻輪相.

870b

nhân duyên này bạch lên đức Phật. Đức Thế Tôn biết Tư-ha ôm lòng hoảng sợ, lông trong người dựng ngược, nên phương tiện nói các pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Liền từ chỗ ngồi, Tư-ha lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đặng tăng thượng quả; ông liền bạch đức Thế Tôn: "Kính bạch Đại đức, con xin quy y Phật, Pháp, Tăng làm người ưubà-tắc. Từ nay về sau con không sát sanh cho đến không uống rượu.

" Tư-ha nghe đức Phật nói pháp sanh đại hoan hỷ, đảnh lễ đức Phật rồi cáo lui.

Bấy giờ, tỳ-kheo khất thực thấy bạch y khi làm đường cát đen, có bỏ kế-ny.1 Các tỳ-kheo sanh nghi không dám ăn quá ngọ, nên bạch Phật. Đức Phật dạy: "Phương pháp làm như vậy. Cho phép ăn." Bấy giờ, các tỳ-kheo khất thực nhận được đường cát dẻo,2 nên bạch Phật. Đức Phật cho phép ăn. Nhận được nước đường,3 Phật cho phép uống. Nhận được thứ mật đường đặc,4 Phật cho phép ăn. Nhận được đường cát trắng,5 Phật cho phép dùng; nhận được ô-bàđà-phả-ni,6 đức Phật cho phép dùng. Nhận được nước hòa với nước mía, đức Phật cho phép uống. Nhận được [870b] nước mía, đức Phật cho phép uống. Nếu là các loại nước uống không làm người say, cho phép uống vào lúc phi thời. Nếu là loại nước uống làm người say, không được uống. Nếu uống thì sẽ như pháp trị. Nhận được mía, đức Phật cho phép ăn.

1 Kế-ny 罽尼; có lẽ Pāli: kiṇṇa (Skt. kiṇva), bột lên men, hay men. Hoặc. Skt. kṣāra (Pāli: chārika), tro, xem cht. 33 trước. Cf. Vin.i. 210: người ta bỏ bột và tro vào trong mật đường (gule piṭṭhampi chārikampi pakkhipanti) 2 Nhuyến hắc thạch mật, đường mía ở dạng lỏng. 59 Hắc thạch mật tương 黑石蜜漿. Nước đường, tức mật đường pha với nước. Pāli (Vin.i. 226): gulodaka.

4 Ma xan trí 磨餐緻.

5 Bạch thạch mật 白石蜜.

6 Ô-bà-đà-phả-ni 烏婆陀頗尼.

T22. 870b Chương vii. Thuốc

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian từ nước Makiệt-đề đến thành Vương-xá. Tất-lăng-già-bà-ta1 được nhiều người biết, có nhiều đồ chúng, nhận được nhiều tô, du, mật, sanh tô, thạch mật đem cho đồ chúng. Đồ chúng tập trung tích trữ, các đồ chứa đựng đều đầy hết. Bồn lớn, bồn nhỏ, chõ lớn, đãy đựng lạc, đãy lọc, treo trên vách, trên móc long nha, trên trụ, hoặc dưới gian nhà, chảy xuống ướt, làm cho phòng nhà hôi thối.

Bấy giờ, nhiều cư sĩ đến thăm Tăng-già-lam, thấy các phòng xá của đồ chúng Tất-lăng-già-bà-ta dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, các loại thuốc, cùng ngủ chung với chúng ở trong phòng, hôi thối bất tịnh, tất cả đều cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử mà còn nhiều ham muốn, không biết nhàm chán, tự xưng là mình biết chánh pháp. Như vậy có gì là chánh Pháp? Cứ xem họ dồn chứa các thứ đồ ăn thức uống, các loại thuốc nhiều như vậy đâu khác gì kho chứa của vua Bình-sa?"

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, biết hổ thẹn, ưa học giới, hiềm trách Tất-lăng-già-bà-ta rằng, "Sao

dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, nhiều thứ thuốc ở trong phòng và cùng ngủ chung với chúng, hôi thối bất tịnh như vậy?" Bấy giờ, các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tăng tỳkheo, khiển trách đồ chúng của Tất-lăng-già-bà-ta rằng: "Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, nhiều loại thuốc ở trong phòng và cùng ngủ với chúng, hôi thối bất tịnh như vậy?" Dùng vô số phương tiện khiển trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Từ nay về sau, nếu có tỳ-kheo bệnh nào cần tô, du, mật, sanh tô, hắc thạch mật, được phép dùng đến bảy ngày. Nếu quá hạn còn dùng thì sẽ như pháp trị."2

1 Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Truyện kể, xem Phần i, Ch. iv. Ni-tát-kỳ 26. 2 tỳ-kheo, ni-tát-kỳ 26.

870c

10. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ thành Vương-xá du hành trong nhân gian (điều này như trên, không khác với giới lần lượt ăn, nên không chép ra).

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh hoạn phong, cần thuốc. Thầy thuốc bảo ngâm nước lúa mạch,1 đức Phật cho phép uống. Trường hợp cần dầu ngâm với nước lúa mạch; cần phả-ny2 ngâm với nước lúa mạch, đức Phật cho phép dùng. Có trường hợp thuốc đúng thời3 hòa với thuốc đúng thời; thuốc phi thời4 hòa với thuốc đúng thời; thuốc bảy ngày5 hòa với thuốc đúng thời; thuốc trọn đời6 hòa với thời dược thì nên thọ như thuốc đúng thời. Hoặc thuốc phi thời hòa với thuốc phi thời; thuốc bảy ngày hòa với thuốc phi thời; thuốc trọn đời [870c] hòa với thuốc phi thời, thì nên thọ như thuốc phi thời.

Hoặc thuốc bảy ngày hòa với thuốc bảy ngày; thuốc trọn đời hòa với thuốc bảy ngày, thì nên thọ như thuốc bảy ngày. Hay thuốc trọn đời hòa với thuốc trọn đời, thì thọ như thuốc trọn đời.

11. Bấy giờ, có tỳ-kheo bị mụt nhọt, cần thuốc để thoa; dùng cái soong để sao thuốc. Bạch Phật. Phật cho phép dùng. Bấy giờ, có tỳkheo bị giộp,7 thầy thuốc bảo dùng mỡ người để trị. Đức Phật cho phép dùng. Lúc ấy có tỳ-kheo bị ói mửa, cần tóc mềm mịn. Đức Phật dạy cho phép đốt lấy tro hòa với nước, lọc rồi uống. 1 Xem đoạn trước.

2 Phả-ni 頗尼.

3 Thời dược 時藥, chỉ thực phẩm chính, ngũ cốc và cá, thịt, không được trữ dùng sau đứng bóng.

4 Phi thời dược 非時藥, được trữ dùng sau ngọ. Tứ phần, gồm 5 thứ: tô, du, mật, sanh tô, hắc thạch mật. Ngũ phần và Thập tụng, chỉ có 4, bỏ sanh tô. 5 Thất nhật dược 七日藥; thuốc chỉ được phép trữ dùng trong vòng bảy ngày. 6 Tận hình thọ dược 盡形壽藥; thuộc trữ dùng cho đến hết đời. 7 Hoạn pháo 患皰. Bong da, giộp da.

T22. 870c Chương vii. Thuốc

Bấy giờ có tỳ-kheo tự mình đến bãi tha ma, lấy tóc người, lấy mỡ người đem về, các cư sĩ thấy đều ghét tởm, cho là xấu, là bần tiện. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy lúc vắng người."

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo thân bị bệnh nhiệt, thầy thuốc bảo dùng chiên-đàn sẽ lành bệnh. Tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép dùng. Nếu là trầm thủy hay chiên-đàn tất-lăng-kỳ-già-la-nậu-bà-la,1 Phật cho phép dùng để thoa thân.

Bấy giờ, các phòng tỳ-kheo bị rắn vào. Tỳ-kheo chưa ly dục sợ hãi. Phật cho phép đuổi nó, hoặc dùng ống đồng đựng nó, hoặc lấy dây cột nó rồi mang đi vất. Vị kia không mở dây khi đặt xuống đất để thả, nên rắn bị chết. Đức Phật dạy:

"Không nên không mở dây khi thả."

Bấy giờ, phòng các tỳ-kheo bị chuột vào. Tỳ-kheo chưa ly dục đều sợ hãi. Đức Phật dạy: "Nên đuổi nó chạy ra ngoài. Hoặc dùng bẫy để bắt rồi đem thả đi."

Vị kia để trong bẫy đem bỏ luôn cả bẫy. Chuột ở trong bẫy chết. Đức Phật dạy: "Khi thả, không được không mở bẫy ra." Lúc bấy giờ, phòng các tỳ-kheo bị bò cạp, rít, sâu vào. Các tỳ-kheo chưa ly dục sợ hãi. Đức Phật dạy: Dùng vật gì xấu hay cục bùn, hay lấy đồ quét, túm nó đem bỏ đi. Khi bỏ, không mở ra nên bị chết, Phật dạy: "Khi bỏ, không được không mở ra." 12. Lúc bấy giờ, đức Phật ở tại thành Vương-xá. Các tỳ-kheo phá nhà tắm. Có con rắn trong bọng cây chạy ra, cắn thầy tỳ-kheo chết. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ niệm bảo các tỳ-kheo: "Vị tỳ-kheo kia không sanh từ tâm đối với vua của rắn là tám vị Long vương nên bị 1 Chiên-đàn tất-lăng-kỳ-già-la-nậu-bà-la 栴檀畢陵祇伽羅㝹婆. Cf. Dược sự 3 (tr.10a): "bệnh nhiệt rất nặng, dùng ngưu đầu chiên đàn (Skt. gośṛiṅga-candana) thoa vào mình."

871a

rắn cắn chết. Tám Long vương1 là Tỳ-lâu-lặc-xoa Long vương, Già-ninh, Cù-đàm-minh, Thí-bà-di-đa-la, Đa-xà-y-la-bà-ny, Già-tỳla-thấp-ba-la, Đề-đầu-loại-thác Long vương. Nếu tỳ-kheo từ tâm đối với tám rắn Long vương thì không bị rắn cắn chết. Nếu tỳ-kheo này [871a1], có từ tâm đối với tất cả chúng sanh thì cũng không bị rắn kia cắn chết."

Đức Phật cho phép làm bài chú tự bảo hộ niệm từ: "Tỳ-lâu-lặc-xoa-từ, Già-ninh từ, Cù-đàm-minh từ, Thí-bàdi-đa-la từ, Đa-xà-y-la-bà-ny từ, Già-tỳ-la-thập-ba-la từ, Đề-đầu-lại-thác từ. Từ niệm chư Long vương, kiền-thát-bà, la-sát-sa. Nay tôi tác từ tâm trừ diệt các độc ác, từ đây được bình phục, đoạn độc, diệt độc, trừ độc. Nam mô Bà-giàbà."2 Đức Phật cho phép dùng dao mổ ra máu rồi dùng thuốc thoa,3 cũng cho phép chứa con dao nhọn.

13. Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh độc,4 thầy thuốc bảo uống hủ lạn dược.5 Nếu hủ lạn dược này đã rơi xuống đất6 thì nên lấy đồ đựng đầy nước hòa với thuốc, lọc rồi thọ, sau đó mới uống. Nếu thuốc chưa rơi xuống đất, thì lấy đồ đựng đầy nước hòa với thuốc, lọc rồi uống chứ khỏi phải thọ.

1 Tám Long vương: Tỳ-lâu-lặc-xoa 毘樓勒叉, (Pāli: Virūḷhaka, Skt. Virūḍhaka) Già-ninh 伽寧, Cù-đàm-minh 瞿曇冥, Thí-bà-di-đa-la 施婆彌多羅, Đa-xa-y-labà-ny 多奢伊羅婆尼, Già-tỳ-la-thấp-ba-la 伽毘羅濕波羅, Đề-đầu-lại-thác 提頭賴託, (Pāli: Dhataraṭṭha, Skt. Dhṛtarāṣṭra). Viṇ. ii. 110, bốn gia tộc của vua rắn (cattāri ahirājakulāni): Virūpakkha (Tỳ-lâu-lặc-xoa), Erāpatha (Y-la-bà-ni), Chabyāputta (Già-tỳ-la-thấp-ba-la), Kaṇhāgotamaka (? Hắc Cù-đàm). 2 Tham chiếu, Vin.ii. đã dẫn.

3 Đoạn văn thiếu mạch lạc. Nên hiểu đây nói về cách lấy độc rắn khi bị rắn cắn. 4 Bệnh độc 病毒; có lẽ ngộ độc. Cf. Vin.i. 206, tỳ-kheo uống nhằm chất độc (visaṃ pītaṃ hoti), Phật dạy, cho uống phân bò (gūthaṃ pāyetuṃ) hoà với nước. 5 Hủ lạn dược 腐爛藥. Đây chỉ lấy nước tiểu trâu bò làm thuốc. 6 Nghĩa là, trâu bò đã tiểu xuống đất. Chứ không phải hứng, khi chúng đang tiểu. 28

T22. 871b Chương vii. Thuốc

Bấy giờ, cũng có tỳ-kheo bị bệnh độc, thầy thuốc bảo uống bùn ở trong ruộng. Đức Phật cho phép dùng đồ đựng đầy nước hòa với bùn và lọc, sau đó thọ rồi mới uống.

14. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ Kỳ-bà Đồng tử dùng dao chữa chỗ đại tiểu tiện, và dưới hai nách của tỳ-kheo bệnh. Lúc ấy đức Thế Tôn vì từ niệm, bảo các tỳ-kheo: "Kỳ-bà Đồng tử này dùng dao chữa chỗ đại tiểu tiện, và dưới hai nách cho tỳ-kheo bệnh. Người bệnh không được dùng dao chữa như vậy. Tại sao? Vì dao bén, nên nơi bị mổ ăn sâu vào trong thịt. Từ nay về sau, cho phép dùng dây gân hay dây bằng lông cột thắt lại hoặc lấy móng tay ngắt cho đứt da, sau đó mới sức thuốc. Đức Phật dạy tiếp: "Cho phép làm thuốc bằng tro. Nếu tay cầm không bảo đảm, Phật cho phép làm đồ đựng thuốc tro. Nếu đồ đựng dễ vỡ, cho phép làm bằng xương."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bị chứng thống phong, thầy thuốc bảo hòa ba loại thuốc để uống, nên bảo A-nan lấy ba thứ thuốc để hòa, mang ra. Bấy giờ, A-nan vâng lời Phật, tự hòa ba thứ thuốc lại nấu với nhau, rồi đem dâng cho Phật. Lúc ấy đức Thế Tôn biết mà cố ý hỏi A-nan: "Ai nấu thuốc này?"

A-nan thưa: "Con tự nấu."

Đức Phật bảo A-nan: "Không được tự nấu. Nếu tự nấu, sẽ như pháp trị."

3. Tịnh trù

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá cùng một ngàn hai trăm năm mươi Tăng tỳ-kheo du hành trong nhân gian. Bấy giờ, gặp lúc mất mùa lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó được. Có sáu trăm chiếc xe chở đầy đồ ăn thức uống đi theo đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn khi ấy, từ nước Bà-xà du hành trong nhân gian đến Tỳ-xály. Lúc ấy, các tịnh nhân sửa soạn đầy đủ các thức ăn thanh tịnh. Họ lớn tiếng cao giọng, hoặc kêu người bảo dùng nắp đậy đồ chứa vật này, đồ chứa vật kia. Đức Thế Tôn [871b] biết mà vẫn cố ý hỏi 29

871b

tôn giả A-nan: "Tại sao các tỳ-kheo kêu la lớn tiếng như bọn người chài cá vậy?"

Tôn giả A-nan bạch Phật: "Các tịnh nhân sửa soạn các thức ăn thanh tịnh nên lớn tiếng cao giọng, hoặc bảo đậy nắp đồ chứa vật này, đồ chứa vật kia, cho nên lớn tiếng như vậy." Đức Phật bảo tôn giả A-nan: "Không được trong cương giới, cùng ngủ với thức ăn, cùng nấu đồ ăn để ăn. Nếu ăn thì sẽ như pháp trị." Bấy giờ, các tỳ-kheo đem đồ ăn thức uống để nơi đất trống, tích trữ không bảo đảm, khiến trẻ chăn bò chăn dê, hoặc kẻ trộm cướp lấy đi. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nên kết nhà tịnh trù nơi chỗ đất vắng, hay ở bên phòng." 4. Tịnh nhục

1. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có tướng quân Tư-ha1 là đệ tử của Ni-kiền. Tại công đường,2 có năm trăm Lê-xa ngồi ăn, họ dùng vô số phương tiện khen ngợi Phật, Pháp, Tăng. Bấy giờ, tướng quân Tư-ha tại chỗ ngồi nghe vô số phương tiện khen ngợi Phật, Pháp, Tăng nên sanh lòng tin ưa, muốn đến yết kiến đức Phật. Ông ta nghĩ như vầy: "Nay ta hãy đến thưa với thầy Ni-kiền để đến chỗ Cù-đàm.

" Bấy giờ, Tư-ha liền đến thưa với Ni-kiền rằng: "Tôi muốn đến chỗ sa-môn Cù-đàm."

Ni-kiền nói rằng: "Ông chủ trương nên làm.3 Cù-đàm giáo hóa đệ tử bằng thuyết không nên làm. Thôi, đừng nên đến đó." 1 Tư-ha tướng quân 私呵將軍. Pāli, Vin.i. 233, Sīhasenapati; vị tướng quân người Licchavī (Lê-xa), ở Vesāli; đệ tử của Nigaṇṭha (Ni-kiền). Xem Trung Ahàm 4, kinh số 18 "Sư Tử" (T1, tr.440c); Pāli, A.viii.12 Sīha. 2 Đoán sự đường 斷事堂, chỗ xử án, xử lý việc công. 3 Nguyên Hán: tác pháp 作法. Tham chiếu. Trung A-hàm 4 (T1n26 tr.441a1): "Sa-môn Cù-đàm chủ trương bất khả tác 不可作.

" Cf. Vin.i. 233: akiriyavādaṃ

samaṇaṃ gotamaṃ, Sa-môn Cù-đàm chủ trương "Không được làm. "

T22. 871c Chương vii. Thuốc

Bấy giờ, tướng quân Tư-ha rút lại ý định đi gặp Phật trước đó. Các Lê-xa lần thứ nhì, lần thứ ba cũng khen ngợi Phật, Pháp, Tăng như vậy. Tướng quân Tư-ha khi nghe lần thứ hai, lần thứ ba sự khen ngợi như vậy, khởi ý nghĩ như vầy: "Nay ta hãy đi gặp Cù-đàm, khỏi phải từ giã thầy Ni-kiền. Xem Thầy sẽ làm gì được ta?" Bấy giờ, Tư-ha liền đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Tư-ha nghe Phật phương tiện nói pháp tâm sanh đại hoan hỷ bạch Phật rằng:

"Tôi nghe nói Cù-đàm giáo hóa các đệ tử bằng thuyết không nên làm. Các sa-môn đồn như vậy, có đúng sự thật, có đúng như pháp chăng?"

Đức Phật nói với Tư-ha rằng:

"Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng thuyết không nên làm; lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng thuyết hãy nên làm; lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng pháp đoạn diệt;1 lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử bằng pháp uế ác;2 [871c] lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử bằng pháp điều phục;3 lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử, đó là thuật ngữ bằng pháp diệt ám;4 lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử rằng 'Sự sanh của ta đã dứt; không 1 Đoạn diệt pháp 斷滅法. Pāli: ucchedavādo samaṇo gotamo, Sa-môn Gotama chủ trương đoạn diệt (hư vô luận).

2 Uế ác pháp 穢惡法. Pāli: jegucchī, chủ trương khổ hạnh kinh tởm. 3 Điều phục pháp 調伏法. Pāli: venayika, chủ trương tự chế ngự, khắc kỷ. 4 Diệt ám pháp 滅闇法. Pāli: tapassī, chủ trương nhiệt hành (khổ hành). Bản Hán hiểu là tamo (bóng tối) thay vì tapo (sức nóng). 31

871c

còn tái sinh nữa'1; lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử rằng, Ta đã đến chỗ vô uý, thuyết vô uý pháp;2 lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp."

Đức Phật nói với Tư-ha:

"Vì sao Ta nói 'Không nên làm' cho đến 'chỗ vô úy' để giáo hóa đệ tử, rằng lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp?" "Ta nói 'không nên làm', là không nên làm ba pháp ác bất thiện: thân làm ác, miệng nói ác, tâm nghĩ ác. "Ta nói 'nên làm', là nên làm ba pháp thiện.

"Ta nói 'pháp đoạn diệt', là đoạn diệt tham dục, sân nhuế, ngu si. "Ta nói 'pháp uế ác' là kinh tởm pháp bất thiện do bởi nghiệp thân, khẩu, ý.

"Ta nói 'pháp điều phục' là điều phục tham dục, sân nhuế, ngu si. "Ta nói 'diệt ám' là diệt các pháp tối tăm ác, bất thiện. "Ta nói 'sự sanh của ta đã dứt' là nói sự thọ sanh của Ta đã dứt tuyệt, không còn bào thai, và lại giáo hóa cho con người cắt đứt sanh tử.

"Ta nói 'đến chỗ vô úy' là tự mình không có sự sợ sệt, lại an ủi chúng sanh.

"Này Tư-ha, đó là, có nhân duyên để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng thuyết 'không nên làm' cho đến, 'vô úy', lời nói ấy đúng sự

thật, đúng như pháp."

Tư-ha bạch Phật: "Con xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Từ nay về sau, con không sát sanh cho đến không uống rượu." Đức Phật bảo Tư-ha: "Ông hãy tự xét kỹ trước khi thọ giới. Ông là 1 Đoạn dưới nói rõ: không nhập thai nữa. Pāli: apagabbo, chủ trương không nhập thai (không tái sinh).

2 Vô úy pháp 無畏法. Pāli: assattha, sự tĩnh chỉ, tô tức pháp. 32

T22. 872a Chương vii. Thuốc

vị đại thần trong nước, mọi người đều biết, nên làm việc làm lợi ích cho mọi người. Đừng nên cử động khinh suất, rồi sau có sự ăn năn."

Tư-ha thưa: "Khi mà con đến làm đệ tử của ngoại đạo sa-môn, bàla-môn, họ liền cầm phan, xướng lệnh khiến cho người trong nước biết: 'Tư-ha là đệ tử của Ni-kiền.

' Nay con nghe đức Thế Tôn ân

cần dạy bảo rằng: 'Ông hãy tự xét kỹ trước khi thọ giới. Ông là vị đại thần trong nước, mọi người đều biết, nên làm, việc làm lợi ích cho mọi người. Đừng nên cử động khinh suất, rồi sau có sự ăn năn.' Điều này làm cho con càng tin tưởng sâu xa hơn." Tư-ha lại bạch Phật: "Bạch Đại đức' lần thứ hai, con xin trọn đời quy y Phật, Pháp, Tăng. Không sát sanh, cho đến không uống rượu. Từ nay về sau, cửa ngõ nhà con Ni-kiền ngoại đạo không được [872a1] vào. Phật và các đệ tử tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưubà-di, ra vào cửa ngỏ nhà con không có sự trở ngại." Đức Phật nói với Tư-ha rằng: "Trước đây, ông như là nguồn suối ngày đêm cung cấp cho ngoại đạo Ni-kiền, nay làm sao đoạn tuyệt được?"

Tư-ha lại hỏi đức Phật: "Con được nghe người ngoài nói rằng: Samôn Cù-đàm tự nói, 'Bố thí, nên bố thí cho Ta, không nên bố thí cho người khác. Bố thí cho Ta sẽ được quả báo lớn. Bố thí cho người khác sẽ không được quả báo. Nên bố thí cho đệ tử của Ta. Không nên bố thí cho đệ tử người khác. Bố thí cho đệ tử của Ta sẽ được quả báo lớn. Bố thí cho đệ tử người khác sẽ không được quả báo.

Đức Phật trả lời cho Tư-ha rằng: "Ta không nói như vậy, mà ta nói: Nếu người có từ tâm, chỉ đem nước vo gạo cho đến như nước cơm, đem đổ chỗ nước bất tịnh có trùng, khiến cho loài trùng kia được thọ hưởng chất này; Ta nói người kia còn có phước. Huống chi là cho con người. Nhưng Ta cũng nói, bố thí cho người trì giới được quả báo lớn hơn so với cho người phá giới."

Tư-ha bạch Phật rằng: "Như lời đức Thế Tôn đã nói, như lời đức 33

872b

Thế Tôn đã nói. Chúng con xin tự biết.

" Rồi đức Thế Tôn dùng vô

số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho Tư-ha được hoan hỷ. Ngay trên chỗ ngồi mà ông được xa lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng; liền bạch Phật rằng: "Nay, lần thứ ba, con nguyện trọn đời quy y Phật, Pháp, Tăng. Không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn nhận lời mời thọ thực của con vào ngày mai." Đức Thế Tôn nhận lời bằng sự im lặng. Tư-ha biết đức Thế Tôn hứa khả, liền đứng dậy kính lễ sát chân Phật cáo lui. Trong đêm ấy, Tư-ha sắm sửa đầy đủ các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ, sáng ngày đúng giờ, đến thỉnh Phật thọ thực. Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo, đến nhà Tư-ha, trải ni-sư-đàn an tọa. Ngay lúc ấy, các Ni-kiền Tử đến chỗ ở của Lê-xa hoa tay cao lên, kêu la lớn tiếng với giọng oán giận rằng: "Tướng quân Tư-ha này, đã tự giết con bò lớn để thiết đãi bữa cơm cho Sa-môn Cù-đàm và các đệ tử. Biết thí chủ vì mình giết mà vẫn cố ăn!"

Lúc ấy, có người đến chỗ Tư-ha nói cho biết rằng: "Hiện có các Nikiền Tử đến trú xứ của Lê-xa, đưa tay cao lên, lớn tiếng kêu gào, oán hận, nói: 'Tướng quân Tư-ha, tự giết bò thiết đãi bữa ăn cho Sa-môn Cù-đàm và các Tăng tỳ-kheo.

Tư-ha nghe rồi nói: "Những người đó là ngày đêm thường xuyên coi Phật và Tăng tỳ-kheo là oan gia. Ta không bao giờ vì mạng của ta mà cố ý đoạn mạng chúng sanh.

" Bấy giờ, tướng quân Tư-ha

dùng [872b] các đồ ăn thức uống ngon bổ dâng lên. Bữa ăn của đức Phật và Tăng tỳ-kheo đã xong, bình bát được thu dọn, ông lấy chiếc ghế nhỏ ngồi qua một bên, đức Phật vì ông mà phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho Tư-ha được hoan hỷ. Vì ông nói pháp xong, rời chỗ ngồi ra về.

Khi về đến Tăng-già-lam, vì nhân duyên này, đức Phật tập hợp Tăng tỳ-kheo, bảo rằng: "Từ nay về sau, nếu có thí chủ vì mình cố ý giết thì không được ăn. Vì mình cố ý giết ở đây là cố ý thấy, cố ý 34

T22. 872b Chương vii. Thuốc

nghe, cố ý nghi. Có ba nhân duyên như vậy là thịt bất tịnh, Ta nói không được ăn. Nếu thấy vì ta mà cố ý giết, hoặc nghe từ người đáng tin nói, vì ta mà cố ý giết, hoặc thấy trong nhà có đầu, có da, có lông, có máu, có chân, và người này có khả năng làm mười điều ác, thường là người sát hại, có thể vì ta mà cố ý giết. Ba nhân duyên như vậy gọi là thịt không thanh tịnh, không được ăn. Có ba loại thịt tịnh nên ăn: Không cố ý thấy, không cố ý nghe, không cố ý nghi. Nếu không thấy vì ta mà giết, không nghe vì ta mà giết, hoặc không thấy trong nhà có đầu, chân, da, lông máu, và người kia không phải là người giết hại, cho đến thọ trì mười điều thiện, người kia không bao giờ vì ta mà đoạn mạng chúng sanh. Ba thứ thịt như vậy gọi là tịnh, được ăn. Nếu là thịt làm ở nơi thờ tự thì không được ăn. Tại sao vậy? Người kia với dụng ý làm để đem đến cúng tế. Cho nên không được ăn, nếu ăn sẽ như pháp trị." 2. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳkheo du hành trong nhân gian. Từ Tỳ-xá-ly, đến Tô-di; từ Tô-di đến ở thành Bạt-đề.

1 Bấy giờ, ở thành Bạt-đề có đại cư sĩ tự Mântrà,2 là đệ tử của Bất-lan Ca-diếp,3 giàu có rất nhiều của báu, nhiều voi ngựa xe cộ, nô tỳ, người ăn kẻ ở, kho lẫm nhẫy đầy, có đại oai lực, tùy theo ý muốn, chu cấp người vật. Khi người cư sĩ này vào kho, thì như lỗ trục của bánh xe, lúa thóc tự nhiên tuôn ra mãi, cho đến khi nào cư sĩ ra khỏi kho. Người vợ của cư sĩ cũng có phước lực như vậy. Dùng tám đấu gạo nấu cơm cung cấp cho cả bốn binh chủng; và người bốn phương đến xin đều cho họ ăn đầy đủ, không khi nào hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Người con cũng có phước lực như vậy. Dùng cái đãy đựng đầy một ngàn lượng vàng, 1 Bạt-đề 跋提. Pāli: Bhaddiya, thành phố thuộc vương quốc Aṅga (Ương-già). 2 Mân-trà 旻茶. Pāli, Vin.i. 240, Meṇḍaka, phú hộ ở Bhaddiya, vương quốc Aṅga; là ông nội của bà Visakhā; là một trong 5 đại thần của vua Bimbisāra. Không thấy nói ông là đệ tử của Pūraṇa-Kassapa (Bất-lan Ca-diếp). Nhưng có một người đầy tớ tên Puṇṇa.

3 Bất-lan Ca-diếp 不蘭迦葉. Pāli: Pūraṇa-Kassapa, một trong sáu tông sư ngoại đạo.

872c

cho cả bốn binh chủng và người bốn phương đến xin theo ý muốn của họ đều được đầy đủ, không bao giờ hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Con dâu của cư sĩ cũng đều có phước lực như vậy; dùng một gói hương thoa cho [872c] bốn binh chúng và người bốn phương đến xin, một cách đầy đủ theo ý muốn, không bao giờ hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Tôi tớ trai của cư sĩ cũng có phước lực như vậy. Dùng một cái cày, cày bảy khu đất gò. Đứa tớ gái cũng có phước lực như vậy. Dùng tám đấu thóc mà cho bốn bộ binh ăn không hết. Trong gia đình ấy, người nào cũng tranh nói đó là phước lực của mình.

Lúc bấy giờ, cư sĩ Mân-trà nghe đức Phật từ Tô-di du hành trong nhân gian đến thành Bạt-đề. Cư sĩ nghĩ như vầy: "Nay ta đến xin phép thầy Bất-lan Ca-diếp để đến chỗ Sa-môn Cù-đàm. " Nghĩ như

vậy rồi, đến chỗ vị thầy thưa: "Bạch Đại sư, con nghe Phật từ Tôdi, du hành trong nhân gian đến thành Bạt-đề. Nay con muốn đến đó để gặp Sa-môn Cù-đàm."

Bất-lan Ca-diếp nói với cư sĩ rằng: "Cư sĩ, ông có đại thần lực, tự tại theo ý, không nên đến gặp Sa-môn Cù-đàm, mà Sa-môn Cùđàm phải đến yết kiến ông. Theo pháp là như vậy. Người xuất gia nên đến thăm hỏi người bạch y.

Vị cư sĩ nghĩ như vầy: "Chưa từng có Sa-môn nào (không) là cái gai đối với Sa-môn khác. Ta cần gì phải xin phép Bất-lan Ca-diếp? Không từ biệt mà đi, Bất-lan Ca-diệp có thể làm gì ta được? Ta cứ đến gặp Cù-đàm."

Cư sĩ Mân-trà đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên. Đức Thế Tôn vì ông dùng nhiều phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho cư sĩ được hoan hỷ. Bấy giờ, Mân-trà nghe Phật nói pháp, sanh tâm vui mừng lớn, liền bạch Phật rằng: "Con là cư sĩ ở thành Bạt-đề, đệ tử của Bất-lan Ca-diếp." Ông đem đầy đủ tất cả việc phước lực gia nghiệp của mình bạch lên đức Thế Tôn và hỏi rằng: "Trong nhà của con, mọi người đều tranh nhau bảo đó là phước lực của mình. Vậy xin đức Thế Tôn vì36

T22. 873a Chương vii. Thuốc

con mà cho biết đó là phước lực của ai?"

Đức Phật bảo cư sĩ Mân-trà rằng: "Thuở quá khứ, tại nước Ba-lanại, ông là một cư sĩ giàu có, nhiều của cải, kho chứa đầy nhẫy. Vợ con, tớ trai, tớ gái của ông lúc bấy giờ, cũng là vợ con, tớ trai, tớ gái của ông hiện nay. Cư sĩ, bấy giờ là lúc lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khát, khất cầu khó được. Một hôm nọ, trong nhà cư sĩ đang ngồi ăn thì có một vị Phật-bích-chi tên là Đa-ha-lâu-chi1 vào khất thực. Cư sĩ nói: 'Các người cứ ăn đi, để tôi đem phần ăn của tôi cúng dường vị Tiên nhân này.

' Vợ của ông lại nói như vầy: 'Anh

cứ ăn đi, để em đem phần ăn của em cúng cho vị tiên nhân này. ' Tớ

trai, tớ gái của ông cũng đều nói như vầy: 'Xin các đại gia [873a1] cứ ăn đi để chúng con đem phần ăn của tụi con hiến cúng cho vị Tiên nhân này.

' Tất cả mọi người đều muốn đem phần ăn của mình cúng cho vị Phật-bích-chi thôi. Cư sĩ biết không? Vì nhân duyên quả báo như vậy nên ngày nay mọi người đều chung có phước lực như vậy."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì ông mà nói pháp, khai hóa, khiến sanh hoan hỷ, từ nơi chỗ ngồi xa lìa trầu cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, thành tựu quả chứng, và bạch Phật rằng: "Từ nay về sau, trọn đời con xin quy y Phật, Pháp, Tăng, làm người ưu-bà-tắc. Không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn nhận lời thỉnh mời của con, bảy ngày ở lại thành Bạt-đề."

Bấy giờ, đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Khi cư sĩ Mân-trà biết đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo đã chấp nhận lời mời bằng cách im lặng rồi, liền chuẩn bị đầy đủ các thức ăn đủ mùi vị để cúng dường bảy ngày cho Phật và Tăng tỳ-kheo trong thành Bạt-đề. Sau khi qua bảy ngày thọ thỉnh, Thế Tôn đi qua vùng hoang mạc. Bấy giờ, Mân-trà cư sĩ sai người dùng một ngàn hai trăm năm mươi 1 Đa-ha-lâu-chi 多呵樓支. Theo truyện kể DhA.iii.363, Phật hiệu Vipassī (Tỳbà-thi). 37

873a

con bò cái, và dùng voi chở đầy các thức ăn để cúng dường Phật và Tăng tỳ-kheo theo lộ trình trên.

Đức Thế Tôn sau khi nhận sự cúng dường bảy ngày xong, liền đến vùng hoang mạc. Trên đường đi, các tỳ-kheo thấy có người vắt sữa bò cho con bò nghé uống. Rồi lại vắt. Từ miệng con bò nghé chảy ra một thứ nước bọt giống như sữa.1 Do đây mà các tỳ-kheo sau đó không dám uống sữa, nên bạch Phật. Đức Phật dạy: "Phương pháp vắt sữa là như vậy. Cho phép uống."

Sữa bò cho ra năm loại: sữa tươi, sữa đông, sữa bơ, bơ, bơ trong.2 Qua khỏi hoang mạc rồi thức ăn vẫn còn dư. Sứ giả kia khởi ý nghĩ như vầy: 'Cư sĩ Mân-trà giàu có, nhiều tài bảo, nên làm các thức ăn này để các tỳ-kheo dùng dọc đường. Nay ta nên đem hết đồ ăn thức uống này cúng cho các tỳ-kheo.

' Nghĩ xong, sứ giả liền đem đồ ăn

thức uống cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận vì bảo đức Phật chưa cho phép nhận lương thực dọc đường. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, cho phép nghĩ là thức ăn của đàn-việt để nhận, rồi khiến tịnh nhân cất giữ, chứ không được tự thọ nhận. Khi nào cần thì tùy ý sử dụng."

5. Tám thứ nước

1. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ nước A-mâu-đa-la,3 du hành nhân gian đến thành A-ma-na4 trú trong vườn của bà-la-môn bện tóc Sí-nậu.5 1 Như đoạn trước. Xem tr. 13.

2 Nhũ 乳, lạc 酪, sanh tô 生酥, thục tô 熟酥, đề hồ 醍醐. Pāli: khīra, sữa tươi; dadhi, sữa đông, sữa chua; takka, sữa bơ, bơ lỏng với ¼ nước, do đun dadhi rồi quậy; navanīta, bơ tươi hay bơ sống, chế biến từ takka; sappi, bơ lỏng hay bơ trong, do đun bơ sống lên, thành chất dầu ăn..

3 A-mâu-đa-la 阿牟多羅. Pāli: Aṅguttarāpā, nước ở phía bắc sông Mahī. Đối ngạn là Aṅga.

4 A-ma-na 阿摩那. Pāli, Vin. i. 245, Āpaṇa, một thị trấn trong xứ Aṅguttarāpa. Từ đây, Phật đi lên Kusinārā để nhập Niết-bàn.

5 Sí-nậu 翅㝹. Pāli: Jaṭila Keniya.

T22. 873b Chương vii. Thuốc

Lúc ấy, bà-la-môn bện tóc Sí-nậu nghe Sa-môn Cù-đàm xuất gia từ dòng họ Thích, từ nước A-mâu-đa-la đến thành A-ma-na, trú trong vườn của ta. Vị kia khởi lên ý nghĩ như vầy: "Sa-môn Cù-đàm có đại danh xưng, gọi là Như Lai, Vô sở trước, Ứng cúng,1 [873b] Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điền ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn. Lành thay, nay ta nên đến yết kiến con người Vô trước như vậy. "

Bấy giờ, bà-la-môn bện tóc đến chỗ đức Thế Tôn, cung kính hỏi chào rồi, lui qua một bên mà ngồi. Đức Phật vì ông dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến sanh hoan hỷ. Khi bà-la-môn nghe Phật nói pháp rất hoan hỷ rồi, bạch Phật: "Cúi xin Phật và Tăng tỳ-kheo nhận lời thỉnh mời thọ thực của con vào sáng mai." Đức Phật nói: "Hiện tại Tăng tỳ-kheo đông, mà ông là người tin ngoại đạo."

Bà-la-môn thưa: "Dù chúng Tăng hiện nay đông, con tuy là người tin theo ngoại đạo, nhưng cũng xin Thế Tôn và chúng Tăng nhận lời thỉnh mời thọ thực của con vào sáng mai."

Tuy đức Thế Tôn nói đi nói lại ba lần, nhưng bà-la-môn cũng lại ba lần thưa đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn bấy giờ im lặng nhận lời thỉnh. Bà-la-môn biết đức Phật đã nhận lời rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đi về nhà, và nói với thân quyến rằng: "Sáng mai tôi thỉnh Phật và Tăng tỳ-kheo thọ thực, các người nên tiếp tay với tôi trong việc cúng dường này."

Những người trong thân quyến nghe nói đều hoan hỷ. Kẻ thì bửa củi, người thì nấu cơm, người khác xách nước. Bà-la-môn thì tự trang hoàng nhà cửa, trải tòa ngồi, để Phật và Tăng tỳ-kheo sẽ ngồi. Lúc ấy trong thành A-ma-na có bà-la-môn Thí-lô cùng ở với năm trăm bà-la-môn khác, mà bà-la-môn Sí-nậu thường cung kính tôn ngưỡng họ. Bấy giờ bà-la-môn Thí-lô cùng năm trăm bà-la-môn 1 Vô sở trước và Ứng cúng, cả hai đều dịch từ một từ: A-la-hán. 39

873c

đều đến nhà của bà-la-môn Sí-nậu. Theo phép thường ngày của bàla-môn Sí-nậu là mỗi khi thấy quý vị ấy đến nhà liền ra nghinh đón, mời vào nhà an tọa, nhưng nay thấy, không ra nghinh đón, cũng không mời ngồi, mà cứ lo trang hoàng nhà cửa, trải tòa ngồi tốt đẹp. Thí-lô hỏi rằng: "Ông sắp sửa cưới vợ? hay gả con gái lấy chồng? hay muốn rước vua? hay sắp cử đại tế tự?" Người nhà trả lời: "Nhà chúng tôi không phải sắp cưới vợ, cho đến, cũng không rước vua, mà chúng tôi muốn làm đại lễ thỉnh Phật và Tăng tỳ-kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị. Sa-môn Cùđàm có đại danh xưng là Như Lai, Vô sở trước, Ứng cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn." Thí-lô hỏi Sí-nậu rằng: "Thật là Phật hay chăng?" Sí-nậu trả lời: "Thật là Phật."

Thí-lô ba phen hỏi: "Thật là Phật hay chăng?"

Sí-nậu cũng trả lời: "Thật vậy."

Thí-lô hỏi: "Phật ở đâu? Tôi muốn yết kiến."

Bấy giờ Sí-nậu đưa tay bên phải chỉ và nói:

"Ngài [873c] đang ở trong rừng tịnh1 kia.

Thí-lô nghĩ như vầy: "Ta không được đến bằng hai tay không, mà nên có một phẩm vật gì đem đến để yết kiến Sa-môn Cù-đàm." Nghĩ xong Thí-lô liền nói: "Nay có tám thứ nước mà xưa kia Tiên nhân vô dục thường uống. Đó là: nước lê, nước diêm-phù, nước táo chua, nước mía, nước quả thị, nước xá-lâu-già, nước bà-lâu-sư và nước nho."2 Bấy giờ, bà-la-môn Thí-lô đem tám thứ nước này đến 1 Để bản: thanh lâm, rừng xanh. TNM: tĩnh lâm, rừng tĩnh. 2 Tám thứ nước, Pāli: ambapāna, nước quả xoài; jambupāna, nước quả hồng đào; cocapāna, nước dừa; mocapāna, nước chuối; madhūkapāna, mật; muddikapāna, nước nho; sālūkapāna, nước ngó sen; phārusakapāna, không rõ. Dược sự (tr. 1a27): tám thứ nước: chiêu-giả tương 一招者漿; 2. mao-giả tương 40

T22. 873c Chương vii. Thuốc

chỗ đức Phật, cung kính hỏi chào, rồi lui ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn vì ông mà phương tiện nói pháp khai hóa, khiến sanh hoan hỷ. Thí-lô nghe pháp rất hoan hỷ, liền đem tám thứ nước cúng cho Tăng tỳ-kheo. Tỳ-kheo không dám nhận và nói: Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận tám thứ nước này, tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng tám thứ nước này, nếu nó không say. Có thể uống vào lúc phi thời. Nếu say thì không được uống, uống sẽ như pháp trị. Cũng không được nhận ngày nay để ngày mai uống. Nếu để như vậy sẽ như pháp trị."

2. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian. Từ trú xứ này đến Ma-la,1 hướng đến thành Ba-bà. Bấy giờ các Ma-la nơi thành Ba-bà,2 nghe đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian từ Ma-la hướng đến thành Ba-bà. Họ cùng nhau đặt ra quy chế: Khi đức Thế Tôn đến mọi người đều phải nghinh đón, nếu ai không nghinh đón sẽ bị phạt một trăm lượng vàng.

Bấy giờ, có Ma-la Tử tên là Lô-di3 không tin ưa đối với Phật, Pháp, Tăng. Lô-di là thân hữu của A-nan khi còn bạch y. A-nan từ xa thấy Lô-di liền nói rằng:

"Rất hay, Lô-di! Bạn có thể tự đến nghinh đón đức Phật." Lô-di trả lời: "Đại đức, tôi không phải đến đây nghinh đón, mà vì trong thành Ma-la lập ra quy chế, ai không nghinh đón Phật sẽ bị 毛者漿; 3. cô-lạc-ca tương 三孤洛迦漿; 4. a-thuyết-tha quả 阿說他果; 5. ôđàm-bạt-la 烏曇跋羅; 6. bát-lỗ-sái 鉢魯灑; 7. miệt-lật-trụy tương 篾栗墜漿; 8. khát-thọ-la tương 八渴樹羅漿.

1 Ma-la 摩羅. Pāli: tên bộ tộc, và vương quốc cùng tên. Kusinārā là một thủ phủ của nước này.

2 Ba-bà 波婆. Pāli: một thị trấn của người Malla, song đôi với Kusinārā. 3 Lô-di 盧夷. Pāli: Roja; bạn thân của A-nan. Trên kia, phiên âm là Lâu-diên. Xem Phần III, Ch. vi. Y, mục iii.10 & cht. 75. 41

874a

phạt một trăm lượng vàng. Vì lí do ấy nên tôi mới có mặt ở đây, chứ chẳng phải tin ưa mà đến."

Khi Tôn giả A-nan nghe như vậy không vui, liền đến chỗ đức Thế Tôn thưa rằng: "Trong thành Ma-la này, có Ma-la Tử tên Lô-di, là bạn của con khi còn bạch y. Lành thay! Đức Thế Tôn nguyện xin Ngài vì con mà giúp đỡ để bạn của con được tin ưa Phật." Đức Phật nói với Tôn giả A-nan: "Việc này có gì là khó! Nếu có khó cũng chẳng phải là thật khó."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền dùng từ tâm cảm hóa Lô-di Ma-la, khiến Lô-di tự động đến chỗ đức Thế Tôn. Giống như có người hướng dẫn, cũng vậy, Lô-di đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi lui qua đứng ra một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp khai hóa, khiến được hoan hỷ. Ngay lúc đó [874a1] ông liền được viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng; ông bèn bạch Phật: "Đại Đức, từ nay về sau, con xin quy y Phật, Pháp, Tăng, làm người ưu-bà-tắc, không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của con."

Đức Phật bảo Lô-di: "Nay ông đã là học nhân, có trí sáng suốt, đã viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thỉnh cầu Như Lai thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của ông. Nhưng nếu có các học nhân khác có trí thông minh viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, cũng lại thỉnh cầu Như Lai thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của họ thì sao?" Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại thành Ba-bà không thể nhận sự thỉnh mời riêng từng người. Bấy giờ trong thành tất cả mọi gia đình đều tập trung thức ăn tại một địa điểm để cúng Phật và Tăng. Lúc ấy Lô-di đến chỗ làm thức ăn xem xét thì thấy không có bánh, ông liền về nhà, trong đêm đó sắm sửa đầy đủ các thứ bánh, sáng ngày đem đến cúng dường cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận lời, và nói đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận bánh trước khi thọ42

T22. 874a Chương vii. Thuốc

thực. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận." 3. Thế Tôn từ thành Ba-bà đến A-đầu.1 Bấy giờ tại trú xứ A-đầu, có hai tỳ-kheo là hai cha con xuất gia,2 trước kia thường làm nghề hớt tóc. Bấy giờ, hai tỳ-kheo nghe đức Phật từ Ba-bà đến A-đầu, họ nghĩ: "Chúng ta nên sắm sửa thứ gì để cúng dường đức Thế Tôn." Người cha nói với người con rằng:

"Nay cha sẽ đi tìm chỗ hớt tóc. Con lấy tiền ấy sắm sửa cháo để cúng dường đức Thế Tôn. Nói xong người cha đi hớt tóc; người con lấy tiền đã được đó đi sắm sửa cháo, đem đến cúng dường đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi A-nan: "Cháo này ở đâu?" Tôn giả bạch đầy đủ vấn đề lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: "Người xuất gia không được hớt tóc cho bạch y, trừ khi họ muốn xuất gia. Nếu người thợ hớt tóc đã xuất gia thì không được tích trữ dao cạo. Nếu chứa sẽ như pháp trị."

Bấy giờ, chúng Tăng nhận được dao cạo tóc, bạch Phật. Đức Phật cho phép tích trữ.

4. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ A-đầu đến Ca-ma-la. Các tỳ-kheo được cúng thuốc rễ như a-lậu-di, na-lậu-tỳ, na-lậu-đề, bà-đàn, lưcàn-lậu, tư-la-nậu.3 Các tỳ-kheo không nhận và nói: Đức Phật chưa cho chúng tôi thọ dụng những căn dược như vậy. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

Trong khi ấy tại nước Ca-ma-la, các tỳ-kheo được người cho 1 A-đầu 阿頭. Pāli: Ātumā, thị trấn nằm giữa Kusinārā và Sāvatthi. 107 Một người cha làm nghề hớt tóc, có hai người con. Cha sau đi tu. 3 A-lậu-di, na-lậu-tỉ, na-lậu-đề, bà-đàn, lư-càn-lậu, tư-la-lậu, 阿漏彌那漏比那漏提婆檀盧乾漏私羅漏 không đoán ra nguyên Phạn được. Dược sự 1, thuốc chế từ rễ: phụ tử (Skt. musta) xương bồ (Skt. vaca), hoàng khương hay nghệ (haridra), sanh khương hay gừng (ārdraka), phụ tử trắng (? Skt. ativiṣā: mạch đông). Danh sách Pāli, Vin.i. 201: halidda (củ nghệ), siṅgivera (gừng), vaca (xương bồ hay rễ diên vĩ), vacattha (xương bồ trắng), ativisa (mạch đông), kaṭukarohiṇi (hồ liên cay), usīra (hương căn), bhaddhamutta (cát tường thảo). 43

874b

[874b] các thứ thuốc trọn đời1 như sa-mạn-na, ma-ha sa-mạn-na, hạnh tử, nhân-đâu-đâu-lậu, sát-địch-lê. Các tỳ-kheo không nhận, và nói: "Đức Phật chưa cho chúng tôi nhận các thứ thuốc tận hình thọ như vậy.

" tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận." 5. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ Ca-ma-la đến nước Ca-duy-la-vệ. Tất-lăng-già-bà-ta hiện trú tại nước đó, chân bị đau, thầy thuốc bảo xoa cái chân, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép xoa." Nhưng không biết dùng thuốc gì để xoa, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng dầu bơ hoặc mỡ để xoa. Khi tay cầm dầu bơ bị hôi, đức Phật bảo lấy que xức thuốc. Khi tay xoa chân, tay bị nhớt, đức Phật bảo lấy chân xoa chân. Thuốc xoa chân đựng trong cái tô không bảo đảm, đức Phật cho phép đựng trong cái bình. Nếu sợ bụi bặm, Phật cho phép đậy lại bằng cái nắp. Bình đựng dầu, để chỗ không bảo đảm, đức Phật cho phép treo dưới giường hoặc treo trên vách, trên long nha, trên cây trụ.

Bấy giờ, các tỳ-kheo bị đau đầu, thầy thuốc bảo thoa dầu trên đầu, bạch Phật. Đức Phật cho phép thoa. Vị kia vì e ngại không dám dùng dầu thơm thoa. Phật dạy cho phép thoa. Phương pháp dùng dầu phải như vậy.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh phong, thầy thuốc bảo làm thuốc trừ phong. Trong phương thuốc trừ phong gồm có nấu gạo thóc, chưng bả rượu; hoặc đại mạch, hoặc các loại cỏ trừ phong, hoặc trấu, hoặc nấu nước tiểu, bạch Phật. Đức Phật cho phép.

6. Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta cần cái soong để nấu, đức Phật cho phép chứa dùng. Chúng Tăng nhận được cái soong lớn, đức Phật cho phép tích trữ. Tất-lăng-già-bà-ta nhận được ba loại chõ: chõ đồng, chõ thiết, chõ đất, đức Phật dạy cho phép tích trữ. Chúng Tăng cũng được cho phép tích trử như vậy. Sau đó Tất-lăng-già-bàta nhận được cái bình bằng đồng, bình bằng thiết, bình bằng đất, 1 Dược sự 1: tận thọ dược, gồm thuốc được chế từ rễ, lá, hoa và quả. 44

T22. 874c Chương vii. Thuốc

đức Phật dạy cho phép chứa. Chúng Tăng cũng được phép chứa như vậy.

Tất-lăng-già-bà-ta nhận được bánh nướng, đức Phật dạy cho phép cất. Chúng Tăng cũng được phép cất như vậy. Tất-lăng-già-bà-ta nhận được cái âu bằng đồng, nhận được cái tô, đức Phật dạy cho phép chứa. Chúng Tăng cũng được phép chứa như vậy.1 6. Tịnh địa

[874c8] Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh ói mửa, nhờ người trong thành Xá-vệ nấu cháo. Hôm đó, vì có nhân duyên nên cửa thành mở trễ, chưa nhận kịp cháo, bệnh nhân qua đời. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép Tăng-già-lam nên kiết tịnh địa,2 bằng pháp bạch nhị yết-ma.

" Nên kiết như vầy: Công bố địa điểm,

hoặc phòng nào, hay nhà tắm nóng hay chỗ kinh hành. Trong chúng nên sai người có khả năng tác pháp yết-ma, hoặc Thượng tọa hay thứ tọa, tụng luật được hay không tụng luật được, miễn là có thể tác pháp yết-ma, tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa. Trưởng lão nào đồng ý, Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. 1 Bản Hán, hết quyển 42.

2 Tịnh địa 淨地; Pāli, Mahāvagga vi, Vin.i. 239, kappiyabhūmi, khu đất được dành riêng. Hành sự sao 10 (tr.119b14) giải: "Nghiệp là uế, nên nói là bất tịnh." Nhưng chữ Hán nói là tịnh trong tịnh trù, tịnh khố, tác tịnh, đều dịch ý tiếng Phạn kalpa (Pāli: kappa), nghĩa chính là "tư duy phân biệt" (Nghĩa Tịnh dịch là phân biệt), theo đó, vật tịnh, hay được tác tịnh, là vật được chỉ định (hợp thức hoá) cho sử dụng đặc biệt nào đó. Chữ tịnh như vậy không liên quan gì đến ô uế hay thanh tịnh như Hành sự sao giải thích.

875a

"Tăng đã chấp thuận, Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Có bốn thứ tịnh địa:1

a. Đàn-việt hoặc người tri sự, khi xây cất Tăng-già-lam, đã phân định, nói như vầy: "Chỗ đó sẽ dùng làm tịnh địa cho Tăng." b. Hoặc là xây cất Tăng-già-lam cho Tăng, mà chưa dâng cúng cho Tăng.

c. Hoặc phân nửa có rào ngăn, hoặc phần nhiều không rào ngăn, hoặc tất cả không rào ngăn; hoặc tường hoặc hào cũng như vậy. d. Tăng bạch nhị yết-ma để kết.

Các tỳ-kheo nghĩ: "Có thể lấy phòng của tỳ-kheo kiết làm tịnh địa không?" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Có thể lấy làm. Trừ tỳ-kheo đi vắng."

Phòng của tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni cũng như vậy. Hay miễu, nhà của quỉ thần, cũng được phép kiết làm tịnh địa như vậy.

Bấy giờ, có các tỳ-kheo không biết nơi nào là tịnh địa. Bạch Phật. Phật dạy: "Chỗ được quy định. Nếu nghi trước đó có tịnh địa rồi thì nên giải, sau đó mới kết lại."

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo đang sửa lại Tăng-già-lam cũ, không biết được phép kết tịnh địa không? Đức Phật dạy: "Được phép kết." Bấy giờ, có cây mọc trên đất không tác tịnh, [875a1] cành lá che phủ đất đã tác tịnh. Các tỳ-kheo muốn an trí vật được tác tịnh lên trên, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Gốc thuộc đất không được tác tịnh, thì cả cây cũng không được tịnh." 1 Magāvagga vi, có ba thứ tịnh địa: 1. ussāvanantika, tịnh địa do công bố, như cắm cọc, đặt đá, chỉ định riêng. 2. gonisādi, tùy cơ, cần thiết tại đâu thì làm tại đó, như bò nghỉ ở đâu thì làm chuồng ở đó. 3. gahapati, do thí chủ chỉ định khi dựng chùa.

T22. 875a Chương vii. Thuốc

Trường hợp có gốc cây thuộc đất tịnh, cành lá che phủ đất không tịnh. Các tỳ-kheo muốn an trí tịnh vật lên trên, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy:

"Gốc thuộc đất tịnh, thì cả cây được tịnh."

Trường hợp có gốc thuộc nơi đất không tác tịnh, cành lá che phủ đất tịnh, và trái rơi xuống đất tịnh. Các tỳ-kheo không biết là tịnh hay không? Đức Phật dạy:

"Không có người xúc chạm, tự rơi xuống là tịnh." Trường hợp gió thổi mưa sa làm cho rơi xuống; hoặc có loài khỉ vượn hay chim chóc xúc phạm đến làm cho rơi xuống, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy:

"Nếu không có ý muốn khiến cho rớt xuống, tức là tịnh." Gốc cây thuộc nơi đất tịnh, trái rơi xuống nơi đất không tịnh. Tỳkheo không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Là tịnh." Bấy giờ, có các tỳ-kheo trồng đậu, trồng dưa, mía, rau nơi đất không tịnh, cành lá che phủ nơi đất tịnh, không biết tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Không tịnh."

Trường hợp đậu, dưa, mía, rau trồng nơi đất tịnh, cành lá che phủ nơi đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Tịnh."

7. Tịnh quả

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo ăn quả không tịnh,1 các cư sĩ thấy cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, không biết nhàm chán và biết đủ mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Trái không tác tịnh mà ăn, như vậy có gì là chánh pháp?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được ăn trái không tịnh. Nên tác tịnh rồi 1 Tự hái trái cây mà ăn.

875b

mới ăn. Nên làm theo năm pháp tịnh mới ăn:1 Tác tịnh bởi lửa, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt,2 tác tịnh bởi chim cắn, tác tịnh bởi loại hột trỉa không mọc. Trái được làm theo năm pháp tịnh này thì được ăn. Ở đây, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt, tác tịnh bởi chim ăn thì nên bỏ hột rồi ăn. Tác tịnh bằng lửa và tác tịnh bằng hột trỉa không mọc thì ăn hết. Lại còn có năm pháp tịnh nữa như: gọt vỏ, lột vỏ, bị hư mục, bị nứt ra, bị khô héo. Lúc bấy giờ, chúng Tăng nhận được vườn trái cây. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận.

Nhưng không biết giao cho ai liệu lý. Đức Phật dạy: "Giao cho nhưng người giữ Tăng-già-lam, hoặc sa-di, hay ưu-bàtắc. "

Người liệu lý muốn được chia phần. Đức Phật dạy: "Nên quy giá trị thành thức ăn để trả cho họ." Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo ăn trái nhai không nát nên đại tiện hột mọc thành cây. Các tỳ-kheo e ngại nói: "Mình đã phạm tội ăn hạt trỉa mọc.

" Bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không phạm, vì đó là tịnh."

Bấy giờ các tỳ-kheo trồng rau, tự mình rải hạt giống. Sau đó sanh nghi nói,

"Mình tự trồng" nên không dám ăn. Bạch Phật. Phật dạy: "Hạt giống đã biến đổi, cho phép ăn."

Tỳ-kheo dời rau trồng chỗ khác, [875b] nghi nói, "Mình tự trồng"

nên không dám ăn. Bạch Phật. Phật dạy: "Vì sanh trở lại, cho phép được ăn."

1 Tham chiếu Pāli, Viṇ ii. 109, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitum, ăn trái cây với 5 điều hợp thức của sa-môn: aggiparicitaṃ (đã bị lửa phạm), satthaparicitaṃ (đã bị dao phạm), nakkhaparicitaṃ (đã bị móng tay phạm), abījaṃ (không có hạt mầm), nibbattabījaṃ (hạt mầm đã hỏng). 2 Sang tịnh 瘡淨; mụt nơi trái cây.

T22. 875b Chương vii. Thuốc

Hoặc tự mình trồng đậu, dưa, mía, nho, lê, ha-lê-lặc, bệ-lê-lặc, ama-lặc, tiêu, gừng, lá lốt, hay di chuyển trồng chỗ khác vẫn được ăn. Có một sa-di nhỏ cầm đồ tịnh thực qua sông, tự mình không mang nổi. Phật cho phép tỳ-kheo lớn đỡ cho sa-di qua. Bấy giờ, có một sa-di nhỏ mang đồ tịnh thực không thể leo lên bờ sông được. Phật cho phép tỳ-kheo lớn dìu lên. Có một sa-di nhỏ không thể đưa đồ tịnh thực lên treo trên vách tường hay treo lên trên cây long nha, cây trụ, và cũng không lấy xuống được. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép để trên giường. Hoặc dùng ghế hay bục đứng để treo lên hay lấy xuống."

Bấy giờ, các tỳ-kheo có bình đựng sữa đông, bình đựng dầu mà không đậy. Bạch Phật. Đức Phật bảo, khiến tịnh nhân đậy lại. Nếu không có tịnh nhân, thì tự tay lấy cái nắp đặt lên trên, chứ không được dùng tay mình chạm vào.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo ăn rau không tịnh,1 các cư sĩ thấy vậy cùng nhau cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, không nhàm chán và biết đủ. Đoạn mạng chúng sanh, mà tự nói mình biết chánh pháp.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được ăn rau không tịnh. Phải tác tịnh." Lúc ấy tỳ-kheo kia tự tác tịnh. Đức Phật dạy: "Không được tự tác tịnh. Phải khiến tịnh nhân tác tịnh."

Có tỳ-kheo tự tay cầm thức ăn, rồi khiến người ta tác tịnh.2 Đức Phật dạy: "Không được tự tay cầm thức ăn, rồi khiến người khác tác tịnh. Phải để xuống đất, rồi khiến người tác tịnh." Vị kia tác tịnh rồi, không thọ mà ăn.3 Đức Phật dạy: "Không được tác tịnh rồi, không thọ mà ăn. Nên tác tịnh rồi, rửa tay thọ, rồi mới ăn.

1 Tự hái rau mà ăn.

2 Tự mình cầm lên rồi đưa cho người khác.

3 Phép thọ, xem cht. 121& 122 sau.

875c

Vị kia rửa rau Liên căn rồi tác tịnh. Đức Phật dạy: "Không được rửa rồi lại tác tịnh. Ở đây rửa tức là tịnh." Bấy giờ, có tỳ-kheo trước đó hiềm nhau, nên sờ vào tịnh thực của vị khác với ý nghĩ: "Khiến tỳ-kheo kia đặng thức ăn không tịnh." tỳ-kheo kia không biết là tịnh hay không tịnh. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Đã bị chạm, là bất tịnh. Không bị chạm, là tịnh. Người sờ vào phạm đột-kiết-la."

Bấy giờ, tỳ-kheo nọ hiềm tỳ-kheo khác, đến chỗ sa-di nhỏ của vị kia sờ vào thức ăn tịnh, với ý nghĩ: "Khiến cho Hòa thượng, A-xàlê của sa-di nhỏ kia nhận được thức ăn không tịnh. " tỳ-kheo kia

không biết tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Đã bị chạm, là bất tịnh. Không bị chạm, là tịnh. Người sờ vào phạm độtkiết-la." Bấy giờ, có tịnh nhân nghĩ: "Sớt nhiều [875c] thức ăn cho tỳ-kheo, để tỳ-kheo ăn không hết, rồi mình ăn.

" tỳ-kheo kia phải lên tiếng

ngăn, "Đừng sớt nữa.

" Nếu người kia không ngưng, tỳ-kheo hãy

tạm rời một lát. Tỳ-kheo kia không biết tịnh hay bất tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tịnh."

Bấy giờ, có các cư sĩ mang dụng cụ ẩm thực đến Tăng-già-lam nhờ cất. Sau đó các cư sĩ đến hoặc tự ăn, hoặc đem về, hoặc cho tỳkheo ăn. Tỳ-kheo e ngại không dám ăn, vì nghĩ: "Trước đây, tự tay chúng ta mang đi cất.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Đây là những vật sở hữu của đàn-việt. Cho phép, vì đàn-việt, rửa tay thọ rồi ăn."

8. Nấu cháo

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần cháo. Đức Phật cho phép nấu. Nếu không có người thì tự tay nấu, hay thay nhau nấu. Họ không biết nấu cách nào. Đức Phật bảo: "Sai tịnh nhân rửa cái nồi cho sạch, đổ nước vô, bỏ gạo vào rồi nấu cho sôi. Tỳ-kheo rửa tay để thọ. Sau đó, tự mình nấu cho chín. Người nấu không biết đến mức độ nào gọi là chín? Đức Phật dạy: "Nên lấy cái thìa múc để xem. Nếu chảy50

T22. 875c Chương vii. Thuốc

xuống dọc theo thìa, là chín.

" Cháo chín rồi, nên múc đổ vào đồ

đựng khác. Vị kia vừa rót cháo, vừa giữ đồ đựng, nên vất vả. Phật dạy: "Không nên vừa rót cháo vừa giữ đồ đựng. Nên để người khác cầm đồ đựng."

Nếu bị nóng tay thì phải dùng cái khăn để kẹp cho khỏi nóng. Cỏ hoặc trùng rơi vào cháo, vị kia dùng tay lấy ra bị nóng. Đức Phật dạy: "Nên dùng cái thìa để múc."

Vị kia muốn chia cháo. Đức Phật cho phép chia. Vị kia không biết lấy vật gì để chia. Phật dạy: "Dùng cái bát cạn hoặc cái bát nhỏ, hay cái chén, hoặc dùng cái thìa để làm bát lường. Nếu bát để không ngay, nên làm cái chân bát. Nếu bị bụi bẩn dính thì nên làm cái nắp đậy.

" Vị kia không rửa sạch bát đựng mà đem cất. Các tỳkheo khác thấy nhờm gớm. Đức Phật dạy: "Nên rửa cho sạch rồi mới đem cất.

Khi rửa không dùng tro hay bột đậu để rửa nên không sạch. Đức Phật dạy: "Nên dùng tro hay bột đậu để rửa."

Rửa rồi, không để khô, liền đem cất, nên trùng sanh. Đức Phật dạy: "Không được không để khô mà đem cất. Nên hơ cho khô rồi sau đó đem cất."

Đồ đựng kia bị lổ hổng, nên thức ăn nhét và trong đó. Nhiều lần cạy rửa nên bị vỡ. Đức Phật dạy: "Tùy theo những chỗ có thể rửa được thì rửa. Ngoài ra không phạm."

Có các tỳ-kheo nghĩ: Trong cương giới có được phép ngủ chung với cháo;1 trong cương giới, có được phép nấu,2 và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Không được cùng ngủ chung (với thức ăn) trong cương giới, nấu trong cương giới (trong cương giới), cho phép tự nấu."

Các tỳ-kheo nghĩ: Cháo được hâm lại, trong cương giới có được 1 Được phép để qua đêm.

2 Người khác nấu cho mình.

876a

phép ngủ chung; trong cương giới, có được phép nấu, và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Không được trong cương giới nấu cùng ngủ chung; nhưng được phép tự nấu.

" Các tỳ-kheo nghĩ: [876a1]

thuốc dùng trọn đời, trong cương giới có được phép ngủ chung; trong cương giới, có được phép nấu, và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Cho phép, thuốc dùng trọn đời, trong cương giới, được phép ngủ chung; trong cương giới, được phép nấu, và tự nấu." Bấy giờ, có tỳ-kheo muốn thọ bơ mà nhầm thọ dầu. Nghi không biết có thành thọ hay không? Đức Phật dạy: "Không thành thọ." Có tỳ-kheo muốn thọ dầu mà nhầm thọ bơ. Nghi không biết có thành thọ hay không? đức Phật dạy: "Không thành thọ." Muốn thọ thứ này mà nhầm thọ thứ kia, nghi không biết có thành thọ hay không? Đức Phật dạy: "Không thành thọ." Có tỳ-kheo quên không thọ thực, nên mang đi đường, qua sông rồi mới nhớ, liền nghĩ: "Ta nên giải quyết thế nào?" Liền bạch Phật. Phật dạy: "Nếu quên không thọ thực, mang đi đường như vậy, nếu gặp tịnh nhân, nên để thức ăn xuống đất, rửa tay sạch rồi thọ1 mà ăn."

9. Tám sự cho phép

Đức Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại. Bấy giờ gặp lúc mất mùa lúa gạo kham hiếm, nhân dân đói khát, khất thực khó được. Các tỳkheo đem thức ăn để chỗ đất trống, không đậy cất, bị người chăn bò, chăn dê, hay kẻ trộm lấy đi mất. Các tỳ-kheo khởi ý nghĩ: "Quốc độ này gặp lúc đói khát, đức Thế Tôn có cho phép cùng ngủ với thức ăn trong cương giới hay không?" Bạch Phật. Phật dạy: "Nếu gặp lúc lúa gạo quí, cho phép cùng ngủ với thức ăn trong cương giới."

1 Tức tác pháp thọ: Thức ăn để xuống đất. Tịnh nhân mang lại đưa cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo nhận lại, bằng cách "ngửa tay" mà nhận. Cf. Hành sự sao (tr.123c02). 52

T22. 876b Chương vii. Thuốc

Bấy giờ, các tỳ-kheo nấu thức ăn nơi chỗ trống, mà không cất đậy, nên người chăn bò, dê, hay kẻ trộm thấy lấy đi. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, có nên xin phép Phật cho nấu thức ăn trong cương giới?" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, cho phép nấu thức ăn trong cương giới."

Bấy giờ, các tỳ-kheo bảo tịnh nhân nấu thức ăn. Họ lấy bớt phần ăn hay ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, có nên tự nấu thức ăn?" Bạch Phật. Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, cho phép tự nấu thức ăn."

Bấy giờ, các tỳ-kheo trên đường đi, thấy trên mặt đất có trái cây. Tỳ-kheo tìm tịnh nhân để lượm, thì người khác thấy lượm đi. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng cỏ hay lá tủ trái cây lại." Nhưng người khác vẫn lấy đi. Bạch Phật. Phật dạy: "Cho phép lấy. Nếu gặp tịnh nhân nên để dưới đất, rửa tay rồi thọ mà ăn. "

Các tỳ-kheo nghĩ: "Khi lúa gạo quí, đức Thế Tôn có nên cho phép chúng ta tự lấy thức ăn?" Đức Phật dạy: "Khi lúa gạo quí, tự mình được phép lấy thức ăn để ăn."1

Bấy giờ, các tỳ-kheo, sáng sớm dậy, thọ thực rồi cất thức ăn. Sau đó vào thôn, được mời ăn. Khi trở về, đến bên tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia ăn một phần hoặc ăn hết. Tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng ta, sáng sớm thọ thực rồi, không làm pháp dư thực, được ăn lại.

" Bạch Phật. Đức

Phật dạy: "Cho phép, lúc lúa gạo quí, không làm pháp dư thực, được ăn lại."

[976b] Bấy giờ, có vị trưởng lão được nhiều người biết đến, vào thôn khất thực. Được thức ăn rồi, đem đến một chỗ để ăn. Sau đó, mang thức ăn còn dư về trong Tăng-già-lam, đến tỳ-kheo khác làm pháp dư thực để ăn lại. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng 1 Ngũ phần: (…) không thọ thức ăn, mà ăn; đồng nghĩa với sự lấy của không cho. Cf Hành sự sao (tr.123b03).

876b

ta từ nơi chỗ ăn, mang thức ăn về, không làm pháp dư thực mà được ăn lại.

" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, từ chỗ ăn mang thức ăn về, không làm pháp dư thực vẫn được ăn lại." Bấy giờ, có các tỳ-kheo thọ thực rồi nhận được quả hồ đào, quả thị,

1 bà-đà, am-bà-la, a-bà-lợi, đến các tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: "Khi lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng ta, nhận được quả như vậy, không làm pháp dư thực mà được ăn lại. " Bạch Phật. Đức

Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, nhận được trái cây như vậy, không làm pháp dư thực được ăn."

Bấy giờ, các tỳ-kheo ăn xong, nhận được thức uống, trong đó có ngó sen, gốc sen, ca-bà-đà, củ ấu, hạt sen, có thể ăn được, đến các tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ:

"Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho chúng ta ăn rồi nhận được nước, trong đó có thức ăn như vậy, không tác pháp dư thực mà được ăn.

" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Khi lúa gạo quí, ăn xong, nhận được nước, trong đó có thức ăn như vậy, không làm pháp dư thực vẫn được ăn.

Bấy giờ lúa gạo rẻ trở lại, đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi A-nan: "Lúc lúa gạo quí, Ta đã từ mẫn đối với các tỳ-kheo nên cho phép tám trường hợp được phép: trong cương giới cùng ngủ với thức ăn, trong cương giới nấu, tự mình nấu, tự mình lấy thức ăn, sáng sớm thọ thực rồi từ chỗ ăn mang thức ăn đến chỗ khác ăn, ăn trái hồ đào..., trong nước có thức ăn có thể ăn, ăn rồi không làm pháp dư thực được ăn. Nay các tỳ-kheo áp dụng luôn như vậy sao?" Tôn giả thưa: "Áp dụng luôn."

Đức Phật dạy: "Không được áp dụng luôn như vậy. Nếu ăn như vậy sẽ như pháp trị."

1 Phi đào 椑桃; một loại thị (Từ nguyên).

T22. 876c Chương vii. Thuốc

10. Tịnh vật linh tinh

Lúc bấy giờ, nhà bếp của chúng Tăng bị hư hoại. Các tỳ-kheo lấy cây chống. Chân của các cây đứng trên đất không tịnh. Các tỳ-kheo nghi, không biết có tịnh hay không? Phật dạy: "Tịnh. " Ban đêm di

chuyển, đồ ăn bị rơi vào đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết là tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tịnh." Bấy giờ, có con chó từ nơi đất tịnh tha miếng thịt đến chỗ đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết tịnh hay không tịnh, [876c] bạch Phật. Phật dạy: "Tịnh. Các ác thú hay chim tha đi cũng như vậy."

Bấy giờ, có tỳ-kheo hiềm tỳ-kheo khác, nên dời thức ăn của vị này đến chỗ không tịnh, với ý nghĩ: khiến cho vị này không được tịnh. Các tỳ-kheo không biết như vậy tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Phật dạy: "Vật bị chạm là bất tịnh.1 (Tỳ-kheo kia) phạm đột-kiết-la. Không bị chạm đến thì tịnh."

Bấy giờ, có tỳ-kheo hiềm tỳ-kheo khác với ý nghĩ: chạm tay vào tịnh địa của vị kia, khiến cho nó trở thành không tịnh. Các tỳ-kheo không biết như vậy tịnh hay bất tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Bị chạm đến, thành không tịnh. (Người kia) mắc đột-kiết-la. Không xúc chạm là tịnh."

Bấy giờ, có vị khách tỳ-kheo đến, tìm đất tịnh muốn để thức ăn. Nhưng chưa đến đất tịnh thì tướng ánh sáng xuất hiện. Vị kia không biết tịnh hay không tịnh? bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tịnh. Muốn đi xa cũng như vậy."

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo tích trữ thưng, đấu, hộc, cân. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được tích trữ. "

Bấy giờ, các tỳ-kheo nhận được vừng, lúa tám, đại đậu, tiểu đậu, 1 Vật được dời, bị tay người dời chạm đến, không còn thuộc chủ cũ, nên không còn tịnh. Chủ cũ muốn dùng, phải tác pháp thọ trở lại. Người di chuyển, có ác ý, phạm đột-kiết-la.

877a

đại mạch, tiểu mạch, tự mình muốn cân lường, bạch Phật. Phật dạy: "Cho phép cân lường. Hoặc dùng cái bát cạn, hoặc cái bát hay cái chén để lường. Nghĩa là dùng dụng cụ lớn nhỏ này làm chuẩn để đong lường."

Bấy giờ, các tỳ-kheo nhận được sữa đông, dầu, mật, đường cát đen, muốn cân lường. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép, lấy cây khắc vào làm cán cân, như chuẩn cân đến mức bốn, năm lượng." Vị kia lấy phòng tốt nhất làm tịnh xứ, khiến sữa, dầu, mỡ dính nhơ bẩn, hoặc khói xông đen. Đức Phật bảo: "Không được lấy cái phòng tốt nhất kiết làm tịnh xứ, mà nên lấy phòng xấu nhất để kiết làm tịnh xứ."

Các tỳ-kheo nhận được trái cây. Đức Phật cho phép chia đều. Nếu không đủ thì nhớ theo thứ tự, để khi nhận được chia tiếp theo. Nếu nhận được nhiều thì chia một người bốn năm trái. Hoặc chia bằng cái vá, hay bằng cái bát cạn, hoặc bằng cái bát nhỏ hơn; hoặc tùy theo khả năng có thể ăn mà chia. Nếu còn dư thì chia lại lần thứ hai. Lúc ấy, có vị đem cho bạch y và ngoại đạo. Đức Phật dạy: "Không được cho ngoại đạo và bạch y."

Tỳ-kheo kia e ngại không dám cho cha mẹ, hoặc người bệnh, trẻ nít, người đàn bà có thai, người bị nhốt trong tù, hoặc bạch y đến trong Tăng-già-lam. Đức Phật dạy: "Những người như vậy nên cho. Nếu còn dư, nên ép lấy nước để uống."

Bấy giờ cần dụng cụ để ép, đức Phật cho phép sắm. Nếu nước chưa lên men, không làm cho người uống say thì được dùng. Nếu nước uống mà bị say thì không được uống. Vị nào uống sẽ như pháp trị. 11. Dùng thuốc

Thế Tôn ở Tỳ-xá-ly. Bấy giờ chúng Tăng nhận được nhiều đồ ăn thức uống cúng dường. Cơ thể các tỳ-kheo bị bệnh thấp.1 [877a1] 1 Hoạn thấp 患濕;

T22. 877a Chương vii. Thuốc

Bạch Phật. Đức Phật cho phép làm thuốc thổ hạ; cần cháo canh, cho phép cháo canh. Cần thịt chim rừng, cho phép. Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh đau đầu, thầy thuốc bảo nhỏ nước vào lỗ mũi. Phật cho phép nhỏ. Vị ấy không biết dùng nước gì để nhỏ. Đức Phật bảo: Dùng bơ, dầu, mỡ, để nhỏ. Vị ấy không biết phương pháp nhỏ như thế nào? Đức Phật bảo: Cho phép dùng lông dê hay kiếp-bối, lông chim, nhúng vào dầu rồi sau đó nhỏ vào lỗ mũi. Khi nhỏ dầu chảy ra xung quanh. Đức Phật bảo làm cái ống để nhỏ. Vị kia dùng vật quý giá làm cái ống. Đức Phật dạy: Không được dùng vật quý giá để làm, mà nên dùng xương, răng, sừng, thiếc, đồng, bạch lạp, chì, kẽm, trúc, tre, hay cây để làm. Vị kia không rửa sạch mà đem cất. Đức Phật dạy: Không được không rửa mà đem cất. Rửa rồi chưa khô nên sau đó trùng sanh. Đức Phật dạy: Rửa sạch chưa khô không được đem cất. Nên hơ cho khô rồi mới đem cất.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh đau đầu, thầy thuốc bảo nhỏ thuốc vào lỗ mũi, thuốc không vào. Đức Phật cho phép lấy tay xoa trên đầu, hoặc chà xát ngón chân cái, hay dùng váng sữa đông đặc trét vào lỗ mũi.

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo mắc bệnh thống phong, thầy thuốc bảo xông hơi. Đức Phật cho phép dùng hơi để xông. Bấy giờ cần cái ống đồng để xông hơi. Đức Phật cho phép làm cái ống. Vị kia dùng vật báu để làm. Đức Phật dạy: Không được dùng vật báu để làm. Nên dùng xương, răng, sừng, thiếc, đồng, bạch lạp, chì, kẽm hoặc cây để làm. Nếu sợ lửa đốt cháy, bị hở hơi, cho phép dùng thiết để lót. Hoặc sợ ống đồng rơi xuống. Đức Phật cho phép làm cái đãy để đựng. Dùng tay cầm không chặt; Đức Phật cho phép làm cái dây để cột đeo trên vai. Vị kia cần dùng thuốc hoàn. Đức Phật cho phép chế. Nếu tay cầm không bảo đảm thì nên để trong cái đãy của ống đồng để xông.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị mụt nhọt, thầy thuốc bảo làm thuốc để thoa mụt nhọt. Đức Phật dạy cho phép làm. Mụt nhọt kia bị cương mủ, nên dùng dao mổ ra để thoa thuốc. Từ nay trở đi đức Phật cho phép 57

877b

dùng dao để mổ mụt nhọt. Mụt nhọt bị hôi thối, nên rửa cho sạch bằng nước rễ cây, cành cây, cọng cây, lá, bông, trái đã nấu sôi; hoặc rửa bằng nước tiểu. Bấy giờ, dùng tay kì rửa, bị đau, nên dùng lông chim để rửa. Nếu nước thuốc bị chảy, nên dùng vật gì ngăn xung quanh. Nếu sợ khô, thì dùng dầu thoa ở trên, lấy cái gì che lại. Nếu mụt bị thối, thì dùng hương thơm để thoa.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh sốt rét, đức Phật cho phép dùng cái y dày để đắp. Nếu vẫn còn lạnh, nên dùng cái ngọa cụ bằng dạ chăn phủ lên trên. Nếu không hết lạnh, thì cho phép một tỳ-kheo cùng nằm. Có vị cẩn thận sợ không dám cùng nằm với tỳ-kheo bệnh. Đức Phật dạy: "Cho phép cùng nằm với tỳ-kheo bệnh." Bấy giờ, có bạch y bệnh, đến trong Tăng-già-lam, tỳ-kheo phải chăm sóc bệnh. Các tỳ-kheo bạch [877b] Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép. Phương tiện hướng dẫn họ khen ngợi Phật, Pháp, Tăng. Việc gì cần giúp thì giúp cho họ."

Khi người bệnh ấy qua đời. Các tỳ-kheo e ngại không dám chôn, vì đức Thế Tôn có dạy: Không được chôn cất người bạch y. Các tỳkheo bạch Phật, Phật dạy: "Nên vì tịnh Tăng-già-lam mà chôn cất." Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo cạo lông ba chỗ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được cạo lông ba chỗ."

Bấy giờ nhóm sáu tỳ-kheo cùng nhau xem lông hậu môn, xem thử lông ai dài lông ai ngắn và đã thoa thuốc gì? Các tỳ-kheo bạch Phật, Phật dạy: "Không được cùng nhau xem lông hậu môn, và hỏi ai lông dài lông ngắn, cùng đã thoa thuốc gì.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo dùng dầu bơ nhểu vào đường đại tiện. Đức Phật dạy: "Không được nhểu."

Vị kia nhờ người nhểu. Đức Phật dạy: Không được nhờ người nhểu. Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo an cư ở phương bắc xong, thân thể gầy còm, nhan sắc tiều tụy, đến chỗ đức Phật nơi tịnh xá Kỳ-hoàn, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, đức Thế Tôn an ủi khách tỳ-kheo: "Nơi trú xứ của các thầy có được an lạc hay không? có hòa hợp không? Không vì vấn đề khất thực mà vất vả chăng?"58

T22. 877b Chương vii. Thuốc

Khách tỳ-kheo thưa: "Trú xứ được an lạc; hòa hợp không có tranh cãi. Nước đó không có cháo, nên con không nhận được cháo, do đó khí lực bị tiều tụy."

Đức Phật hỏi rằng: "Nước kia thường ăn những thức ăn gì?" Các tỳ-kheo thưa: "Nước kia thường dùng thức ăn bằng bánh." Đức Phật dạy: "Cho phép ăn bánh."

Lúc bấy giờ, có người mua ngựa ở nước Ba-la-nại đến nước Xá-vệ, muốn làm cho chúng Tăng những bánh, bột đậu,1 lương khô, hũ đựng bột,2 đồ lường bột, muối và hũ đựng muối; dấm và bình dấm; thùng gỗ3, cái thìa, cái vá, ma cao, chén, cúng gối, cúng thức ăn bằng củ, bằng cọng, bằng lá, bằng hoa, bằng trái, bằng dầu, bằng mè, bằng đường cát đen, đồ ăn nghiền nát. Đức Phật dạy: "Tất cả thức ăn trên được thọ nhận."

Các tỳ-kheo ăn như vậy, không biết cháo này thuộc về thức ăn hay chẳng phải thức ăn,4 được thỉnh hay chẳng phải thỉnh, túc thực hay chẳng phải túc thực.5 Phật dạy: "Nếu lấy cọng cỏ vẽ ngang qua mà không có dấu là chẳng phải thức ăn, chẳng phải thỉnh, chẳng phải túc thực."

Bấy giờ, tỳ-kheo có ý nghĩ: Uống nước nấu cơm là thức ăn hay chẳng phải thức ăn, được thỉnh hay chẳng phải thỉnh, có túc thực hay không? Đức Phật dạy: "Nếu không chen lẩn cơm nát mà uống thì chẳng phải thức ăn, chẳng phải thỉnh, chẳng phải túc thực." Bấy giờ, các tỳ-kheo có ý nghĩ: Không biết bánh là thức ăn hay chẳng phải thức ăn, là thỉnh hay chẳng phải thỉnh, có túc thực hay 1 Đậu khứu 豆糗. Khứu: gạo lúa mạch rang khô, hay cơm khô, hay lương khô (Khang Hy). Xem các cht. liên hệ trên.

2 Khứu liêm 糗签. Viết đúng là 奩; Hành sự sao 10 (tr.126c19) 3 Mộc đảng 木欓. Khang Hy: đảng, thùng bằng gỗ. 4 Thuộc về thực phẩm chính, tức năm loại chánh thực hay bồ-xà-ni. Các thức ăn này liên hệ các điều luật về thọ thỉnh và túc thực. 5 Xem ba-dật-đề 35 (Phần I, Ch.v).

877b

không? Đức Phật dạy: "Chẳng phải thức ăn, cho đến chẳng phải túc thực."

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo trộn thức ăn với muối cách đêm.1 Phật dạy: "Không được trộn muối cách đêm với thức ăn để ăn." Bấy giờ, Tôn giả Ưu-ba-li để trống vai bên hữu, quỳ gối bên hữu sát đất, chấp tay bạch Phật: "Nên uống thuốc tận hình thọ vào lúc nào?"

Đức Phật dạy tôn giả: "Không được dùng tuỳ tiện. Mà chỉ khi nào tỳ-kheo có nhân duyên bệnh mới uống thuốc tận hình thọ. 1 Cộng túc diêm 共宿鹽; muối ngủ chung, muối được phép để cách đêm. Muối ăn được; thức ăn không ăn được. Cố ý trộn hai thứ để làm thức ăn, ăn được. 60

CHƯƠNG VIII

Y CA-THI-NA

1. Năm công đức

[877c6] Bấy giờ, Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Khi ấy có số đồng tỳkheo an cư ở nước Câu-tát-la1 xong, ngày mười lăm tự tứ, ngày mười sáu đến hầu thăm đức Thế Tôn. Trên đường đi, họ gặp mưa. Y phục đều bị ướt, phải vất vả, vì tăng-già-lê quá nặng. Họ đến chỗ đức Thế Tôn tại Xá-vệ, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn an ủi các tỳ-kheo rằng:

"Các thầy trụ chỉ có được hòa hợp, an lạc không? Khất thực có bị vất vả không? Đi đường có bị mỏi mệt không?"

Các tỳ-kheo thưa:

"Chúng con trụ chỉ được hòa hợp an lạc. Không khổ sở vì khất thực.

"Bạch Đại Đức, có số đồng tỳ-kheo an cư ở nước Câu-tát-la xong, ngày mười lăm tự tứ, ngày mười sáu đến hầu thăm đức Thế Tôn. Trên đường đi, họ gặp mưa. Y phục đều bị ướt, phải vất vả, vì tănggià-lê quá nặng." Lại có số đông tỳ-kheo trì y phấn tảo ở tại xứ tuyết lạnh. Hạ an cư nơi trú xứ nọ, ngày mười lăm tự tứ xong, ngày mười sáu ôm cả y cũ và y mới lên đường về hầu Thế Tôn. Trên đường đi gặp mưa, y phục ướt sủng trở nên nặng, hết sức vất vả. Về đến tịnh xá Kỳhoàn, họ đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân đức Thế Tôn, rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật an ủi các tỳ-kheo:

"Các thầy trụ chỉ có được hòa hợp an lạc không? Không bị khổ sở vì khất thực chăng?"

1 Pāli, Kathinakkhando, Vin.i. 253: có 30 tỳ-kheo, là những vị sống a-lan-nhã, ở nước Pāvā.

878a

Trả lời: "Chúng con sống hoà hiệp, an lạc. Không vất vả vì khất thực.

"Bạch Đại đức, có số đông tỳ-kheo trì y phấn tảo ở tại xứ tuyết lạnh. Hạ an cư nơi trú xứ nọ, ngày mười lăm tự tứ xong, ngày mười sáu ôm cả y cũ và y mới lên đường về hầu Thế Tôn. Trên đường đi gặp mưa, y phục ướt sủng trở nên nặng, hết sức vất vả. "

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo và bảo các tỳ-kheo: "An cư xong, có bốn việc cần phải làm: Tự tứ, giải giới, kết giới, thọ y công đức.1 Bốn việc này, an cư xong cần phải làm.

Có năm nhân duyên để thọ y công đức: Có y dư,

2 không [878a1]

mất y,3 ăn biệt chúng,4 lần lượt ăn,5 trước bữa ăn và sau bữa ăn được vào xóm làng mà không dặn tỳ-kheo khác.6 Có năm nhân duyên như vậy nên thọ y công đức.

"Thọ y công đức rồi sẽ được năm việc lợi: Được chứa y dư, lìa y ngủ, ăn biệt chúng, lần lượt ăn, trước bữa ăn và sau bữa ăn không dặn tỳ-kheo khác được vào xóm làng. Thọ y công đức rồi sẽ được năm điều lợi như vậy."

1 Công đức y 功德衣. Pāli: kaṭhina. Mahāvagga vii, Vin. i. 254. 2 Ni-tát-kỳ 1: súc trưởng y.

3 Ni-tát-kỳ 2: ly y túc.

4 tỳ-kheo, ba-dật-đề 33: biệt chúng thực.

5 tỳ-kheo, ba-dật-đề 32: triển chuyển thực. Ngũ phần, Tăng kỳ, như Tứ phần. Pāli (Vin.i. tr.254) thay điều này bằng: nơi nào nhận được y, Tăng nơi đó chia (yo ca tattha cīvaruppādo so nesaṃ bhavissati). Y chỉ phân chia cho các tỳ-kheo trong trú xứ an cư cùng dự phần ca-thi-na. Khi cần chia cho các tỳ-kheo trú xứ khác đến, phải xả ca-thi-na. Luật Căn bản, Kiết-sỉ-da sự, có hai nhóm lợi. Nhóm một, 5 điều lợi: 1. chứa y quá 10 ngày; 2. chứa y quá 1 tháng; 3. không phạm ly y túc; 4. du hành nhân gian chỉ cần hai y; 5. tùy ý chứa y dư nhiều ít. Nhóm hai, 5 điều: 1. biệt chúng thực; 2. sác sác thực; 3. tục gia không mời vẫn có thể đến thọ thực; 4. được phép tùy ý xin y nhiều ít; 5. từ khi thọ, trong vòng năm tháng, mọi tài vật có được đều thuộc lợi dưỡng kiết-sỉ-na.

6 tỳ-kheo, ba-dật-đề 42.

T22. 878a Chương viii. Y Ca-thi-na

2. Y như pháp

Chúng Tăng nên thọ y công đức như vầy:

Y mới nhận được, y do đàn-việt cúng, y phấn tảo, y mới, y cũ. Y mới thì thiếp1 rồi tác tịnh; hoặc đã giặt;2 giặt xong rồi nạp,3 sau đó tác tịnh.

Y không do tà mạng được, không do xem tướng số mà được, không do móng ý mà được, không để cách đêm, không phải y xả đọa4 rồi tác tịnh. Phải là y nhận trong ngày. Những trường hợp trên là y đúng pháp.

Y năm điều thì mười ô, bốn phía có viền. Y như vậy, Tăng nên thọ dùng làm y công đức. Nếu quá mức này cũng có thể thọ được. Nên tự giặt nhuộm, trương ra, cắt may làm thành mười mảnh, rồi ráp lại thành y. Nên thọ ở trước chúng Tăng, như vậy là Tăng đã thọ y công đức xong.

Thế nào gọi là Tăng thọ y công đức không thành? Không phải chỉ giặt rồi là thành thọ y công đức. Không phải chỉ trương ra may. Không phải chỉ viền. Không phải chỉ cắt thành bức. Không phải chỉ viền biên. Không phải chỉ kết cái khuy. Không phải chỉ làm thành lá. Không phải chỉ đặt cái khâu, là thành y công đức. Hoặc do tà mạng mà được y; do siểm khúc được y; do xem tướng số mà được y; do mớm ý được y; hay cách đêm được y; y xả đọa không tác tịnh; không phải y nhận trong ngày. Các trường hợp trên, không đúng pháp thọ y. Y bốn phía không được viền; không thọ trước Tăng; hoặc có nạn; hoặc không có tăng-già-lê; ngay dù Tăng thọ y công đức như pháp mà vị kia ở ngoài giới, tự mình thọ y, như vậy cũng không thành thọ y công đức.

8 Xem, tỳ-kheo, ba-dật-đề 60.

2 Đây nói y (vải) cũ, dùng làm y ca-thi-na.

3 Nạp, tức làm thành nạp y; cắt y (vải) cũ thành từng mảnh rồi khâu lại. 4 Xem đoạn dưới: y xả đọa không tác tịnh, không thành thọ. 63

878b

Thế nào gọi là thọ y công đức được thành tựu? Hoặc y mới được, y đàn-việt cúng, y phấn tảo, hoặc là y mới, hay y cũ. Y mới thì phải thiếp rồi tác tịnh. Nếu (y cũ) đã giặt, giặt rồi nạp và tác tịnh. Chẳng phải do tà mạng mà được, chẳng phải do siểm khúc mà được, chẳng phải do xem tướng số mà được, chẳng phải cách đêm, không phải y xả đọa tác tịnh, y nhận được trong ngày. Y năm điều mười khoảng cách, bốn phía có viền, hoặc y quá hơn mức độ đó thọ làm y công đức. Tự mình giặt nhuộm, tự tay trương ra, cắt may thành mười mảnh rồi ráp lại thành y. Cần phải thọ giữa chúng Tăng. Như vậy là chúng Tăng đã thọ y công đức xong. Hoặc y công đức được thọ như pháp như vậy, ở trong giới mà thọ y công đức, như vậy gọi là thành thọ công đức y.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo dùng [878b] y được nhuộm màu lớn1 làm y công đức để thọ trước Tăng. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được dùng y nhuộm màu lớn làm y công đức." Vị kia dùng gấm làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng gấm làm." Vị kia dùng sắc trắng, Phật dạy: "Không được dùng sắc trắng để làm. Từ nay về sau cho phép dùng màu ca-sa."

3. Thọ y

Lúc bấy giờ, có trú xứ nọ, hiện tiền Tăng nhận được y công đức đại quý giá, tỳ-kheo kia không biết nên như thế nào? Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

Cho phép tác pháp, bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Hôm nay chúng Tăng thọ y công đức. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận hòa hợp thọ y công đức. Đây là lời tác bạch."1 1 Đại sắc 大色, chỉ bốn màu chính.

T22. 878b Tác bạch như vậy rồi, sai một tỳ-kheo hỏi rằng: "Vị nào có thể thọ trì y công đức này?"

Chương viii. Y Ca-thi-na

Trả lời:

"Tôi có thể thọ trì."

Trong chúng nên sai một người có khả năng tác yết-ma tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận sai tỳ-kheo tên... vì Tăng thọ trì y công đức. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng sai tỳ-kheo tên... vì Tăng thọ trì y công đức. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng sai tỳ-kheo... vì Tăng thọ trì y công đức thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"Tăng đã sai tỳ-kheo... vì Tăng thọ trì y công đức rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Tăng yết-ma giao y cho tỳ-kheo thọ trì. Văn yết-ma như sau: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng nơi trú xứ này nhận được y vật có thể chia, hiện tiền Tăng nên chia. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng giao y này cho tỳ-kheo... Tỳ-kheo này vì Tăng thọ trì y công đức này, ở trong trú xứ này. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng trong trú xứ này nhận được y vật có thể chia, hiện tiền Tăng nên chia. Nay Tăng đem y này giao cho tỳ-kheo... Tỳ-kheo này sẽ vì Tăng thọ trì y công đức này, trong trú xứ này. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng giao y này cho tỳ-kheo... thọ làm y công đức trong trú xứ này, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. 1 Tác bạch này của Tứ phần gồm luôn cả ba pháp yết-ma trong Ngũ phần: 1. Bạch yết-ma chuẩn nhập một y vật làm y ca-thi-na; 2. Bạch yết-ma Tăng sai một hay nhiều tỳ-kheo may y ca-thi-na; 3. Bạch yết-ma Tăng sai tỳ-kheo làm người thọ trì ca-thi-na.

878c

Tăng đã đồng ý giao y cho tỳ-kheo... này rồi. Tăng đã đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Tỳ-kheo kia [878c] nên đứng dậy cầm y đưa đến từng tỳ-kheo một, tùy theo khoảng cách mà tay các tỳ-kheo vừa sờ đụng y, nói rõ ràng tướng của y và nói tiếp như vầy:

"Y này chúng Tăng sẽ thọ làm y công đức. Y này nay chúng Tăng thọ làm y công đức. Y này chúng Tăng đã thọ làm y công đức rồi.

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. Các tỳ-kheo kia nên nói như vầy:

"Người thọ y này đã thiện thọ. Công đức trong đây có phần của tôi."

Vị tỳ-kheo kia nên trả lời:

"Vâng."

Lúc bấy giờ, Tôn giả Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, bạch đức Thế Tôn rằng:

"Ba câu1 này là vì đời quá khứ, hay vì đời vị lai, hay vì đời hiện tại để thọ y công đức hay chăng?"

Đức Phật dạy Tôn giả Ưu-ba-ly:

"Nếu nói đầy đủ, nên nói chín câu2 như vậy, chứ không phải vì quá khứ thọ y công đức mà nói ba câu. Cũng không phải vì vị lai thọ y công đức mà nói ba câu hay vì hiện tại thọ y công đức mà nói ba câu. Tại sao vậy? Này, Ưu-ba-ly, quá khứ đã qua rồi, vị lai chưa đến. Cho nên, vì hiện tại thọ y công đức nên nói ba câu mà thôi." Nếu nhận được y chưa may thành thì chúng Tăng nên tác yết-ma sai tỳ-kheo may. May thành y xong nên như pháp thọ liền. 1 Văn thọ y mà từng tỳ-kheo một nói ba lần trước kia. 2 Văn thọ y trên chia thành ba thời nói riêng. Mỗi thời nói ba lần. 66

T22. 879a Chương viii. Y Ca-thi-na

Nhóm sáu tỳ-kheo xuân-hạ-đông, lúc nào cũng thọ y công đức. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được xuân, hạ, đông lúc nào cũng thọ y công đức. Từ nay về sau cho phép tự tứ xong, không thọ y công đức thì một tháng, có thọ y công đức thì năm tháng." 1

4. Xuất y

Nhóm sáu tỳ-kheo không chịu xuất y công đức vì nghĩ rằng, để hưởng năm việc phóng xả lâu hơn. Các tỳ-kheo bạch Phật, Phật dạy:

"Không được có ý nghĩ như vầy: để hưởng năm việc phóng xả lâu hơn mà không xuất y công đức. Từ nay về sau, cho phép hết bốn tháng mùa đông, Tăng phải xuất y công đức." Nên xuất y công đức như vầy:

Tập Tăng hòa hợp, người chưa thọ đại giới đã ra; người không đến thuyết dục. Tăng nay hợp để làm gì? Trả lời rằng: Xuất y công đức. Tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Hôm nay chúng Tăng xuất y công đức, nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận nay Tăng hòa hợp xuất y công đức. Đây là lời tác bạch."

Nên tác bạch như vậy để xuất y công đức. Nếu không xuất, để quá thời gian đã định của y công đức, phạm đột-kiết-la. Có tám nhân duyên để xả y công đức:2 Ra đi, y thành, y chưa thành, mất y, mất hy vọng, nghe xả, xuất giới, đồng xả. Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, đi ra ngoài giới [879a1] với ý nghĩ đi luôn không trở lại. Ra đi,1 liền mất y công đức. 1 Được thọ năm việc phóng xả tức nới lỏng. Xem trên. 2 Y mất hiệu lực đối với cá nhân tỳ-kheo trong 8 trường hợp. 67

879a

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, đi ra ngoài giới để may y. Vị kia may y xong, liền mất y công đức.

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới với ý nghĩ: Không may y cũng không trở lại trú xứ. Y chưa xong2 là xả y công đức. Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới may y đã xong. Khi tỳ-kheo mất y ấy, y công đức cũng mất.

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới với hy vọng được y. Tỳ-kheo kia ra ngoài giới, đến chỗ hy vọng được y. Tỳ-kheo thấy chỗ đó rồi, mà không được y. Hy vọng bị mất, không có chỗ nào để đặt hy vọng nữa. Hy vọng ấy đã bị mất, mất luôn y công đức. Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới may y. May y rồi, nghe tin chúng Tăng xuất y công đức. Vị kia khi vừa nghe, khi ấy mất y công đức.

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới may y xong. Nhiều lần có ý nghĩ là trở về. Khi còn ở ngoài giới, chúng Tăng xuất y công đức. Vị kia ở ngoài giới mất y công đức.

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ở ngoài giới may y. Y kia dù may xong hay may chưa xong, trở về lại trú xứ. Tỳ-kheo kia hòa hợp cùng xuất y công đức. Đó là tám trường hợp xả y công đức.3 Lại có sáu nhân duyên: tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới với ý nghĩ không trở lại. Ra đi tuy chưa được y, nhưng vẫn mất y công đức. (Trong tám trường hợp trên, trừ hai trường hợp mất y và mất hy vọng).

1 Bước chân ra khỏi cương giới trú xứ, nơi thọ y ca-thi-na. 2 Y bất cánh 衣不竟. Kiết-xỉ-na sự: bất quyết định. Tỳ-kheo ra ngoài giới để tìm cầu y. Khi ra khỏi, có ý không trở về; nếu may y, ca-thi-na liền xả khi y chưa may xong.

3 Ngũ phần, 8 trường hợp xả: 1. Hết thời hạn. 2. Y bị mất. 3. Nghe (Tăng) đã xả. 4. Đi xa. 5. Mất hy vọng (được y). 6. Y ra khỏi giới. 7. Người ra khỏi giới. 8. Bạch nhị yết-ma xả.

T22. 879b Chương viii. Y Ca-thi-na

Lại có sáu nhân duyên: tỳ-kheo thọ y công đức rồi, mang y ra ngoài giới để may y. Khi ngoài giới may y xong, liền mất y công đức. (Trong tám trường hợp trên, trừ hai trường hợp mất y và mất hy vọng).

Chưa được y lại có mười lăm vế. (Kế đó, đã được y, cũng có mười lăm vế). Được y, chưa được y, cũng có mười lăm vế. (Trường hợp này lẫn lộn với tám điều trên nên không chép ra). Lại có mười hai nhân duyên.

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra đi, hy vọng cầu y, đạt được chỗ hy vọng cầu y. Ở ngoài giới may y, may y xong mất y công đức (vế 'may chưa xong' cũng như vậy, mất cũng như vậy, hy vọng mất như trên).

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra đi, hy vọng được y, không nói với người sẽ trở lại. Ra ngoài giới đến chỗ hy vọng y, mà không được y hy vọng, lại được y chẳng phải chỗ hy vọng. Ở ngoài giới may y. May y xong, liền mất y công đức. (May chưa xong cũng như vậy, mất cũng như vậy, hy vọng mất như trên). Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi,[879b] ra đi, không nói với người sẽ trở lại, cũng không có ý trở lại. Ở ngoài giới đến chỗ hy vọng y, được y chỗ hy vọng. Ở ngoài giới may y. May y xong, liền mất y công đức. (May không thành cũng như vậy, mất cũng như vậy, hy vọng mất như trên).

Lại có mười hai nhân duyên: Đặng y chỗ hy vọng, không đặng y chỗ hy vọng, đồng như mười hai nhân duyên trên. Lại có chín nhân duyên:

Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra đi, chưa đặng y. Ở ngoài giới, các tỳ-kheo khác hỏi: "Thầy ngủ ở đâu? Y thầy ở đâu? Sao không mang đến tôi sẽ may y cho thầy?" tỳ-kheo kia trở về đến trú xứ, nghe chúng Tăng xuất y công đức. Ông nghĩ như vầy: "Nay Tăng xuất y công đức mà ta mới may y.

" May y xong mất y công đức.

(Không may y cũng như vậy; mất y cũng như vậy. Đây là ở trong 69

879b

giới nghe, có ba vế. Mang y ra ngoài giới, trên đường đi mà nghe, ba vế cũng như vậy. Mang y đến chỗ tỳ-kheo kia, ba vế cũng như vậy. Đây là chín nhân duyên. Kế đó, chín vế được y cũng như vậy. Được y không được y đều có chín nhân duyên cũng như vậy). Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, ra ngoài giới, đến địa phương khác, vị ấy nghĩ rằng: Nếu gặp được bạn lành thì sẽ đi, không gặp được bạn lành thì sẽ trở về. Đến giữa đường nghe chúng Tăng xuất y công đức, vị ấy nghĩ rằng ta đang may y. May y xong, vị kia mất y công đức. (May chưa xong cũng như vậy; mất y cũng như vậy; ngoài giới cũng như vậy; nghe cũng như vậy, có năm vế). Nếu tỳ-kheo thọ y công đức rồi, muốn đến chỗ vắng vẻ thanh tịnh; nếu thích thì vị kia sẽ ở, không thích thì về lại. Tỳ-kheo kia đến chỗ đó, nghe chúng Tăng xuất y công đức, vị ấy nói rằng ta đang may y, may y xong, tức xả y công đức. (May chưa xong cũng như vậy; mất y cũng như vậy; ngoài giới cũng như vậy; nghe cũng như vậy, có năm vế).

Có hai loại xả y công đức, tỳ-kheo trì y công đức ra ngoài giới ngủ, chúng Tăng hòa hợp cùng xả.

CHƯƠNG IX

CÂU-THIỂM-DI

1. Tránh sự phát khởi

[879b24] Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di.1 Bấy giờ có tỳ-kheo phạm giới. Trong chúng, có vị nói phạm; có vị nói không phạm. Trong số tỳ-kheo thấy phạm nói với tỳ-kheo không thấy phạm rằng: "Tỳ-kheo này thực sự có phạm chứ không phải là không phạm. "

Vị tỳ-kheo không thấy có tội kia hiểu, liền nói: "Tỳ-kheo này thật sự phạm giới, chứ chẳng phải là không phạm." Sau đó, cùng hoà hiệp, tác pháp cử tội.2 tỳ-kheo phạm tội nói: "Tôi không phạm. Cử tội phi pháp, không thành cử tội, không thành yết-ma."

[879c] tỳ-kheo này3 bèn đi vào nhân gian tìm bộ đảng; nói với các tỳ-kheo khác rằng:

"Tôi không phạm tội. Cử tội phi pháp, không thành cử tội. Yết-ma đối với tôi không thành tựu.

Tỳ-kheo kia thấy như vầy: "Tỳ-kheo này không phạm tội. Cử tội phi pháp, không thành cử tội, không thành yết-ma." Tỳ-kheo phạm tội liền dẫn các tỳ-kheo tùy cử1 là bộ đảng của mình, đến chỗ tỳ-kheo mà trước kia nói là không thấy phạm, nói rằng: 1 Câu-thiểm-di 拘睒彌, Thập tụng: Câu-xá-di 俱舍彌. Phiên âm thường gặp: Kiêu-thưởng-di 憍賞彌. Skt. Kauśāmbī. Pāli: Kosambī, thủ phủ của vương quốc Vaṃsa (Skt. Vatsa).

2 Thập tụng: tác yết-ma bất kiến tẩn 不見擯, đuổi đi vì không chịu nhận tội. Pāli: āpattiyā adassane ukkhipiṃsu, xả trí (gạt tỳ-kheo ấy qua một bên) vì không chịu nhận tội.

3 Thập tụng: tỳ-kheo bị đuổi là vị giỏi pháp, giỏi luật, nổi tiếng, có thế lực, được nhiều người hỗ trợ. Pāli, Vin.i. 337: nói như Thập tụng.

879c

"Này trưởng lão, tỳ-kheo này không phạm giới, không thành cử, phi pháp cử tội kẻ khác, yết-ma không thành." Tỳ-kheo này2 trở lại thấy không phạm nên nói: "Vị kia không phạm tội, không thành cử tội, phi pháp cử tội yết-ma không thành.

Vị bị cử kia cùng tỳ-kheo tùy cử, bèn yết-ma thuyết giới tách riêng3 các tỳ-kheo thấy tội.

2. Biệt bộ yết-ma

Bấy giờ tỳ-kheo cử tội đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Phật rằng:

"Tỳ-kheo bị cử và các tỳ-kheo tùy cử yết-ma cùng với chúng con đã thành yết-ma thuyết giới biệt bộ."

Đức Phật dạy:

"Đây là những kẻ ngu si phá Tăng. Nếu những vị kia yết-ma thuyết giới như lời Ta dạy thì yết-ma thành tựu, không phạm.4 Nếu các ngươi cũng yết-ma thuyết giới như lời Ta dạy thì cũng thành tựu, không phạm. Tại sao vậy? Vì có hai trú xứ bất đồng: tỳ-kheo kia tự tác thành trú xứ bất đồng, hoặc chúng Tăng cho tác thành trú xứ bất đồng.

Thế nào gọi là tỳ-kheo kia tự tác thành trú xứ bất đồng? 1 Tùy cử tỳ-kheo 隨舉比丘: tỳ-kheo tùy thuận với tỳ-kheo bị cử. Pāli: ukkhitānuvattaka bhikkhu. Những hình thức xả trí (Vin.i. 339): không mời, không yết-ma chung, không ngồi chung, không ở chung phòng… 2 Thập tụng: Một số tỳ-kheo được tỳ-kheo bị đuổi thuyết phục. Số khác vẫn giữ quan điểm. Tăng chia thành hai bộ, tranh chấp nhau. 3 Biệt bộ thuyết giới yết-ma 別部說戒羯磨; sự phá Tăng đã thành hình. 4 Vin.i. 340: tỳ-kheo bị cử tác yết-ma thuyết giới trong giới, yết-ma như pháp; trong khi đó, tỳ-kheo cử tội ra ngoài giới tác yết-ma thuyết giới; yết-ma như pháp. Cả hai đều hợp pháp, vì tác pháp yết-ma trong hai trú xứ khác nhau. 72

T22. 880a Chương ix. Câu-thiểm-di

Nếu tỳ-kheo phá Tăng kia đi ra ngoài tìm cầu bạn đảng. Như vậy, tỳ-kheo tự tác thành trú xứ bất đồng.

Thế nào gọi là chúng Tăng tác thành cho trú xứ bất đồng? Tăng tác pháp yết-ma không thấy phạm, yết-ma không sám hối, yết-ma không bỏ ác kiến.1 Như vậy gọi là chúng Tăng tác thành cho trú xứ bất đồng. Đây là hai trú xứ bất đồng. Có hai đồng trú xứ: tỳ-kheo tự tác thành đồng trú xứ, hoặc Tăng tác thành cho đồng trú xứ.

Thế nào gọi là tự tác thành đồng trú xứ?

Tỳ-kheo phá Tăng này cùng với bộ đảng của mình đi tìm cầu bộ đảng tốt bên ngoài. Như vậy là tỳ-kheo tự tạo sự chung sống.2 Thế nào là Tăng tác thành cho đồng trú xứ?

Chúng Tăng hòa hợp, trước kia tác pháp yết-ma bất kiến phạm, yếtma bất sám, yết-ma bất xả ác kiến; nay Tăng hòa hợp giải các yếtma đó. Như vậy gọi là Tăng tác thành cho đồng trú xứ. Đó là hai đồng trú xứ.

Tỳ-kheo bị cử kia và tỳ-kheo tùy cử, cùng với tỳ-kheo tác cử này, gây đấu tranh, mạ nhục phỉ báng nhau, moi móc sở trường, sở đoản của nhau. Bấy giờ, các tỳ-kheo đến chỗ Phật, đảnh lễ, rồi ngồi lui qua một bên, bạch đức Thế Tôn rằng:

"Bạch Đại đức Thế Tôn, tỳ-kheo tùy cử, cùng với tỳ-kheo tác cử này, gây đấu tranh, mạ nhục phỉ báng nhau, moi móc sở trường, sở [880a1] đoản của nhau. Chúng con phải làm thế nào?" Đức Phật dạy: "Cho phép, khi Tăng bị vỡ, phi pháp hoà hợp, hãy nên cùng ngồi tại một chỗ như vậy, sao cho thân và miệng không 1 Bất kiến phạm 不見犯, bất sám hối 不懺悔, bất xả ác kiến 不捨惡見: đều thuộc yết-ma xả trí. Hình thức xả trí, xem cht. 4 trước. 2 Thập tụng: Tự tác cộng trú…, tỳ-kheo bị tẫn xả bộ chúng kia, về lại bộ chúng này.

880a

phát sinh sự xấu ác.1 Khi Tăng bị vỡ, nhưng như pháp hòa hợp, hãy ngồi xen kẽ từng người một."2

3. Hoà giải

Rồi thì, đức Thế Tôn đến chỗ tỳ-kheo bị cử, nói như vầy: "Các ngươi chớ nên phạm tội mà nói là không phạm, không sám hối. Tại sao vậy? Nếu tỳ-kheo phạm tội; các tỳ-kheo khác nói, 'Trưởng lão

phạm tội, có tự thấy hay không?' Đáp rằng: Không thấy. Nhưng tỳkheo kia đa văn, biết A-hàm, trì Pháp, trì Luật, biết Ma-di, có được nhiều bạn bè, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, quốc vương đại thần, các loại sa-môn, bà-la-môn, ngoại đạo. Tỳ-kheo phạm tội kia liền nghĩ rằng, 'Tỳ-kheo kia đa văn, biết A-hàm, trì Pháp, trì Luật, biết Ma-di, có được nhiều bạn bè, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bàtắc, ưu-bà-di, quốc vương đại thần, các loại sa-môn, bà-la-môn, ngoại đạo. Nay, nếu ta không thấy tội, tỳ-kheo kia liền vì ta tác pháp yết-ma bất kiến tội, yết-ma bất sám hối, yết-ma bất xả ác kiến. Hoặc tỳ-kheo kia tác pháp cử tội ta: yết-ma bất kiến, yết-ma bất sám hối, yết-ma bất xả ác kiến. Tỳ-kheo kia lại không cùng ta yếtma thuyết giới, không cùng ta tự tứ, đồng ở một nhà, đồng trú một chỗ, ngồi một giường, một phản, trước bữa ăn sau bữa ăn cũng không cung kính lễ bái, chấp tay tiếp đón nhau theo tuổi lớn nhỏ. Hay tỳ-kheo kia không cùng ta đồng một yết-ma, đồng một thuyết giới... cho đến không chấp tay tiếp đón nhau.3 Như thế thì trong Tăng sẽ phát sinh sự đấu tranh, mạ nhục phỉ báng nhau, moi móc sở trường, sở đoản của nhau. Như vây, Tăng sẽ bị vỡ, khiến cho Tăng bị bôi bẩn, khiến cho Tăng sống chia rẽ.'

1 Không ngồi gần nhau quá để có thể đấu khẩu hay đánh lộn. Vin.i. 341: bhinne saṅghe adhammiyāyamāne asammodikāya vattāmānaya ettāvatā na… hatthaparāmā-saṃ karissāmā ti āsane nisīditabbaṃ, "Tăng bị vỡ dẫn khởi phi pháp, bất hoà… ngồi xuống sao cho ‹chúng ta không vói tay đến nhau.›" 2 Pāli, ibid., bhinne saṅghe dhammiyāyamāne… āsanantarikāya nisīditabbaṃ, "Khi Tăng vỡ, nhưng như pháp, hoà hợp, hãy ngồi sát nhau (không gián cách)." 3 Các hình thức xả trí đối với tỳ-kheo bị yết-ma xả trí. 74

T22. 880b Chương ix. Câu-thiểm-di

"Nếu tỳ-kheo thấy sự phá Tăng này là nghiêm trọng thì nên theo lời người kia mà nói rằng 'Tôi có tội.

' Hãy nên như pháp sám hối.

"Thôi, hãy dừng lại, các tỳ-kheo, chớ đấu tranh nhau nữa. Chớ mạ nhục phỉ báng nhau; moi móc sở trường, sở đoản của nhau. Tất cả các ngươi phải nên hòa hợp, cùng họp một chỗ, đồng một thầy học, hoà hợp như nước với sữa, mới có lợi ích, sống an lạc trong chánh pháp của Phật."

Đức Thế Tôn sau khi khuyên bảo tỳ-kheo bị cử và các tỳ-kheo tùy cử như vậy rồi, liền đến chỗ tỳ-kheo tác cử kia, nói rằng: "Các ngươi chớ nên thường xuyên cử tội tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Trong khi tỳ-kheo phạm sự được tỳ-kheo kia hỏi, 'Trưởng lão

Nguồn: Kinh · Luật · Luận Đại thừa bản Việt — Không Hoa tập hợp. Bốn bộ A-hàm đã gỡ khỏi gói ngày 8/9/2026: gói Nikāya có đúng bốn bộ ấy, chia theo từng bài và kèm chú thích của dịch giả. Hai mục còn bản quyền đã chuyển sang gói cài tay, không phát hành lại. Tác phẩm của mình có trong gói mà không muốn, xin báo, sẽ gỡ ngay. Đợt 13 (9/2026): thêm các bộ kinh · luật · luận bản Việt phổ biến trên mạng (bộ chưa có trong gói), ghi công theo dịch giả từng bộ. Đợt 20 (10/2026): thêm và thay bản chép một số bộ kinh · luận bản Việt từ ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org), ghi công theo dịch giả từng bộ. Luật tạng (Tứ Phần Luật, Ma-ha Tăng-kỳ Luật): Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu, Bhikkhu Indacanda, HT. Tuệ Sỹ, HT. Thích Đức Thắng, HT. Tịnh Sự, HT. Thích Thanh Từ, HT. Thích Đỗng Minh, HT. Thích Phước Sơn, Nguyễn Văn Ngân, Tỳ kheo Thiện Minh, Tâm An – Minh Tuệ và các dịch giả khác. Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato, Bhikkhu Brahmali, Bhikkhu Bodhi, I.B. Horner, T.W. Rhys Davids, Thanissaro Bhikkhu, Marcus Bingenheimer, Samuel Beal và các dịch giả khác. Dữ liệu từ SuttaCentral, budsas.net (Bình Anson) và tamtangpaliviet.net.