Tam tạng Việt · Kinh Luật Luận Đại thừa · Luật tạng

Tứ Phần Luật, quyển 6

Dịch giả: Thích Đỗng Minh · Thích Đức Thắng dịch
Thông tin: Đại Chính số 1428

LUẬT TỨ PHẦN Quyển 6

VIỆN CAO ĐẲNG PHẬT HỌC HẢI ĐỨC 四分律

PHẦN THỨ TƯ

Quyển 6

Hán dịch:

Tam tạng Phật-đà Da-xá và Trúc-phật-niệm Việt dịch:

Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh Tỳ-kheo Thích Đức Thắng Hiệu chính và chú thích: Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng BAN TU THƯ PHẬT HỌC Pl. 2550 - 2006

PHẦN THỨ TƯ

TẠP PHÁP

CHƯƠNG I : PHÒNG XÁ CHƯƠNG II : TẠP SỰ CHƯƠNG III : NGŨ BÁCH TẬP PHÁP CHƯƠNG IV : THẤT BÁCH TẬP PHÁP TỲ-NI

CHƯƠNG V : ĐIỀU BỘ CHƯƠNG VI : TỲ-NI TĂNG NHẤT

CHƯƠNG I

PHÒNG XÁ

1. Ca-lan-đà Trúc viên

[936b25] Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại.

Bấy giờ có năm người1 từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa đức Thế Tôn: "Chúng con nên ở những loại phòng ốc nào, và sử dụng loại ngọa cụ nào?"

Phật nói: "Cho phép, ở nơi a-lan-nhã hoặc dưới gốc cây hay nơi phòng trống, nơi hang cốc, trong hốc núi, chỗ đất trống, bên đống cỏ khô, hay đụn cỏ, trong rừng, bên bãi tha ma, bên mé nước. Trải cỏ hay lá để ngồi."

[936c] Các tỳ-kheo nằm không có gối nên bị đau. Đức Phật cho phép, dùng đá, ngói, cây, cánh tay, hay một trong mười loại y để gối.

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Vua Bình-sa nước Ma-kiệt có ý nghĩ: "Nếu đức Thế Tôn đến đây, trước hết vào khu vườn nào, ta sẽ dâng cúng khu vườn ấy để làm tăng-già-lam. Trong thành Vươngxá, Ca-lan-đà Trúc viên2 này là vườn đứng vào hàng tuyệt hảo."3 Đức Thế Tôn biết tâm niệm nhà vua như vậy nên đến Ca-lan-đà Trúc viên trước tiên. Từ xa vua thấy đức Thế Tôn liền xuống voi, lấy chiếc nệm trên lưng voi xếp làm bốn lớp trải ra và cung kính thỉnh đức Thế Tôn ngồi. Đức Thế Tôn an tọa nơi chỗ ngồi, vua Bình-sa cầm bình nước rửa bằng vàng, dâng nước cho đức Phật và bạch:

1 Năm tỳ-kheo đầu tiên.

2 Xem Phần III, Ch.i, Thọ giới.

3 Xem Phần III, Ch.i, Thọ giới, Phần III. mục 1.5 Vua Bình-sa.

936c

"Trong thành Vương-xá này, khu Ca-lan-đà trong Trúc viên này là đẹp hơn tất cả. Nay con xin dâng cúng đức Thế Tôn. Xin Thế Tôn từ mẫn nạp thọ."

Đức Phật bảo vua: "Đại vương nên đem vườn này dâng cúng cho Phật và Tăng bốn phương. Tại sao vậy? Nếu tăng-già-lam, vườn hay vật trong vườn, phòng xá hay vật trong phòng xá, y bát, tọa cụ, ống đựng kim, tất cả sở hữu của Phật thì chư Thiên, người đời, ma vương, phạm vương, sa-môn, bà-la-môn, đều không thể dùng được, mà cung kính như bảo tháp."

Vua liền bạch Phật:

"Bạch Đại đức, con xin dâng cúng Ca-lan-đà Trúc viên này lên đức Phật và Tăng bốn phương. Xin Thế Tôn và bốn phương Tăng dũ lòng thương vì con mà thâu nhận." Đức Thế Tôn khuyến dụ bằng bài kệ sau đây: Cúng vườn và cây trái,

Cầu đò đưa rước người.

Đường dài thí giếng nước,

Và phòng nhà để ở.

Những người cúng như vậy,

Ngày đêm phước càng thêm.

Người trì giới vui pháp,

Sẽ được sanh đường lành.

Vua Bình-sa đầu mặt kính lễ sát chân đức Phật rồi ngồi lui qua một bên. Đức Thế Tôn vì vua phương tiện nói các pháp khiến vua được hoan hỷ. Vua nghe đức Phật nói pháp được hoan hỷ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ Phật rồi cáo lui. 2. Tinh xá

Bấy giờ, các tỳ-kheo, vào buổi sáng sớm, từ núi Kỳ-xà-quật đến thành Vương-xá. Trong thành có ông đại trưởng giả gặp các tỳ kheo, bèn hỏi: "Ban đêm Đại đức nghỉ ở đâu?" 8

T22. 937a Chương i. Phòng xá

Quý vị trả lời: "Nghỉ trong hang núi, bên mé nước, dưới gốc cây, nghỉ bên hòn đá, nghỉ trên bãi cỏ."

Ông trưởng giả hỏi: "Không có phòng xá hay sao?" "Không có."

Ông trưởng giả hỏi tiếp: "Nếu làm phòng xá có được hay không?" "Đức Thế Tôn chưa cho phép làm phòng xá."

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép, làm phòng xá."1 Ông trưởng [937a1] giả nghe đức Phật đã cho phép các tỳ-kheo làm phòng xá, liền làm sáu mươi biệt phòng2 tại núi Kỳ-xà-quật. Đầy đủ tất cả những thứ cần dùng. Rồi ông thỉnh Phật và Tăng sáng ngày mai đến thọ thực và cúng dường phòng xá. Trong đêm ấy, ông chuẩn bị các thức ăn ngon bổ. Sáng ngày, đi báo giờ. Đức Thế Tôn, vào lúc tảng sáng, cùng đại tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, khoác y, bưng bát, đến nhà ông trưởng giả, an tọa nơi chỗ ngồi. Ông trưởng giả tự tay châm chước đầy đủ các thức ăn tinh khiết ngon lành dâng lên Phật và Tăng. Các vị ăn xong, ông trưởng giả lấy bình bằng vàng đựng nước dâng lên đức Thế Tôn, rồi thưa: "Con cất sáu mươi phòng xá tại núi Kỳ-xà-quật. Đầy đủ tất cả những thứ cần thiết, vì phước đức, vì đại tế tự, để sanh đường lành. Nay con xin dâng cúng đức Phật và bốn phương Tăng. Cúi xin Thế Tôn từ mẫn thâu nhận."

Đức Thế Tôn nhận rồi, dùng những lời khuyến dụ sau đây để khuyến dụ:

Để ngăn sự lạnh nóng,

Và các loài ác thú,

1 Pāli, Cullavagga vi. Senāsanakkhandhakaṃ, Vin.ii. 246: Thế tôn cho phép năm loại phòng xá (pañca leṇānī): vihāraṃ: tinh xá, aḍḍhayogaṃ: nhà mái bằng, pāsādaṃ: nhà lầu, hammiyaṃ: tầng gác, guhaṃ: hang cốc. 2 Biệt phòng 別房. Ngũ phần 25: 60 phòng xá 房舍. Pāli (Vin.ii. 148): vihāra, tinh xá.

937b

Mòng, muỗi, các độc trùng,

Và ngăn che mưa nắng,

Bạo bệnh, cùng ác phong;

Tất cả đều ngăn che.

Trì giới không hủy phạm,

Siêng tu trong Phật pháp,

Bền chí và an vui,

Thiền định phân biệt quán.

Cúng phòng xá cho Tăng

Thế Tôn nói, bậc nhất.

Bấy giờ, trưởng giả thành Vương-xá lấy cái ghế thấp ngồi trước đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện thuyết pháp, khai hóa, khiến trưởng giả được hoan hỷ. Sau khi nói pháp cho ông trưởng giả, khai hóa, khiến cho hoan hỷ rồi, đức Thế Tôn từ chỗ ngồi ra về.

Khi vua Bình-sa nghe đức Thế Tôn đã cho phép chúng Tăng làm phòng xá, ông muốn phát nguyện xây cất đại giảng đường tại Calan-đà Trúc viên, như cung điện của vua ngự, cung cấp đầy đủ tất cả những vật cần thiết. Đức Phật cho phép làm. Có đàn-việt muốn xây lầu các1 cho Tăng. Phật cho phép. Có đànviệt muốn làm phòng tỳ-ma-na2 cho Tăng. Phật cho phép. Có đànviệt muốn làm phòng hình con voi3 cho Tăng. Phật cho phép. Có đàn-việt muốn làm các loại phòng xá cho Tăng. Phật cho phép. Các tỳ-kheo muốn làm phòng, Phật cho phép. Tùy theo phương pháp làm phòng, tất cả những gì cần cũng đều cho phép. Làm phòng rồi, nếu đất bị bụi bẩn nên dùng bùn để trét. [937b] Không 1 Lâu các 樓閣, thực chất là nhà sàn. Pāli: pāsāda. Xem cht. 4 trước. Cf. Vin. ii. 146

2 Tỳ-ma-na phòng 毘摩那房. Pāli: vimāna, thiên cung. Có lẽ chính xác là hammiya: tầng gác. Xem cht. 4 trước. 3 Tượng hình phòng 象形房, chưa rõ hình dáng thế nào. Có lẽ chính xác là aḍḍhayoga: nhà mái bằng; Hán đọc là hattharūpa? Xem cht. 4 trên. 10

T22. 937b Chương i. Phòng xá

có đồ trải để nằm nên sanh bệnh, đức Phật cho phép, dùng y lêdiên-đà, mạo-la, mạo-mạo-la, mao-lâu,1 hay một trong mười loại y để trải dưới đất. Nếu vẫn còn mắc bệnh, đức Phật cho phép làm giường.

Có năm loại giường, như trên.2 Có vị muốn giường bện,3 đức Phật cho phép bện nhưng trừ hai loại dây không được bện là da và tóc. Ngoài ra các loại dây khác được dùng để bện. Nếu dây không đủ thì xâu xuyên qua lỗ mộng để bện thưa.

Giường của vị kia không có đồ trải để nằm nên sanh bệnh. Phật cho phép làm nệm để trải nằm. Có vị không biết dùng vật gì để làm, Phật cho phép dùng rơm, cỏ, lông, hay kiếp-bối để độn vào trong. Nếu nệm nhỏ thì trương ra may dính vào bốn phía giường. Nếu đường viền của nệm bị hỏng thì nên vá lại. Nếu đồ độn bị dồn một chỗ thì khâu chập lại. Nếu nệm cáu ghét thì nên may chồng lên một lớp. Nếu may chồng lên mà vẫn cáu ghét thì nên làm tấm dạ nằm phủ lên trên.

Các tỳ-kheo không có gối, Phật cho phép làm gối. Các vị không biết làm như thế nào, Phật bảo may vuông hay tròn hoặc ba góc. 3. Giường nằm

1. Bấy giờ, tại thành Vương-xá, chúng Tăng nhận được nhiều gai xá-nậu.4 Các tỳ-kheo nghi không dám nhận. Đức Phật dạy: "Cho phép, thọ dụng để làm giường dây, giường cây hoặc dệt làm nệm, áo lót, hay làm đồ trải dưới đất, hoặc làm dây, làm nệm độn. Các tỳ-kheo nhận được giường bện bằng dây cỏ bạt-ma,5 Phật cho phép dùng.

1 Mao lâu 毛氀. Các phần trước đọc là cù-lâu. Xem Phần III, Ch. v, da thuộc. 2 Xem Phần I, Ch.v Ba-dật-đề 14, cht. 99-101. 3 Chức sàng 織床.

4 Xá-nậu ma 舍[少/(兔-、)]麻; vải bố bằng gai thô. Pāli: sāṇa. 5 Bạt-ma thảo 跋磨草.

937c

Rắn, bò cạp, rít, độc trùng vào trong phòng. Các tỳ-kheo chưa ly dục, thấy sợ. Phật cho phép làm chân giường. Nhóm sáu tỳ-kheo làm chân giường cao, đức Phật dạy:

"Không nên làm chân giường cao. Cao nhất là một thước năm hay một gang tay."1

2. Có tỳ-kheo cất y chỗ không bảo đảm. Phật bảo nên để bên đầu nằm. Hoặc để y sau lưng, nằm nghiêng, trở mình, đè lên y. Phật cho phép máng trên dây, hoặc trên cọc ngà voi, trên cột móc, trên giá y. Có vị để y thường mặc với y không thường mặc chung một chỗ, khi lấy y thường mặc để mặc, bị lộn. Đức Phật dạy: "Không nên để y thường mặc chung một chỗ với y không thường mặc."

3. Có vị đem bình bát để chung trong đãy với dép, ống đựng kim và dầu. Tỳ-kheo khác thấy, gớm. Đức Phật dạy:

"Đãy đựng bát, ống đựng kim để một chỗ. Đãy đựng dép, đồ đựng dầu để một chỗ."

4. Các tỳ-kheo ở trong phòng bị tối. Đức Phật cho thắp đèn. Cần dầu thì xin dầu. Cần đèn thì xin đèn. Cần đồ đựng dầu thì cho xin đồ đựng dầu. Tỳ-kheo không biết để cây đèn chỗ nào. Đức Phật dạy: Để bên góc của giường dây, giường cây, hoặc trên cái bình. Nếu để trên khám nơi vách, sợ kiến uống dầu, [937c] thì nên đậy lại. Nếu đèn không đủ sáng thì kéo tim cho cao lên. Dầu bẩn tay, cho phép làm đôi đũa. Đũa cây sợ cháy nên làm bằng sắt. 5. Phòng của tỳ-kheo kia, không có cánh cửa nên không chắc chắn, bị kẻ trộm, chăn bò, chăn dê vào lấy bình bát, ống đựng kim, tọa cụ. Đức Phật cho phép làm cánh cửa. Cần làm khung cửa. Phật cho phép. Nếu sợ đóng cửa, trong phòng có mùi hôi; đức Phật cho phép làm lỗ trên cánh cửa. Rắn, bò cạp theo lỗ vào phòng. Đức Phật cho phép lấy tấm ván, rèm ngăn lại.

1 Tỳ-kheo, ba-dật-đề 84: không được làm chân giường cao quá 8 ngón tay Phật. 12

T22. 937c Chương i. Phòng xá

Cửa không có khóa, kẻ trộm, chăn bò, chăn dê vào lấy y bát, ống đựng kim, tọa cụ của tỳ-kheo. Đức Phật cho phép làm khóa. Tỳkheo không biết gắn khóa vào chỗ nào. Đức Phật bảo gắn một bên, hoặc phía trên hay phía dưới. Không biết mở bằng cách nào. Đức Phật bảo để cái lỗ, làm một cái lưỡi gà cong, làm một cái móc. Nếu sợ tối, Phật cho phép trổ cửa sổ. Cửa sổ không được ngăn, bị kẻ trộm, chăn bò, chăn dê vào lấy y bát, ống đựng kim, tọa cụ. Đức Phật cho phép làm cánh cửa sổ bằng ván ngăn lại. Các vị ấy không biết làm bằng cách nào. Đức Phật dạy làm hình vuông hay hình tròn, hoặc như lỗ tai voi. Ban đêm sợ dơi bay vào, ban ngày sợ chim én bay vào. Đức Phật cho phép bện lưới lồng1 để ngăn. Hoặc làm song cửa sổ. Cửa sổ không có chốt, bị kẻ trộm, chăn bò, chăn dê vào lấy y bát, ống đựng kim, tọa cụ của tỳ-kheo. Đức Phật bảo cho phép làm chốt cửa. Tỳ-kheo phạm giới kéo cái dây mở cửa sổ lấy trộm y bát, ống đựng kim, tọa cụ của tỳ-kheo khác bỏ đi mất. Phật nói, cho phép làm cái chốt cài ngang qua. 4. Chăn màn

1. Nhóm sáu tỳ-kheo lấy ngọa cụ của chúng Tăng dùng riêng. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: không nên lấy ngọa cụ của chúng Tăng dùng riêng. Đức Phật cho phép làm dấu để biết. Các vị ấy không biết làm dấu như thế nào. Đức Phật dạy: cho phép làm cái hình ma-hê-đà-la,2 hay làm hình cái chén, hay hình dây nho, hay làm ngũ sắc, hay làm bông sen, hay ghi tên.

Nhóm sáu tỳ-kheo làm dấu hiệu của Tăng trên vật dụng riêng của mình. Các tỳ-kheo thấy, nói:

"Trưởng lão, đức Thế Tôn không nói như vầy sao, vật của chúng Tăng không nên dùng riêng?"

1 Lung sơ 籠疏. Vin.ii. 148: vātapāna-bhasikā (túi, bao cửa sổ). Bản dịch Anh cho là giống như bao cát chắn gió.

2 Ma-hê-đà-la 摩醯陀羅. Thần Mahīdhara, hay hình ngọn núi? 13

938a

Nhóm sáu trả lời: "Đây không phải là vật của chúng Tăng mà là vật của tôi."

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không nên làm dấu hiệu của chúng Tăng trên vật riêng của mình. Cho phép nhuộm làm dấu riêng của mình."

Nhóm sáu tỳ-kheo làm dấu hiệu riêng bằng hình tượng nửa mặt trăng, hoặc dấu hiệu tròn, làm dấu hiệu tia nắng, làm hình cây lúa, làm dấu hiệu một miếng gừng, làm dấu hiệu con bò. Đức Phật [938a1] dạy:

"Không nên làm như vậy. Cho phép làm như giọt nước rơi trên mặt đất, hay làm như viên phân bò, hoặc làm cái bánh xe." Có vị di chuyển ngọa cụ cố định trong phòng đến chỗ khác. Đức Phật dạy:

"Không nên di chuyển. Nên ghi rõ ràng ngọa cụ của phòng nào." 2. Có tỳ-kheo, có sa-di nhỏ nên muốn trong phòng có bức phên ngăn.1 Đức Phật cho phép làm.

Có Tỳ-kheo muốn mở ngõ tắt qua khúc ngăn trước phòng, đức Phật cho phép làm.

Muốn làm cái phòng trong ở phía sau, Phật cho phép làm. Cần cánh cửa, Phật cho làm cánh cửa. Cần vách, Phật cho làm vách. Cần vách phân nửa, Phật cũng cho làm. Cần làm giường lớn, Phật cho làm. Cần giường dây nhỏ, Phật cho làm. Cần giường đơn, Phật cho làm. Cần tấm phản, Phật cho làm. Cần đồ trải dưới đất cũng cho trải đất.

Có tỳ-kheo muốn làm cái phòng có bốn mái hiên thò ra, trên đó đặt lan can, Phật cho phép làm.

1 Ba-dật-đề 5: tỳ-kheo không được ngủ chung buồng với người chưa thọ đại giới. 14

T22. 938a Chương i. Phòng xá

5. Sảnh đường

1. Ngày Bố-tát, chúng tập đông, sảnh đường1 nhỏ không thể dung hết. Các tỳ-kheo bạch Phật, Phật cho phép làm lớn ra. Các vị ấy không biết làm thế nào. Đức Phật dạy:

"Hoặc vuông, hoăc tròn, hoặc dài, có hai phòng, ba phòng, bốn phòng; đều cho phép làm. Tất cả những thứ cần để làm nhà lớn, đều cho phép."

Bấy giờ, ở trong sảnh đường, mỗi người đều chiếm một giường nên không đủ chỗ. Đức Phật dạy:

"Nếu xấp xỉ ba tuổi hạ, ngồi chung một giường.2 Nếu vẫn không đủ thì nên làm giường dài, phản dài. Nếu vẫn không đủ thì bện cỏ làm chỗ ngồi.

" Bện cỏ làm chỗ ngồi, y bị rách. Phật dạy: "Nên dùng cỏ mềm quấn mép giường.

" Nếu vẫn không đủ dùng thì dùng nước

bùn rưới lên đất, rồi rải cát hay cỏ, lá cây lên trên để ngồi. Có vị cùng người nữ ngồi trên cỏ, lá. Phât dạy: "Không nên ngồi như vậy.

" Có vị cùng người nữ trải y. Phật dạy: "Không nên trải như vậy.

" Có vị cùng người nữ ngồi trên y. Đức Phật dạy: "Không nên ngồi như vậy.

" Có vị cùng người nữ ngồi trên đá. Phật dạy: "Không nên ngồi như vậy. Nếu một người leo lên mà đá không lung lay thì cho phép leo lên.

" Có vị cùng với người nữ lên thuyền,3

nghi. Phật dạy: "Cho phép đi đò ngang, hoặc ngồi, hoặc đứng, hoặc nằm."

2. Các tỳ-kheo đi kinh hành nơi đất trống, bị nắng, gió và mưa nên bệnh. Đức Phật cho phép làm nhà đi kinh hành.4 Các vị ấy không 1 Tập đường 集堂; nhà tập họp, hay hội trường của Tăng. Cũng gọi là giảng đường, thị giả đường, cúng đường. Pāli: upaṭṭhanasāla, Vin.ii. 153. 2 Vin.ii. 169: tivassantarena saha nisīditum. 3 Tỳ-kheo, ba-dật-đề 28: không đi chung thuyền với tỳ-kheo-ni. Trừ qua đò ngang.

4 Kinh hành đường 經行堂. Pāli: caṅkamanasālā. 15

938b

biết cách làm. Đức Phật cho phép làm nhà dài theo đường đi. Những vật cần dùng làm nhà đều được cho phép. Có vị Thượng tọa già bệnh, ốm yếu, khi đi kinh hành bị té xuống đất. Đức Phật cho phép [938b] buộc sợi dây hai đầu đường1 để khi đi vịn tay vào đó. Khi nắm để đi, tay mềm nên bị rách. Phật dạy: Cho phép làm ống tròn như ống trúc rồi luồn sợi dây vào giữa ống. Khi kinh hành, nắm ống mà đi. Đi kinh hành mỏi mệt. Đức Phật cho phép đặt giường ở hai đầu.

3. Tỳ-kheo rửa chân ngoài trời mưa. Nước mưa làm cho y bị hư màu. Phật nói, nên làm chỗ rửa chân riêng. Cần bồn đựng nước thì cho bồn đựng nước. Cần bình đựng nước thì cho bình đựng nước. Cần đá rửa chân thì cho đá rửa chân. Cần tọa cụ thì cho tọa cụ. Có vị rửa chân khi trời mưa, bùn bẩn chân, bẩn y, ngọa cụ. Đức Phật cho phép dùng hòn đá hoặc gạch hay cây lót đường đi. 4. Trong núi Kỳ-xà-quật, cách xa chỗ có nước. Phật cho phép đào mương để đem nước vào. Sợ mương bị sạt lở, Phật cho phép dùng đá hay gạch hoặc cây chận hai bên bờ. Nếu trong chùa, nên đào ao. Sợ bờ ao lở, đức Phật cũng cho phép dùng đá hay gạch hoặc cây chận xung quanh, bên trên làm nhà che. Sợ bên bờ ao bị bùn lầy, nên trấn bằng đá, gạch ván, đá vụn. Sợ con nít rơi xuống nước, Phật cho phép làm lan can.

Nước trong ao bị nóng. Phật cho phép đựng trong bình, ban ngày đem vô trong nhà, ban đêm đem ra để bên ngoài. Nếu để trong nhà bị bùn bẩn thì cho phép cất nhà riêng để nước. Nếu đất bị bùn bẩn chân thì cho phép lót đá hay gạch hoặc đá dăm. Có vị cần đồ đựng nước, Phật cho phép sắm. Có vị dùng vật báu làm đồ đựng nước. Phật nói, không nên dùng vật báu làm đồ đựng nước mà nên dùng sắt hay đồng hoặc sành để làm. Đồ đựng nước không có chỗ để, bị vỡ. Phật nói: Trong nhà đựng nước nên làm cái giá để để.

1 Buộc dây vào hai cột ở đầu và cuối đường kinh hành. 16

T22. 938c Chương i. Phòng xá

Chúng Tăng nhận được vỏ sò.1 Phật cho phép chứa. Lại không biết để đâu. Phật cho phép để chung trong nhà để nước. 6. Cấp Cô Độc

Thế Tôn ở nơi thành Vương-xá.

Tại nước Xá-vệ, có cư sĩ tên là Tu-đạt-đa,2 thường ưa cung cấp bố thí cho những người cùng cực, khổ sở; nhân việc làm như vậy nên có cái tên là Cấp Cô Độc Thực.3

Cư sĩ có điền nghiệp nơi thành Vương-xá. Năm nào ông cũng từ nước Xá-vệ đến thành Vương-xá để trông coi điền nghiệp. Trong thành Vương-xá có ông trưởng giả là bạn thân.4 Ông trưởng giả này đang tự trang hoàng nhà cửa để thỉnh Phật và Tăng sáng ngày thọ thực. Nhằm lúc ấy, ông Cấp Cô Độc Thực đến nhà ông trưởng giả. Theo thường lệ, ông trưởng giả thấy ông Cấp Cô Độc Thực đến thì liền ra ngoài nhà nghinh đón, rước vào và mời ngồi. Ngày hôm ấy không đứng dậy đón, không rước vào và mời ngồi, mà cứ cặm cụi tự trang hoàng nhà cửa để rước Phật và Tăng. Ông Cấp Cô Độc Thực đến, thấy vậy, hỏi ông trưởng giả rằng: "Ông bạn trang hoàng nhà cửa để làm việc gì? [938c] Muốn cưới hỏi cho cháu chăng? Muốn thỉnh vua chăng? Muốn tổ chức đại tế đàn5 chăng?"

Ông trưởng giả trả lời: "Tôi không có tổ chức cưới hỏi, cũng không thỉnh vua. Mà tôi đang tổ chức đại tế đàn là thỉnh Phật và Tăng gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị. Sa-môn Cù-đàm có đại danh xưng, hiệu là Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác, Minh hạnh 1 Bối 貝.

2 Tu-đạt-đa 須達多. Phiên âm, tên thật của ông Cấp-cô-độc. Pāli: Sudatta. 3 Cấp Cô Độc Thực 給孤獨食; tức Cấp cô độc. Trên kia, phiên âm là A-na-bânđê. Pāli: Anāthapiṇḍika (Skt. Anāthapiṇḍada). Truyện kể, Vin. ii. 154. 4 Pāli, nt., Cấp-cô-độc là em rể của ông trưởng giả thành Xá-vệ. 5 Đại tự 大祠; một đại lễ tôn giáo quan trọng của Bà-la-môn; xem Trường A-hàm 15, kinh số 23 "Cứu-la-đàn-đầu". Pāli, mahāyañña, cf. D. 5. Kūṭadanta-sutta. 17

938c

túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn."

Ông Cấp Cô Độc Thực hỏi: "Có thật là Phật hay chăng?" Ông trưởng giả trả lời: "Thật là Phật."

Ba lần hỏi cũng ba lần trả lời: "Thật là Phật. " Cấp Cô Độc Thực

hỏi ba lần rồi, lại hỏi: "Hiện nay đức Phật ở đâu? Nay tôi nuốn đến thăm hỏi Ngài."

Ông trưởng giả trả lời: "Hiện nay đức Phật ở trong Ca-lan-đà Trúc viên."

Bấy giờ, Cấp Cô Độc Thực xem mặt trời, rồi nghĩ: "Bây giờ đến gặp đức Thế Tôn là không phải lúc. Sáng ngày ta sẽ đi." Cấp Cô Độc Thực liền về nhà với tâm niệm hướng về đức Phật mà ngủ.

Bấy giờ, có một thiên thần nọ, trước kia là tôn thân của Cấp Cô Độc Thực, vì lòng từ mẫn muốn điều lợi ích đối với Cấp Cô Độc Thực nên nghĩ như sau: "Cấp Cô Độc Thực, ông muốn gặp đức Thế Tôn thì không nên trì hoãn mà không gặp. " Vị thiên thần nọ

liền dùng thần lực diệt trừ bóng tối, ánh sáng bỗng nhiên xuất hiện. Cấp Cô Độc Thực thấy ánh sáng, liền thức dậy, cho là trời đã sáng, liền đến cửa thành Thi-ha.1 Vị thần giữ cửa từ xa thấy Cấp Cô Độc Thực muốn diện kiến đức Thế Tôn liền chứ không trì hoãn, nên mở cửa liền. Cấp Cô Độc Thực ra khỏi cửa rồi, vị thần liền thu hồi thần lực nên ánh sáng liền tiêu mất, bỗng nhiên tối trở lại. Cấp Cô Độc Thực đâm ra sợ sệt, lông trong người dựng ngược, nghĩ rằng có kẻ oan gia muốn hại mình. Vị thần kia thấy Cấp Cô Độc Thực hoảng sợ liền an ủi: "Đừng nên sợ! Đừng nên sợ!" Vị thần nói kệ: Dầu dùng trăm con ngựa,

Và lại trăm kim anh,

Ngựa xe cả trăm cỗ,

1 Thi ha thành môn 尸呵城門. Vin. ii. Sīvakadvāra. 18

T22. 939a Chương i. Phòng xá Đồng nữ có trăm người, Bảy báu là anh lạc,

Trăm voi trắng Tuyết Sơn, Voi đều có sáu ngà,

Và dùng đống lớn vàng, Cùng tử ma kim sa,

Vua, nghi vệ của vua, Con voi thuần của vua: Bằng như trên bố thí, [939a1] Không bằng phần mười sáu, Phước của một bước đi. "Trưởng giả cứ đi tới, cứ đi tới, sẽ có lợi ích!" Cấp Cô Độc Thực hỏi: "Ông là ai?" Vị thần trả lời: "Tôi là thần Thi-ha." Cấp Cô Độc Thực khởi lên ý nghĩ: "Thật chưa từng có! Ta được thiên thần khích lệ.

" Cấp Cô Độc Thực liền đến trong Ca-lan-đà Trúc viên.

Bấy giờ, đức Thế Tôn đang đi kinh hành nơi đất trống, từ xa thấy Cấp Cô Độc Thực đến, Ngài trở lại chỗ ngồi, trải chỗ ngồi mà ngồi. Theo thường pháp của các đức Phật, có một vầng sáng tròn tỏa khắp thân. Cấp Cô Độc Thực từ xa thấy đức Thế Tôn tướng mạo đoan chánh, các căn tịch tịnh, tối thượng điều phục, các căn kiên cố, như con đại long, như vực nước lóng trong, không có chút bợn nhơ. Thấy vậy, Cấp Cô Độc Thực phát sinh lòng kính tín. Với lòng tín kính hướng về đức Phật, ông bạch rằng: "Thế Tôn ngủ có ngon không?" Đức Phật trả lời: "Như người đời đều ngủ yên. Nhưng ta thì khác." Liền khi ấy Phật nói kệ: Tất cả đều ngủ yên.

Phạm hạnh đạt Niết-bàn. Nếu không phạm các dục, 19

939a

Được giải thoát các phược.

Tất cả ái đã đoạn,

Điều phục các nhiệt não.

Tĩnh chỉ, nằm nghỉ yên,

Thân tâm đều tịch diệt.

Bấy giờ Cấp Cô Độc Thực đến trước đức Phật kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. Đức Thế Tôn vì Cấp Cô Độc Thực phương tiện nói các pháp khai hóa, khiến được hoan hỷ, liền từ chỗ ngồi đạt được con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đắc quả tăng thượng, tâm yểm ly phát sanh, ông bạch đức Thế Tôn rằng: "Nay con xin quy y Phật, Pháp, Tăng làm người ưu-bà-tắc của đức Phật. Từ nay về sau trọn đời không sát sanh, cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn cùng chúng Tăng nhận lời thỉnh mời của con, an cư chín mươi ngày trong mùa hạ này."

Đức Phật nói: "Như Lai đã nhận sự mời thỉnh của vua Bình-sa rồi." Cấp Cô Độc Thực lại thưa: "Cúi xin nhận sự mời thỉnh vào năm đến."

Đức Phật lại nói: "Năm đến Như Lai cũng đã nhận sự mời thỉnh của vua Bình-sa."

Cấp Cô Độc Thực lại thưa: "Xin Đại đức nhận sự mời thỉnh của con vào năm sau nữa."

Đức Phật trả lời: "Nếu có trú xứ thanh tịnh như vậy, như vậy, không có ồn ào, không có ác thú, nơi rừng vắng người, có thể tọa thiền, thì Như Lai sẽ an trụ nơi như vậy."1

Cấp Cô Độc Thực liền bạch Phật: "Kính bạch đức Thế Tôn, điều đó con đã biết. Con sẽ biết thời."

Cấp Cô Độc Thực thưa tiếp: "Cúi xin đức Thế Tôn cùng chúng 1 Pāli, Vin.ii. 158: suññāgāre kho, gahapati, tathāgatā abhiramanti, "Gia chủ,

các Như Lai hoan hỷ trong các nhà trống (không thất)." 20

T22. 939b Chương i. Phòng xá

Tăng nhận sự mời thỉnh thọ thực của con vào ngày mai." Đức Thế Tôn nhận lời bằng cách im lặng. Cấp Cô Độc Thực từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ sát chân Phật, nhiễu quanh rồi cáo lui. [939b] vua Bình-sa nghe Cấp Cô Độc Thực thỉnh Phật và Tăng thọ thực vào ngày mai liền sai người đến nói: "Ông là khách trọ ở xứ này. Chúng Tăng thì nhiều đến 1250 người. Ông có thể khỏi phải dọn lễ. Tôi sẽ thiết lễ giùm ông." Cấp Cô Độc Thực liền sai người đến trả lời với vua rằng: "Như thế đã là đã giúp tôi rồi. Không cần thiết nữa. Tôi sẽ tự mình chuẩn bị lấy."

Bấy giờ, đại trưởng giả Ma-kiệt nghe Cấp Cô Độc Thực thỉnh Phật và Tăng thọ thực vào ngày mai, liền đến nói: "Ông là khách trọ ở xứ này. Chúng Tăng thì nhiều đến 1250 người. Ông có thể khỏi phải dọn lễ. Tôi sẽ thiết lễ giùm ông.

" Cấp Cô Độc Thực liền trả lời

với ông trưởng giả: "Như thế đã là đã giúp tôi rồi. Không cần thiết nữa. Tôi sẽ tự mình chuẩn bị lấy.

Cấp Cô Độc Thực trở về nhà, trong đêm đó sửa soạn các thức ăn ngon bổ. Khi đêm đã qua, vào lúc sáng sớm, cho người đến báo giờ. Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo Tăng đến nhà ông Cấp Cô Độc Thực an tọa nơi chỗ ngồi. Ông Cấp Cô Độc Thực tự tay châm chước các thức ăn ngon bổ cúng dường Phật và chúng Tăng một cách đầy đủ. Ăn xong, dẹp bát rồi, ông lấy một chiếc ghế thấp hơn ngồi trước đức Phật. Đức Phật dùng vô số phương tiện vì Cấp Cô Độc Thực nói pháp khai hóa khiến được hoan hỷ. Thuyết pháp xong, đức Phật liền từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.

Bấy giờ, Cấp Cô Độc Thực từ thành Vương-xá trở về nước Xá-vệ. Ông đi đến các thôn xóm, thành ấp, nơi nơi đều ra lệnh như sau: "Nơi nào đất trống, hãy lập vườn trồng cây trái, đào ao, bắt cầu đò. Đức Phật đã ra đời. Ngài đã nhận sự mời thỉnh của tôi, hạ an cư tại nước Xá-vệ. Ngài sẽ đi qua con đường này để đến nước Xá-vệ. Cầu mong các người được phước vô lượng."

Khi đến nước Xá-vệ rồi, Cấp Cô Độc Thực suy nghĩ: "Nơi đây có 21

939c

khu đất nào không xa lắm, không gần lắm, tiện lui tới; đất rộng, bằng phẳng, ban ngày không ồn ào, ban đêm không có tiếng động, không có mòng muỗi, ruồi, ong, loài có nộc độc, ta sẽ mua, lập Tăng-già-lam cho Phật?" Cấp Cô Độc Thực lại nghĩ: "Vương tử Kỳ-đà1 có vườn rất tốt ở nước Xá-vệ, không gần không xa, tiện lui tới; đất rộng bằng phẳng, ban ngày không có các sự ồn ào, ban đêm không có tiếng động, cũng không có mòng muỗi, rắn độc, nay ta hãy đến chỗ vương tử Kỳ-đà để hỏi mua.

Cấp Cô Độc Thực liền đến chỗ vương tử nói: "Đức Phật đã xuất thế, Ngài có biết chăng? Đức Phật đã nhận lời mời của tôi [939c] an cư mùa hạ tại nước Xá-vệ. Ngôi vườn này ngài có thể bán cho tôi với giá trăm ngàn tiền vàng?"

Vương tử nói: "Không bán."

Cấp Cô Độc Thực lại trình bày như trên: "Tôi xin mua khu vườn với giá hai trăm, ba trăm, bốn trăm ngàn tiền vàng." Vương tử nói: "Nếu ông đem tiền vàng trải hết mặt đất, không trống một chỗ nào, tôi cũng không bán."

Cấp Cô Độc Thực liền nói: "Như thế là ngài đã quyết giá, xin ngài nhận cho."

Vương tử nói: "Tại sao nói tôi quyết giá?"

Cấp Cô Độc Thực thưa: "Vừa rồi ngài nói, nếu đem tiền vàng trải khắp mặt đất, không có khoảng trống, há không phải là quyết giá? Xin vương tử xem lại cựu chế của vua."2

Vương tử liền xem lại cựu chế của vua, theo đó, đã nói như vậy tức là đã quyết định giá. Vương tử liền nói: "Tùy ý trưởng giả." Bấy giờ, Cấp Cô Độc Thực trở về nhà, ra lệnh cho gia nhân xuất tiền vàng đem đến trải hết mặt đất khu vườn ông Kỳ-đà vương tử; 1 Kỳ-đà vương tử 祇陀王子. Pāli: Jeta-kumāra.

2 Vin.ii. 159: Cấp Cô Độc nhờ pháp quan phân xử. Pháp quan phán: Khu vườn như vậy đã được ngã giá.

T22. 939c Chương i. Phòng xá

còn một ít đất chưa trải hết. Kỳ Đà vương tử thấy vậy, liền nghĩ: "Có lẽ đây là một người phi thường, cũng là phước điền phi thường nên mới khiến cho Cấp Cô Độc Thực không tiếc trân bảo như vậy." vương tử liền nói với trưởng giả Cấp Cô Độc Thực: "Thôi, đừng trải vàng nữa. Khoảnh đất còn lại, tôi muốn dâng cúng đức Thế Tôn."

Cấp Cô Độc Thực nói: "Điều đó tùy ý ngài."

7. Thứ bậc Tăng trong già-lam

Đức Thế Tôn từ thành Vương-xá cùng với một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian, đến nước Bạt-xà rồi mới quay trở lại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo đi trước đức Phật, để lấy phòng xá cho Hòa thượng, đồng Hòa thượng; A-xà-lê, đồng A-xà-lê; cho tri thức thân hậu của họ. Xá-lợi-phất và Mục-liên đến sau. Đức Phật hỏi: "Phòng này của ai?"

Nhóm sáu tỳ-kheo nói: "Phòng của Hòa thượng, đồng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng A-xà-lê, tri thức thân tình của con." Vì Xá-lợi-phất và Mục-liên không nhận được phòng để ngủ nên phải ngủ bên ngoài bờ đất. Sáng ngày, Xá-lợi-phất và Mục-liên đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi Xá-lợi-phật và Mục-liên: "Trong đêm ngủ có an lạc không?"

Thưa: "Bạch Thế Tôn, an lạc."

Đức Thế Tôn hỏi: "Ngủ ở chỗ nào?"

Thưa: "Ngủ bên ngoài bờ đất."

Hỏi: "Tại sao vậy?"

Hai tôn giả đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Phật. Bấy giờ đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng và bảo rằng: "Theo ý các ngươi, ai xứng đáng ngồi chỗ thứ nhất, nhận nước trước, thọ thực trước; được đứng dậy nghinh đón, lễ bái, cung kính, tôn trọng, hỏi chào?"

940a

Có vị trả lời, người đại tánh xuất gia; có vị trả lời, người tướng mạo đoan chánh; có vị trả lời, [940a1] người sống a-lan-nhã; có vị trả lời, vị nào trì khất thực; có vị trả lời, người trì y phấn tảo; có vị trả lời, vị làm pháp dư thực không ăn; có vị trả lời, vị nhất tọa thực; có vị trả lời, vị nhất đoàn thực; có vị trả lời, người sống nơi bãi tha ma; có vị trả lời, người ngồi nơi đất trống; có vị trả lời, người sống dưới gốc cây; có vị trả lời, vị thường ngồi; có vị trả lời, vị tùy tọa; có vị trả lời, vị trì ba y; có vị trả lời, vị có khả năng tụng kinh; có vị trả lời, vị đa văn; có vị trả lời, vị pháp sư; có vị trả lời, vị trì luật; có vị trả lời vị ngồi thiền... Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Các tỳ-kheo, hãy lắng nghe câu chuyện nên cho hay không nên cho. "Thuở quá khứ, có ba con vật bạn: voi, khỉ và con tu hú,1 cùng sống trên cây Ni-câu-luật. Một hôm, ba con vật này suy nghĩ: 'Chúng ta sống chung, sao không cung kính nhau mà lại khinh mạn nhau? Chúng ta nên tìm hiểu tuổi lớn nhỏ để rồi theo thứ tự lớn nhỏ mà cung kính lẫn nhau. Nếu ai lớn tuổi, thì sẽ được tôn trọng cung kính cúng cường. Lập ra phép tắc như vậy rồi, chúng ta sống chung trong rừng.

' Khỉ và tu hú hỏi con voi: 'Bạn nhớ có mặt nơi đây bao lâu rồi?' Voi nói: 'Tôi nhớ lúc tôi còn nhỏ, khi tôi đi, cây ni-câuluật này mới đụng ngang rốn. ' Voi và tu hú hỏi con khỉ: 'Bạn nhớ

có mặt nơi đây bao lâu rồi?' Vượn trả lời: 'Tôi nhớ lúc còn nhỏ, đưa tay thì cây ni-câu-luật này mới ngang đầu.

' Voi nói với con khỉ

rằng: 'Như vậy là bạn lớn hơn tôi.

' Voi và con khỉ hỏi con tu hú:

'Bạn nhớ có mặt nơi đây bao lâu rồi?' Tu hú trả lời: 'Tôi nhớ ở bên hữu núi chúa Tuyết sơn có cây ni-câu-luật rất lớn. Tôi ăn trái nơi cây đó, rồi đến đây đại tiện ra hột nên mọc lên cây ni-câu-luật này.' Hai con kia đều nghĩ: 'Con chim này lớn tuổi hơn mình. ' Bấy giờ,

voi cõng khỉ trên đầu. Khỉ lại cõng tu hú trên vai. Rồi cùng nhau du hành trong nhân gian. Từ thôn này đến thôn kia, từ thành này đến 1 Đoạt điểu 鵽鳥. Không rõ chim gì. Từ nguyên: Một loại chim sẻ lớn bằng con le le, đen như quạ, bay rất nhanh; thành bầy đến cả nghìn con. Cũng gọi là "sẻ Đột quyết.

" Vin.ii. 161: tittirika, chim chá cô. Anh dịch là con gà gô (partridge). 24

T22. 940b Chương i. Phòng xá

thành nọ, và tuyên bố: 'Người nào có sự kính trọng bậc trưởng lão thì người ấy có thể an trú nơi pháp này, đời này có danh dự, đời sau sanh nơi đường lành.

' Bấy giờ, tu hú nói pháp như vậy, mọi người

đều tùy thuận, và sự giáo huấn này cũng được truyền khắp. "Các ngươi là những người xuất gia trong giáo pháp của Ta, cũng nên cung kính với nhau như vậy thì Phật pháp mới được truyền khắp. Từ nay về sau cho phép tùy theo lớn nhỏ mà cung kính lễ bái, nghinh đón hỏi chào bậc Thượng tọa."

Khi các tỳ-kheo nghe đức Phật dạy là các tỳ-kheo nên tùy theo lớn nhỏ cùng nhau cung kính bậc thượng tọa, các vị lại lễ bái người bạch y, và nói rằng: "Ông lớn tuổi hơn tôi.

Đức Phật dạy: "Không nên lễ bái người bạch y. Các ngươi đối với người nào [940b] nên lễ, và không nên lễ như sau: "Không nên lễ là tất cả những người nữ. Người thọ đại giới trước không lễ người thọ đại giới sau. Những người nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, tặc tâm thọ giới, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn, giết cha mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, ác tâm làm thân Phật ra máu, phi nhân, súc sanh, hai căn, bị cử, diệt tẫn, đáng diệt tẫn, và tất cả những người nói phi pháp, đều không nên lễ.

"Những người nào nên lễ? Sa-di-ni nhỏ nên lễ sa-di-ni lớn, lễ sa-di, thức-xoa-ma-na, tỳ-kheo-ni, tỳ-kheo, và tháp của những vị, tất cả đều nên lễ. Hoặc sa-di niên thiếu nên lễ sa-di lớn, lễ sa-di-ni, thứcxoa-ma-na, cho đến tỳ-kheo và tháp, tất cả đều nên lễ. Thức xoama-na nhỏ nên lễ thức xoa-ma-na lớn, lễ tỳ-kheo-ni, tỳ-kheo và tháp; thảy đều nên lễ. Tỳ-kheo-ni tuổi nhỏ nên lễ tỳ-kheo-ni lớn, tỳkheo và tháp; thảy đều nên lễ. Tỳ-kheo nhỏ nên lễ tỳ-kheo lớn, và tháp của tỳ-kheo, cũng nên lễ. Tất cả chư Thiên, người đời, chư ma, phạm vương, Sa-môn, bà-la-môn đều nên kính lễ Như Lai Thế Tôn, và tháp."

Khi Đức Thế Tôn dạy kính lễ tháp như vậy, các vị lại lễ tháp miếu của bạch y.

Đức Phật dạy: "Không nên lễ tháp miếu của bạch y." 25

940c

Có vị đã không lễ tháp miếu của bạch y, lại đi quanh phía bên tả. 1

Vị thần bảo hộ tháp miếu giận. Đức Phật dạy: "Tùy theo hướng đi đến mà đi. Không nên cố ý đi quanh phía bên tả." Các tỳ-kheo nghĩ,

"sa-di nên lấy tuổi đời làm lớn nhỏ hay lấy năm xuất gia làm lớn nhỏ?" Đức Phật dạy: "Nên lấy tuổi đời làm lớn nhỏ. Nếu tuổi đời bằng nhau thì nên lấy tuổi xuất gia làm lớn nhỏ." Có vị tỳ-kheo nọ đến trước. Tỳ-kheo đến sau lớn hơn một đêm.2 Vị đến sau bèn dời tỳ-kheo đến trước đi. Đức Phật dạy: "Không nên dời, cũng không nên đứng dậy. Cho phép ngồi vào giữa."3 Khi ngồi vào giữa, lại có sự xê dịch với nhau khiến cho chúng bị náo loạn. Đức Phật dạy: "Cho phép vị đến sau thì ngồi sau." Khi cho ngồi sau, họ lại ngồi sau bạch y. Đức Phật dạy: "Không nên ngồi như vậy."

Có vị lại ngồi sau sa-di. Đức Phật dạy: "Không nên ngồi như vậy. Nên ngồi dưới đại tỳ-kheo."

Có vị không kịp hậu an cư. Lấy số thọ đại giới mà tính tuổi. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy.

Hòa thượng A-xà-lê nên giáo thọ về thời tiết như sau: Mùa đông, mùa xuân, mùa hạ, ông được chừng ấy ngày. Hoặc một tháng, hoặc nửa tháng, hay một ngày; hoặc trước bữa ăn, [940c] sau bữa ăn, cho đến theo bóng của mặt trời mà tính.

Nhóm sáu tỳ-kheo ở trong nhà bạch y, thấy Thượng tọa đến, không đứng dậy chào, lại nói: "Đây không phải là Tăng địa. "

Phật nói: "Không nên nói như vậy. Nên đứng dậy chào." Nơi mé nước, dưới gốc cây, bên hòn đá, trên bãi cỏ, trên thuyền, có vị không đứng dậy tránh Thượng tọa, lại nói: "Đây không phải là Tăng địa." Đức Phật dạy: "Nên đứng dậy."

1 Đi quanh phía hữu, sợ phạm tội kính lễ tháp miếu quỷ thần. 2 Đại nhất dạ 大一夜; đây chỉ thọ đại giới trước một ngày. 3 Người lớn, đến sau, được ngồi vào giữa chúng. 26

T22. 940c Chương i. Phòng xá

8. Trú trì

Có cư sĩ làm phòng cho Tăng mà không vị nào đến ở, cư sĩ kia nói: "Đại phú trưởng giả nhiều của nhiều tiền, làm phòng cho Tăng, Samôn Thích tử đến ở. Còn tôi nghèo khổ, đâu có vị nào đến ở!" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

Chúng Tăng nên sai một tỳ-kheo đến ở1 bằng bạch nhị yết-ma, theo pháp thức sau: trong chúng nên sai một vị có thể tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng đem phòng2 ... này

cho tỳ-kheo tên là... liệu lý. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận.3 Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Phòng… này giao cho tỳkheo... liệu lý.4 Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng đem phòng... này giao cho tỳ-kheo tên... liệu lý thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"Tăng đã chấp thuận giao phòng... này cho tỳ-kheo... liệu lý rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

1 Ngũ phần 25 (tr.167b29): Trú xứ không có tỳ-kheo ở. Phật cho phép cư sĩ thỉnh một tỳ-kheo làm Ma-ma-đế 摩摩諦, thường trú để trông coi. Cư sĩ cung cấp các nhu cầu nhật dụng. Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 159: một người thợ may nghèo, muốn dựng chùa cho Tăng. Nhưng không tự làm nổi. Ông than: "Mình nghèo, nên không tỳ-kheo nào ngó ngàng đến.

" Phật khiến Tăng cử tỳ-kheo doanh sự

(navakamma) để giúp cư sĩ dựng chùa.

2 Pāli: vihāra: tinh xá. Trong bản Hán, phòng và tinh xá được hiểu lẫn lộn, đều dịch từ vihāra, cũng gọi là chùa.

3 Bản Hán có thể nhảy sót một đoạn.

4 Pāli: bhikkhuno navakammaṃ, giao cho tỳ-kheo làm doanh sự. 27

941a

9. Phòng ốc

Bấy giờ, các tỳ-kheo muốn làm phòng.1 Đức Phật cho phép. Có vị muốn ban đất cho bằng. Phật cho phép. Nếu có đá, gốc cây, gai, nên dọn dẹp. Nếu có hầm, có kênh, chỗ cao chỗ thấp thì nên làm cho bằng. Nếu cần đề phòng nạn nước lũ thì nên đắp bờ ngăn. Nếu sợ đất có chủ, hoặc nói lôi thôi thì nên giải quyết cho phân minh. Nếu có gốc cây lớn hoặc đá thì nên bứng đi. Không bứng được thì nên đốt. Nếu vẫn không đi,2 thì sau khi đốt, chế nước hay giấm3 vào, rồi kê đá mà bẩy đi. Nếu khó phá thì nên dùng chùy sắt để phá ra. Nếu không thể được thì đào cái hầm một bên rồi chôn xuống. Có vị cần ban đất cho bằng. Sau khi cày, cần ban cho phẳng. Không biết ai có thể ban. Phật nói, hoặc tỳ-kheo, hoặc sa-di, hay người coi Tăng-già-lam, hoặc ưu-bà-tắc.

Có vị cần ngói. Phật cho phép làm, hoặc tự làm hay bảo người làm đều được. Có vị cần khuôn làm ngói. Phật cho phép sắm. Có vị lấy bùn trét vào khuôn ngói. Phật dạy nên dùng vải xấu, nhúng vào nước, lau chung quanh. Chỗ làm ngói có cỏ. Phật dạy nên làm chỗ không có cỏ. Nếu ngói không khô thì nên lật lại. Khi lật, bị đứt cỏ, không phạm. Ngói không [941a1] bằng thì nên gọt cho bằng. Nếu ngói khô thì nên chất đống lại. Nếu trời mưa thì nên che phủ. Nếu gió thổi thì nên lấy cây hay đá đè lên trên. Nếu sợ trâu, dê, hay các loài súc sanh ăn cỏ phủ ở trên thì nên lấy bùn bôi lên trên cỏ. Có vị cần cánh cửa, cho làm cánh cửa. Có vị làm hình rồng rắn nơi cửa cánh cửa. Phật dạy, không được làm hình tượng như vậy. Cho phép vẽ hình dây nho hay hình bông sen. Có vị muốn làm hình lá cây nơi cánh cửa. Phật cho phép làm. Có vị muốn làm hình binh mã. Đức Phật dạy, không nên làm như vậy. Nên dùng màu tía hay màu chu, hay năm màu để làm. Có vị dựa vào nên màu bị mất. Phật 1 Xem cht. 37 trước.

2 Các bản TNM: nhược thạch bất khả khứ 若石不可去: nếu đá không thể xeo đi. Để bản, không có chữ thạch.

3 Để bản: khổ tửu 苦酒. TNM, không có chữ khổ.

T22. 941a Chương i. Phòng xá

dạy, không được dựa như vậy. Có vị Thượng tọa kia già bệnh, và tỳ-kheo từ đường xa mới đến. Tỳ-kheo nếu không dựa thì thân không an ổn. Đức Phật dạy, cho phép dùng cỏ, lá, vỏ cây hay một trong mười loại y lót sau lưng để dựa.

Có tỳ-kheo kia ban ngày, chỗ đông người, nằm sát đất mà ngủ. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm, nói Sa-môn Thích tử tự xưng là giác ngộ mà ban ngày nằm sát đất ngủ hay sao? Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy, không được nằm như vậy.

Có Thượng tọa kia già bệnh, và tỳ-kheo từ đường xa đến, vì ban ngày không ngủ, nên rất mỏi mệt. Đức Phật cho phép vào trong phòng đóng cửa lại rồi ngủ. Có vị đuổi người bệnh. Phật dạy, không được đuổi người bệnh. Người bệnh cũng không nên đi. Nhóm sáu tỳ-kheo lấy cớ bệnh không tránh Thượng tọa. Các tỳkheo bạch Phật. Phật dạy, không được lấy cớ như vậy. Tỳ-kheo bệnh ở trên lầu gác, nơi phòng lớn, đại tiểu tiện, khạc nhổ, nhơ bẩn hôi thối, không sạch. Đức Phật dạy tỳ-kheo bệnh không nên ở trên lầu gác, nơi phòng lớn. Nên ở nơi phòng nhỏ, hoặc làm nhà riêng biệt.

Tỳ-kheo bệnh không thể đến chỗ đại tiểu tiện. Đức Phật dạy cho phép làm nơi đại tiểu tiện gần chỗ ở nhất. Nếu không thể ra khỏi phòng, cho phép để đồ đại tiểu tiện trong phòng, hay không thể đứng dậy ra khỏi giường đức Phật cho phép đục cái lỗ nơi giường, bên dưới để cái bô.

Có bệnh nhân khạc nhổ trong phòng, bẩn đất. Đức Phật dạy, không nên nhổ như vậy. Có tỳ-kheo già yếu, là bậc Thượng tọa, dậy nhiều lần, mệt. Đức Phật cho phép làm đồ để nhổ.

Trú xứ nọ đông người, vị kia bắt rận bỏ dưới đất. Đức Phật dạy, không nên bỏ như vậy. Có tỳ-kheo già bệnh, là bậc Thượng tọa, phải dậy nhiều lần để vất rận, nhọc mệt. Đức Phật dạy, cho phép bỏ trong đồ đựng, hoặc lông, hoặc kíp bối, hoặc vật xấu rách hay bông. Nếu rận bò ra, thì nên dùng cái ống để đựng. Có vị dùng vật 29

941b

báu làm ống đựng. Phật dạy, không được dùng vật quý báu làm [941b] ống. Cho phép dùng xương, răng, sừng, sắt, đồng, thiếc, chì, ống tre, trúc cây... để làm ống đựng rận. Nếu rận bò ra ngoài thì dùng đồ đậy lại. Có vị dùng vật báu làm đồ đậy. Đức Phật dạy, không nên dùng vật báu làm đồ đậy. Nên dùng xương, răng, cho đến cây để làm. Để chỗ không ổn định, Phật bảo nên dùng dây cột vào trong chân giường.

Bấy giờ, tỳ-kheo phân phòng. Có tỳ-kheo nhận được phòng hư đổ. Vị đó nghĩ như vầy: "Chắc muốn khiến ta tu bổ phòng?" Nên không nhận. Đức Phật dạy nên nhận rồi tùy theo khả năng mà tu bổ. Có tỳ-kheo muốn tu bổ phòng, đức Phật cho phép tu bổ. Tất cả vật cần thiết, đều cho phép cung cấp.

10. Tường rào chùa

Thế Tôn từ Tỳ-xá-ly du hành trong nhân gian, qua nước Bạt-xà, đến nước Xá-vệ, cùng với một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo. Bấy giờ Cấp Cô Độc Thực nghe đức Thế Tôn đến nước Xá-vệ, liền đánh xe đi nghinh đón. Từ xa thấy đức Phật, ông liền xuống xe, đi bộ đến trước mặt đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi đứng qua một bên. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì Cấp Cô Độc Thực nói pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Hoan hỷ rồi, Cấp Cô Độc Thực bạch đức Thế Tôn:

"Cúi xin Thế Tôn nghỉ nơi Kỳ-hoàn. Sáng mai con thỉnh thọ thực." Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Cấp Cô Độc Thực biết đức Phật nhận lời rồi, kính lễ cáo lui. Về nhà, trong đêm Cấp Cô Độc Thực chuẩn bị các thức ăn ngon bổ rồi, sáng ngày đến thỉnh Phật thọ thực. Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, đến nhà ăn, an tọa nơi chỗ ngồi. Cấp Cô Độc Thực tự tay châm chước các thức ăn ngon bổ cúng dường Phật và chúng Tăng một cách đầy đủ. Ăn xong, cất bát, ông dùng bình bằng vàng dâng nước rồi bạch Phật: "Con xin dâng cúng ngôi vườn Kỳ-hoàn lên đức Thế Tôn. Cúi xin Thế Tôn thâu nhận."

T22. 941c Chương i. Phòng xá

Đức Phật dạy: "Này cư sĩ, ông nên đem ngôi vườn này dâng cúng cho Phật và Tăng bốn phương. Tại sao vậy? Này cư sĩ, nếu là vườn hay vật trong vườn, phòng hay vật trong phòng, nhà hay vật trong nhà, y bát, tọa cụ, ống đựng kim, của Thế Tôn, thì tất cả chư thiên, người đời, sa-môn, bà-la-môn, ma phạm không thể sử dụng được." Theo lời dạy, cư sĩ liền dâng cúng ngôi vườn lên đức Phật và bốn phương Tăng. Đức Thế Tôn dũ lòng thương thọ nhận và nói kệ khuyến dụ:

Trồng cây trái lập vườn,

Hoặc lập cầu và đò,

Đào giếng nơi hoang vắng,

Và bố thí phòng xá.

Những hạng người như vậy,

Ngày đêm phước tăng ích.

[941c] Nên giữ giới như pháp

Sau được sanh đường lành.

Bấy giờ, Cấp Cô Độc Thực đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Cấp Cô Độc Thực nghe pháp hoan hỷ rồi, kính lễ sát chân, cáo lui.

Bấy giờ trong vườn Kỳ-hoàn, bò, dê ra vào tự do không có giới hạn ngăn cấm. Đức Phật bảo đào hào xung quanh cho chúng khỏi vào. Các tỳ-kheo già bệnh là bậc Thượng tọa không thể bước qua được. Phật cho phép làm cầu để đi. Các vị ấy không biết làm thế nào. Phật bảo dùng ván hay gỗ để làm, hoặc dùng dây buộc nối liền. Các tỳ-kheo Thượng tọa già bệnh khi đi qua cầu, trượt chân bị ngã xuống. Đức Phật cho phép buộc dây hai bên để vịn. Nếu nắm sợi dây bị té thì nên làm lan can hai bên. Nếu hào không bảo đảm thì nên làm hàng rào.

Không có cửa ngõ thì cho phép làm cửa ngõ. Nếu hàng rào không bảo đảm thì nên xây tường. Khi xây tường, cần thứ gì đều cho phép sắm để xây. Nếu không bảo đảm thì nên làm cổng có lầu. Vương tử 31

942a

Kỳ-đà muốn làm cổng lầu quý giá tại Kỳ-hoàn1 được đức Phật đồng ý.

Cây nơi vườn Kỳ-hoàn không được tốt. Phật bảo trồng ba thứ cây, cây bông, cây có trái và cây nhiều lá.

Bấy giờ, có vị tỳ-kheo Thượng tọa, nổi tiếng nhiều người biết, thọ thực nơi Xá-vệ rồi trở về Kỳ-hoàn bị bệnh nhiệt. Đức Phật cho phép dùng cỏ hay lá cây để che, hay lấy một trong mười loại y để che. Nếu vẫn cứ nóng thì nên trồng hai bên đường bằng ba thứ cây trên.

Kỳ-hoàn cách dòng nước xa, Phật cho phép đào mương dẫn nước vào. Mương sạt lỡ, Phật cho phép dùng cỏ để chận. Nếu cỏ bị rã nát, thì nên dùng gạch, đá hay cây để chận.

Nếu cần đào giếng thì đào giếng, tất cả những thứ cần dùng đều cho sắm. Khi xách nước, bị bùn làm vỡ gàu xách, cho phép dùng cây gỗ lót xung quanh, để gàu vào giữa. Nếu đồ múc vẫn bị vỡ, cho phép dùng túi bằng lông2 để đựng. Nếu vẫn bị vỡ, cho phép dùng da thuộc để làm. Nếu dây kéo bị đứt thì nên dùng da. Tỳ-kheo không quen xách, bị đau tay, cho phép dùng bánh xe để quay. Nếu lỗ bánh xe bị hư thì cho phép dùng sắt để làm. Nếu bị nước chảy ngược vào trong giếng thì nên dùng đá, gạch hay cây gỗ ngăn bốn bên. Nếu sợ chỗ rửa nước đọng lại thành bùn bẩn thì dùng gạch, đá để lót. Nếu sợ trẻ nít rơi xuống giếng thì nên dùng cây hay gạch đá làm lan can ngăn. Nếu xách nước, gàu bị đứt dây rớt xuống giếng, thì nên dùng móc để móc lên. Cái gàu không có chỗ để ổn định. Đức Phật [942a1] cho làm cái giá gần bên giếng để móc cái gàu lên.

1 Vin. ii. 159: khoảng đất trước cổng chưa trải vàng, vương tử Kỳ-đà không bán, mà cúng luôn cho Phật. Tại đó, ông xây một ngôi nhà nhỏ (koṭṭhaka), một kiểu vọng lâu.

2 Mao lâu nang 毛氀囊.

T22. 942a Chương i. Phòng xá

11. Nhà tắm

Kỳ-hoàn chưa có nhà tắm. Phật cho phép làm. Các vị ấy không biết cách làm. Phật bảo làm vuông hay tròn hoặc tám cạnh. Các vị ấy làm phía trước nhà. Đức Phật nói không nên làm trước nhà mà nên làm một bên, nơi chỗ khuất.

Nhà tắm bị gió lạnh. Phật cho làm cửa để đóng lại. Bị khói, cho làm lỗ thông hơi. Bị tối, cho làm cửa sổ. Bị bùn, cho dùng gạch, đá, cây làm cái ghế ngồi tắm. Bị bùn bẩn chân, cho dùng đá hay gạch lót nền. Nếu đầu cây trật khớp, nên đục thành răng chó, ép lại với nhau.

Bấy giờ, khi Thượng tọa muốn mát, nhóm sáu tỳ-kheo đóng cửa. Khi Thượng tọa muốn ấm, nhóm sáu tỳ-kheo lại mở cửa. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Phải theo yêu cầu của chúng mà đáp ứng.

Nhóm sáu tỳ-kheo vào nhà tắm trước, chiếm lấy chỗ tốt. Thượng tọa đến sau không có chỗ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy nên tùy theo thứ tự mà ngồi. Vị Thượng tọa không vào, bỏ chỗ trống. Đức Phật dạy, vị thứ tọa nên ngồi. Khói xông lên mặt, Phật cho phép dùng vật để ngăn. Đầu bị nóng, cho phép trùm lại. Lưng nóng, cho phép che. Thân hôi thối, cho phép dùng bùn để tắm. Có tỳ-kheo nọ nghi, không dám dùng hương trộn với bùn. Đức Phật cho phép dùng hương để tắm. Trong nhà tắm, đất bị nóng, cho phép tưới nước cho mát.

Có vị cùng bạch y tắm, xem "đuôi" của nhau, rồi nói, "đuôi" người này dài, cái "đuôi" người kia to. Phật dạy, không được tắm chung với bạch y. Nếu người nào xưng tán Phật, Pháp, Tăng thì cho phép tắm chung.

Các tỳ-kheo dùng y trải dưới đất trống, trời mưa ướt. Đức Phật cho phép xếp lại rồi máng trên vách, trên móc ngà voi, trên trụ cột hoặc trên giá y. Có vị lo ngại khói xông bẩn y. Đức Phật cho phép làm nhà để y riêng.

Có vị khỏa thân chà mình cho người khỏa thân. Phật dạy, không 33

942b

được làm như vậy. Có vị khỏa thân chà mình cho người không khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị không khỏa thân, nghi, e ngại không dám chà mình cho người khỏa thân. Đức Phật cho phép. Có vị khỏa thân cạo tóc cho người khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân cạo tóc cho người không khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị không khỏa thân cạo tóc cho người khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy.

Có vị khỏa thân xỉa răng. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân rửa tay, rửa chân, rửa mặt. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân ăn. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân đại tiểu tiện. [942b] Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân kính lễ người khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân kính lễ người không khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị không khỏa thân kính lễ người khỏa thân. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân đi đường. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị khỏa thân đi kinh hành. Phật dạy, không được làm như vậy. 12. Dùng nước

Bấy giờ, nhà tắm nơi Kỳ-hoàn cách xa nước. Phật cho phép đào mương hay đào giếng đem nước vào, như trên. Nếu nước ít thì nên đào mương cho lớn.

Có vị xách nước đau tay. Phật cho phép làm con quay để quay. Không biết chứa nước chỗ nào. Phật cho phép đựng trong cái ghè. Khi xách nước, lúc trời mưa, có vị lo y bị ướt. Phật cho phép làm cái nhà trên cái giếng.

Tỳ-kheo khỏa thân xách nước, thấy phụ nữ đến, hổ thẹn bèn ngồi xuống. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy, không được làm như vậy. Các tỳ-kheo tắm nơi suối, nơi kênh, nơi ao, long nữ giận cơ hiềm. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy, không được tắm như vậy. Cho phép dùng bốn loại tắm được che kín: hoặc chỗ có vách che; hoặc chỗ có lá cây, cỏ che; hoặc lấy nước che thân; hoặc dùng y để che34

T22. 942c Chương i. Phòng xá

thân.1 Nếu tắm tại ba chỗ trên, cần dùng thứ gì cho phép được trao đổi lẫn nhau. Dùng y che thân, tất cả đều như pháp. Người xây cất, được phép tắm. Nếu nước ít thì nên mở rộng chỗ nước. Nếu sợ nước rò rỉ xuống nhiều, thì nên làm chỗ rò nhỏ ở mé. Các tỳ-kheo tắm nơi đất trống, mắc bệnh. Đức Phật dạy cho phép làm cái nhà tắm nhỏ để tắm. Nếu đất nơi nhà tắm bị bùn, cho phép dùng gạch đá hay cây hoặc đá dăm, cát để lót. Nước đọng lại, cho phép mở đường tháo nước ra ngoài.

13. Đất trống

1. Các tỳ-kheo nấu nước nơi đất trống, trời mưa, y bị ướt. Đức Phật cho phép làm nhà để nấu nước.

Các tỳ-kheo để củi tươi nơi chỗ đất trống, trời mưa bị ướt. Đức Phật cho phép làm nhà để củi. Có tỳ-kheo coi nấu thức ăn nơi chỗ đất trống, trời mưa y bị ướt làm bẩn vật đựng thức ăn của tịnh nhân. Đức Phật dạy cho phép làm tịnh trù để nấu thức ăn. Bấy giờ, các tỳ-kheo được nhà bạch y mời thọ thực, trên đường đi bị mưa ướt y. Đức Phật dạy cho phép nơi khoảng không gian xóm làng nên thiết lập Tăng-già-lam.

2. Tỳ-kheo đại tiểu tiện nơi đất trống, người nữ thấy, tỳ-kheo vội vàng đứng dậy. Đại tiện chưa xong nên sanh bệnh. Đức Phật cho phép làm nhà vệ sinh. Kia chỉ làm một chỗ đại tiện, gặp lúc nhiều người đi phải đứng chờ. Phật cho phép làm nhiều chỗ, nên làm cửa, nên ngăn [942c] đừng cho thấy nhau.

Tỳ-kheo Thượng tọa già bệnh, đại tiểu tiện xong bị té. Phật cho phép làm lan can hai bên. Có vị đại tiện xong chùi trét lung tung, 1 Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 122, Phật cho phép ba loại che tắm: che bằng nhà tắm, che bằng nước, che bằng y (vải). Tắm trong ba chỗ này, các tỳ-kheo khỏa thân nhưng được phép giúp đỡ nhau hay trao nhau những vật dụng cần thiết. Tỳ-kheo khỏa thân phục vụ nhau, hay trao vật cho nhau, phạm đột-kiết-la. 35

942c

hoặc nơi góc tường hoặc nơi hòn đá, hoặc trên cỏ. Phật dạy, không được chùi trét như vậy. Nên làm chỗ rửa riêng biệt. Có vị tiểu tiện lung tung bẩn đất. Phật dạy, không được tiểu như vậy. Nên tiểu tiện một chỗ ở mé. Nếu vẫn lo ngại bị bẩn thì làm riêng chỗ tiểu tiện. Các vị ấy không biết làm cách nào. Phật dạy đào một cái hầm, bên dưới để hòn đá, đặt một cái ghè lên. Chọc thủng đáy ghè để chỗ rút nước, hai bên lót cây. Nếu sợ hôi thối thì nên đậy lại.

3. Các tỳ-kheo kinh hành nơi đất trống, có rắn, bò cạp, rít. Tỳ-kheo chưa ly dục, thấy sợ. Đức Phật cho phép làm chỗ kinh hành treo. Các thầy không biết cách làm. Đức Phật bảo đào đất trồng trụ rồi lót ván lên trên để đi. Sợ mưa gió, thì làm nhà che bên trên. 14. Lò sưởi

Phật ở tại Câu-thiểm-di.

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng tơ lụa vẽ vời trang sức trong phòng, đốt lửa hơ ấm, khói xông bẩn phòng, bẩn ngọa cụ. Phật dạy, không được làm như vậy.

Các tỳ-kheo mùa đông bị lạnh. Phật cho phép nhúm lửa nơi đất trống để hơ cho ấm. Nhúm lửa nơi đất trống ngồi, bị lạnh sau lưng. Đức Phật cho phép nhen lửa bên ngoài, để cho hết khói rồi bưng vào trong phòng để hơ. Nếu có nhiều người không chấp nhận thì làm riêng nhà sưởi ấm.1 Các thầy không biết làm sao. Đức Phật cho phép làm vuông, tròn hoặc dài.

Có vị nhúm bếp lung tung. Phật dạy, không được làm như vậy, nên để chính giữa một cái hỏa lò. Các tỳ-kheo nhận được cái lò bánh xe.2 Đức Phật cho phép chứa dùng. Các thầy không biết cho ai đẩy 1 Nhiên hỏa đường 燃火堂, nhà đốt lửa. Ngũ phần 25 (tr.168a19): Mùa lạnh, các tỳ-kheo tập họp, sợ lạnh. Phật cho làm ôn thất 溫室. Pāli: aggisālā, nhà lửa; cf. Vin.ii. 154. Các trường hợp khác, ôn thất cũng chỉ nhà tắm có nước nóng. 2 Luân hỏa lô 輪火爐, lò lửa có bánh xe để di chuyển. 36

T22. 943a Chương i. Phòng xá

đi. Đức Phật dạy nên giao cho sa-di hoặc tỳ-kheo hay người giữ Tăng-già-lam.

Tỳ-kheo kia không quen thổi lửa, nên thổi lửa mà sinh bệnh. Đức Phật cho phép làm cái ống để thổi. Có vị dùng vật báu để làm ống thổi. Phật dạy, không được dùng vật báu làm mà nên dùng xương, đồng, thiếc hay cỏ xá la, tre, trúc, cây để làm. Nếu sợ miệng ống thổi bị cháy thì cho phép dùng miếng sắt bao ngoài, đừng để củi lửa trong bếp rớt lên trên. Nếu sợ nóng tay nên làm cái kẹp. Có vị dùng vật báu làm cái kẹp. Phật dạy, không được dùng như vậy. Nên dùng xương, răng, đồng, thiếc hay cây để làm. Nếu sợ cái đầu ống bị cháy, cho dùng miếng sắt để bao lại. Có vị muốn gom lửa lại, cho làm cái cào để cào. Muốn giữ lửa lại, cho moi cái hầm cho lửa xuống. Nếu sợ lửa tắt thì dùng tro phủ lên trên. Các tỳ-kheo dùng nước lạnh rửa mặt, rửa tay, rửa chân nên bị lạnh. Đức Phật [943a1] cho phép nấu nước nóng để rửa. Các thầy không biết cách nấu. Đức Phật bảo dùng ghè tắm đựng đầy nước để bên lửa. Nếu ghè nhiều để bên lửa không đủ chỗ, làm ba cái nạng chống. Đổ nước đầy cái vò lớn rồi đặt lên đó mà hâm nóng. Nếu cái vò đun lớn khiến cho lửa bị ngộp, thì nên dùng dây treo lên. Nếu dây bị cháy thì dùng ống tre bao cái dây. Nếu ống tre bị cháy thì dùng bùn trét bên ngoài. Khi rót nước, ống bị gãy. Đức Phật bảo nên lấy vật khác kẹp lấy. Khi rót nước sợ chảy ra ngoài nên dùng ống để rót. Nếu cái dây treo bị đứt nên lấy sắt làm cái khâu để móc. Mùa đông, các tỳ-kheo rửa chân bị lạnh. Đức Phật dạy nên để thau rửa mặt, nước rửa chân trong nhà mà rửa. Khi rửa, cần thứ gì nên cung cấp thứ ấy.

Buổi sáng, tỳ-kheo thức dậy xoa dầu nơi chân, vào xóm khất thực, người nữ kính lễ sát chân, dầu dấy nơi tay rồi cầm bình bát tỳ-kheo. Các tỳ-kheo khác thấy gớm. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy, sáng sớm thức dậy không nên thoa dầu nơi chân rồi đi vào xóm khất thực. Các tỳ-kheo chân bị nứt, cho phép thoa dầu từ gót chân cho đến ngón chân. Bấy giờ, chúng Tăng nhận được phòng một tầng. Đức Phật cho phép ở.

943b

15. Thọ nhận phi pháp

Thế Tôn từ nước Ma-kiệt đến thành Khoáng dã. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo dùng các thứ có thêu vẽ hình tượng nam nữ trang hoàng phòng ốc, nhà cửa cho đức Thế Tôn. Phật dạy, không được làm như vậy. Cho phép dùng hình vằn vện của cầm thú có nhiều màu để trang hoàng. Chúng Tăng nhận được hai phòng một cửa. Đức Phật cho phép ở.

Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Bấy giờ tôn giả A-nan nhận được phòng riêng. Đức Phật cho phép sử dụng.

Bấy giờ, La-hầu-la ở trong rừng Na-lê. Tại đây, có cư sĩ không quyên góp ai mà tự mình làm phòng xá cúng cho La-hầu-la. Lahầu-la ở phòng này một thời gian, rồi du hành trong nhân gian. Cư sĩ nghe La-hầu-la du hành nhân gian lại đem phòng xá cúng cho chúng Tăng.

Khi đức Thế Tôn từ Ma-kiệt-đề du hành trong nhân gian, đến trong rừng Na-lê trải chỗ ngồi an tọa, lúc này La-hầu-la nghe cư sĩ đã đem phòng cúng cho chúng Tăng, liền đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Phật: "Tại Na-lê, có cư sĩ không quyên góp ai mà tự mình làm phòng cúng cho con. Con ở nơi phòng đó một thời gian rồi du hành trong nhân gian. Sau đó, cư sĩ kia lại đem phòng ấy cúng cho chúng Tăng."

Đức Phật bảo La-hầu-la:

"Ngươi đến chỗ cư sĩ hỏi thế này: Chẳng lẽ ông thấy tôi có điều gì đáng trách, không thanh tịnh, chẳng phải pháp sa-môn, [943b] hoặc do miệng nói ra, hay do thân làm tà vạy?"

La-hầu-la vâng lời dạy của đức Thế Tôn, đến chỗ cư sĩ kia nói như trên.

Cư sĩ trả lời: "Con không thấy Tôn giả có điều chi đáng trách, và chẳng phải pháp Sa-môn, hoặc do miệng nói, hay do thân làm không thanh tịnh cả.

T22. 943b Chương i. Phòng xá

Bấy giờ, La-hầu-la đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch với đức Thế Tôn:

"Vừa rồi theo lời dạy của Như Lai, con đến chỗ cư sĩ hỏi, cư sĩ kia trả lời: con không thấy Tôn giả có điều chi đáng trách đối với pháp Sa-môn, cũng không có việc chi là không thanh tịnh, hoặc do miệng nói, hay do thân làm.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, bảo rằng: "Các ngươi khéo lắng nghe: Bố thí phi pháp, thọ nhận phi pháp, ở phi pháp; bố thí như pháp, thọ nhận như pháp, ở như pháp. "

Thế nào là bố thí phi pháp, thọ nhận phi pháp, ở phi pháp? Hoặc có người tự tâm hỷ lạc, làm phòng đem dâng cúng cho một người; rồi lại đem cúng cho nhiều người. Như vậy là bố thí phi pháp, thọ nhận phi pháp, ở phi pháp. Cúng cho một người; rồi lại đem cúng cho chúng Tăng, cũng như vậy. Cúng cho một người rồi; khi Tăng bị phá làm hai bộ, cúng cho đồng bộ của mình, cũng như vậy. Cúng cho một người rồi, cúng cho khác bộ cũng như vậy. Hoặc có người tự tâm hỷ lạc, làm phòng dâng cúng cho số đông người; rồi lại đem dâng cúng cho chúng Tăng. Tức là bố thí phi pháp, thọ nhận phi pháp, ở phi pháp. Cúng cho số đông người rồi, khi Tăng bị phá làm hai bộ, cúng cho đồng bộ của mình cũng như vậy. Cúng cho số đông người rồi, cúng cho khác bộ cũng như vậy. Cúng cho số đông người rồi cúng cho một người cũng như vậy. Làm phòng cúng cho Tăng rồi chuyển cúng cho người khác cũng như vậy. Làm phòng rồi cúng cho đồng bộ của mình cũng như vậy. Làm phòng rồi cúng cho khác bộ cũng như vậy. Đó gọi là bố thí phi pháp, thọ nhận phi pháp, ở phi pháp.

Thế nào là bố thí như pháp, thọ nhận như pháp, ở như pháp? Hoặc có người hỷ lạc tự làm phòng cúng cho một người là cúng như pháp, nhận như pháp, ở như pháp. Cúng cho số đông người, cúng cho Tăng, cúng cho hai bộ Tăng cũng như vậy. Đó gọi là cúng như pháp, nhận như pháp, ở như pháp.

943c

16. Tứ phương Tăng vật

Thế Tôn cùng năm trăm tỳ-kheo du hành nhân gian tại nước Ca-thi. Bấy giờ tại nước Ki-liên1 có bốn cựu tỳ-kheo A-thấp-tì, Bất-na-bàsa, Ban-đà, Lâu-hê-na.2 Bốn tỳ-kheo này nghe đức Thế Tôn cùng năm trăm tỳ-kheo du hành nhân gian sẽ đến Ki-liên. Hai đệ tử của đức Thế Tôn [943c] là Xá-lợi-phất và Mục-liên cũng sẽ đến đây đuổi chúng ta ra khỏi trú xứ này. Chúng ta có thể chọn lựa một thượng phòng dành cho đức Thế Tôn, ngoài ra chia làm bốn phần tư hữu. Tăng-già-lam, vật của Tăng-già-lam, phòng xá, vật của phòng xá làm phần của tỳ-kheo thứ nhất. Hũ, ghè, nồi, vạc, búa, đục, chân đèn, các vật nặng linh tinh làm phần của tỳ-kheo thứ hai. Giường dây, giường cây, nệm lớn, nệm nhỏ, ngọa cụ tạp vật làm phần của tỳ-kheo thứ ba. Cây, gỗ, tre, cỏ, bông trái làm phần của tỳ-kheo thứ tư. Bốn cựu tỳ-kheo chọn lựa thượng phòng dành cho đức Thế Tôn, ngoài ra phân chia làm bốn phần như trên. Đức Thế Tôn từ nước Ca-thi du hành trong nhân gian, đến Kỳ-liên, trải chỗ ngồi an tọa, rồi bảo Xá-lợi-phất và Mục-liên đến nói với cựu tỳ-kheo kia: "Thế Tôn cùng năm trăm tỳ-kheo đến Ca-thi. Các thầy cần phải dọn chỗ nằm cho các tỳ-kheo.

Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên vâng lời dạy của đức Thế Tôn đến chỗ cựu tỳ-kheo bảo họ trải năm trăm chỗ nằm. Cựu tỳ-kheo trả lời:"Đức Thế Tôn là Pháp chủ, có thể tùy ý đi hay ở. Chúng tôi đã chọn lựa một thượng phòng dành cho đức Thế Tôn. Ngoài ra, chúng tôi đã chia làm bốn phần như trên. Không còn ngọa cụ nào cho Tỳ-kheo khách.

Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên đến chỗ đức Thế Tôn đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này bạch 1 Xem Phần III, Ch. xi, cht. 13.

2 A-thấp-ti 阿濕鞞, Bất-na-bà-sa 不那婆娑, Ban-đà 般陀, Lâu-hê-na 樓醯那. Ngũ phần 25 (tr.168c09): Năm tỳ-kheo ở ấp Ngật-la-ngật-liệt, chia tứ phương Tăng vật thành 5 phần cho 5 người làm tư hữu. Vin. ii. 171, nhóm tỳ-kheo Assaji-Punabbasu ở Kiṭāgiri.

T22. 944a Chương i. Phòng xá

lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng rồi bảo rằng:

"Bốn phần đây là vật của Tăng bốn phương, không nên chia, không nên đem về cho mình, không nên mua bán, cũng chẳng phải vật mà Tăng được bán, chẳng phải của nhiều người cho đến một người được quyền bán. Nếu Tăng hay số đông người hoặc một người tự nhập vào của mình, hoặc chia, hoặc mua bán thì không thành, tự nhập không thành, chia không thành, mua bán không thành, phạm thâu-lan-giá.

Thế nào là vật của Tăng bốn phương?1

Tăng-già-lam và vật của Tăng-già-lam; phòng và vật của phòng. Đây là phần thứ nhất. Vật của bốn phương Tăng không nên chia, không nên nhập vào của mình, không nên mua bán. Cho dù là Tăng hay số đông người, hay một người cũng không được chia, không được nhập vào của mình, không được mua bán. Nếu Tăng hay số đông người hoặc một người, đem chia, đem về cho mình hay số đông người hoặc một người, đem chia, đem về cho mình hay mua bán, thì không thành phân, không thành của mình, không thành mua bán, phạm thâu-lan-giá. Phần thứ hai, phần thứ ba cũng như vậy. Trong phần thứ tư, bông trái cho phép chia, hoặc bông hoa dâng lên đức Phật, ngoài ra cũng như trên.2

[944a9] Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có tỳ-kheo làm phòng riêng trong đất của Tăng. Có vị Thượng tọa tỳ-kheo khách đến, bảo: "Dậy, nhường chỗ Thượng toạ!" Tỳ-kheo kia trả lời: "Không 1 Bốn vật dụng thuộc Tứ phương Tăng. Vin. ii. 170: Năm thứ là Tứ phương Tăng vật không được chia cho cá nhân: 1. ārāmo ārāmavatthu (Tăng-già-lam, và vật thuộc Tăng-già-lam: đất vườn chùa và cây trái các thứ trong vườn), 2. vihāro vihāravatthu (tinh xá và vật dụng thuộc tinh xá: chùa và phòng ốc các thứ của chùa), 3. mañco pīṭhaṃ bhisi bibbohanaṃ (giường, ghế, đệm, gối các thứ), 4. lohakumbhī… (ghè, lu, nồi,… các thứ), 5. valli, veḷu, muñjaṃ, (dây leo, tre, cỏ muñja,…)

2 Bản Hán, hết quyển 50.

944a

dậy.

" Thượng tọa hỏi: "Tại sao?" Tỳ-kheo kia nói: "Đây là phòng riêng của tôi.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Bảo vị ấy nên dậy đi thì tốt. Nếu không dậy, bảo trả đất lại cho Tăng. Không có lý gì lấy đất của Tăng làm của mình." 17. Tỳ-kheo tri sự

1. Có tỳ-kheo cất cái thất quá vội nên không chắc chắn. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy.

" Có vị lại kinh dinh một cái phòng thất

mà suốt đời không xong. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy. Nếu làm cái nhà lầu tốt nhất, lâu lắm cũng trong vòng mười hai năm mà thôi.1 Ngoài ra, tùy theo lớn nhỏ mà quy định." Có vị làm người xây dựng2 cho nên tất cả thời xuân, hạ, đông, chiếm dụng phòng tri sự thường xuyên của Tăng. Phật dạy: "Không nên làm như vậy. Cho phép, sau ba tháng hạ, chia lại từ Thượng tọa."

Có tỳ-kheo làm người xây dựng chung cho các Tăng-già-lam, nên chỗ nào cũng nhận phần phòng của mình. Đức Phật dạy, không nên nhận như vậy. Nên nhận một nơi chín mươi ngày để ở. Tại trú xứ đông người, vị làm việc xây cất kia trú ở nhà ăn, nhà ấm, nhà kinh hành, khiến cho khách tỳ-kheo không có chỗ ở. Đức Phật dạy,

"Không nên ở như vậy. Nếu tầng dưới sảnh đường là chỗ ở của số đông người thì nên ở tầng trên. Nếu tầng trên sảnh đường là chỗ ở của số đông người thì nên ở tầng dưới." 1 Ngũ phần 25 (tr.169a12): Tỳ-kheo làm doanh sự (kinh doanh chủ 經營主), chiếm dụng phòng tri sự quá lâu, Phật quy định, làm doanh sự, được cấp phòng tỳ-kheo doanh sự (tri sự), tối đa 12 năm. Nhưng phải chờ Tăng làm bạch nhị yếtma cho phép. 2 Kinh doanh nhân 經營人, hay doanh sự tỳ-kheo 營事比丘, hay tỳ-kheo tri sự của Tăng. Xem đoạn sau, yết-ma Tăng sai tỳ-kheo doanh sự. Cf. Vin.ii. 160: Cư sĩ cất Già-lam cho Tăng, cần người giám đốc xây dựng. Phật cho phép Tăng bạch nhị yết-ma cử người làm quản đốc, tức doanh sự tỳ-kheo, hay Tri sự Tăng. Pāli: navakammika.

T22. 944b Chương i. Phòng xá

Có vị chỉ làm việc xây dựng nhỏ như đắp vách bùn, hoặc vá lại, hoặc san bằng đất, nhưng lại đòi hỏi làm tri sự. Đức Phật dạy, không được như vậy.1

Có vị sai khiến sa-di, sai khiến người Tăng-già-lam, bèn tự xem mình là tri sự. Phật dạy, không được như vậy.

Có vị làm cái phòng nhỏ, đòi hỏi cấp phòng tri sự. Đức Phật dạy, không được như vậy. Nếu phòng được làm có nhận giường dây, giường cây, cho phép cấp cho phòng tri sự.

Có vị làm phòng xấu,2 đòi được cấp phòng tri sự. [944b] Đức Phật dạy, không được như vậy. Nếu phòng được làm có đủ các thứ trang hoàng và xông hương, cho phép cho cấp phòng tri sự. Có tỳ-kheo tri sự, nhận phòng rồi qua đời. Các tỳ-kheo không biết phòng ấy thuộc về của ai, bạch Phật. Đức Phật dạy, tùy ý của Tăng. Có tỳ-kheo tri sự sai người bạch Tăng để được cấp phòng. Tỳ-kheo kia đến trong Tăng bạch. Tăng cấp phòng rồi, tỳ-kheo xây cất kia qua đời. Các tỳ-kheo không biết phòng này nên giao cho ai. Đức Phật dạy, tùy ý của Tăng.

Tỳ-kheo tri sự sai người đến trong Tăng xin cấp phòng. Tăng cấp rồi, tỳ-kheo sai (sứ giả) kia qua đời. Các tỳ-kheo không biết phòng này nên giao cho ai. Đức Phật bảo, cho thầy tri sự đó. Tỳ-kheo tri sự qua đời trong mùa hạ an cư. Các tỳ-kheo không biết phòng này nên giao cho ai. Đức Phật dạy, tùy ý của Tăng. Có tỳ-kheo làm phòng chưa lợp, bỏ đi. Tỳ-kheo khách nói với cựu tỳ-kheo rằng, hãy lợp cái phòng này. Cựu tỳ-kheo nói: "Ai cất thì 1 Quy định chức danh doanh sự. Vin. ii. 172: các tỳ-kheo Āḷavaka cho những việc sau đây là doanh sự (navakammaṃ denti): dồn một đống đất, trét một bức vách… doanh sự tinh xá cho đến khi trà-trì. Phật quy định: thời hạn làm doanh sự để dựng tinh xá nhỏ (khuddake vihāre), thời hạn 5 hoặc 6 năm; nhà mái bằng (aḍḍhayoge), 7 hoặc 8 năm; tinh xá lớn (mahallake vihāre), nhà lầu (pāsāde), 10 hay 12 năm. Xem cht. 52 trước.

2 Ác phòng 惡房.

944c

người đó lợp.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy, cho phép làm phòng có gác lớn và đẹp nhất cũng trong vòng sáu năm là lợp thành. Còn loại phòng nhỏ hơn tùy theo đó mà lượng định. Có một tỳ-kheo làm phòng, tỳ-kheo khác lợp, hai tỳ-kheo tranh nhau ai sửa trước, ai sau. Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật dạy ai làm trước thì sửa trước. Có hai tỳ-kheo cùng nhau làm phòng, cùng nhau tranh kẻ làm trước người làm sau. Đức Phật cho phép, cùng nhau làm thì Thượng tọa ở trước.

Tỳ-kheo tri sự, hạ an cư, nhận phòng do mình sửa (để ở), rồi lại nhận phòng khác (để ở). Phật dạy, không được làm như vậy. Nên an cư nơi phòng mình đã sửa chữa.

2. Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di. Bấy giờ vua Ưu-điền là bạn thân hậu của Bạt-nan-đà, thỉnh Bạt-nan-đà hạ an cư tại Câu-thiểm-di. Bạt-nan-đà nhận lời an cư rồi, nghe trú xứ an cư nọ, Tăng nhận được nhiều y vật, liền đến nơi trú xứ đó một thời gian ngắn, rồi trở lại Câu-thiểm-di. Vua Ưu-điền nghe, cơ hiềm rằng: "Bạt-nan-đà nhận lời mời của tôi an cư rồi. Nghe trú xứ nọ Tăng an cư nhận được nhiều y vật, lại đến nơi đó. Rồi trở lại đây. "

Các tỳ-kheo nghe, đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, quở trách Bạt Nan Đà Thích tử rằng:

"Tại sao ông nhận lời thỉnh an cư tại Câu-thiểm-di rồi nghe trú xứ nọ, Tăng hạ an cư nhận được nhiều y vật, lại đến đó ở một thời gian rồi về lại nơi đây?"

[944c] Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, Phật bảo các tỳ-kheo: "Nếu tỳ-kheo nào an cư nơi đây, nghe trú xứ nọ Tăng an cư nhận được nhiều y vật mà đến đó ở, tức là mất trú xứ này. Ở nơi đó một thời gian, trở về trú xứ này, lại mất nơi trú xứ kia."1 1 Xem Phần III, Ch. An cư.

T22. 944c Chương i. Phòng xá

3. Bấy giờ, phòng xá của chúng Tăng cũ hư, có cư sĩ thưa: "Nếu cho phép, con sẽ tu bổ.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép bằng bạch nhị yết-ma."

Pháp thức như sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng yếtma,1 dựa theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng đem phòng này giao cho cư sĩ tên... tu bổ, tỳ-kheo... làm người doanh sự. 2 Đây là

lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng đem phòng này giao cho cư sĩ tên... tu bổ, tỳ-kheo... làm doanh sự. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng đem phòng này giao cho cư sĩ tên... tu bổ, tỳ-kheo... làm người doanh sự thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"Tăng đã đồng ý đem phòng này giao cho cư sĩ... tu bổ, tỳkheo... làm người doanh sự rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

4. Bấy giờ tỳ-kheo doanh sự (tri sự) chưa chia phòng, có việc cần đi. Sau đó các tỳ-kheo chia phòng. Tỳ-kheo doanh sự kia khi trở về hỏi: "Có để phòng doanh sự cho tôi không?" Có vị trả lời: "Không.

" Tỳ-kheo doanh sự liền cơ hiềm, trách các tỳ-kheo rằng: "Tôi chưa chia phòng, có việc cần đi. Các vị sau đó lại chia phòng. Tôi có công quả trong này, sao không chia phòng cho tôi?" Các tỳkheo không biết như vậy có thành chia hay không? Đức Phật dạy, thành. Nhưng nên đợi người kia về. Vị kia cũng nên dặn người nhận phòng cho mình.

Tỳ-kheo doanh sự chưa chia phòng, có việc cần ra ngoài, dặn tỳkheo khác lấy phòng cho mình mà không nói rõ phòng nào. Tỳ-1 Yết-ma Tăng sai, cử tỳ-kheo doanh sự, hay tri sự Tăng. Xem cht. 33 trước. 2 Kinh doanh giả 經營者, tức doanh sự tỳ-kheo, hay tri sự Tăng. Xem cht. 33 trước. Pāli: navakammika.

945a

kheo kia xây cất nhiều chỗ, tỳ-kheo này không biết lấy phòng nào. Các tỳ-kheo chia phòng rồi, vị kia về hỏi các tỳ-kheo: "Chia phòng chưa?" "Chia rồi.

" "Có để phòng cho tôi không?" "Không.

" Vị kia

liền cơ hiềm, trách rằng: "Chưa chia phòng, tôi có việc cần đi; dặn tỳ-kheo khác nhận phòng cho tôi. Tôi có đóng góp trong việc này, sao không cho tôi phòng?" Các tỳ-kheo không biết như vậy có thành chia hay không? Đức Phật dạy, thành chia. Nhưng nên đợi người kia về. Người kia cũng nên chỉ rõ phòng nào cần nhận. Tỳ-kheo doanh sự kia lấy phòng rồi, sau đó khi chia phòng theo thứ tự thì được phòng tốt hơn, liền bỏ phòng trước. Các tỳ-kheo bạch [945a1] Phật. Đức Phật dạy:

"Không nên làm như vậy. Nên từ Thượng tọa phân chia, nếu không có người lấy thì mới cho."

Tỳ-kheo kia nghi, không dám bốc vào chìa khóa cửa của chúng Tăng, hay cây gậy, cái khoen, cái cọc, cái chuôi bằng xương, bằng đồng, ghế ngồi tắm. Đức Phật dạy cho phép cầm nắm. Có vị không dám từ trú xứ này di chuyển các vật đến trú xứ kia. Đức Phật dạy cho phép di chuyển.

18. Chia cháo1

Theo có năm pháp không nên sai vì Tăng chia cháo; dù đã sai cũng không được chia: có thiên vị, hay giận hờn, có khiếp sợ, ngu si, không biết đã chia hay chưa. Tỳ-kheo có năm pháp như vậy không nên sai vì Tăng chia cháo. Đã sai, cũng không được chia. Tỳ-kheo có năm pháp nên sai vì Tăng chia cháo: không có thiên vị, không hay giận hờn, không có khiếp sợ, không ngu si, biết đã chia hay chưa chia. Tỳ-kheo có năm pháp như vậy nên sai vì Tăng chia cháo. Nếu đã sai thì khiến vì Tăng chia cháo, chia tiểu thực, chia 1 Quy định dùng cháo, xem Phần I, Ch.VI. Ba-dật-đề 32. Tăng kỳ 29 (Tạp tụng, chúc pháp), tr.4625; Thập tụng 14 (tr.100a28): các loại cháo và những ích lợi của cháo.

T22. 945a Chương i. Phòng xá

khư-xà-ni,1 thỉnh phiên đi thọ thực, trải ngọa cụ, chia ngọa cụ, chia y tắm, chia y, cái nào cần lấy, cái nào cần cho. Sai tỳ-kheo sứ, sai sa-di sứ, tất cả cũng như vậy.

Người có năm pháp vì Tăng chia cháo vào địa ngục nhanh như tên bắn: có ái, có nhuế, có bố, có si, không biết đã chia chưa. Có năm pháp như vậy mà chia cháo thì vào địa ngục như tên bắn. Người có năm pháp chia cháo được sanh lên cõi trời như tên bắn: Không ái, không nhuế, không bố, không si, biết đã chia hay chưa. Có năm pháp như vậy vì Tăng chia cháo thì sanh lên cõi trời nhanh như tên bắn, cho đến sai sa-di sứ cũng như vậy. 1 Thức ăn loại cứng.

CHƯƠNG II

TẠP SỰ

1. Bát

Thế Tôn ở tại Ba-la-nại, thì bấy giờ có năm tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật chúng con nên thọ trì loại bát nào? Đức Phật dạy: "Cho phép thọ trì bát ca-la, bát xá-la."1

Bấy giờ, có tỳ-kheo vào trong Tăng thọ thực mà không có bình bát. Đức Phật dạy:

"Vị ngồi cạnh nên cho. Nếu trong Tăng có hai loại bát này thì nên cho mượn."

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị rắn phun nọc độc trong bát, không rửa mà dùng để ăn. Ăn xong bị bệnh. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không nên không rửa bát mà đựng thức ăn để ăn. Cho phép rửa bát rồi mới đựng đồ ăn."

2. Dao

Các tỳ-kheo tóc dài. Phật cho phép cạo. Hoặc tự cạo, hoặc nhờ người cạo. Cần dao cạo, cho phép sắm. Có vị dùng vật báu làm cán dao. Đức Phật dạy, không được dùng vật báu. [945b] Cho phép dùng đồng, thiếc để làm.

Có vị để dao trần, khó cất giữ. Đức Phật cho phép làm bao dao. Có vị dùng vật báu để làm. Đức Phật dạy không được dùng vật báu để 1 Hai loại bát: ca-la 迦羅; xá-la 舍羅; xem cht. 59 đoạn sau. Ngũ phần 26 (tr.170a2): Cho phép ba loại bát: bát sắt 鐵缽, bát sành 瓦缽, bát tô-ma 蘇摩缽. Pāli, Vin. iii. 243, hai loại bát: bát sắt và bát sành (dve pattā ayopatto mattikāpatto). Các loại bát, xem Phần I, ch. IV. ni-tát-kỳ 21.

945b

làm. Cho phép dùng xương, ngà voi, đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc, cỏ xá-la, trúc, tre, cây để làm.

Có vị sợ khua động bao dao làm hư lưỡi dao, Phật cho dùng vật mịn để ngăn, như lông, như kíp bối, như da chó. Nếu sợ rơi, nên dùng sợi dây buộc dính lại. Nếu cầm nơi tay, khó giữ; nên dùng cái đãy để đựng. Đựng trong đãy bị rơi ra, nên dùng cái dây buộc miệng đãy lại. Nếu cầm đi, sợ rơi mất, nên dùng sợi dây buộc nơi vai.

Bấy giờ, các tỳ-kheo dùng dao. Dao bị cuốn lại. Cho phép mài1 trên tay. Nếu vẫn cuốn, thì nên mài trên đá. Tay cầm đá, sợ mất; nên đựng trong túi dao. Nếu dao lụt, nên gọt.2 Hoặc mình tự gọt hay nhờ người gọt. Có vị cần dao để gọt.3 Đức Phật cho phép. 3. Râu-tóc-móng

1. Tỳ-kheo cạo tóc sợ tóc rơi trên y. Đức Phật cho phép sắm đồ để hứng tóc. Các tỳ-kheo không biết làm như thế nào? Đức Phật cho phép bện bằng tre; hoặc uốn gỗ làm cái vành rồi cáng lá cây lên. Hoặc dùng một trong mười loại y để làm đồ hứng tóc. Có vị để đồ hứng tóc dưới đất nên khi để lên đầu gối để hứng, bùn, đất lan bẩn y. Phật dạy, không được làm như vậy. Cho phép dùng sợi dây buộc trên đầu cây trụ.

2. Tỳ-kheo lông mũi dài. Phật cho phép nhổ. Hoặc tự mình nhổ hay nhờ người nhổ. Có vị cần nhíp, đức Phật cho phép sắm. Có vị dùng vật báu làm. Phật dạy, không được dùng vật báu làm mà nên dùng xương, ngà voi, đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc để làm. Đầu nhíp bị sứt, nên bao bằng sắt. Cầm tay, khó giữ gìn, cho phép để trong bao của dao cạo tóc.

1 Ma 磨; mài, ở đây hiểu là vuốt cho thẳng.

2 Quát 刮, gọt; ở đây hiểu là mài.

3 Dùng hai dao "gọt" nhau, liếc hay mài vào nhau. 50

T22. 945c Chương ii. Tạp sự

3. Móng tay của các tỳ-kheo dài. Phật cho phép cắt. Hoặc tự mình cắt hay nhờ người cắt. Có vị cần dao để cắt móng tay, Phật cho phép sắm. Có vị dùng vật quý báu để làm. Phật dạy, không được dùng vật quý báu để làm. Cho phép dùng đồng hay sắt để làm. Cầm nơi tay, khó giữ. Phật cho phép dùng ống nhựa để đựng. Có vị dùng vật quý báu để làm ống. Phật dạy, không được dùng vật quý báu để làm mà nên dùng đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc, tre hay cây để làm. Sợ trong ống rơi ra nên nhét miệng ống lại. Có vị dùng đồ quý báu để nhét. Phật dạy, không được dùng đồ quý mà nên dùng đồng, thiếc, bạch lạp, chì, kẽm, tre, cây để làm. Nếu sợ để riêng một chỗ bị rơi mất thì nên để chung trong đãy của dao. Bấy giờ, có tỳ-kheo móng tay dài, đến nhà bạch y. Tỳ-kheo này tướng mạo xinh đẹp, phụ nữ bạch y thấy liền để ý và nói với tỳkheo rằng: [945c] tôi cùng thầy làm việc như vậy, như vậy. Tỳkheo nói: "Chị chớ nói như vậy. Pháp của chúng tôi không có việc ấy.

Người phụ nữ nói: "Nếu thầy không làm theo lời của tôi, tôi sẽ tự lấy móng tay cào nơi mắt, nơi thân có thương tích, rồi khi chồng tôi về tôi nói là thầy bảo tôi làm việc như vậy, như vậy, tôi không chịu làm, thầy liền lấy móng tay cào nơi mặt, nơi thân tôi, thương tích đến như vậy.

Tỳ-kheo nghe nói như vậy liền hoảng sợ, chạy vội vàng ra khỏi nhà. Trong khi tỳ-kheo vừa chạy ra khỏi nhà thì người chồng cũng vừa từ ngoài về lại nhà. Người phụ nữ kia liền tự lấy móng tay cào vào thân vào mặt nói với người chồng rằng: "Tỳ-kheo bảo em làm việc như vậy, như vậy, em không đồng ý. Tỳ-kheo liền cào vào mặt vào thân em nên có thương tích như vậy."

Người chồng liền đuổi theo bắt tỳ-kheo và nói: "Ông muốn phạm vợ tôi. Vợ tôi không đồng ý, ông cào vào mặt vào mình vợ tôi có thương tích, là sao?"

Tỳ-kheo trả lời: "Này cư sĩ, ông đừng nói như vậy. Pháp của chúng tôi không có làm việc ấy."

946a

Người chồng liền nói: "Tại sao ông bảo tôi đừng nói như vậy? Móng tay của ông dài như vậy kia mà!"

Nói xong, người chồng liền đánh tỳ-kheo gần chết. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên để móng tay dài."1 Nhóm sáu tỳ-kheo cắt móng tay quá sát, khiến cho chảy máu. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị cắt móng tay như hình bán nguyệt. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị cắt móng tay nhọn trên đầu. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị mài móng tay cho sáng. Phật dạy, không được mài như vậy. Có vị nhuộm móng tay thành màu sắc. Phật dạy, không được nhuộm như vậy. Đức Phật lại nói với các tỳ-kheo: "Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta chế cấm này, để rồi làm bao nhiêu điều khác. Cho phép các tỳ-kheo cắt móng tay vừa gần ngoài da." Phật nói, dài nhất bằng hạt lúa là nên cắt.

4. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng kéo xén râu tóc. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị cạo tóc mà không cạo râu. Đức Phật dạy nên cạo cả râu tóc. Có vị cạo râu mà không cạo tóc. Đức Phật dạy nên cạo cả râu tóc. Có vị nhổ tóc, Phật dạy, không được nhổ. Có vị chừa tóc. Phật dạy, không được để [946a1] như vậy. Có vị vuốt râu mép cho cong lên. Phật dạy, không được vuốt như vậy. "Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta đã chế cấm này, để rồi làm bao nhiêu việc khác. Từ nay về sau, râu tóc nên cạo hết."

Các tỳ-kheo không biết tóc dài bao nhiêu thì nên cạo. Đức Phật dạy dài nhất là hai ngón tay, hoặc hai tháng cạo một lần, đó gọi là dài nhất.

Nhóm sáu tỳ-kheo chải râu tóc. Đức Phật dạy không nên chải như vậy. Có vị dùng dầu thoa vào tóc. Phật dạy, không được thoa như vậy.

1 Vin. ii. 133.

T22. 946a Chương ii. Tạp sự

5. Nhóm sáu tỳ-kheo kẻ mí con mắt. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói, "Sa-môn Thích tử muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp? Giống như người bạch y!" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được kẻ mí mắt như vậy."

Các tỳ-kheo bị bệnh mắt, đức Phật cho phép nhỏ các loại thuốc. 4. Trang sức

1. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng gương soi mặt hoặc soi mặt dưới nước, hay dùng vật mài cho có ánh sáng để soi mặt. Các cư sĩ thấy cơ hiềm, nói: "Sa-môn Thích tử nhiều lòng ham muốn không biết nhàm chán, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi soi gương giống như người bạch y?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy." 2. Có tỳ-kheo bị mọc mụt nơi mặt, đức Phật cho phép các tỳ-kheo khác xức thuốc giùm. Nếu một mình ở trong phòng, đức Phật cho phép dùng kiếng soi mặt để xức thuốc.

3. Có tỳ-kheo trau chuốt thân, trau chuốt tóc. Phật dạy, không được làm như vậy. Có tỳ-kheo nhổ nước bọt vào mình rồi chà xát. Đức Phật dạy, không được làm như vậy.

4. Có vị tắm rửa nơi chỗ đất trống, các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: "Samôn Thích tử ham muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi tắm rửa nơi chỗ đất trống như bạch y!" Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy, Không được tắm như vậy.

5. Có tỳ-kheo nghĩ, tự đấm vào vai, vào cánh tay, cho nó nở to đẹp. Phật dạy, không được làm như vậy. Có tỳ-kheo bôi hương vào mình cho thơm. Phật bảo, không được như vậy. Tỳ-kheo lo ngại thân mình hôi hám vì mồ hôi, đức Phật cho phép dùng dao để nạo mồ hôi. Có vị dùng vật báu làm. Phật dạy, không được dùng vật báu để làm mà nên dùng xương, ngà voi, đồng, thiếc, sắt, kẽm, cỏ xá-la, tre, cây để làm. Nhóm sáu tỳ-kheo làm dao nạo mồ hôi, cái53

946b

đầu giống như dao cạo tóc, khi nạo mồ hôi, lông trong người cũng đứt luôn. Phật dạy, không được làm như vậy, cũng không nên cất chứa dao như vậy.

6. Có tỳ-kheo bị bệnh ghẻ lở, dùng thuốc bột thô [946b] để rửa nên bị đau. Đức Phật dạy, cho phép dùng thuốc bột thứ mịn, hoặc là bùn mịn, hoặc lụa là, hoặc bông hay trái, tùy theo sự thích hợp với thân người bệnh, cho phép người rửa ghẻ dùng để trị các loại ghẻ, cho đến bệnh hôi mồ hôi.

7. Nhóm sáu tỳ-kheo đeo hoa tai. Phật dạy, không được làm như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo gắn hạt châu trên vành tai. Phật bảo, không được như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo đeo khoen tai. Phật bảo, không được như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng lá đa-la, hoặc chì hoặc thiếc làm cái vòng căng lớn lỗ tai. Phật dạy, không được làm như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo quấn thùy tai lại. Phật dạy, không được làm như vậy.1

Có vị làm dây lưng bằng chì. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị đeo anh lạc quanh cổ. Phật dạy, không được đeo như vậy. Có vị đeo xuyến nơi tay chân. Phật dạy, không được đeo như vậy. Các vị kia đeo khoen2 nơi ngón tay. Phật dạy, không được đeo như vậy. Có vị dùng chỉ năm màu buộc nơi nách, nơi lưng, nơi cánh tay. Phật dạy, không được buộc như vậy. Có vị đeo nhẫn.3 Phật dạy, không được đeo như vậy.

5. Thần biến thị đạo

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ, Lục sư ngoại đạo cùng đệ tử ở chung với nhau. Bất-lan Ca-diếp4 cùng chín vạn đệ tử. Mạt-1 Vin. ii. 106. 2 Hoàn 環, khoen hay khâu, khác với nhẫn. Xem dưới. 3 Chỉ ấn; Pāli: aṅgulimuddikā, như khâu hay khoen đeo nơi ngón tay, nhưng có hình tượng trưng làm tín vật.

4 Bất-lan Ca-diếp. Xem Phần III Ch. I.

T22. 946c Chương ii. Tạp sự

khư-la Cù-xa-la1 cùng tám vạn đệ tử. Cứ như vậy giảm dần cho đến Ni-kiền Tử2 cùng bốn vạn người. Khi ấy tại thành Vương-xá, có trưởng giả là đệ tử của Lục sư nhận được một khúc gỗ chiên-đàn, dùng làm cái bình bát đựng trong cái đãy bằng vật báu, treo lên cây trụ biểu cao trước sân, cùng với lời công bố: "Nếu trong thành Vương-xá này có Sa-môn, Bà-la-môn là A-la-hán có đại thần lực, thì cứ lấy chiếc bát này đi."3 Khi ấy Phú-lan4 Ca-diếp đến chỗ ông trưởng giả nói: "Tôi là A-la-hán có đại thần lực. Xứng đáng thọ trì chiếc bát cùng với đãy. Hãy lấy cho tôi."

Ông trưởng giả nói: "Nếu ông là A-la-hán có đại thần lực thì tôi cho ông. Ông hãy lên mà lấy.

Vị kia muốn lấy nhưng không cách nào lấy được. Bấy giờ, Mạtkhư-la Cù-xa-la, A-di-đầu Xí-xá-khâm-bà-la, Ba-cù Ca-chiên-diên, San-đâu Tỳ-la-tra Tử, Ni-kiền-đà Nhã-đề Tử, đều đến chỗ trưởng giả nói: "Tôi là A-la-hán có đại thần lực. Xứng đáng thọ trì chiếc bát cùng với đãy. Hãy lấy cho tôi."

Ông trưởng giả nói: "Nếu ông là A-la-hán có đại thần lực thì tôi cho ông. Ông hãy lên mà lấy.

Các vị kia muốn lấy mà không cách nào lấy được. Bấy giờ, Tân-đầu-lô,5 Đại Mục-liên, [946c] cùng ngồi trên một hòn đá lớn. Tân-đầu-lô nói với Mục-liên: "Thầy là A-la-hán có thần túc, đã được đức Thế Tôn thọ ký vào hạng nhất. Thầy có thể đến đó để lấy."

Mục-liên nói: "Tôi chưa từng hiện thần túc trước người bạch y. Thầy cũng là A-la-hán có đại thần lực, đã được đức Thế Tôn thọ ký 1 Mạt-khư-la Cù-xa-la 末佉羅瞿奢羅. Các đoạn trước phiên âm là Mạt-khư-lê Cù-xa-li. Xem Phần III Ch. I

2 Danh sách sáu tông sư ngoại đạo. Xem Phần III Ch. I. 3 Cf. Vin. ii. 110. Ngũ phần 26 (tr.170a12): bát bằng gỗ ngưu đầu chiên đàn. 4 Phú-lan 富蘭, trên kia âm là Bất-lan.

5 Tân-đầu-lô 賓頭盧; Pāli, Vin. ii. 111, Piṇḍola-Bhāradvāja. 55

946c

cho là sư tử hống vào hàng tối thượng bậc nhất.1 Thầy có thể đến đó lấy."

Khi Tân-đầu-lô nghe Mục-liên nói vậy, liền cùng với hòn đá vụt mình lên hư không, bay quanh thành Vương-xá bảy vòng. Người trong nước thấy, sợ đá rơi nên chen lấn nhau chạy trốn. Bấy giờ, ông trưởng giả kia từ trên lầu gác, nhìn thấy Tân-đầu-lô ở trên hư không, liền chắp tay kính lễ, thưa rằng:

"Lấy chiếc bát đi, Tân-đầu-lô!"

Tân-đầu-lô liền lấy chiếc bát. Ông trưởng giả lại nói: "Xin dừng lại một chút, Tân-đầu-lô!"

Tân-đầu-lô liền dừng lại một chút. Ông trưởng giả tự tay lấy bát và đựng đầy thức ăn ngon bổ dâng cho Tân-đầu-lô. Tân-đầu-lô nhận lại chiếc bát, trở lại dùng thần túc lực nương nơi hư không mà đi. Các tỳ-kheo nghe chuyện, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đâu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Tân-đầu-lô rằng: "Sao lại hiện thần thông trước người bạch y?" Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, biết mà vẫn hỏi Tânđầu-lô: "Ông có hiện thần túc trước người bạch y không?" "Bạch Thế Tôn, thật có."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Tân-đầu-lô: "Ông làm việc sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp samôn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao ông lại hiện thần túc trước người bạch y? Giống như dâm nữ vì nửa đồng tiền mà trình diện trước mọi người. Ông cũng như vậy, vì chiếc bát bằng gỗ không đáng gì mà hiện thần túc trước bạch y.

1 Cf. A. ii. 23. Cf. A-la-hán cụ đức kinh, T02, tr. 831. 56

T22. 947a Chương ii. Tạp sự

Phật dạy: "Không nên đối trước bạch y hiện thần túc. Nếu hiện, phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo không nên chứa cất bát bằng chiên-đàn. Nếu chứa thì sẽ trị như pháp.1 Nếu nhận được bát đã làm thành thì nên phá ra chia cho các tỳ-kheo làm thuốc trị mắt." Các ngoại đạo nghe Sa-môn Cù-đàm cấm các tỳ-kheo không được hiện thần túc trước người bạch y, họ bèn nghĩ, "Điều mà Sa-môn ấy cấm chế thì trọn đời không ai phạm. Nay chúng ta có thể đến chỗ họ nói rằng: 'Này Sa-môn Cù-đàm, các ông tự xưng là đắc A-lahán, chúng tôi cũng là A-la-hán. Các ông tự xưng là có thần túc, chúng tôi cũng có thần túc. Các ông tự xưng là đại trí [947a1] tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng ta có thể cùng hiện thần lực, pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một pháp thượng nhân, thì chúng tôi sẽ hiện hai. Nếu hiện hai chúng tôi sẽ hiện bốn. Sa-môn Cù-đàm hiện bốn pháp thượng nhân, thì chúng tôi sẽ hiện tám. Nếu hiện tám thì chúng tôi sẽ hiện mười sáu. Nếu hiện mười sáu chúng tôi sẽ hiện ba mươi hai. Nếu hiện ba mươi hai chúng tôi sẽ hiện sáu mươi bốn. Nếu Sa-môn hiện tăng lên, chúng tôi cũng sẽ hiện tăng gấp đôi.

Các ngoại đạo đi khắp mọi nơi ở trong thành, tuyên truyền nói rằng: "Sa-môn Cù-đàm tự xưng là có thần lực, thì chúng tôi cũng có thần lực. Tự xưng có đại trí tuệ, thì chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đấu hiện thần lực, pháp thượng nhân. Nếu Sa- môn Cù-đàm hiện một, chúng tôi sẽ hiện hai, tùy theo Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều hay ít, chúng tôi cũng sẽ hiện gấp bội."2

Trong thành Vương-xá có một chỗ đất bằng phẳng và rất rộng. Các trưởng giả đem nhiều hoa hương, anh lạc, kỹ nhạc, tràng phan, thức 1 Pāli, Vin.ii. 112: na...dārupatto dhāretabbo. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa, "không được thọ trì bát gỗ. Ai thọ trì, phạm đột-kiết-la." 2 Xem Trường A-hàm 11, kinh 15 "A-nậu-di" (T01, tr.67c). Cf. D. 24. Pāṭikasutta.

947b

ăn, y phục, thuốc men, ngọa cụ đến cúng dường cho Bà-già-bà1 của ngoại đạo tại đây. Bấy giờ, có trưởng giả nọ muốn lấy hoa để cúng dường ngoại đạo, đưa tay vào để lấy thì lại không lấy được. Muốn lấy hương anh lạc, tràng phan, kỹ nhạc, ẩm thực, y phục, thuốc men, ngọa cụ để cúng, bàn tay vừa đưa vào để lấy thì cũng không lấy được. Trong khi ấy, có vị trưởng giả kia muốn lấy hoa để cúng dường Phật thì đưa tay vào lấy không có gì trở ngại. Như vậy, tùy ý ông trưởng giả muốn lấy bất cứ thứ gì, cho đến thuốc men, ngọa cụ để cúng cũng đều không trở ngại. Ông trưởng giả liền khởi lên ý nghĩ: "Hy hữu thay! Thế Tôn có đại thần lực như vậy. " Ông liền

bạch Phật: "Cúi xin đức Thế Tôn cùng đại tỳ-kheo Tăng nhận lời mời thọ thực của con vào ngày mai."

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Ông trưởng giả biết đức Thế Tôn im lặng nhận lời rồi, liền đến trước kính lễ sát chân Phật rồi cáo lui. Về đến nhà, trong đêm, chuẩn bị mọi thức ăn ngon bổ rồi, sáng ngày ông trưởng giả đến báo giờ. Đức Thế Tôn đắp y bưng bát cùng đại tỳ-kheo Tăng một ngàn hai trăm năm mươi vị đến nhà ông trưởng giả.

Khi đức Thế Tôn bước đi, nơi dấu chân có đại thần lực khiến chư thiên trên hư không dùng hoa trời mạn-đà-la, hương chiên-đàn, mạt hương, hoa ưu-bát-la, hoa bát-đầu-ma, hoa câu-mâu-đầu, hoa phânđà-lợi rãi nơi dấu chân đức Phật và trổi kỹ nhạc cõi trời ca tụng tán thán Phật. Vị trưởng giả [947b] đi theo sau đức Thế Tôn, suy nghĩ như vầy: "Âm thanh này là từ dưới đất phát ra hay từ trên trời đưa lại?" Trưởng giả ngửa nhìn lên hư không, từ xa thấy hoa trời mạnđà-la cho đến hoa phân-đà-lợi, và kỹ nhạc cõi trời cũng từ trong hư không, bèn nghĩ: "Âm thanh này không phải từ dưới đất mà là từ trên không đưa lại." Đức Thế Tôn đến nhà ông trưởng giả, an tọa nơi chỗ ngồi.

Bấy giờ, các ngoại đạo nghe việc này, liền nghĩ: "Ông trưởng giả 1 Bà-già-bà 婆伽婆, phiên âm (Pāli: Bhagavā), Thế Tôn. 58

T22. 947a Chương ii. Tạp sự

này xưa nay thường cúng dường cho chúng ta, nay tại sao lại thỉnh Phật và Tăng đến cúng dường? Chúng ta hãy đến đó để khiến cho ông ta không đủ chỗ và thức ăn để thết đãi!" Nghĩ xong các ngoại đạo liền cùng quyến thuộc đến nhà ông trưởng giả. Người giữ cửa thấy các ngoại đạo cùng quyến thuộc đến, liền vào thưa với ông trưởng giả rằng:

"Thưa ông chủ, các ngoại đạo cùng quyến thuộc đến, cho vào hay không?"

Ông trưởng giả nói: "Đừng cho vào.

Đức Phật bảo ông trưởng giả: "Nên cho họ vào." Ông trưởng giả bạch Phật: "Ngoại đạo đông người. Chỗ nơi chật hẹp, sợ không dung hết."

Đức Phật dạy: "Cứ mời vào, nhường nhau thì đủ." Ông trưởng giả lại nói: "Ngoại đạo đông người, chỗ ngồi có hạn, thức ăn có hạn, chỉ đủ cúng Phật và một ngàn hai trăm năm mươi vị Tăng, sợ không đủ."

Đức Phật nói với ông trưởng giả: "Cứ mời vào. Đủ để chứa hết." Đức Thế Tôn dùng thần túc lực khiến cho mặt đất trở thành bằng phẳng, rộng lớn. Nhìn về phương đông, vô số trăm ngàn toà cao tự nhiên xuất hiện. Phương nam, tây, bắc cũng lại như vậy. Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo Tăng, cùng các ngoại đạo đều đủ chỗ ngồi. Ông trưởng giả trưng bày các thức ăn ngon bổ cúng dường đức Phật, tỳ-kheo Tăng và các ngoại đạo, tất cả đều đầy đủ. Phật ăn xong, cất bát. Ông trưởng giả lấy chiếc ghế thấp, ngồi trước đức Phật. Đức Thế Tôn vì ông trưởng giả dùng vô số phương tiện nói pháp, giáo hóa, khiến được hoan hỷ. Nói pháp xong, đức Phật từ chỗ ngồi cáo lui. Bấy giờ, các ngoại đạo cùng quyến thuộc đều đến chỗ vua Bình-sa, chắp tay trên đầu, nói: "Cầu nguyện cho vua thường thắng." Rồi tâu: "Sa-môn Cù-đàm tự nói là A-la-hán, chúng tôi cũng là Ala-hán. Sa-môn Cù-đàm tự nói có thần thông, chúng tôi cũng có 59

947c

thần thông. Sa-môn Cù-đàm tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đua thần lực và pháp thượng nhân xem thử ai hơn. Nếu Sa-môn Cù Đam hiện một, chúng tôi sẽ hiện hai, cứ như vậy tùy Sa-môn Cùđàm hiện nhiều hay ít, thì chúng tôi [947c] sẽ hiện gấp bội. Thưa Đại vương, nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đua hiện thần lực và pháp thượng nhân."

Bấy giờ, vua Bình-sa đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem sự việc vừa rồi bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn và thưa: "Cúi xin đức Thế Tôn cùng ngoại đạo thi đua hiện thần lực và pháp thượng nhân." Đức Thế Tôn nói với vua rằng: "Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi. "

Sáng ngày, đức Thế Tôn cùng đại chúng tỳ-kheo rời thành Vươngxá ra đi. Vua Bình-sa dùng năm trăm cỗ xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn.

Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn sáng sớm rời thành Vương-xá ra đi, liền nói: "Sa-môn Cù-đàm không có thể cùng chúng ta thi đua thần thông nên đã rời đi. Vua Bình-sa dùng năm trăm chiếc xe chở thức ăn ngon bổ là cho chúng ta chứ không phải là cho Sa-môn Cùđàm. Nay chúng ta có thể đến chỗ mà Cù-đàm đi đến để nói với Cù-đàm hãy cùng chúng ta thi thố thần lực và pháp thượng nhân. "

Các ngoại đạo liền đi theo sau đức Thế Tôn. Vua Bình-sa nghe đức Phật cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo sớm đã rời thành Vương-xá ra đi, vua cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng cũng đi theo sau đức Thế Tôn. Phạm thiên vương, Thích Đề-hoàn Nhân, Tứ thiên vương, vô số chư thiên, trăm ngàn đại chúng cũng tùy tùng đức Thế Tôn.

Bấy giờ, đức Thế Tôn đến thành Ưu-thiền. Vua thành Ưu-thiền tên là Ba-la-thù-đề.

1 Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, và các ngoại đạo 1 Xem Phần III Ch. VI: Y, truyện Kỳ-bà.

T22. 948a Chương ii. Tạp sự

thành Ưu-thiền, đều cùng đến chỗ vua Ba-la-thù-đề, chắp tay lên đầu, nói lời khen ngợi:

"Nguyện vua thường thắng." Nguyện xong nói: "Sa-môn Cù-đàm tự xưng mình là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán. Ông ấy tự xưng có thần lực, chúng tôi cũng có thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Chúng tôi ở trong thành Vương-xá yêu cầu Cù-đàm cùng chúng tôi biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân, mà Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Nay chúng tôi muốn cùng Cù-đàm thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một, thì chúng tôi sẽ hiện hai. Cứ như vậy tùy Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều hay ít, thì chúng tôi đều hiện gấp bội."

Vua Ba-la-thù-đề liền đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn: "Lành thay! Mong đức Thế Tôn cùng các ngoại đạo hiện thần lực và pháp thượng nhân?"

Đức Thế Tôn nói với vua Ba-la-thù-đề: "Thôi, đủ rồi! Như Lai [948a1] tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi. "

Sáng ngày, đức Thế Tôn rời khỏi thành Ưu-thiền. Vua Ba-la-thù-đề dùng năm trăm cỗ xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn ra đi, tuyên bố rằng: "Samôn Cù-đàm không thể cùng chúng ta biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ đi. Vua dùng năm trăm chiếc xe để chở thức ăn cho chúng ta chứ không phải cho Cù-đàm. Chúng ta sẽ đến chỗ Cù-đàm định đến để cùng Cù-đàm biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân.

" Họ liền đi theo sau đức Thế Tôn.

Bấy giờ, vua Bình-sa nghe đức Thế Tôn đã đi, liền cùng tám mươi bốn ngàn người; vua Ba-la-thù-đề cùng bảy mươi ngàn người; Thích, Phạm, Tứ thiên vương, chư thiên, đại chúng vô số trăm ngàn quyến thuộc vây quanh, tùy tùng đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đến 61

948b

an trú trong vườn Cù-sư-la, nước Câu-thiểm-di. Bấy giờ, Ưu-đà-diên là vua. Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, và các ngoại đạo Câu-thiểm-di cùng đến chỗ vua Ưu-đà-diên chắp tay tới đầu khen rằng:

"Nguyện vua thường thắng.

" Nguyện như vậy rồi nói: "Sa-môn

Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng là có đại thần lực, chúng tôi cũng có thần lực; tự xưng là có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi Cù-đàm ở nước Ma-kiệt, nước Ưu-thiền, chúng tôi có yêu cầu cùng biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân, mà Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một, thì chúng tôi sẽ hiện hai, cứ như vậy tùy theo Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều ít thì chúng tôi cũng hiện gấp bội."

Vua Ưu-đà-diên đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn: "Lành thay! Đức Thế Tôn hãy cùng các ngoại đạo hiển hiện thần lực và pháp thượng nhân."

Đức Thế Tôn nói với vua: "Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời. Khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi.

Sáng sớm hôm sau đức Như Lai ra đi. Bấy giờ, vua Ưu-đà-diên cùng năm trăm chiếc xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn đi liền nói: "Sa-môn Cùđàm không thể cùng chúng ta biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ đi. Vua Ưu-đà-diên chở thức ăn trên năm mươi cỗ xe là vì chúng ta chứ không phải vì Cù-đàm. Nay chúng ta [948b] hãy đến chỗ mà Cù-đàm sẽ đến để biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân.

" Họ liền đi theo sau đức Như Lai.

Bấy giờ, vua Bình-sa cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng; vua Ưuthiền cùng bảy mươi ngàn tùy tùng; vua Ưu-đà-diên cùng sáu mươi62

T22. 948b Chương ii. Tạp sự

ngàn tùy tùng tiến bước sau đức Thế Tôn; Thích, Phạm, Tứ thiên vương, vô số trăm ngàn chư thiên đại chúng tùy tùng sau đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đến an trụ trong vườn Ni-câu-luật, nước Caduy-la-vệ. Vua Phạm Thí nước Ca-duy-la-vệ là em khác mẹ với đức Phật.1 Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, các ngoại đạo nước Câu-thiểm-di, và các ngoại đạo nước Ca-duy-la-vệ cùng đến chỗ vua Phạm Thí, chắp tay lên đầu, nguyện vua thường thắng, rồi bạch với vua Phạm Thí rằng:

"Sa-môn Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng có đại thần lực, chúng tôi cũng có đại thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi ở nước Ma-kiệt, nước Ưu-thiền, nước Câu-thiểm-di, chúng tôi cùng Sa-môn Cù-đàm thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi thi thố thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm biểu hiện một thì chúng tôi sẽ biểu hiện hai. Cứ như thế tùy theo Sa-môn Cù-đàm biểu hiện nhiều hay ít thì chúng tôi cũng sẽ biểu hiện gấp bội." Vua Phạm Thí đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Phật rằng: "Cúi xin đức Thế Tôn biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân."

Đức Phật nói với vua: "Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi khỏi Ca-duy-la-vệ.

Sáng sớm hôm sau, đức Thế Tôn ra đi. Vua Phạm Thí liền dùng năm trăm cỗ xe chở các thức ăn đi theo đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn ra đi, bèn nói: "Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng ta biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ 1 Phạm Thí 梵施. Không thấy chỗ nào nói ông này là em khác mẹ của Phật 佛異母弟.

948c

chúng ta ra đi. Vua Phạm Thí chở năm trăm chiếc xe thức ăn là vì chúng ta chứ không phải vì Sa-môn Cù-đàm. Nay chúng ta nên đến chỗ Cù-đàm sẽ đến nói với Cù-đàm cùng chúng ta biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân.

" Các ngoại đạo liền cùng quyến thuộc đi

theo sau đức Thế Tôn.

Vua Bình-sa nghe đức Phật đã đi liền cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng; vua Ba-la-thù-đề cùng bảy mươi ngàn tùy tùng; vua Ưu-đàdiên cùng sáu mươi ngàn tùy tùng; vua Phạm Thí cùng năm vạn tùy tùng theo [948c] sau đức Thế Tôn. Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng các quyến thuộc vô số trăm ngàn người theo sau đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn từ nước Ca-duy-la-vệ du hành nhân gian đến an trụ trong vườn Kỳ-hoàn nước Xá-vệ.

Bấy giờ, vua nước Xá-vệ là Ba-tư-nặc. Các ngoại đạo nước Makiệt-đà, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, các ngoại đạo Câu-thiểm-di, các ngoại đạo Ca-duy-la-vệ, và các ngoại đạo nước Xá-vệ cùng đến chỗ vua Ba-tư-nặc chắp tay lên đầu, bạch rằng: "Cầu nguyện vua thường thắng." Cầu nguyện xong, nói: "Sa-môn Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng là có đại thần lực, chúng tôi cũng có đại thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi Cù-đàm ở nước Ma-kiệt, thành Ưu-thiền, Câu-thiểm-di, nước Ca-duy-la-vệ chúng tôi muốn cùng Cù-đàm biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân, mà Cù-đàm không thể cùng chúng tôi biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm biểu hiện một thì chúng tôi biểu hiện hai. Cứ như vậy tùy theo sự biểu hiện nhiều hay ít của Sa-môn Cù-đàm mà chúng tôi biểu hiện gấp bội."

Vua Ba-tư-nặc đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch đầy đủ với đức Thế Tôn: "Lành thay, đức Thế Tôn! Cúi xin Thế Tôn biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân.

T22. 949a Chương ii. Tạp sự

Đức Phật bảo vua: "Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Vào tháng chạp, trong mười lăm ngày, từ mồng một cho đến rằm, Như Lai sẽ hiện thần lực và pháp thượng nhân. Đại vương nếu muốn xem Như Lai hiện thần lực và pháp thượng nhân thì đến xem."1

Bấy giờ, tại nước Xá-vệ có một khu đất đặc biệt bằng phẳng rộng rãi, đức Thế Tôn đến đó trải chỗ ngồi an tọa.2 Phạm thiên vương để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch đức Thế Tôn: "Con sẽ trải một toà cao cho Thế Tôn.

Đức Phật bảo Phạm vương: "Thôi, được rồi. Như Lai tự biết thời." Trời Đế Thích, Tứ thiên vương, vua Bình-sa, vua Ba-la-thù-đề, vua Ưu-đà-diên, vua Phạm Thí, vua Ba-tư-nặc, Mạt-lợi phu nhân, trưởng giả Lê-sư-đạt-đa, Phú-la-na, tất cả đều nói: "Con sẽ trải một toà cao cho Thế Tôn.

Đức Phật bảo: "Thôi, được rồi. Như Lai tự biết thời." Bấy giờ, các cư sĩ có tín tâm đối với ngoại đạo thiết lập trăm ngàn chỗ ngồi cao có giá trị cho các ngoại đạo. Những người có tín tâm, cung kính [949a1] cúng dường đức Thế Tôn theo thứ tự, từ ngày một cho đến ngày thứ mười lăm.

Bấy giờ, đức Thế Tôn xoay mặt nhìn về phương đông, tức thì có vô số trăm ngàn chỗ toà cao tự nhiên xuất hiện. Phương nam, phương tây, phương bắc cũng lại như vậy. Ngay chính giữa có tòa sư tử cao bằng bảy báu tự nhiên xuất hiện. Như Lai an tọa trên đó. Bấy giờ các đại chúng đều an tọa nơi chỗ ngồi. Theo thứ tự, vị đàn-việt cúng dường ngày hôm ấy dâng cây dương chi lên đức Phật. Thế Tôn nhận và xỉa răng xong, bỏ cây tăm phía sau lưng; nó liền thành 1 Chi tiết toàn câu chuyện gần với truyện Yamaka-pāṭihāriya trong sớ giải Pháp cú, Pāli, DhA. iii. 204; cũng được kể trong sớ giải Trường bộ DA. i. 57. 2 Truyện kể Pāli: gốc xoài Gaṇḍamba tại cổng thành Xá-vệ. 65

949a

cây đại thọ,

1 gốc nhánh cành lá sum suê. Đại chúng thấy thần lực của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, sanh tâm yếm ly liền vì họ dùng vô số phương tiện nói các pháp, khiến cho được hoan hỷ. Bấy giờ, ngay trên chỗ ngồi, trăm ngàn người xa lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch. Đây là ngày đầu đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa. Ngày thứ hai, cây kia trổ hoa, sắc hương đầy đủ. Hoa của cây rơi xuống khắp nơi. Đại chúng gom lại cao đến đầu gối. Tỳ-kheo, tỳkheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di và cả đại chúng đều ngửi được mùi hương của hoa này. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của Thế Tôn như vậy đều rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ dùng vô số phương tiện nói các bài pháp khiến họ được hoan hỷ. Bấy giờ, trên chỗ ngồi, vô số trăm ngàn người lìa xa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch. Đây là ngày thứ hai đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa. Ngày thứ ba, trái của cây chín và tiết ra mùi thơm. Trái của cây không đợi rung, tự rơi xuống đất mà không bị hư. Tỳ-kheo, tỳkheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di và đại chúng đều cùng thọ thực. Dân chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ ba đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa. Bấy giờ, có đàn-việt theo thứ tự cúng dường, vào ngày thứ tư dâng nước cho đức Thế Tôn. Thế Tôn lấy một vốc nước đổ xuống chỗ đất phía trước. Do thần lực của Phật, nước ấy liền thành một cái ao lớn. Nước trong sạch không có bợn nhơ. Người uống trừ được 1 Truyện kể Pāli: vì Phật cho biết trước sẽ ngồi dưới gốc xoài Gaṇḍamba, nên ngoại đạo đã cho đốn mất.

T22. 949b Chương ii. Tạp sự

bệnh. Có các tạp hoa ưu-bát-la, bát-đầu-ma, câu-mâu-đầu, [949b] phân-đà-lợi; các loài chim khác lạ: chim le le, nhạn, uyên ương, các loài ba ba, rùa, cá trạnh, các loài thủy tộc làm vật trang nghiêm cho cái ao lớn ấy. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ tư đức Như Lai thị hiện biến hóa như vậy.

Đến ngày thứ năm, từ bốn phía của cái ao, mỗi phía đều chảy ra một con sông. Dòng nước chảy thẳng không uốn cong, êm đềm không có sóng. Các loại hoa kỳ lạ đều trang nghiêm cho các con sông. Dòng nước của bốn con sông tạo thành tiếng nói pháp rằng: "Tất cả các hành đều là vô thường, khổ, không. Tất cả các pháp đều vô ngã, Niết-bàn tịch tĩnh." Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quan sát biết đại chúng nhận được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ năm đức Thế Tôn thị hiện biến hóa thần lực.

Ngày thứ sáu, đức Thế Tôn hóa đại chúng đều như nhau không có sự sai khác. Đại chúng thấy đức Thế Tôn dùng thần lực biến hóa như vậy đều rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quan sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ sáu đức Thế Tôn thị hiện biến hóa như vậy.

Ngày thứ bảy, đức Thế Tôn ở trên không trung vì đại chúng nói pháp, chỉ nghe tiếng nói của đức Như Lai mà không thấy hình Như Lai. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, thấy được những việc chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng coi việc đó là chưa từng có, 67

949c

tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên.

Ngày thứ tám, các cư sĩ tin theo ngoại đạo sai người thưa với các ngoại đạo: "Các Ngài có biết chăng, Sa-môn Cù-đàm đã hiện thần lực, nay đã tám ngày, sao các Ngài không đến?" Thật sự họ muốn đến mà không đến được. Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Giả sử dùng sợi dây da thật bền chắn buộc thân của Bấtlan Ca-diếp vào con bò cho nó kéo, khiến dây đứt, cả thân thể rã; nếu ông ấy không bỏ kiến giải của mình mà cố chấp luận nghị, thì không thể đến chỗ Ta được. Cho đến Ni-kiền Tử v.v... cũng như vậy."

Bấy giờ, Phạm Thiên vương bảo Thiên đế Thích [949c] rằng: "Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia."

Thiên đế Thích bảo Tứ thiên vương: "Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia." Tứ Thiên vương liền gọi thần gió, thần làm mây, thần làm mưa, thần sấm sét đến bảo rằng: "Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia, khiến cho tiêu tan, không còn dấu vết gì nữa."

Bấy giờ, thần gió v.v... nghe Tứ Thiên vương dạy như vậy rồi, liền phá các tòa cao của ngoại đạo khiến không còn bất cứ dấu vết nào. Khi ấy các ngoại đạo bị mưa to gió lớn thổi ướt dầm dề, liền trốn vào trong hang động, cây cỏ rừng rú. Có ngoại đạo loã hình, ngoại đạo Tư-ni,1 Ba-lê Tử Ba-tư-bà-xà-già,1 lấy một cục đá lớn buộc vào 1 Tư-ni 斯尼. Chỉ lõa hình Seniya được đề cập trong kinh Kukkuravatika, M. 387, Pāli. Theo đó, ông này sau theo Phật xuất gia và chứng quả A-la-hán. Hán tạng không có kinh tương đương.

T22. 949c Chương ii. Tạp sự

cổ, tự trầm mình xuống hố sâu. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn đều rất vui mừng, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như truớc. Đây là ngày thứ tám đức Thế Tôn thị hiện biến hóa như vậy.

Ngày thứ chín, đức Thế Tôn ở trên đảnh Tu-di vì đại chúng nói pháp mà chỉ nghe tiếng chứ không thấy hình. Đại chúng thấy sự biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly của họ phát sanh. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ chín đức Thế Tôn thị hiện biến hóa.

Ngày thứ mười, đức Thế Tôn nói pháp ở trên cõi Phạm thiên, đại chúng chỉ nghe tiếng nói mà không thấy hình. Đại chúng thấy đức Thế Tôn biến hóa như vậy đều rất hoan hỷ, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ mười đức Thế Tôn thị hiện biến hóa.

Ngày thứ mười một, đức Thế Tôn ở trong đại chúng thị hiện thần túc biến hóa2 một thân thành nhiều thân, nhiều thân thành một thân, lúc thì ở sát bên, lúc thì ở xa không thấy, hoặc tuy chướng ngại do tường đá ngăn che ở gần núi, nhưng thân Phật xuyên qua không có gì trở ngại; du hành nơi không trung như con chim liệng quanh; ra vào nơi đất như nước; đi trên sóng nước như đi trên đất liền; thân tuôn ra khói lửa bốc cháy như đống lửa lớn; tay sờ mặt trời, mặt trăng; thân cao cho đến Phạm Thiên.3 Đại chúng thấy đức Thế Tôn 1 Ba-lê Tử Ba-tư-bà-xà-già 波梨子波私婆闍伽. Có lẽ phiên âm từ Skt. parivrājaka (Pāli: paribbājaka), chỉ ngoại đạo xuất gia, hay ngoại đạo phổ hành, du sĩ ngoại đạo.

2 Đây chỉ thần biến thị đạo. Xem Phần III Ch.I, truyện Uất-tì-la & cht. 139-143. 3 Pāli gọi đây là yamaka-pāṭihāriya, thần biến thị hiện song đối. Tức hiện từng cặp hiện tượng đối lập. Như vừa bốc lửa vừa trào nước. Duy chỉ Phật, không có Đại Thanh văn nào hiện được thần biến này.

950a

biến hóa như vậy [950a1] rất hoan hỷ, đạt được pháp chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh.

Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ mười một đức Thế Tôn thị hiện thần túc biến hóa như vậy.

Ngày thứ mười hai, đức Thế Tôn ở trong đại chúng tâm niệm nói pháp:1 nên nghĩ như thế này, không nên nghĩ như thế này; nên tư duy thế này, không nên tư duy như thế này; nên đoạn cái này, nên tu hành pháp môn này. Đại chúng thấy đức Thế Tôn dùng thần túc biến hóa như vậy, rất vui mừng, đạt được những việc chưa từng có, phát sanh tâm yểm ly. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ mười hai đức Phật thị hiện thần túc biến hóa như vậy. Ngày thứ mười ba, đức Thế Tôn vì đại chúng nói pháp giáo thọ. Ngài dạy:2 "Tất cả đang bị bốc cháy. Cái gì mà nói là tất cả đang bị bốc cháy? Mắt đang bị bốc cháy. Sắc đang bị bốc cháy. Thức của mắt đang bị bốc cháy. Xúc của mắt đang bị bốc cháy. Các cảm thọ khổ, lạc, phi khổ phi lạc phát sinh do nhân duyên xúc của mắt, đang bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì? Bởi lửa dục, lửa nhuế, lửa si. Sao gọi là đang bốc cháy? Đang bốc cháy vì sanh, già, bệnh, chết, sầu ưu, khổ não đều đang bốc cháy. Ta nói đây là chỗ sanh ra khổ. Cho đến ý cũng vậy. Tất cả đều đang bốc cháy." Đại chúng nghe đức Thế Tôn nói pháp giáo hóa như vậy đều rất hoan hỷ, cho là việc chưa từng có. Đức Phật liền vì họ nói pháp cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ mười ba đức Như Lai biến hóa như vậy.

1 Ở đây Phật hiện ký tâm thị đạo. Xem Phần II Ch.i truyện Uất-tì-la & cht. 139-143. Skt. ādeśanā (Pāli: ādesanā): đọc ý nghĩ của người khác (Hán: ký tâm). Bản Hán hiểu là "thuyết pháp."

2 Phật hiện giáo giới thị đạo, thứ ba trong ba thị đạo. Xem Phần III Ch.I truyện Uất-tì-la & 139-143.

T22. 950b Chương ii. Tạp sự

Ngày thứ mười bốn, theo thứ tự, người đàn-việt cúng dường, rút một đóa hoa dâng lên đức Thế Tôn. Thế Tôn ngửi xong, ném vào hư không. Do thần lực của đức Phật, hoa liền biến thành một vạn bốn ngàn lầu các đài hoa. Trong những lầu các đài hoa này, tất cả đều có tòa Phật ngồi, hai bên đức Phật có Thiên đế Thích và Phạm thiên vương chắp tay kính lễ, nói kệ:

Kính lễ đấng Nhân vương1

Bậc Đại nhân vô thượng.

Tất cả không thể biết

Thế Tôn trú thiền nào.

Đại chúng thấy thần lực đức Thế Tôn biến hóa như vậy đều rất vui mừng, được pháp chưa từng có. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Bấy giờ vua Bình-sa nước Ma-kiệt, theo thứ tự, ngày thứ mười lăm thiết lễ cúng dường. Trong đêm, vua cho sửa soạn các thức ăn. Sáng ngày, vua đem các thức ăn ngon bổ cúng dường đức Phật và chúng Tăng. Vua Ba-la-thù-đề, Ưu-đà-diên, Phạm Thí, Ba-tư-nặc, Mạt-lợi phu nhân, trưởng giả Lê-sư-đạt-đa, [950b] Phú-lan-na, tất cả đại chúng đều cúng dường đầy đủ. Phật dùng xong, cất bát, xả bát. Vua Bình-sa lấy một chiếc ghế thấp ngồi trước đức Phật. Khi đức Thế Tôn buông bàn chân ra không ngồi kiết-già nữa, chân vừa đụng nơi bàn thì quả đất sáu lần rung động với mười tám hiện tượng rung động. Dưới bàn chân của đức Thế Tôn có luân tướng xuất hiện. Dấu bánh xe nghìn căm dưới bàn chân của Thế Tôn hiện lên, ánh sáng chiếu soi, từ bánh xe tỏa ra ánh sáng khắp ba ngàn đại thiên quốc độ.

6. Thiên bức luân

Vua Ma-kiệt thấy dấu bánh xe dưới chân đức Thế Tôn như vậy liền từ chỗ ngồi đứng dậy để trống vai bên hữu, chân bên hữu chấm đất, bạch đức Thế Tôn:

1 Nguyên Hán: trượng phu vương 丈夫王.

950c

"Kính bạch đức Thế Tôn, trước kia do làm phước đức gì mà dưới bàn chân có tướng bánh xe ngàn căm hoa, có ánh sáng chiếu soi khắp ba ngàn đại thiên quốc độ như vậy?"

Đức Phật bảo vua Bình-sa: "Xa xưa về đời quá khứ, có vua tên là Lợi ích Chúng Sanh, làm vua cõi Diêm-phù-đề. Bấy giờ, quốc độ Diêm-phù-đề phong phú, nhân dân no ấm khoái lạc. Có tám mươi bốn ngàn thành ấp, xóm làng có năm mươi lăm ức cơ sở. Vua Lợi ích Chúng Sanh ngự tại thành tên là Huệ quang, đông tây mười hai do-diên, nam bắc bảy do-diên. Thành kia rộng lớn, nhân dân no ấm, của cải dồi dào, trang sức khoái lạc.

Đệ nhất phu nhân tự là Huệ Sự, không có con. Vì để cầu con, phu nhân kính lễ các loại trời thần, thần sông, thần ao, trời Mãn thiện, trời Bảo thiện, thần Mặt trời, thần Mặt trăng, Đế Thích, Phạm Thiên vương, thần đất, nước, gió, lửa, thần Ma-hê-thủ-la thiên tử, thần vườn, thần rừng, thần đường sá, thần quỷ tử mẫu, các thần của xóm làng. Cúng dường khắp nơi để cầu nguyện cho có con. Sau đó một thời gian, đệ nhất phu nhân có thai. Người nữ có ba món trí tuệ: biết người nam có dục ý, biết được khi có thai, biết từ đâu mà có được thọ thai. Khi ấy phu nhân liền đến chỗ vua thưa: "Vua biết chăng, nay thiếp đã có thai."

Vua nói: "Lành thay!"

Vua liền cung cấp cho phu nhân thêm đồ ăn thức uống, y phục, thuốc men, ngọa cụ thuộc loại tối thượng, tất cả các thứ cần dùng đều gia tăng gấp bội. Mười tháng trôi qua, phu nhân sanh một bé trai, tướng mạo xinh đẹp. Ngày hài nhi chào đời, cũng là ngày tám mươi bốn ngàn thành có tám mươi bốn ngàn mỏ quý tự nhiên xuất hiện. Nơi mỏ bạc thì cây bằng bạc xuất hiện, gốc nhánh cành lá đều bằng bạch ngân. Chỗ nào mỏ vàng thì cây bằng vàng xuất hiện, gốc nhánh cành lá đều bằng vàng. Chỗ nào mỏ lưu ly, pha lê, xích, chân châu, mã não, xa cừ cũng đều [950c] như vậy.

Bấy giờ theo pháp luật của nước, trẻ nít mới sanh hoặc cha mẹ đặt tên, hoặc sa-môn, bà-la-môn đặt tên. Vua Lợi ích Chúng Sanh nghĩ:72

T22. 950c Chương ii. Tạp sự Khỏi phải nhờ sa-môn, bà-la-môn đặt tên. Mẹ của hài nhi này tên là Huệ Sự. Nay ta nên đặt tên cho hài nhi là Huệ Đăng. Vua đặt tên hài nhi là Huệ Đăng. Rồi vua giao hài nhi cho bốn bà mẹ chăm nuôi. Một bà lo về thân thể, bà thứ hai lo về tắm giặt, bà thứ ba lo về bú sữa, bà thứ tư lo về vui chơi. Bà lo về thân thể là lo việc chăm nom hình vóc tất cả các việc. Bà lo về tắm giặt thì lo tắm hài nhi và giặt y phục cho hài nhi. Bà lo về việc bú sữa thì lo về việc bú sữa. Bà lo về việc vui chơi thì khi vương tử ở chỗ voi, ngựa, xe cộ du hý hay hoa hương bảo vật, thì các loại vui chơi phải phục vụ đầy đủ, cầm cây lộng khổng tước đi sau, giúp vui cho vương tử, khiến cho được khoái lạc. Đức Thế Tôn nói kệ: Tất cả phải tiêu vong, Ở cao, rồi phải rụng. Đã sanh tất phải chết; Có mạng đều vô thường. Chúng sanh chìm cõi Hữu, Tất cả đều hữu vi.

Tất cả các thế gian, Nào ai không già chết. Đây lẽ thường ở đời: Sanh, sanh, đều phải chết. Tùy theo nghiệp đã tạo, Tội phước có quả báo. Ác nghiệp đọa địa ngục, Thiện nghiệp sanh lên trời. Cao hành sanh thiện đạo, Đặng vô lậu Niết-bàn. Khi vua Lợi ích Chúng Sanh mạng chung, vương tử tám, chín tuổi. Bà mẹ cho học các kỹ nghệ, thư họa, toán số, hý tiếu, ca vũ, kỹ nhạc, cỡi voi, ngựa, xe cộ, bắn cung một cách dũng kiện, và nhanh chóng. Đối với tất cả các kỹ nghệ, vương tử đều tinh thông lão 73

951a

luyện. Đến tuổi mười bốn, mười lăm, quần thần đến chỗ vương tử thưa: "Vương tử có biết chăng, vua đã mệnh chung. Nay vương tử nên đăng vương vị, làm vua, thi hành giáo lệnh. "

Vương tử trả lời: "Nay tôi không thể làm vua và thi hành giáo lệnh của vua được. Tại sao vậy? Đời trước tôi đã từng làm vua sáu năm. Do nhân duyên ấy mà tôi đã phải đọa vào địa ngục sáu ngàn năm. Cho nên nay tôi không thể làm vua, và thi hành giáo lệnh của vua được.

Quần thần nói: "Có phương tiện nào để vương tử có thể làm vua, thi hành giáo lệnh của vua hay không?"

Vương tử trả lời: "Có."

Quần thần hỏi, [951a1] phương tiện đó là gì? vương tử nói: "Nếu có thể nói với kẻ nam người nữ trong cõi Diêm-phù-đề này phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến, thì tôi có thể làm vua."

Quần thần nghe vương tử dạy như vậy rồi, liền sai sứ công bố rao truyền khắp bốn phương như sau: "Nhân dân biết chăng? vua Lợi ích Chúng Sanh đã mệnh chung. Vương tử Huệ Đăng theo thứ tự là phải làm vua. Nhưng vương tử nói: Ta không làm vua. Cho đến khi nào kẻ nam người nữ trong Diêm-phù-đề đều phụng hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến, khi ấy ta sẽ làm vua." Quốc dân nghe công bố như vậy, tất cả đều tu hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến. Quần thần liền đến chỗ vương tử Huệ Đăng thưa: "Vương tử biết chăng? Kẻ nam người nữ trong Diêm-phù-đề này họ đều tự nói rằng: sẽ phụng hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến. Nay vương tử có thể đăng vương vị thi hành giáo lệnh của vua." vương tử nói: "Lấy lụa đem đến đây!"

Quần thần liền đem lụa bạch tốt nhất đến. Vương tử tự quấn trên đảnh và tuyên bố: "Thời gian như vậy, có vị quốc chủ như vậy, có tốt đẹp không?"

Quần thần trả lời: "Rất tốt."

T22. 951b Chương ii. Tạp sự

Khi ấy quần thần tâu với vua rằng:

"Khi vua mới sanh, có tám mươi bốn ngàn mỏ quý tự nhiên xuất hiện. Nay hãy đem nhập vào kho của vua."

Vua nói:

"Cần gì phải nhập vào kho. Hãy đem đến đầu các ngã tư mà bố thí cho sa-môn, bà-la-môn, người nghèo thiếu, cô đơn, già cả. Họ cần gì đều bố thí cho một cách đầy đủ."

Các đại thần nghe vua Huệ Đăng dạy như vậy rồi, liền ngay nơi tám mươi bốn ngàn thành, chỗ nào có mỏ quý, đều lấy mang đến các đầu ngã tư trong các cửa thành, sự bố thí cho sa-môn, bà-lamôn, người nghèo khổ, cô đơn, già nua. Họ cần gì đều bố thí cho đầy đủ.

Bấy giờ, Thiên đế Thích có ý nghĩ, vua Huệ Đăng ngay nơi tám mươi bốn ngàn thành, chỗ nào có mỏ quý, đều lấy mang đến các đầu ngã tư trong các cửa thành, bố thí cho sa-môn, bà-la-môn, người nghèo khổ, cô đơn, già nua. Họ cần gì đều bố thí cho đầy đủ. Có thể do việc làm này mà y sẽ chiếm đoạt ngôi vị của ta. Nhưng nay ta có thể đến thử xem vua Huệ Đăng vì Vô thượng đạo làm việc bố thí có thối chuyển hay không?"

Thiên đế Thích liền hóa làm một người đàn ông, nói với mọi người rằng: "Vua Huệ Đăng dạy chúng ta phụng hành thập ác, sát sanh cho đến tà kiến.

" Bấy giờ, các đại thần liền đến chỗ vua thưa: "Sự thật vua có dạy quốc dân phụng hành thập ác, sát sanh cho đến tà kiến hay không?"

Vua trả lời: "Không! Tại sao vậy? [951b] Trước đây ta đã nói, ta không làm vua nếu quốc dân không phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến. Do đó nay ta đã làm vua thì ta đâu có nói những lời như vậy. Nay các khanh cần trang nghiêm xa giá, ta muốn tự mình đi giáo hóa quốc dân."1

1 Bản Hán, hết quyển 51.

951c

Khi ấy, Thiên đế Thích nghĩ: "Ta không nên để vua đi bằng chiếc xe thường của thế gian.

" Ông bèn thắng cỗ xe voi trời. Voi trời có

sáu ngà. Ngà nào cũng vạm vỡ. Xe để ngay bên ngoài cửa. Vua Huệ Đăng thấy xa giá bằng voi như vậy, hỏi các đại thần rằng: "Voi này của ai?"

Các đại thần thưa: "Không biết là voi của ai. Đây chắc là loại voi của vua, chứ chẳng phải là người thường có được. Vua có thể sử dụng."

Vua liền sử dụng. Vua bảo: "Hãy đi chỉ cho ta người nào nói: Ta dạy nhân dân phụng hành thập ác." Người kia liền chỉ vua. Vua liền hỏi:

"Vua Huệ Đăng có dạy ngươi hành thập ác không?" Người ấy trả lời: "Có."

Vua lại hỏi: "Có phương tiện nào để ngươi hành thập thiện không?"

Người kia nói: "Có."

Vua hỏi: "Đó là gì?"

Người kia nói: "Nếu có ai đã thành tựu Bồ-tát, cho tôi được ăn sống người ấy, ăn thịt, uống máu người ấy; tôi mới hành thập thiện."

Bấy giờ, vua Huệ Đăng khởi lên ý nghĩ: "Từ đời vô thỉ đến nay, ta đã trải qua các khổ luân chuyển trong năm đường; hoặc bị chặt tay, chặt chân, xẻo mũi tai, móc mắt, chặt đầu, rốt cuộc nào có lợi ích gì?"

Nghĩ như vậy xong, vua liền lấy dao bén tự xẻo thịt nơi đùi vế mình, dùng đồ đựng máu đưa cho người kia và nói: "Này nam tử, ngươi hãy ăn thịt và uống máu này, rồi phụng hành thập thiện." Người đàn ông kia không kham nổi oai đức của vua Huệ Đăng, nên liền biến mất, bỗng nhiên Thiên đế Thích đứng trước mặt, hỏi vua: "Nay vua [951c] bố thí vì một thiên hạ, hay vì hai, ba bốn thiên hạ? 76

T22. 951c Chương ii. Tạp sự

Vì Mặt Trời, Mặt Trăng, Thiên đế Thích, Ma vương, Phạm vương hay chăng?"

Vua trả lời:

"Tôi bố thí không vì một thiên hạ, hay hai, ba, bốn thiên hạ, cho đến Ma, Phạm vương. Tôi làm việc bố thí với ý nghĩ như vầy: Muốn cầu Vô thượng chánh chân Nhất thiết trí, độ người chưa độ, giải thoát người chưa giải thoát, người chưa được Niết-bàn khiến được Niết-bàn, độ sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não. Vì tất cả như vậy."

Bấy giờ, Thiên đế Thích liền nghĩ: "Nay ta để vua Huệ Đăng phải chết vì vết thương này thì thật không thích đáng. "

Thiên đế Thích liền dùng nước cam lồ của trời nhểu vào nơi vết thương. Vết thương liền bình phục lại như cũ. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Vua Lợi ích Chúng Sinh đâu phải ai khác, mà là phụ vương Bạch Tịnh vậy. Đệ nhất phu nhân, nay là mẹ Ma-da. Vua Huệ Đăng, chính là thân Ta đây. Đời trước, Ta đã giáo hóa vô số kẻ nam người nữ nơi cõi Diêm-phù-đề này phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến. Do nhân duyên như vậy, cho nên dưới bàn chân của ta có dấu bánh xe nghìn căm, ánh sáng chiếu soi ba ngàn đại thiên quốc độ.

Đại chúng thấy đức Thế Tôn có thần lực biến hóa như vậy, đều rất vui mừng, được pháp chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát đại chúng đều hoan hỷ, tâm yểm ly phát sanh, nên dùng vô số phương tiện nói pháp, khiến cho trăm ngàn người, ngay nơi chỗ ngồi xa trần cấu, đạt được con mắt pháp trong sạch. Đây là ngày thứ mười lăm đức Thế Tôn biến hóa. 7. Các loại bát cấm

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ vua Bình-sa cho phép các tỳ-kheo tự do ra vào trong cung. Vua đặt người nơi chỗ khuất để nghe các tỳ-kheo có nói gì thì bẩm báo lại. Nơi cung vua cho77

952a

làm các cửa hông, dùng gỗ thi-xa-bà1 quý giá làm cây trụ. Các tỳkheo thấy vậy, nói: "Gỗ quý giá này thay vì dùng làm cây trụ, nếu dùng làm bình bát cho tỳ-kheo thì hay biết mấy."

Cung nhân ở chỗ khuất nghe như vậy, liền đến tâu với vua. Vua liền ra lệnh thay cây trụ mới, lấy gỗ ấy làm bình bát, đem cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không dám nhận, nói: "Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận bình bát bằng gỗ thi-xa-bà. " Các tỳ-kheo bạch

Phật. Phật dạy:

"Không được [952a1] chứa bình bát bằng gỗ. Đây là pháp của ngoại đạo. Nếu chứa, sẽ như pháp trị.

Vua Bình-sa dùng bình bát bằng đá, dâng cúng các tỳ-kheo. Các tỳkheo không nhận và nói: "Đức Phật chưa cho phép chúng tôi dùng bình bát bằng đá." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được dùng loại bát này. Đây là bát theo pháp của Như Lai. Nếu dùng thì phạm thâu-lan-giá."

Vua Bình-sa làm bát bằng vàng cúng cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo không nhận và nói:

"Đức Thế Tôn chưa cho chúng tôi sử dụng bát bằng vàng." Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy:

Nguồn: Kinh · Luật · Luận Đại thừa bản Việt — Không Hoa tập hợp. Bốn bộ A-hàm đã gỡ khỏi gói ngày 8/9/2026: gói Nikāya có đúng bốn bộ ấy, chia theo từng bài và kèm chú thích của dịch giả. Hai mục còn bản quyền đã chuyển sang gói cài tay, không phát hành lại. Tác phẩm của mình có trong gói mà không muốn, xin báo, sẽ gỡ ngay. Đợt 13 (9/2026): thêm các bộ kinh · luật · luận bản Việt phổ biến trên mạng (bộ chưa có trong gói), ghi công theo dịch giả từng bộ. Đợt 20 (10/2026): thêm và thay bản chép một số bộ kinh · luận bản Việt từ ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org), ghi công theo dịch giả từng bộ. Luật tạng (Tứ Phần Luật, Ma-ha Tăng-kỳ Luật): Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu, Bhikkhu Indacanda, HT. Tuệ Sỹ, HT. Thích Đức Thắng, HT. Tịnh Sự, HT. Thích Thanh Từ, HT. Thích Đỗng Minh, HT. Thích Phước Sơn, Nguyễn Văn Ngân, Tỳ kheo Thiện Minh, Tâm An – Minh Tuệ và các dịch giả khác. Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato, Bhikkhu Brahmali, Bhikkhu Bodhi, I.B. Horner, T.W. Rhys Davids, Thanissaro Bhikkhu, Marcus Bingenheimer, Samuel Beal và các dịch giả khác. Dữ liệu từ SuttaCentral, budsas.net (Bình Anson) và tamtangpaliviet.net.