Tứ Phần Luật, quyển 6

"Tỳ-kheo không nên cất chứa bát bằng vàng. Đây là pháp của bạch y. Nếu cất chứa sẽ như pháp trị."

Vua Bình-sa lại làm bình bát bằng bạc, bằng lưu ly, bằng vật báu, bằng tạp bảo để cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận và 1 Thi-xa-bà 尸賒婆. Pāli: siṃsapā, cũng phiên âm là thân-thứ. Không có từ điển nào chỉ rõ là cây gì. Skt; śiṃsapā: cây Dalbergia Sissoo; một loại cây aśoka (Monier-Williams); một loại cây có lõi rất chắc (Wogihara). Cây thường mọc thành rừng. Nhiều kinh được Phật giảng trong các rừng siṃsapā. 78

T22. 952a Chương ii. Tạp sự

nói: "Đức Phật chưa cho chúng tôi chứa cất các loại bình bát như vậy."

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên chứa các loại bát đó. Đây là pháp của bạch y. Nếu chứa sẽ trị phạt như pháp." 2. Thế Tôn ở tại nước Bà-già-đề. Tỳ-kheo người Bạt-xà ở Tỳ-xá-ly1 dùng chiếc bình bát bằng vàng. Đức Phật dạy: "Không được dùng." Có vị lại dùng bát bằng bạc, bằng lưu ly, bằng vật báu, bằng tạp bảo. Đức Phật dạy: "Không được dùng."

Đức Phật quở: "Các ông là những người ngu si, tránh dùng cái Ta chế cấm lại dùng các thứ khác. Từ nay về sau, tất cả các loại bát làm bằng vật báu không nên dùng. Nếu dùng sẽ như pháp trị." 3. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Các Lê-xa2 nhận được chiếc bát ma-ni rất có giá trị, dùng bột hương chiên-đàn đựng đầy bát, đem dâng cúng đức Thế Tôn, thưa: "Bạch Đại Đức, xin từ mẫn nhận chiếc bát ma-ni này.

"

Đức Phật nói với các Lê-xa: "Ta không dùng chiếc bát này." Lê-xa lại bạch: "Cúi xin Thế Tôn từ mẫn nhận bột hương chiênđàn." Đức Thế Tôn thọ nhận.

Các Lê-xa nghĩ: "Nên đem chiếc bát này cúng cho ai?" Có người nói nên cho Bất-lan Ca-diếp. Có người nói nên cho Mạt-khư-la Cùxá-la, A-di-đầu Sí-xá-khâm-bà-la. Có người nói nên cho Ba-hưu Ca-chiên-diên. Có người nói nên cho San-nhã Tỳ-la-tra Tử. Có 1 Tỳ-xá-ly Bạt-xà tử 毘舍離跋闍子. Bạt-xà (Pāli: Vajjī) đương thời là một bộ tộc lớn có nhiều nhánh, trong đó hai nhánh chính là Li(Lê)-xa (Pāli: Licchavī) và Tỳ-đề-ha (Pāli: Vedehā). Tỳ-xá-ly (Pāli: Vesāli) là thủ phủ của nhánh Licchavī. Trong tạng Pāli, có một tỳ-kheo tên là Vajjiputta (Bạt-xà Tử). Sau khi Phật Niếtbàn, chính nhờ nghe một bài kệ từ tỳ-kheo này mà A-nan chứng quả A-la-hán. 2 Lê-xa 梨奢, những người Licchavī. Xem cht. 33 trên. 79

952b

người nói nên cho Ni-kiền Na-da Tử.

1 Có người nói nên cho Tátgiá Ni-kiền Tử.

2 Vị kia liền đem bát cho Tát-giá Ni-kiền Tử.

Bấy giờ, Tát-giá Ni-kiền Tử nghe các Lê-xa Tỳ-xá-ly đem các bát ma-ni rất quí giá này cúng cho Sa-môn Cù-đàm mà Cù-đàm không nhận, sau đó mới đem cúng cho mình; do lòng kiêu mạn, cống cao, tật đố, giận dữ không hài lòng, không tự kềm chế, nên ông thốt lên lời hung dữ:

"Giả sử các ngươi cắt lưỡi của các Lê-xa đựng đầy bát, rồi tôi sẽ nhận."

Các Lê-xa nghĩ: "Tát-giá Ni-kiền Tử muốn làm tổn hại đến dòng họ chúng ta."

[952b] Họ liền lấy một hòn đá đánh cho chết. Tát-giá muốn tự liệu lý để rút lại lời nói dữ trước đó, nhưng các Lê-xa không chịu nghe, vẫn đánh chết. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu biết cách nói, thì sự việc được cởi mở."

Đức Phật dạy: "Có năm pháp khiến cho lời nói có thể tự nêu rõ lý, không bị chê trách, khiến cho người kia hoan hỷ, sau khỏi hối hận. Năm pháp ấy là gì? Nói điều thiện chứ không nói điều bất thiện. Nói như pháp chứ không nói điều không như pháp. Nói lời êm dịu chứ không nói lời không êm dịu. Nói lời chân thật chứ không nói điều hư dối. Nói điều lợi ích chứ không nói điều không lợi ích. Có năm pháp này thì khiến cho lời nói có thể tự nêu rõ lý, không bị chê trách, khiến cho người kia hoan hỷ, sau khỏi hối hận." Phật liền nói kệ:

1 Ni-kiền Na-da Tử 尼犍那耶子. Các đoạn trên cũng phiên âm là Ni-kiền(-đà) Nhã-đề Tử. Cũng gọi là Ni-kiền Tử.

2 Tát-giá Ni-kiền Tử 薩遮尼犍子. Tên một người theo phái Ni-kiền Tử. Có hai kinh quan trọng nói về vô ngã Phật giảng cho ông này. Xem, Trung A-hàm 5, kinh 110 "Tát-giá", Tăng Nhất 30, No 125(37.10), và một kinh thuộc Đại thừa, Đại Tát-giá Ni-kiền Tử sở thuyết kinh, No. 272. Pāli, có hai kinh, M. 35. Mahā-Saccaka-sutta, M. 34. Cūḷa-Saccaka-sutta. 80

T22. 952b Chương ii. Tạp sự Ai nói thiện thì thắng; Nói pháp không phi pháp; Ái ngữ; chân thật ngữ; Lợi ích không tổn hại. Đối với người khéo nói Khiến mình không nhiệt não, Không xâm phạm người khác. Như vậy là khéo nói. Khéo nói với ái ngữ Không bị người kia trách Khi nói, lời thân thương, Các ác không tập hợp. Chí thành nói cam lồ, Nói thật là tối thượng Chân thật như Phật pháp Thì trụ nơi Niết-bàn. Pháp do đức Phật nói An ổn đến Niết-bàn Dứt hết các gốc khổ. Khéo nói, đây là nhất. 4. Vua Bình-sa cúng bát sắt cho tỳ-kheo, tỳ-kheo không nhận và nói: "Đức Phật chưa cho phép chúng tôi dùng bát bằng sắt." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng bát bằng sắt."1 1 Thập tụng 56 (tr.416a8): Phật quy định 2 loại bát: bát sành và bát sắt. Tám loại bát không được phép chứa: bát vàng, bát bạc, bát lưu ly, bát ma-ni, bát đồng, bát bạch lạp, bát gỗ, bát đa. Ngũ phần 5 (tr. 134a22), 26 (tr.170a3): 3 loại bát: bát sắt, bát sành, và bát Tô-ma. Tăng kỳ 10 (tr.314c22): các loại bát: 1. tham-bà 參婆 ; 2. ô-ca-tư-ma 烏迦斯魔; 3. ưu-ca-tra-da 優迦吒耶; 4. đa-kỳ-da 多 祇耶; 5. thiết bát 鐵缽; 6. trí-diệp-ni 緻葉尼; 7. tất-lệ-thâu 畢荔偷. 81

952c

8. Xông bát - Nung bát

1. Bấy giờ, có người làm đồ sắt1 xuất gia, muốn làm bình bát cho các tỳ-kheo. Bạch Phật. Phật cho phép làm. Người ấy cần lò, đức Phật cho phép xây lò. Người ấy cần búa và kềm, đức Phật cho phép. Người ấy cần ống bễ. Phật cho phép. Người đó cần hòn đá mài, Phật cho phép. Vị đó cần con lăn, đức Phật cho phép. Sợ con lăn, và các vật dụng khác rơi rớt, đức Phật cho phép làm cái đãy để đựng, rồi treo trên cây trụ, trên móc ngà voi. Có Tỳ-kheo kia cất chứa bát không xông nên bị bẩn và hôi. Phật cho phép xông.2 Vị đó không biết xông bằng cách nào. Phật cho phép dùng cái chõ, hay cái ghè để làm lò. Dùng các loại bùn để thoa. Dùng hột hạnh nhân, hột gai thoa bên trong. Lấy tro trải lên đất cho bằng, làm chỗ xông bát [952c]. Đặt chân chống, rồi để bát lên. Rồi úp lò lên bát. Lấy tro phủ bốn bên, lấy tay ém cho chắc. Lấy củi hoặc phân bò chất xung quanh đốt. Nên xông bát như vậy. 2. Thế Tôn du hành nhân gian tại nước Tô-ma.3 Khi ấy có người thợ lò gốm có tín tâm. Đức Thế Tôn chỉ chỗ đất bùn và nói: "Lấy đất chỗ này mà làm. Nhồi như vậy. Phơi như vậy. Làm bùn như vậy. Trộn đều như vậy. Làm thành cái bát như vậy. Xoa chà như vậy. phơi khô như vậy rồi, làm cái lò cho chắc, để cái bát vào trong. Đậy nắp lại, thoa bùn phủ lên trên. Dùng cây khư-la-đà,4 hoặc cây táo, hoặc dùng cây thi-xa-bà,5 cây a-ma-lặc,6 chất xung quanh rồi đốt. Người kia theo thứ tự làm theo lời Phật dạy, thành 1 Thiết tác giả 鐵作者, tức thợ rèn.

2 Thiện kiến 15 (778b20): huân bát 薰缽, bát sắt 5 lần xông, bát đất 2 lần xông thì có thể dùng.

3 Tô-ma 蘇摩. Trường A-hàm 15 nói là một trong các dòng họ lớn. Trung A-hàm 55 liệt kê vào một trong 16 đại quốc thời Phật. Ngũ phần 26 (169c14), địa phương sản xuất bát sành nổi tiếng.

4 Khư-la-đà 佉羅陀; có lẽ phiêm âm từ khadira (Pāli, Skt.), một loại cây cho gỗ cứng (Acacia Catechu).

5 Xem cht. 32 trước.

6 A-ma-lặc 阿摩勒; phiên âm từ Skt. āmra (Pāli: amba): cây xoài. 82

T22. 952c Chương ii. Tạp sự

loại bát Tô-ma khác lạ, quý giá, rất tốt, đem cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận và nói:

"Đức Phật chưa cho phép chúng tôi sử dụng loại bát như vậy." Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép chứa dùng." 9. Trì bát

1. Thế Tôn ở tại thôn Ưu-già-la.1 Khi ấy có các tỳ-kheo nhận được bát Ưu-già-la,2 không dám thọ trì và nói: "Đức Phật chưa cho phép chúng ta sử dụng loại bát như vậy." Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật cho phép thọ trì. Thế Tôn ở tại Ưu-già-xa.3 Các tỳ-kheo nhận được loại bát Ưu-giàxa, không dám thọ trì và nói: "Đức Phật chưa cho phép chúng ta thọ trì loại bát này." Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép thọ trì." Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Các tỳ-kheo nhận được bát đen, không dám thọ trì và nói:

"Đức Phật chưa cho chúng ta thọ trì loại bát này." Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép thọ trì." Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Có các tỳ-kheo nhận được loại bát đỏ, không dám thọ trì, nói:

"Đức Thế Tôn chưa cho chúng ta dùng loại bát như vậy." Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép thọ trì." 2. Có sáu loại bát: bát bằng sắt, bát tô-ma, bát ưu-già-la, bát ưu-giàxa, bát đen, bát đỏ. Các thứ bát này chia thành hai loại: bát bằng sắt 1 Ưu-già-la 優伽羅. Pāli: Ugga (Skr. Ugra), thị trấn trong nước Kosala. 2 Ưu-già-la bát 優伽羅缽; bát sản xuất tại Ưu-già-la, xem cht. 43 trên. 3 Ưu-già-xa 優伽賒; chưa rõ địa danh này.

83

953a

và bát bằng sành.1 Một thứ đựng được một đấu rưỡi, một thứ đựng ba đấu. Hai loại bát này nên thọ trì.2

3. Có vị máng bát nơi viên ngói sắp rơi. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy."

Có vị để bình bát trên hòn đá sắp rơi. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy."

Có vị để bát trên dàn gác. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy." Có vị để bát giữa đường. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy." Có vị để bát trên đá. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy." Có vị để bát dưới gốc cây có trái. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy."

Có vị để bát nơi chỗ đất không bằng, đức Phật bảo: "Không nên để như vậy."

Có vị một tay cầm hai cái bát. Đức Phật dạy: "Không nên cầm như vậy. Trừ phi để ngón tay ở giữa.

[953a1] Có vị một tay cầm hai cái bát mà mở cửa. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy. Trừ có dụng tâm."

Có vị để bát sau cánh cửa. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy." Có vị để bát trước cánh cửa. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy."

Có vị để bát ở dưới giường dây, giường cây. Đức Phật dạy: " Không nên để như vậy."

1 Xem cht. 37 trước.

2 Thập tụng 43 (tr.313b17): ba lượng bát, bát thượng đựng 3 bát-tha cơm, 1 báttha canh; loại hạ, đựng 1 bát-tha cơm, nửa bát-tha canh; loại trung, giữa hai lượng trên. Một bát-tha 缽他 ước lượng một thăng (Trung Quốc). Tăng kỳ 10 (tr.314c25): 2 loại dung lượng; hạng nhất, 1 a-la gạo và canh; hạng nhì, nửa a-la gạo và canh; hạng chót, 1 bát-tha cơm và canh. Một a-la (aḷhaka) ước 1 đấu 6 thăng (Trung Quốc).

84

T22. 953a Chương ii. Tạp sự

Có vị để bát ở giữa các giường cây, giường dây. Đức Phật dạy: " Không nên để như vậy. Trừ trường hợp để tạm trong chốc lát." Có vị để bát đầu góc giường dây, giường cây. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy, trừ để tạm trong chốc lát." Có vị đứng rửa bát; bát rơi vỡ. Đức Phật dạy: "Không nên đứng rửa như vậy."

Có vị cố ý làm cho bát bị vỡ để xin bát mới. Đức Phật dạy: " Không nên làm như vậy."

Có vị để đồ dư trong bát. Đức Phật dạy: "Trong bát không được để bất cứ vật gì."

Có vị vẽ giây nho, hình bông sen trong bát. Đức Phật dạy: "Không nên vẽ như vậy."

Có vị làm chữ vạn1 trong bát. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy."

Có vị viết tên của mình trong bát. Đức Phật dạy: "Không nên viết như vậy."

Có vị quấn bốn phía bát, chừa miệng. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy."

Có vị quấn hết cả cái bát. Đức Phật dạy: "Không nên bao như vậy. Nên bao quấn hai phần, chừa lại một phần. Nếu có thủng lỗ nhỏ mà nhiều chỗ thì nên bao hết.

Có vị để bát dưới đất, bị hư xông. Đức Phật dạy: "Không nên để như vậy, nên dùng nước bùn rưới đất rồi mới để. Nếu vẫn bị hư xông, nên để trên lá, trên cỏ. Nếu vẫn bị hư xông, nên làm cái chân bát. Nếu vẫn bị hư xông,2 dùng vật bao dưới đáy."3 1 Vạn tự 萬字.

2 Hoại huân 壞熏, bị rỉ sét, hay bị ăn mòn. Vin.ii. 112: pattamūlaṃ ghaṃsiyati, đáy bát bị ăn mòn.

3 Pāli, ibid., pattamaṇḍalaṃ, đế tròn của bát. 85

953b

Có vị dùng vật báu bao dưới đáy. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý, mà nên dùng chì hay thiếc để làm." Vị kia sợ bát rơi đổ. Đức Phật dạy: "Nếu sợ rơi đổ, nên dùng nhựa cây hay sáp (gắn vào đế)."

Có vị không rửa bát mà đem cất, tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy. Nên rửa rồi mới cất." Có vị không dùng tháo đậu để rửa nên không sạch. Đức Phật dạy: "Không nên rửa như vậy. Nên dùng tháo đậu, hoặc đất, hoặc tro, hay phân bò, hoặc bùn để rửa."

Có vị dùng phân bò có trộn cát để rửa nên bát bị hỏng. Đức Phật dạy: "Không nên rửa như vậy. Nên dùng đồ đựng nước ngâm phân bò, để lóng cát, rồi dùng để rửa. Hoặc dùng bột mịn, bùn mịn, hoặc lá, hoặc bông hay trái để rửa cho sạch. Nếu bát có lỗ, bị thức ăn nhét vào trong đó, thì nên cạy ra. Nếu cạy ra bát bị vỡ, chỗ nào cạy được thì cạy, chỗ nào không cạy được thì thôi, không sao." Có vị rửa bát chưa khô mà đem cất, sanh ra cáu bẩn. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy. Nên để cho khô rồi mới cất. "

Cầm bát nơi tay, khó giữ. Phật cho phép may cái đãy để đựng. Miệng đãy không buộc, bát rơi ra. Phật cho phép buộc lại. Xách đãy đựng bát trên tay, [953b] khó giữ. Phật bảo nên dùng cái dây đai mang trên vai. Có tỳ-kheo kẹp bát dưới nách, miệng bát úp vào hông. Trên đường đi, gặp mưa, bị trượt chân té xuống đất, bình bát cấn hông, bị đau. Đức Phật dạy: "Không nên mang bát như vậy. Nên để miệng bát hướng ra ngoài."

Bát Tô-ma trong đãy, lấy ra để vô khó khăn, bị vỡ. Đức Phật dạy: "Nên làm cái hòm hay cái rương để đựng."

Có vị dùng vật quý báu làm cái hòm cái rương. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu mà làm. Nên dùng cỏ xá-la, hoặc cây tre để làm. Nếu bát bị đụng nhau thì dùng cỏ hay lá cây, hoặc một trong mười loại y để lót. Nếu bát rơi ra miệng hòm; Phật bảo, nên làm cái nắp đậy lại. Có vị dùng vật quý báu làm cái nắp. Đức Phật dạy, không được dùng vật quý báu làm nắp. Nên dùng cỏ xá-86

T22. 953b Chương ii. Tạp sự

la, hoặc tre hay cây mà làm. Nếu nơi để bát không chắc thì nên dùng dây đai máng vào móc long nha.

10. Tịnh quả

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Vua Bình-sa cho phép các tỳ-kheo tự do ra vào trong vườn xoài.1 Nhóm sáu tỳ-kheo đến chỗ người giữ vườn nói: "Tôi cần xoài."

Người giữ vườn liền hái xoài cho. Nhóm sáu tỳ-kheo lại đòi hỏi nữa. Người giữ vườn lại cũng hái xoài cho. Nhóm sáu tỳ-kheo cứ đòi hỏi như vậy cho đến vườn xoài hết cả trái. Sau đó, vua cần xoài, ra lệnh quan tả hữu hái xoài. Các quan thừa lệnh đến chỗ người giữ vườn bảo hái xoài. Người giữ vườn báo cáo là xoài hết rồi. Các quan hỏi tại sao hết? Người giữ vườn thưa là: "Sa-môn Thích tử ăn hết."

Đại thần liền hiềm trách: "Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, nhiều ham muốn mà tự nói mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp? Người thí tuy không nhàm chán, người nhận phải biết đủ chứ. Tại sao ăn hết vườn xoài của vua?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên ăn xoài."2 Các tỳ-kheo khất thực nhận được nước xoài. Phật cho phép dùng. Có vị nhận được trái xoài nấu chín, Phật cho phép dùng. Có vị nhận được nước quả xoài,3 đức Phật cho phép. Nếu chưa thành rượu thì cho phép uống vào lúc phi thời. Thành rượu rồi, không được uống. Nếu uống sẽ như pháp trị.

1 Am-bà-la viên 菴婆羅園. Cf. Ngũ phần 26 (tr.170c24). Tăng kỳ 31 (tr.478a20).

2 Pāli, Vin.ii. 109: Phật nói, các tỳ-kheo không được ăn quả xoài (amba). Ai ăn, phạm đột-kiết-la. Sau đó quy định thêm: chỉ được phép ăn sau khi đã tác tịnh bằng một trong năm cách. Xem thêm cht. 55 dưới. 3 Am-bà-la quả tương 菴婆羅果漿; nước tương xoài hay ngâm xoài, để lâu có thể lên men thành rượu. Pāli: sūpe ambapesika, vỏ xoài bỏ trong nước thịt (súp thịt).

87

953c

Sau đó một thời gian, xoài chín mùi, tôn giả A-nan muốn ăn, đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng: "Xoài trên cây đã chín mùi."

Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, vì các tỳkheo tùy thuận nói pháp, Ngài dùng vô số phương tiện khen ngợi hạnh đầu-đà, đoan nghiêm, thiểu dục tri túc, có trí huệ và bảo các tỳ-kheo: [953c]"Từ nay về sau cho phép ăn xoài."1 11. Câu-chấp

Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di, thì khi ấy nhóm sáu tỳ-kheo khoác trái câu-chấp2 để dọa nhau, chọc ghẹo nhau. Các cư sĩ thấy cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi khoác trái câuchấp để dọa nhau, chọc ghẹo nhau, như đại thần của vua?" Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được khoác lộn trái câuchấp, cũng không được dọa nhau,3 chọc ghẹo nhau." Tỳ-kheo bệnh, đắp câu-chấp, mặt có lông vào trong. Lông bên trong dính nơi mụt ghẻ, bị đau. Phật dạy: "Nên mặc cái áo lót. Nếu sợ nóng thì nên lộn trái câu-chấp rồi quàng cà-sa phủ lên trên." 12. Khâu y

Có tỳ-kheo y bị rách. Phật bảo, nên vá lại. Vị ấy không biết vá như thế nào. Đức Phật dạy: "Lấy chỉ khâu lại, hay may chập lại. Nếu có lỗ, lấy đồ đắp lên.

" Lỗ rách lớn, miếng đắp nhỏ, khiến y bị chúm

lại. Đức Phật dạy: "Không nên vá như vậy. Lớn, nhỏ, tùy theo lỗ rách, rộng ra hai ngón tay, rồi vá. Khi vá sợ y bị chúm lại, nên dùng 1 Ngũ phần 26 (tr.171a12), Vin. ii. 109, ăn được sau khi đã tác tịnh, một trong năm cách. Xem, Phần III, Ch. VII Thuốc.

2 Câu chấp 拘執. Ngũ phần 26 (tr.171b16): câu nhiếp 拘攝. "Bạt-nan-đà khoác lộn trái câu-nhiếp, đi 4 chân trong tối, dọa các tỳ-kheo. " Pāli, Vin. i. 281, kojava

áo choàng hay chăn bằng lông dê.

3 Tỳ-kheo, ba-dật-đề 55: không được dọa tỳ-kheo khác. 88

T22. 954a Chương ii. Tạp sự

đá đè bốn góc. Nếu vẫn bị chúm, cắm cọc bốn góc để căng ra. Nếu nó vẫn co lại thì nên làm cái khung để căng ra. " Các vị ấy không

biết cách làm. Đức Phật dạy: "Nên dùng gỗ mà làm." Có vị cần dây để căng. Phật cho phép dùng dây căng ra để vá. Các vị ấy không biết dùng cái gì để vá. Phật cho phép dùng lông chim, hoặc cái trâm để vá. Nếu y mỏng, nhuyễn bị rách thì dùng kim để vá. Có vị dùng vật quý báu làm kim. Đức Phật dạy: "Không được dùng như vậy. Nên dùng đồng hay thép để làm." Khi vá y, tay bị đau, đức Phật cho phép làm cái đê. Có vị dùng vật quý báu làm đê. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy. Nên dùng đồng, sắt, xương, ngà, sừng, chì, thiếc, bạch lạp, cây, hồ giao để làm.

" Khi vị kia vá y, sợ cong, Phật cho phép dùng dây mực khiến cho thẳng. Có vị cần chỉ tơ, Phật cho phép dùng. Có vị muốn nhuộm chỉ để may y, cần đá vôi, đất đỏ, đất trắng, màu huỳnh, tất cả đều được Phật cho phép dùng. Nếu không định được điểm giữa, nên dùng thước để đo. Có vị dùng vật quý báu làm thước đo. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng đồng sắt cho đến cây để làm."

Có vị trương y chấm đất. Khi vá, y dính bụi bẩn. Phật dạy: "Cho phép dùng nước tưới đất cho hết bụi rồi mới trương ra." Có vị khi vá y kim bị đụng đất, hư kim. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy."

Có vị trải y trên cỏ xa-bà-la1 để vá, cỏ dính vào y. Đức Phật dạy: "Không nên làm như vậy.

" Có vị trải y trên cỏ, trên lá để vá. Cỏ lá

dính vào y. Đức Phật [954a1] dạy: "Không nên trải như vậy. Nên dùng một trong mười loại y hoặc y-lê-điên-đà, mạo-la, mạo-mạola, mạo-lâu, trải lên trên đó để vá. "

Tỳ-kheo kia sợ dây, chỉ, kim, dao... các dụng cụ để vá y lạc mất, Phật cho phép làm cái đãy để đựng.

1 Xa-bà-la thảo 賒婆羅草. Skt. śabala?

89

954a

Có vị không tháo y ra khỏi cái khung căng, bị mưa ướt. Đức Phật dạy: "Nên tháo ra.

" Các vị ấy không biết tháo ra rồi để khung đâu. Đức Phật dạy: "Cho phép để nơi nhà kinh hành hoặc nơi nhà ấm, nhà ăn. Nếu đem vào nhà không lọt vì cửa hẹp thì để bên ngoài, chỗ không bị mưa ướt, bị gió. Nên treo lên chỗ cao ráo. "

Có vị vá y rồi, tháo ra, không dẹp dọn cây gỗ. Đức Phật dạy: "Nên dọn dẹp.

" Các vị ấy không biết dọn dẹp để vào chỗ nào. Đức Phật dạy: "Nên để dưới gác, hoặc trên giường.

"

Có vị không dọn dẹp dây. Đức Phật dạy: "Nên cuốn dây lại, để trên chỗ khung căng y."

Các tỳ-kheo sợ kim rơi mất. Phật cho phép làm cái miếng bằng dạ để ghim. Nếu vẫn sợ mất thì nên làm cái ống để đựng. Có vị dùng vật quý báu làm cái ống. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu làm. Nên dùng đồng, sắt cho đến tre, cây để làm. " Sợ kim rơi

ra, đức Phật cho phép làm nắp đậy lại.

Có vị dùng vật quý báu để làm nắp. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu làm mà nên dùng đồng, sắt, cho đến tre, cây để làm.

" Nếu kim bị rỉ sét thì nên để trong bột miến. Nếu vẫn sợ sét, tùy để chỗ nào khiến cho không rỉ sét.

Các tỳ-kheo lo ngại ống đựng kim, dao con, chỉ, và các vật vụn vặt bị lạc mất. Phật cho phép đựng trong cái đãy. Nếu các vật ấy rơi ra, dùng dây cột cái miệng đãy lại. Nếu cầm tay, khó giữ gìn; nên buộc trên vai.

13. Vá bát

Bình bát bằng sắt của tỳ-kheo bị thủng, đức Phật cho phép vá lại, hoặc trám đinh, hoặc trét bùn, hay dán nhựa cây. Bát tô-ma bị lủng, đức Phật cho phép dùng hồ giao nhét, hoặc dùng đá vôi, hoặc dùng đất trắng. Bát ca-la đen1 bị thủng nên dùi cái lỗ, 1 Ca-la hắc bát 迦羅黑缽; ca-la, phiên âm (Skt. Pāli: kāla, đen); hắc, dịch nghĩa. Từ âm nghĩa hỗn hợp.

90

T22. 954b Chương ii. Tạp sự

rồi lấy kim chỉ ràng lại. Có vị cần cái dùi khoan, đức Phật cho phép. Có vị dùng vật quý để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý để làm mà nên dùng đồng sắt.

" Nếu sợ chỉ bằng tơ sợi

đứt thì nên dùng bằng sợi dây cước, hoặc dùng lông đuôi của bò, ngựa. Nếu sợ trùng cắn cái dây gân thì nên dùng hồ giao trét lên trên. Nếu sợ thức ăn hay nước thấm vào thì cũng nên dùng hồ giao trét lên trên. Nếu cũng lại sợ hư thì dát lá sắt dán vào. 14. Lấy lửa

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Các tỳ-kheo ở nơi a-lan-nhã dùng hỏa châu để lấy lửa, bọn giặc thấy ngọc châu nên đến quấy phá tỳkheo.1 Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: [954b] "Ở nơi a-lannhã, không nên dùng hỏa châu lấy lửa." Các tỳ-kheo cần lửa, đức Phật cho phép tỳ-kheo ở nơi a-lan-nhã dùng thuật lấy lửa. Cần bùi nhùi mồi lửa,2 cho phép. Cần dùi để dùi lửa,3 cho phép. Cần các thứ để làm dây, đều được cho phép. Dụng cụ lấy lửa bị rơi rớt. Phật cho phép dùng cái đãy để đựng. Dụng cụ dùi lửa để chỗ bị ẩm, Phật cho phép treo dưới giường hay trên móc long nha. Có vị không biết dùng cái gì để nhen lửa, Phật bảo nên dùng cỏ, lá, hoặc sô-ma, hoặc cỏ ma-sí-xa, hoặc phân bò, phân ngựa để lấy lửa. Tỳ-kheo thường xuyên dùi lửa, bị rách tay, đức Phật cho phép nên dùng hỏa châu chỗ khuất để lấy lửa. 15. Lọc nước

Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng nước có lẫn trùng. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không có lòng từ, đoạn mạng chúng sanh, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được dùng nước có lẫn trùng. Cho phép làm cái đãy lọc nước.

" Các vị ấy không biết làm cách nào. Đức Phật dạy: 1 Quy định về đốt lửa, Tăng kỳ 33 (tr.494c26): hỏa pháp 火法. 2 Hỏa mẫu mộc 火母木.

3 Toàn hỏa tử 鑽火子.

91

954c

"Làm như cái thìa, hoặc ba góc, hoặc làm như cái toi, hoặc làm cái bình lọc. Nếu sợ trùng nhỏ lọt qua thì cho cát vào trong cái đãy lọc. Có vị đổ loại cát lọc lẫn trùng nơi đất khô. Đức Phật dạy: "Không nên đổ như vậy. Nên đổ lại dưới nước." Bấy giờ, có hai tỳ-kheo cãi lộn nhau, cùng từ nước Câu-tát-la du hành. Một tỳ-kheo có mang đãy lọc nước đi, nên có nước uống. Vị kia không đem đãy lọc nước theo. Hỏi mượn vị kia, nhưng vị kia không cho. Không có nước để uống, nên khát nước quá độ. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo này phải cho tỳ-kheo kia mượn. Không nên không có đãy lọc nước mà đi, cho đến nửa dotuần. Nếu không có đãy lọc nước nên dùng cái chéo y Tăng-già-lê để lọc."1

16. Ăn ngủ chung

1. Thế Tôn ở tại nước Bà-kỳ-đề.

2 Hai tỳ-kheo nhóm sáu nằm ngủ

chung một giường. Tỳ-kheo khác thấy, tưởng là cùng nằm với người nữ. Sau khi họ đứng dậy mới biết không phải người nữ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được hai người nằm ngủ chung một giường."3 Có vị nghi không dám cùng người bệnh nằm một giường, đức Phật cho phép cùng người bệnh nằm một giường. Phật ở tại nước Bà-kỳ-đề. Hai vị trong nhóm sáu tỳ-kheo đồng đắp chung một cái chăn. Tỳ-kheo khác thấy, tưởng là cùng với người nữ nằm. Sau khi họ đứng dậy mới biết chẳng phải là người nữ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được hai người nằm đắp chung một cái chăn."4 Các tỳ-kheo chỉ có một cái khăn trải [954c] bằng cỏ hay bằng lá. 1 Vin. ii. 118.

2 Bà-kỳ-đề 婆祇提. Các đoạn trên phiên âm là Bà-kỳ-đà. 3 Xem Phần II, Ch. IV, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 90. 4 Xem, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 91.

92

T22. 954c Chương ii. Tạp sự

Đức Phật cho phép trên khăn trải này mỗi người riêng một cái khăn trải nằm bằng dạ. Khi thời tiết lạnh chỉ có một cái chăn, Phật cho phép bên trong mỗi người nên mặc áo lót, bên ngoài đắp chung một cái chăn.

2. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo ăn chung một chiếc bát. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi hai người ăn chung một cái bát, giống như Đại thần của vua?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được hai người ăn chung một bát.

"

Có tỳ-kheo đựng cơm chung một cái đồ đựng để ăn. Đức Phật dạy: "Nên chia ra và đựng riêng để ăn. Nếu không có bát riêng thì nên ăn phân nửa, còn phân nửa để lại cho người kia ăn. Nếu gần quá giữa ngày thì nên lấy một vắt để ăn rồi đưa cho người kia ăn. Thay nhau ăn như vậy cho kịp giờ."

3. Nhóm sáu tỳ-kheo nằm dựa gối vào bàn để ăn, các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, mà tự xưng là ta biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi nằm nghiêng dựa vào bàn để ăn giống như đại thần của vua?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được ăn như vậy. "

Bấy giờ có các Thượng tọa già bệnh không thể tự tay bưng bát để ăn, Phật cho phép buộc nơi đầu góc của giường dây, giường cây, hoặc để trên cái bình.

4. Nhóm sáu tỳ-kheo đứng trên giường dây, giường cây, nên dây giường bị đứt, khiến cho chăn đắp bị rách. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được đứng như vậy. Nếu tỳ-kheo muốn đưa cái gì hay vói nhận cái gì, thì cho phép đứng trên bệ giường. "

Bấy giờ, có các ngoại đạo, đem cái giường dây lớn làm cái giường dây nhỏ để chứa dùng. Nhóm sáu tỳ-kheo bắt chước ngoại đạo cất chứa giường dây như vậy. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

93

955a

Ca-lưu-đà-di, vì thân hình lớn, mà cái giường trong nhà tắm lại nhỏ nên ngồi không vừa, nghi không dám lấy cái giường lớn bên ngoài để ngồi tắm, chỉ ngồi cái giường nhỏ. Đức Phật dạy: "Trong nhà tắm nên để cả giường lớn và giường nhỏ."

Nhóm sáu tỳ-kheo chứa cất dụng cụ cày bừa và đồ mò lặn của bạch y. Đức Phật dạy: "Không được cất chứa như vậy." Có vị cất chứa cái mâm cái gáo đồ tắm rửa quý báu. Đức Phật dạy: "Không được chứa như vậy."

5. Có tỳ-kheo tên là Da-ba-đồ phụng thờ các ngoại đạo, như lửa, như nhật nguyệt, như đạo không nói, pháp của ngoại đạo. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được thờ các pháp của ngoại đạo."

6. Có tỳ-kheo ở tại a-lan-nhã ăn xong ựa ra nhơi lại.1 Tỳ-kheo khác nói: "Thầy phạm tội ăn phi thời." Vị kia nói: "Tôi không phạm tội ăn phi thời, tôi chỉ ựa ra nhơi lại thôi." Các tỳ-kheo [955a1] bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo này vừa từ loài bò đầu thai, nếu không ựa nhơi lại thì không thể sống lâu được. Nếu có tỳ-kheo nào có bệnh như vậy, làm như thế mới dễ chịu, thân không bệnh. Thức ăn chưa ra khỏi miệng được nuốt vô lại."

7. Trong Kỳ-hoàn có quạ, có két, kêu inh ỏi, làm loạn các tỳ-kheo ngồi thiền. Đức Phật dạy: "Nên khua tiếng cho chúng sợ bay đi. Hoặc giả làm tiếng của dây cung, hay đập vỗ vào cây để cho chúng bay đi."

8. Các tỳ-kheo ban đêm tập hợp đến chỗ bố-tát, trời tối. Đức Phật cho phép cầm đuốc. Nếu chỗ ngồi bị tối thì cho phép thắp đèn. Có vị cần đồ đốt đèn, Phật cho phép sắm; cần dầu, cần đèn, cũng cho phép sắm. Nếu đèn không được sáng thì kéo tim cao lên. Nếu bị dầu dính bẩn tay thì cho phép làm đũa để gắp. Nếu sợ cháy đũa thì 1 Vin. ii. 132.

94

T22. 955a Chương ii. Tạp sự

cho phép làm đũa bằng sắt. Nếu sợ cái tim đèn nằm xuống thì chính giữa nên để cái tim bằng sắt. Nếu vẫn không sáng, thì cho phép làm cái tim cho lớn. Nếu vẫn còn tối thì nên để bốn góc nhà bốn cây đèn. Nếu lại không sáng thì nên làm cây đèn xoay tròn. Nếu vẫn không sáng thì trong nhà, xung quanh đều để đèn, hoặc để đèn giá đứng. Hoặc lấy cái bình, đổ nước vào rồi đổ dầu lên trên, lấy vải bọc hạt cải làm cái tim để thắp.

8. Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu sai người mang đến sáu thứ: gường dây một người, lò lửa, lồng đèn, chổi quét, quạt, và cái đấu.1 Các tỳ-kheo không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật cho phép nhận, ngoại trừ cái đấu2 không nên nhận.

17. Chuyển thể Phật ngôn

Có tỳ-kheo Dũng Mãnh3 là bà-la-môn xuất gia, đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên bạch đức Thế Tôn:

"Bạch Đại Đức! Các tỳ-kheo thuộc nhiều dòng họ xuất gia, tên gọi cũng khác, phá hoại nghĩa của kinh Phật. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép chúng con vì đức Thế Tôn dùng ngôn luận hoàn hảo của thế gian tu lý kinh Phật."4 Đức Phật dạy:

"Các ông là những người ngu si. Đó là sự huỷ hoại bằng cách đem ngôn luận của ngoại đạo mà pha trộn vào trong kinh Phật." 1 Vin. ii. 129: Bà Visākhā sai mang ba thứ: ghè nhỏ (ghaṭaka), đồ kỳ chân khi tắm (kataka) và chổi (sammajja).

2 Đấu 斗. Phật không cho nhận kataka. Bản Anh dịch là "đồ cọ chân bằng sành" (earthenware foot-scrubber).

3 Dũng Mãnh 勇猛. Vin. ii. 139: Yameḷakekuṭā nāma bhikkhū dve bhātikā, hai tỳ-kheo anh em tên là Yameḷa và Kekuṭā, giỏi ngôn ngữ, âm vận. 4 Pāli, ibid., biên tập lại lời Phật thành thơ (buddhavanaṃ chandaso āropemā). Chandasa, được hiểu là chandasi mà Paṇini thường dùng, chỉ phương ngữ Vệđà. Buddhaghosa giải thích, hai vị này nuốn chuyển tải thành ngôn ngữ hoàn chỉnh của Vệ-đà, tức Saṃskrit (sakkaṭa-bhāsāya). 95

955b

Đức Phật dạy: "Cho phép, tùy theo ngôn ngữ, phong tục của từng nước mà giải thích, tụng đọc kinh Phật."1

18. Sinh nghi

1. Có tỳ-kheo ở nước Câu-tát-la, trên đường đi, đến chỗ khuất đại tiểu tiện. Bấy giờ, có người nữ cũng đến chỗ khuất đại tiểu tiện. Cách đó không xa có một cái ao nước, tỳ-kheo đến ao để rửa, người nữ kia cũng đến ao để rửa. Các cư sĩ thấy tỳ-kheo này từ chỗ đó đi ra rửa, người nữ này cũng vậy. Họ bảo chắc tỳ-kheo này xâm phạm người nữ kia. Các tỳ-kheo nghe, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên đại tiểu tiện chỗ như vậy, làm cho người ta [955b] sanh nghi. Cũng không nên ở trên ao nước mà rửa." 2. Bạt-nan-đà Thích tử gần tối đến nhà bạch y, ngồi trong nhà giây lát rồi ra đi không nói với chủ nhà. Trong khi ấy có bọn cướp suốt ngày rình nhà kia. Chiều hôm đó gặp lúc cửa mở nên liền vào. Chúng thu gom đồ đạc tẩu thoát. Người chủ hỏi ai mở cửa đi ra mà không đóng. Gia nhân trả lời: "Bạt-nan-đà Thích tử. " Các cư sĩ cơ

hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết xấu hổ thẹn, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cùng bọn giặc hẹn nhau để đến cướp đoạt của nhà tôi?" Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên đến nhà bạch y lúc chiều tối."

Bấy giờ, có các tỳ-kheo vì việc Phật, việc Pháp, việc Tăng, việc Tháp, việc tỳ-kheo bệnh, hoặc đàn-việt mời vào lúc xẩm tối, tỳkheo nghi không dám đến. Đức Phật dạy: "Nếu có những trường hợp như vậy thì nên đến." 1 Ngũ phần 26 (tr.174b20); chuyển thể Phật ngữ sang ngoại thư ngữ, phạm thâulan-giá. 96

T22. 955b Chương ii. Tạp sự

3. Bạt-nan-đà Thích tử với ý dục mà nói pháp cho người nữ. Người nữ kia quan sát biết, liền nói:

"Tại sao thầy không nói pháp cho chính thầy?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên vì ý dục mà nói pháp." Nhóm sáu tỳ-kheo bói toán cho người nữ. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy.

" Nhóm sáu tỳ-kheo lại đi nhờ người bói toán. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy." 4. Nhóm sáu tỳ-kheo cá cược1 với người khác. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Người kia được vật liền lấy luôn. Đức Phật dạy: "Không được như vậy.

"

5. Nhóm sáu tỳ-kheo nắm tay nhau đi ngoài đường, lấn người khác té xuống đất. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không có yểm túc, mà tự nói ta biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cùng nắm tay nhau đi ngoài đường như đại thần của vua?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được đi như vậy."

Các tỳ-kheo đi trên đường, có người cho đôi guốc, bình hoa đựng dầu. Tỳ-kheo nghi không dám nhận. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

6. Nhóm sáu tỳ-kheo đem đồ vật cho thuê.2 Đức Phật dạy: "Không được như vậy ."

1 Nguyên Hán: quỵ vật 䞈物. Khang Hy, qụy 䞈 : đồng với tư 資 (giúp vốn), với đỗ 賭 (bài bạc). Có bản chép là hoá vật 貨物. Tham chiếu Tạp sự 19 (tr.296a14): Lục quần tỳ-kheo mỗi khi có sự việc xảy ra, bèn đem y, bát, dây lưng các thứ ra cá cược (Hán: đổ quỵ 賭*, có bản chép là đổ hoá 賭貨).

2 Xuất tức vật 出息物; chưa rõ nghĩa. Xem cht. 75 dưới. 97

955c

Nhóm sáu tỳ-kheo giữ vật cho thuê của người khác.1 Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

7. Nhóm sáu tỳ-kheo gây gổ với người khác.

Nói chuyện với Thượng toạ mà lật ngược y, y quấn cổ, y phủ đầu, y choàng cả hai vai, mang guốc dép. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: "Không được như vậy. Nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến trước Thượng tọa, cúi mình, chắp tay thưa: 'Con có việc cần thưa với Thượng tọa.

' Vị thượng tọa nên nói: 'Như pháp như luật

thì nói.

'"

19. Dù - gậy - quạt - phất trần

1. Bạt-nan-đà [955c] đi đường, cầm cây lọng tròn lớn và đẹp. Các cư sĩ từ xa thấy tưởng là vua hay đại thần nên sợ sệt tránh đường. Khi đến gần, nhìn rõ mới biết là Bạt-nan-đà, mới cơ hiềm nói: "Samôn Thích tử ham muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cầm cây lọng tròn lớn và đẹp đi ngoài đường như đại thần của vua, khiến cho chúng tôi sợ phải tránh đường?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo không nên cầm cây lọng tròn đi ngoài đường, cũng không được cất chứa."

Khi trời mưa, các tỳ-kheo đến nhà ăn, hoặc ban đêm tập họp, lúc bố-tát, y mới nhuộm bị ướt hư màu. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Vì bảo vệ y, khi ở trong chùa, nên dùng vỏ cây, lá, hoặc tre làm dù để che mưa."

Có vị cần cán lọng, đức Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng xương, ngà, bạch lạp, chì, thiếc, hay cây để làm." 1 Tùng tha cử tức vật 從他舉息物; chưa rõ nghĩa (tức vật: vật sinh lời?). Có lẽ một hình thức cầm đồ. Để bản: tùng tha 從他. TNM: tùng địa. 98

T22. 956a Chương ii. Tạp sự

Có vị cần chóp lọng, Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu làm. Cho phép dùng xương, cho đến cây để làm."

Có vị cần tán lọng, đức Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng xương cho đến cây để làm.

"

Có vị muốn phủ tàn lọng. Phật cho phép dùng lá cây đa-la, lá cây ma-lâu,1 vỏ cây để phủ. Nếu sợ bốn phía bị hư, cho phép phủ nhiều lớp.

"

Có vị làm cái cán lọng dài, nhưng đem vô đem ra cửa không lọt. Đức Phật dạy: "Nên tháo ra.

" Nếu sợ cán sút ra, nên đục cái lỗ để

đóng vào. Nếu bị gãy hay cong, cho phép làm bằng sắt, trên đầu làm miếng sắt buộc vào.

2. Bạt-nan-đà Thích tử bỏ bát vào trong đãy, xỏ vào đầu cây gậy quảy đi. Các cư sĩ thấy tưởng là gia nhân của vua nên sợ tránh đường. Khi đến gần mới biết là Bạt-nan-đà, nên cơ hiềm nói: "Samôn Thích tử không biết hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Cũng không nên cất chứa cây gậy để quảy bát như vậy.

"

Bấy giờ, có tỳ-kheo già bệnh đi đường bị té. Đức Phật dạy: "Già bệnh cho phép cầm gậy.2 Nếu sợ đầu dưới cây gậy bị cùn, cho phép làm cái khâu bịt lại.

" Vị kia dùng vật quý giá làm cái khâu. Đức

Phật dạy: "Không được dùng vật quý giá làm mà [956a] cho phép làm bằng xương, răng, bạch lạp, chì, thiếc.

" Nếu trên đầu cây gậy

bị hư hoại, cũng cho phép dùng vật như vậy để làm. 1 Ma-lâu 摩樓; Skt. mālu, một loại man thảo, dây leo; đằng thảo. 2 Tỳ-kheo bệnh cần gậy để quảy bát đi đường, phải được Tăng yết-ma cho phép. Xem đoạn sau, mục 28 (Yết-ma trì gậy).

99

956a

Nhóm sáu tỳ-kheo cất chứa gậy không trung,1 các cư sĩ cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, không có hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cầm cây gậy không trung như đại thần của vua" Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy." Các tỳ-kheo đi đường thấy rắn rít, bò cạp. Những tỳ-kheo chưa ly dục sợ, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép cầm cây tích trượng2 để khua động. Hoặc khua ống đồng đựng đá vụn, hoặc đập tre làm cho có tiếng để chúng nó tránh đi."

3. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo cầm cây quạt tròn lớn. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, không có hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp trong khi cầm cây quạt tròn lớn như đại thần của vua?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được cầm như vậy." Có vị nhận được vật đã làm thành, nghi không dám thọ trì, bạch Phật. Phật dạy: "Cho phép nhận cho tháp.

" Tỳ-kheo trên đường đi

bị nóng, bạch Phật. Đức Phật cho phép dùng lá cây hoặc nhánh cây hoặc cỏ hay một trong mười loại y làm cây quạt để quạt. Nhóm sáu tỳ-kheo cầm cây quạt bằng da. Đức Phật dạy: "Không được dùng." Nhóm sáu tỳ-kheo ghép ngang dọc mười thanh gỗ rồi phất da lên trên để làm cây quạt. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy." Cây quạt của tỳ-kheo bị hư, đức Phật cho phép dùng vỏ cây hay lá cây vá lại. Nếu vá bằng da mà bị hư hỏng thì nên dùng chỉ may lại. 1 Không trung trượng 空中杖; chưa rõ gậy gì. Có bản chép: thất trung trượng 室 中杖, gậy chống trong nhà. Xem cht. 136 (mục 36, Ưu-đà-diên). 2 Tích trượng. Skt. khakkhara, gậy ăn mày (Monier). Tham chiếu Thập tụng 56 (tr.417a18), chế pháp về gậy; Tạp sự 34 (tr.375a21). Xem thêm Ngũ phần 27 (tr.180b25), tỳ-kheo a-lan-nhã còn thêm loại "gậy phá sương" (phác lộ trượng 撲 露杖)

100

T22. 956b Chương ii. Tạp sự

Nếu dùng chỉ may bị đứt thì nên dùng dây gân để may. Nếu bên lề bị hư thì nên dùng da để buộc.

Khi các tỳ-kheo dùng bữa ăn chính, bữa ăn phụ, hoặc ban đêm nhóm họp, hay lúc thuyết giới bị nóng, đức Phật cho phép làm cây quạt lớn như cỗ xe có cơ quan chuyển động. Các vị ấy không biết bảo ai đẩy. Đức Phật dạy: "Cho phép tỳ-kheo hay sa-di, hoặc người giữ vườn, hay ưu-bà-tắc kéo."

Nhóm sáu tỳ-kheo dệt cây quạt bằng lông, giết nhiều loại trùng nhỏ, các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: "Sa-môn thích tử không biết hổ thẹn, hại nhiều sinh mạng mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi sử dụng cây quạt bằng lông, làm tổn hại nhiều mạng chúng sanh?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được sử dụng cây quạt bằng lông như vậy." 4. Các tỳ-kheo bị trùng nơi cỏ, hay bụi bay làm bẩn thân, đức Phật cho phép làm cái phất trần. Các vị ấy không biết cách làm. Đức Phật cho phép dùng cỏ, hoặc vỏ cây lá cây dùng chỉ may lại, [956b] hoặc dùng lụa vụn cắt may. Có tỳ-kheo nhận được cái đuôi súc vật để phủi bụi. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật cho phép dùng. 20. Chỗ ngồi

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Ưu-ba-ly cùng các tỳ-kheo bàn luận pháp luật. Các tỳ-kheo cùng đến nghe giới, chỗ ngồi chật hẹp không đủ dung chứa. Đức Phật dạy:

"Hơn kém nhau ba tuổi hạ ngồi chung trên giường cây.1 Hơn kém nhau hai tuổi hạ ngồi chung trên giường dây nhỏ. "

2. Tỳ-kheo niên thiếu tân học chưa rõ việc, các con số lẫn lộn nhau. Phật cho phép dùng con toán để ghi số. Có vị dùng vật quý báu để làm. Phật dạy: "Không được dùng vật quý báu làm. Nên dùng xương, nha, sừng, đồng, sắt, chì, thiếc, bạch lạp, cây để làm. " Có vị

để trên đất nhớp tay. Đức Phật dạy: " Không được để trên đất. Nên 1 Xem Ch.I Phòng xá - Sảnh đường.

101

956b

để trên ván.

" Có vị để tấm ván trên đất rồi để trên đầu gối, bẩn y. Đức Phật dạy: "Không được để như vậy. Nên lấy gót chân làm cái ghế.

" Có vị sợ con toán rơi rớt, Phật cho phép may cái đãy để đựng. Miệng đãy không buộc lại, nên bị rơi ra. Phật cho phép dùng dây buộc lại, rồi treo trên cây móc long nha, hay trên cây nhọn. 21. Tỏi

Thế Tôn ở tại vườn Kỳ-hoàn, thuyết pháp cho vô số trăm ngàn chúng vây quanh. Bấy giờ có tỳ-kheo ăn tỏi nên đứng xa đức Phật. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tôn giả A-nan: "Tại sao tỳ-kheo kia đứng xa Như Lai?"

Tôn giả thưa: "Tỳ-kheo ấy ăn tỏi.

"

Đức Phật nói với tôn giả A-nan:

"Đâu có thể vì tham ăn mùi vị như vậy mà không nghe pháp sao? Từ nay về sau, tất cả không nên ăn tỏi."1 Bấy giờ, tôn giả Xá-lợi-phất bị chứng thống phong,2 thầy thuốc bảo phải ăn tỏi, đức Phật cho phép ăn.

22. Khuân vác

Có tỳ-kheo vác đồ trên lưng mà đi, cư sĩ thấy cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử giống như bạch y, vác đồ trên lưng mà đi." Họ sanh tâm khinh mạn. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được vác đồ vật trên lưng mà đi."3

1 Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 70. Vin. ii. 140. 2 Bệnh phong 病風. Pāli: udaravātābādho, đau bụng gió. Xem Phần III, Ch. VII. Thuốc.

3 Tham chiếu Vin.ii. 137: Thế Tôn không cho phép tỳ-kheo quảy gậy hai đầu (na ubhatokājaṃ haratabbaṃ). Cho phép quảy gậy một đầu (ekatokāja), gậy hai người khiêng (để đồ ở giữa, Pāli: antarākāja), đội đầu (sīrasabhāra), vác trên vai (khandhabhāra), ôm bên hông (kaṭibhāra), đeo sau lưng (olambaka). 102

T22. 956c Chương ii. Tạp sự

Các tỳ-kheo cần củi để nhuộm như cỏ, phân bò, lông, gai, tự mình vác đi. Đức Phật dạy: "Chỗ không có người thì nên vác. Nếu thấy bạch y thì nên để xuống đất, hoặc di chuyển để trên đầu hay trên vai."

Có tỳ-kheo Y-lê-a-nhã quấn y quá chặt.1 Cư sĩ thấy cơ hiềm: "Tỳkheo như chúng ta, quấn y khuân vác."2 Họ sanh tâm khinh mạn, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được quấn y như vậy, cũng không nên vác như vậy. "

Các tỳ-kheo ở trong chùa, tập trung ngói đá cây củi, e ngại không dám gánh vác dọn dẹp, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép ở trong chùa thì được [956c] gánh vác." 23. Tháp Thanh văn

Sau khi Xá-lợi-phất, Mục-liên nhập Bát-niết-bàn, có đàn-việt nói: "Nếu đức Thế Tôn cho chúng ta xây tháp thì chúng ta sẽ xây. " Các

tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép. Vị kia không biết xây như thế nào. Đức Phật dạy:

"Xây vuông hay tròn hoặc bát giác."

Các vị ấy không biết xây bằng thứ gì, đức Phật bảo dùng đá, gạch hoặc cây để xây. Xây rồi nên trét. Các vị ấy không biết dùng thứ gì để trét. Phật cho phép dùng bùn đen. Bùn tro, hoặc bùn phân bò, hay bùn trắng, hoặc dùng đá vôi, hay đất thó. Có vị muốn làm nền tháp, đức Phật cho phép làm. Có vị muốn cúng dường bằng hương hoa. Phật cho phép cúng dường bằng cách xây lan can xung quanh rồi để hương hoa lên trên. Có vị muốn treo tràng phan bảo cái. Phật 1 Hán: trước y 著衣. Từ này tương đương với 2 từ Pāli nên khó phân biệt: pārupati, khoác y, hay quàng y; nivāseti: quấn y (nội y). Đoạn này tương đương Pāli, Vin.ii. 137: saṃvelliyaṃ nivāsenti... seyyathāpi rañño muṇḍavaṭṭīti quấn (nội y), quấn khố, bị chỉ trích giống như người khuân vác của vua. 2 Hán: trước y đảm vật 著衣擔物.

103

956c

cho phép treo tràng phan bảo cái. Có vị leo trên tháp, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

"Không được leo. Nếu cần leo để lấy vật gì thì cho leo. "

Có vị leo lên trên lan can, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: "Không được leo. Cần lấy cái gì thì cho phép leo. "

Có vị leo lên móc ngà voi, trên cây cọc. Đức Phật dạy: "Không được leo. Cần lấy vật gì thì nên leo." Có vị leo lên trên tượng để treo bảo cái cúng dường. Đức Phật dạy: "Không được leo như vậy, nên tạo phương tiện, dùng ghế để leo và treo.

"

Tháp kia ở giữa đất trống, bông hoa, đèn dầu, tràng phan bảo cái, kỹ nhạc cúng dường, bị mưa, bị gió, nắng, bụi bặm nhớp nhúa, chim quạ làm bất tịnh. Đức Phật dạy:

"Cho phép làm các loại nhà để che lên trên." Khi cất nhà, cần dùng thứ gì, đều cho phép sử dụng. Đất có bụi nên trét bằng bùn đen, bùn phân bò. Nếu cần màu trắng thì dùng đá vôi hay đất thó.

Có vị cần đồ rửa chân nên cho sử dụng. Cần đá lót đường đi, đức Phật cho phép dùng. Có vị cần đất trải, Phật cho phép làm. Bấy giờ, bên ngoài không có tường để ngăn bò ngựa ra vô, Phật cho phép xây tường. Nếu cần cửa ngõ, cho phép làm. Khi ấy, có đàn-việt nghĩ như sau đối với Xá-lợi-phất và Mục-liên: "Hai vị này lúc còn sanh tiền ta thường cúng dường thức ăn. Nay đã Niết-bàn, nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta sẽ dâng cúng." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép cúng dường."

Các vị ấy không biết dùng cái gì đựng vật cúng dường. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng cái bát bằng vàng bạc, đồ quý báu, đồ tạp bảo."104

T22. 957a Chương ii. Tạp sự

Các vị ấy không biết đem đi bằng cách nào. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ để chở, hoặc đội hay gánh." Các vị tỳ-kheo tự mình làm kỹ nhạc, hoặc thổi [957a1] tù và để cúng dường. Đức Phật dạy:

"Không được làm như vậy."

Có vị e ngại không dám khiến bạch y làm kỹ nhạc cúng dường. Đức Phật dạy:

"Cho phép làm."

Có vị không biết thức ăn cúng dường nơi tháp rồi, ai thọ dụng. Đức Phật dạy:

"Tỳ-kheo, sa-di, ưu-bà-tắc, hay người xây dựng ăn thức ăn cúng dường ấy."

Bấy giờ, có đàn-việt khởi lên ý nghĩ như sau đối với Tôn giả Xálợi-phất và Mục-liên: "Nếu đức Phật cho chúng ta trang nghiêm cúng dường tháp của hai Ngài thì chúng ta sẽ làm." Đức Phật cho phép làm.

Có vị cần hương hoa, anh lạc, tràng phan, đèn dầu, đài cao, xe. Phật cho phép dùng. Có vị muốn làm hình tượng, đức Phật cho phép làm. Có vị không biết an trí xá-lợi trong tháp bằng vàng, trong tháp bằng bạc, hoặc bảo tháp, hoặc tạp bảo tháp, hoặc dùng lụa gói lại, hoặc dùng y bát-tứ-đam-lam-bà,1 hay dùng y đầu-đầu-la2 gói lại. Vị kia lại không biết đem đi bằng cách nào, đức Phật cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ... chở, hoặc gánh, hoặc đội để đem đi. Nếu nó nghiêng đổ thì nên vịn giữ. Có vị tự mình làm kỹ nhạc để cúng dường. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. " Có vị lại e ngại

không dám khiến bạch y làm kỹ nhạc để cúng dường, đức Phật cho phép làm. Có vị muốn lau quét tháp Thanh văn. 1 Bát-tứ-đam-lam-bà y 缽肆酖嵐婆衣.

2 Đầu-đầu-la y 頭頭羅衣. Skt. dukūla, loại vải rất mịn làm bằng vỏ trong của cây dukūla.

105

957b

Đức Phật dạy: "Nên dùng lá cây đa-la, lá cây ma-lâu,1 hoặc đuôi con công để lau quét. Có vị có nhiều hoa, Phật cho phép để trên nền tháp, trên lan can, trên cây trụ, trên móc long nha, hoặc để bên trong, hoặc dùng dây xâu lại treo trước mái hiên nhà. Nếu có nhiều bùn thơm, đức Phật cho phép làm hình bàn tay, hình vòng tròn, hình ma-hê-đà-la, hình bụi cây, hình dây nho, hình bông sen, nếu còn dư thì trét dưới đất.

24. Cạo tóc

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Vì cung kính đức Thế Tôn nên không vị nào dám cạo tóc cho đức Phật. Chỉ có một thiếu nhi vì còn nhỏ nên chưa biết sợ, mới cạo tóc cho đức Phật. Thiếu nhi tên là Ưu-ba-ly cạo tóc cho đức Phật. Cha mẹ của thiếu nhi chắp tay thưa với đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, thiếu nhi Ưu-ba-ly cạo tóc cho Thế Tôn có được tốt hay không?"

Đức Phật dạy: "Tốt, nhưng đứng cho thong thả chứ đừng cúi xuống quá!"

Cha mẹ thiếu nhi lại bạch Phật: "Thiếu nhi thế phát có tốt không?" "Tốt, nhưng đứng thẳng quá!"

Cha mẹ liền bảo: "Con đừng đứng thẳng quá, khiến đức Thế Tôn không thoải mái."

Cha mẹ thiếu nhi bạch Phật: "Cháu thế phát có được tốt không?" Đức Phật nói: "Tốt, nhưng thở vào thô quá!"

Cha mẹ [957b] Ưu-ba-ly liền bảo: "Con thở vô mạnh quá, đức Thế Tôn không thoải mái."

Cha mẹ cháu lại bạch Phật: "Ưu-ba-ly thế phát có được tốt không?" Đức Phật dạy: "Tốt, nhưng thở ra thô quá!"

Cha mẹ Ưu-ba-ly liền bảo: "Con đừng thở ra mạnh quá, khiến đức Thế Tôn không thoải mái."

1 Ma-lâu thọ 摩樓樹. Xem cht. trước.

106

T22. 957b Chương ii. Tạp sự

Bấy giờ, thiếu nhi Ưu-ba-ly thở ra thở vào, rồi không thở, vào đệ tứ thiền.1

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo A-nan: "Ưu-ba-ly đã vào đệ tứ thiền. Ông lấy con dao nơi tay của thiếu nhi. " A-nan vâng lời Phật

dạy, liền lấy con dao.

Khi ấy, A-nan lấy đồ cũ đựng tóc đức Thế Tôn. Phật dạy: "Không được dùng đồ cũ đựng tóc đức Như Lai. Nên dùng đồ mới để đựng, hay dùng y mới, hoặc tơ lụa, hoặc y bát-tứ-đam-lam-bà, hoặc y đầu-đầu-la để gói lại."

25. Tháp Phật

Bấy giờ, có Cù-ba-ly2 tướng quân muốn đến phương tây để chinh phạt, đến xin râu tóc của đức Thế Tôn. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật đồng ý cho. Vị kia nhận được tóc rồi, không biết cung trí chỗ nào. Đức Phật cho phép để trong tháp bằng vàng, tháp bằng bạc, tháp bằng vật báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng tơ lụa, hoặc y báttứ-đam-lam-bà, y đầu-đầu-la để gói lại. Người ấy không biết đem đi bằng cách nào, đức Phật cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ để chở, hoặc đội trên đầu hoặc vác trên vai. Vương tử đem tóc của Phật đến chỗ chinh phạt, được đắc thắng. Khi vương tử kia trở về nước vì đức Thế Tôn xây tháp để thờ tóc. Đây là ngôi tháp của đức Thế Tôn lúc Ngài còn tại thế.

Các tỳ-kheo thưa: "Nếu đức Thế Tôn cho phép, chúng ta gánh tóc3 đức Thế Tôn đi thì chúng ta sẽ gánh đi." Các tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép. Các vị ấy không biết cung trí nơi chỗ nào, đức Phật cho phép cung trí nơi tháp bằng vàng, bằng bạc, tháp bằng châu báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng y bát-tứ-đam-lam bà, y đầuđầu-la gói lại. Các vị ấy không biết mang đi bằng phương tiện nào, đức Phật cho phép chở bằng voi, ngựa, xe cộ, hoặc vác trên vai hay 1 Đệ tứ thiền không có hơi thở.

2 Cù-ba-ly 瞿婆離.

3 Hiểu là "tháp thờ tóc.

" Loại tháp nhỏ, di chuyển được

107

957c

đội trên đầu. Có vị kẹp cái tháp Thế Tôn dưới nách. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có vị lật ngược y, y quấn cổ, y trùm đầu, y choàng cả hai vai hoặc mang guốc dép gánh tháp của đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép để vác trên vai hay đội trên đầu tháp đức Thế Tôn mà đi." Có vị mang tháp đức Thế Tôn đến chỗ đại tiểu tiện. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Nên để chỗ thanh tịnh." Có vị không rửa chỗ đại tiểu tiện, bưng tháp đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Nên rửa cho sạch rồi mới bưng." Có vị cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng không tốt, mình ở phòng tốt. [957c] Đức Phật dạy:

"Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng tốt, mình ở nơi phòng không tốt."

Có vị cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng dưới, mình ở phòng trên. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng trên, mình ở phòng dưới." Có vị cùng ngủ một nhà với tháp đức Như Lai. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Có vị vì muốn giữ gìn cho chắc, nhưng e ngại không dám cùng ngủ, đức Phật cho phép cung trí nơi đầu cây trụ, hay đầu móc ngà voi, hoặc một bên đầu để ngủ.

Các ưu-bà-tắc nghĩ như vầy: "Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta, ngay bây giờ, lúc đức Thế Tôn còn hiện tại, xây tháp thờ Thế Tôn, thì chúng ta sẽ xây.

"

Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép làm. Các vị ấy không biết làm thế nào. Đức Phật dạy: "Nên làm vuông hay tám cạnh hoặc làm tròn."

Các vị ấy lại không biết dùng vật gì để xây. Đức Phật dạy:"Nên dùng gạch đá hoặc cây để làm."

108

T22. 957c Chương ii. Tạp sự

Tất cả như trên đã nói, cho đến cách trải dưới đất cũng như trên đã nói.

Có vị cần tràng phan, đức Phật cho phép làm tràng phan, hoặc tràng sư tử, hay tràng rồng, hoặc tràng trâu rừng. Trường hợp xung quanh tháp không có hàng rào nên trâu dê ra vào, Phật cho phép làm hàng rào để ngăn, như trên. Bấy giờ, tháp miếu của các ngoại đạo thường dùng thức ăn thức uống cúng dường. Các ưu-bà-tắc nghĩ: "Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta dâng cúng những thức ăn hảo hạng thì chúng ta sẽ dâng. "

Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép, như trên. Các vị ấy không biết ai sẽ thọ hưởng thức ăn này. Đức Phật dạy: Vị làm tháp thọ hưởng.

Khi ấy, tháp miếu của các ngoại đạo, được họ trang nghiêm cúng dường, các ưu-bà-tắc nghĩ: "Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta trang nghiêm cúng dường tháp của Thế Tôn thì chúng ta sẽ làm." Các tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép làm, như trên. Có vị ngủ trong tháp đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: "Không được ngủ như vậy."1

Có vị vì bảo vệ tháp mà e ngại không dám ngủ trong tháp. Đức Phật dạy: "Vì thủ hộ thì cho phép ngủ." Có vị cất chứa vật trong tháp Phật. Đức Phật dạy: "Không được cất chứa như vậy.

"2

Có vị vì muốn bảo đảm nên cất chứa vật trong tháp mà e ngại, không dám, nhưng được đức Phật cho phép. Có vị mang dép vào trong tháp. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."3

1 Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

2 Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

3 Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

109

958a

Có vị xách dép vào trong tháp Phật. Đức Phật dạy: "Không được như vậy." Có vị mang phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."1 Có vị xách phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy: "Không được như vậy.

"

Có vị e ngại không dám mang phú-la đi quanh [958a1] ngoài tháp. Đức Phật dạy:

"Cho phép mang."

Có vị ăn dưới tháp làm nhớp. Đức Phật dạy: "Không được ăn dưới tháp."2 Khi các tỳ-kheo đi quanh nơi tháp, khi ở nơi phòng xá, khi tắm nơi ao, tập hợp số đông Tăng, chỗ chật không đủ dung, có vị e ngại không dám ngồi dưới tháp để ăn, họ bảo đức Thế Tôn không cho phép ngồi ăn dưới tháp. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép ăn dưới tháp. Nhưng đừng làm nhơ nhớp không sạch." Các tỳ-kheo không biết làm cách nào cho khỏi nhớp. Đức Phật dạy: "Cho phép gom những thứ bất tịnh gần bên chân. Khi ăn xong đem ra ngoài bỏ."

Có vị khiêng tử thi đi qua dưới tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."3 Có vị chôn thây chết dưới tháp. Đức Phật dạy: "Không được chôn như vậy."4 1 Tỳ-kheo, pháp chúng học 65. 2 Tỳ-kheo, pháp chúng học 67 3 Tỳ-kheo, pháp chúng học 68. 4 Tỳ-kheo, pháp chúng học 69. 110

T22. 958a Chương ii. Tạp sự

Có vị đốt tử thi dưới tháp. Đức Phật dạy: "Không được đốt như vậy."

Có vị đốt tử thi trước tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy.

"

Có vị đốt tử thi xung quanh tháp, khiến cho mùi hôi bay vào tháp, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: "Không được đốt tử thi xung quanh tháp khiến mùi hôi bay vào tháp. "

Có vị mang y, giường nằm của người chết đi qua dưới tháp, khiến vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy." Có tỳ-kheo mặc y phấn tảo, e ngại không dám mang y phấn tảo đi qua dưới tháp và nói đức Thế Tôn có dạy: "Không cho phép mang y người chết đi qua dưới tháp." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:"Nếu giặt nhuộm cho sạch và xông mùi thơm thì được mang đi qua." Có vị đại tiểu tiện nơi tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có vị đại tiểu tiện trước tháp. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Có vị đại tiểu tiện xung quanh tháp, khiến mùi hôi bay vào, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

"Không được làm như vậy."

Có vị xỉa răng dưới tháp. Đức Phật dạy: "Không được xỉa như vậy."1

Có vị xỉa răng trước tháp. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

1 Tỳ-kheo, pháp chúng học 78. 111

958b

Có vị xỉa răng xung quanh tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có vị khạc nhổ dưới tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có vị hỉ mũi trước tháp. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có vị ngồi duỗi chân trước tháp. Đức Phật dạy: "Không được duỗi chân như vậy."1

Nếu trong Tăng-già-lam đầy cả tháp, thì cho phép giữa khoảng cách hai tháp ngồi duỗi chân.

Bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại nước Câu-tát-la, cùng với một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian, đến nơi thôn Đôtử bà-la-môn, một trú xứ nọ, đức Thế Tôn mỉm cười. Lúc đó, tôn giả A-nan liền nghĩ: "Do nhân duyên gì, hôm nay đức Thế Tôn mỉm cười? Không bao giờ đức Thế Tôn không có nhân duyên gì mà mỉm cười.

" Tôn giả liền để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu [958b] chấm đất, chấp tay thưa: "Bạch đức Thế Tôn, không bao giờ Thế Tôn không có nhân duyên mà mỉm cười. Vừa rồi, do nhân duyên gì mà Thế Tôn mỉm cười? Chúng con nguyện muốn biết điều đó." Đức Phật bảo tôn giả A-nan: "Thuở đời quá khứ, khi đức Phật Cadiếp niết-bàn rồi. Bấy giờ vua nước Sí-tỳ-già-thi,2 tại địa điểm này bảy năm bảy tháng bảy ngày, sau khi xây dựng một tháp lớn rồi, bảy năm, bảy tháng bảy ngày thiết lập đại lễ cúng dường. Vua ngồi dưới bóng mát nơi hai bộ Tăng cúng bữa cơm thứ nhất." Bấy giờ cách chỗ đó không xa có một nông phu đang cày ruộng, đức Phật đến nơi đó, lấy một nắm bùn đem lại, nói kệ: 1 Tỳ-kheo, pháp chúng học 84.

2 Sí-tỳ-già-thi 翅毘伽尸.

112

T22. 958b Chương ii. Tạp sự Dầu dùng trăm ngàn anh lạc Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn nắm vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn gánh vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn ôm vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn vách vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn núi vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Dầu dùng trăm ngàn núi vàng Đều là vàng diêm-phù-đàn, Không bằng dùng một nắm bùn Xây dựng bảo tháp thờ Phật. Bấy giờ, các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di đều lấy một nắm bùn để nơi chỗ đó, tức thì dựng thành một bảo tháp lớn. Khi ấy, các tỳ-kheo lo trong phòng nhà có mùi hôi. Đức Phật dạy: "Nên 113

958c

rưới nước quét. Nếu vẫn còn hôi thì dùng bột hương thoa. Nếu vẫn còn hôi thì treo hương thơm bốn góc phòng nhà." 26. Nhà tắm

Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Khi ấy, chúng Tăng nhận được nhiều thức ăn cúng dường. Các tỳ-kheo không tự chế nên sanh bệnh. Đức Phật bảo nên uống thuốc. Có vị cần thổ hạ thì nên cho thổ hạ, có vị cần cháo thì nên cho cháo, cần thịt chim rừng thì cho thịt chim rừng. Bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử trị bệnh cho chúng Tăng, [958c] làm thuốc thổ hạ cho Phật và Tăng, nấu cháo và nấu canh thịt chim rừng, nhưng không đủ cung cấp. Ông đến chỗ đức Thế Tôn đầu diện đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch đức Phật: "Kính bạch Đại đức, các tỳ-kheo mắc bệnh. Nếu các vị ấy được phép tắm thì bệnh tình sẽ thuyên giảm."

Đức Thế Tôn chấp thuận bằng cách im lặng. Kỳ-bà Đồng tử biết đức Phật cho phép rồi liền từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ sát chân đức Phật, nhiễu quanh và cáo lui.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, dùng phương tiện tùy thuận thuyết pháp, khen ngợi hạnh đầu-đà, đoan nghiêm thiểu dục tri túc, ưa xuất ly và bảo các tỳ-kheo: "Cho phép các tỳ-kheo làm nhà tắm để tắm."1 27. Úp bát

Bấy giờ, tỳ-kheo Từ Địa2 đến nước Tỳ-xá-ly. Từ Địa cùng các Lyxa3 là thân tình tri thức. Các Đại Ly-xa4 nghe tỳ-kheo Từ Địa đến 1 Bản Hán, hết quyển 52.

2 Xem Phần I, Ch. II. Tăng-già-bà-thi-sa 8 & 9. 3 Các đoạn trước phiên âm là Lê-xa.

4 Hán: chư đại Ly-xa 諸大離奢; bản Hán hiểu đại là danh từ chung. Nhưng, đại cũng có thể coi là dịch nghĩa tương đương Pāli Vaḍḍha (thịnh vượng, hay tăng trưởng). Do đó, Đại là tên người, một người Ly-xa tên là Đại, không phải hình dung từ. Pāli: Vaḍḍha-Licchavī.

114

T22. 959a Chương ii. Tạp sự

Tỳ-xá-ly, liền đến thăm hỏi tỳ-kheo Từ Địa, nhưng Từ Địa không trả lời. Các Ly-xa thấy vậy hỏi: "Thưa Trưởng lão, chúng tôi có điều gì xúc phạm ngài hay sao, mà ngài không ứng đáp những điều chúng tôi thăm hỏi?"

Từ Địa nói: "Tôi bị Đạp-bà-ma-la Tử khinh mạn quấy nhiễu, mà các ông không hỗ trợ cho tôi, thì làm sao tôi ứng đáp những lời thăm hỏi của ông được."

Các Ly-xa nói: "Chúng tôi yểm trợ bằng cách nào để Đạp-bà-ma-la Tử khỏi phải xúc phạm ngài ?"

Từ Địa nói: "Các ông chờ khi nào Phật và chúng Tăng tập hợp đông đủ, đến thưa như thế này: 'Bạch Đại Đức, có việc như vầy, không thiện, không tùy thuận, chẳng phải oai nghi, không thích thời. Chúng tôi tưởng nơi đây là thanh tịnh an lạc không có sự khủng bố, mà ngược lại nơi đây lại sanh ưu não, như nước sanh ra lửa. Vì sao vậy? Đạp-bà-ma-la Tử xâm phạm vợ chúng tôi. Chúng Tăng nên hòa hợp để tẫn xuất.

' Như vậy sẽ không còn [959a1]

quấy nhiễu tôi nữa."

Các Ly-xa nói: "Việc đó đâu có gì khó."

Đại Ly-xa này1 đến chỗ đức Phật và đại chúng nói như trên. Bấy giờ, Đạp-bà-ma-la Tử ngồi cách đức Phật không xa. Đức Phật biết mà vẫn hỏi Đạp-bà-ma-la Tử: "Ông có nghe Ly-xa này nói không?"

Thưa: "Bạch Thế Tôn, con có nghe. Thế Tôn biết rõ việc đó." Đức Phật nói với Đạp-bà-ma-la Tử: "Ông không nên trả lời như vậy. Thật thì nói là thật. Dối thì nói là dối." Đạp-bà-ma-la Tử nghe đức Phật nói vậy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, 1 Hán: chư đại Ly-xa 諸大離奢; bản Hán hiểu đại là danh từ chung. Nhưng, đại cũng có thể coi là dịch nghĩa tương đương Pāli Vaḍḍha: (thịnh vượng, hay tăng trưởng). Do đó, Đại là tên người, một người Ly-xa tên là Đại, không phải hình dung từ. Pāli: Vaḍḍha-Licchavī.

115

959a

để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chấp tay bạch Phật rằng: "Từ khi con sanh ra đến bây giờ, trong mộng cũng chưa từng phạm dâm, huống nữa là khi thức.

"

Đức Phật dạy: "Lành thay! Lành thay! Đạp-bà-ma-la Tử. Đây là câu trả lời hay."

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Các thầy hỏi Đại Ly-xa kia, phải chăng đã vu khống tỳ-kheo thanh tịnh Đạp-bà-ma-la Tử bằng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ?1 Dùng pháp bất tịnh hạnh không cứ để vu khống tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn." Các tỳ-kheo vâng lời Thế Tôn, liền gạn hỏi Đại Ly-xa: "Ông hãy nói thật, việc này là thế nào? Đừng dùng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ để vu khống Đạp-bà-ma-la Tử. Dùng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ để vu khống tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn. "

Đại Ly-xa bị các tỳ-kheo cật vấn liền nói như sau: "Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh, không có sự bất tịnh hạnh. Việc này do tỳ-kheo Từ Địa bảo tôi nói như vậy."

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Đại Ly-xa rằng: "Đạp-bà-mala Tử thật không làm bất tịnh hạnh, sao ông lại dùng vô căn bất tịnh hạnh để vu khống?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tập họp tỳ-kheo Tăng dùng vô số phương tiện quở trách Đại Ly-xa rằng: "Ông làm điều sai quấy, không phải hạnh tùy thuận, chẳng phải hạnh thanh tịnh.2 Tại sao dùng pháp vô căn bất tịnh hạnh để vu khống Đạp-bà-ma-la Tử?"

1 Vô căn bất tịnh pháp 無根不淨法; ở đây được hiểu là pháp phi tịnh hạnh không căn cứ. Tội danh chính xác là "vu khống bằng ba-la-di không căn cứ." 2 Văn thuật theo quán tính truyền khẩu. Không thể khiển trách cư sĩ bằng những lời không phù hợp như vậy.

116

T22. 959b Chương ii. Tạp sự

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Từ nay về sau, kết cho Đại Ly-xa pháp phúc bát,1 không tới lui nói chuyện, bằng pháp bạch nhị yết-ma."

Nhà bạch y có năm pháp2 nên3 trao cho pháp phúc bát: Không hiếu thuận cha, không hiếu thuận mẹ, không kính sa-môn, không kính Bà-la-môn, không cung sự tỳ-kheo. Nếu ai phạm vào năm pháp như vậy thì nên trao cho pháp [959b] phúc bát.

Và có năm pháp không nên trao cho pháp phúc bát: hiếu thuận cha, hiếu thuận mẹ, cung kính sa-môn, cung kính bà-la-môn, kính sự tỳkheo. Nếu ai có năm pháp như vậy thì không trao cho pháp phúc bát.

Lại có mười pháp chúng Tăng nên trao cho pháp phúc bát: mắng chửi tỳ-kheo, làm cho tỳ-kheo bị tổn giảm, làm cho không lợi ích, phương tiện khiến cho không có trú xứ, gây xáo trộn cho tỳ-kheo, trước tỳ-kheo nói xấu Phật Pháp Tăng, dùng pháp vô căn bất tịnh vu khống tỳ-kheo, phạm tỳ-kheo-ni. Ai phạm vào mười pháp như vậy, thì Tăng nên trao cho pháp phúc bát.

Như vậy, có chín, tám, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một pháp4 là mắng chửi tỳ-kheo, nếu phạm vào một trong mười pháp, Tăng cần phải tác pháp phúc bát. Theo thể thức sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc xảy ra như trên mà tác bạch:

1 Phúc bát 覆缽; úp bát. Pāli: pattaṃ nikkujjatum. 2 Luật Pāli, Vin. ii. 125, có tám điều: khiến tỳ-kheo mất lợi dưỡng (bhikkhūnaṃ alābhāya), khiến tỳ-kheo mất lợi ích (anatthāya), khiến tỳ-kheo mất chỗ ở (avāsāya), mắng chửi tỳ-kheo (bhukkhū akkosati paribhāsati)), gây chia rẽ tỳkheo (bhikkhū bhikkhūhi bhedeti), huỷ báng Phật (buddhassa avaññaṃ bhāsati), huỷ báng Pháp, huỷ báng Tăng.

3 Đoạn trên, Phần III, Ch. XI. 4 (Hạ ý yết-ma), tỳ-kheo có 5 pháp giống như đây, Tăng không được tác yết-ma hạ ý. Người có 5 pháp như vậy, ngoan cố, khó chịu phục tùng nên yết-ma không hiệu lực. Trên đây, bản Hán có thể chép sót. 4 Từ phạm cả 10 điều cho đến chỉ phạm 1 điều.

117

959b

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma- la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nay Tăng tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Các Trưởng lão nào đống ý Tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không quan hệ nữa, thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

"Tăng đã đồng ý vì Đại Ly-xa tác yết-ma phúc bát, không lui tới quan hệ nữa.Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Cho phép, sai sứ giả đến chỗ Đại Ly-xa nói: "Tăng vì ông tác pháp phúc bát, không tới lui quan hệ, 1 bằng pháp bạch nhị yết-ma rồi. "

Người có đủ tám pháp này nên sai đến: Có khả năng nghe, có khả năng nói, tự mình hiểu rõ, có khả năng khiến người khác hiểu rõ, có khả năng thọ giáo, có khả năng ghi nhớ, không nhầm lẫn, phân biệt được nghĩa tốt xấu. Người nào có tám pháp như vậy nên sai làm sứ giả cho Tăng.

Phật nói kệ:

Nếu ở trong đại chúng

Tâm không có khiếp nhược,

Lời nói cũng không thêm,

Thọ giáo không thêm bớt,

Nói không có lẫn lộn,

Bị hỏi không dao động:

Tỳ-kheo có như vậy,

Có thể được Tăng sai.

1 Pāli: asaṃbhogaṃ saṅghena, không cộng sự với Tăng. 118

T22. 960a Chương ii. Tạp sự

Tôn giả A-nan có tám pháp như vậy. Cho phép bạch nhị yết-ma Tăng sai làm sứ giả, đến nói với [959c] Đại Ly-xa: "Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. " Trong chúng

nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng sai A-nan vì Tăng làm sứ giả, đến chỗ Đại Ly-xa nói: 'Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. ' [960a1] Đây là

lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng sai A-nan vì Tăng làm sứ giả đến chỗ Đại Ly-xa nói: 'Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. ' Các Trưởng lão

nào chấp thuận Tăng sai A-nan vì Tăng làm sứ giả thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Tăng đã đồng ý sai Anan vì Tăng làm sứ giả, đến chỗ Đại Ly-xa nói: 'Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. '

Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Bấy giờ, Tôn giả A-nan khoác y bưng bát đến nhà Đại Ly-xa. Khi ấy Đại Ly-xa đang đứng dưới cửa chải tóc. Từ xa ông thấy A-nan đến, nên vội vàng thu dọn dụng cụ chải tóc, nghinh đón A-nan, bạch rằng: "Lành thay Đại đức! Mời Đại đức vào nhà." Tôn giả A-nan trả lời: "Tôi không được vào nhà ông, nhận chỗ ngồi và thức ăn cúng dường.

"

Ly-xa thưa: "Tại sao vậy, thưa Đại đức A-nan?" Đáp: "Tăng đã vì ông tác pháp phúc bát, không tới lui quan hệ." Ly-xa hỏi: "Vì lý do gì?"

Tôn giả A-nan liền đem sự việc trình bày lại. Ly-xa liền thốt lên: "Đại đức A-nan ơi, như vậy là giết con rồi!" Ly-xa liền ngất xỉu, té xuống đất. Một hồi lâu mới tỉnh lại, lấy tay chùi nước mắt, bạch với tôn giả A-nan rằng: 119

960a

"Con phải làm sao để được giải yết-ma, được tới lui quan hệ?" Tôn giả A-nan nói: "Ông nên đến sám hối chúng Tăng." Đại Ly-xa tùy thuận chúng Tăng, không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát, để được tới lui. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nếu Đại Ly-xa đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát, để chư Tăng tới lui quan hệ, thì nên xả bằng pháp bạch nhị yết-ma.

" Trong chúng nên sai một vị có

khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng vì Đại Ly-xa giải pháp phúc bát không tới lui quan hệ, vì đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng đã vì Đại Ly-xa tác yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Nay người ấy đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Nay Tăng vì Đại Ly-xa giải yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ. Các Trưởng lão nào đồng ý, Tăng vì Đại Ly-xa giải pháp yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"Tăng đã chấp thuận vì Đại Ly-xa giải yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ rồi nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

28. Yết-ma trì gậy

Bấy giờ, Ca-lưu-đà-di ở tại a-lan-nhã, đốt cỏ nơi đường đi, ngọn lửa cháy mạnh lan ra cháy luôn cả khu vườn Lộc Uyển của vua Batư-nặc, khiến cư sĩ cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, đoạn mạng chúng sanh, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi đốt vườn Lộc uyển của vua?" Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức phật dạy:120

T22. 960a Chương ii. Tạp sự

"Không được đốt như vậy."

Bấy giờ, có các tỳ-kheo trên đường đi có cỏ, các ngài đề phòng và e ngại, đức Phật cho phép dùng tre đè lên cỏ, hoặc đá hay cây đè lên trên.

Khi ấy, bên ngoài Kỳ-hoàn lửa cháy rừng tràn lan. Các tỳ-kheo không biết làm cách nào, liền bạch Phật. Đức Phật cho phép dọn trống một khoảng cỏ, hoặc đào hầm làm cho gián đoạn, hay dùng đất dập cho tắt ngọn lửa. Trong khi lo toan lửa đốt có một tỳ-kheo già yếu không có cây gậy để đi, không có đãy đựng bát, vị ấy tự nghĩ ta phải làm thế nào đây? Vị ấy liền bạch với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: Cho phép Tăng vì tỳ-kheo già yếu kia cho sử dụng gậy và đãy đựng bát,1 bằng pháp bạch nhị yết-ma như sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yếtma, dựa theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… già yếu, không thể đi đâu nếu không có đãy đựng bát, không có gậy. Vị kia đến xin Tăng được sử dụng gậy và đãy đựng bát. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận cho phép tỳ-kheo già yếu tên... này sử dụng gậy và đãy đựng bát. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là... già yếu, không thể không đi đâu nếu không có gậy và đãy đựng bát. Nay đến Tăng xin sử dụng gậy và đãy đựng bát. Nay Tăng cho tỳ-kheo này sử dụng gậy và đãy đựng bát. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng cho tỳ-kheo già yếu tên... sử dụng gậy và đãy đựng bát thì im lặng. Vị nào không đồng ý thì xin nói.

1 Đoạn này liên hệ với việc Bạt-nan-đà treo bát vào gậy rồi quảy đi, ở trước, mục 19 (dù, gậy, quạt...).

121

960b

"Tăng đã chấp thuận cho tỳ-kheo... sử dụng gậy và đãy đựng bát rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

29. Mặc nhiên

Bấy giờ, Xá-lợi-phất thấy khi chúng Tăng tác phi pháp yết-ma, có người không đồng ý, nhưng muốn im lặng [960b] để cho qua. Đức Phật dạy: "Cho phép im lặng.

"

Có năm pháp không nên im lặng: Như pháp yết-ma mà không đồng ý, im lặng cho qua. Có bạn tán thành sự đồng ý, cũng im lặng cho qua. Thấy tội nhỏ mà im lặng. Người tác biệt trụ mà im lặng. Trên giới trường mà im lặng. Năm pháp như vậy mà im lặng là phi pháp. Có năm pháp nên im lặng: Thấy người khác phi pháp nên im lặng. Không có đồng bạn nên im lặng. Phạm trọng nên im lặng. Đồng trú nên im lặng. Tại phạm vi đồng trú nên im lặng. Năm pháp như vậy nên im lặng.

Có năm pháp nên hòa hợp: Nếu như pháp nên hòa hợp. Nếu im lặng cho qua. Nếu dữ dục. Nếu nghe từ người đáng tin cậy. Nếu trước đã ở trong im lặng mà ngồi. Năm việc như vậy nên hòa hợp. 30. Chúc lành - Thề thốt

1. Bấy giờ, đức Thế Tôn tại Kỳ-hoàn đang nói pháp cho vô số tỳkheo, bỗng nhiên Ngài nhảy mũi. Các tỳ-kheo liền chú nguyện: "Cầu cho trường thọ!"1

Các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di cũng đồng nói, "Cầu cho trường thọ!" Đại chúng trở thành náo nhiệt. Phật nói: "Không được chúc như vậy."2

1 Một tập quán mê tín phổ biến, khi có chuyện bất thường, người ta cầu nguyện và chúc lành.

2 Cf. Vin.ii. 140: Phật nói,

chăng?"

"Các ngươi chúc sống lâu, có ai chết hay sống vì vậy 122

T22. 960b Chương ii. Tạp sự

Bấy giờ, có cư sĩ nhảy mũi, các tỳ-kheo e ngại không dám chúc lành "sống lâu.

" Các cư sĩ đều cơ hiềm nói: "Chúng tôi nhảy mũi mà các tỳ-kheo không chú nguyện cho sống lâu. " Các tỳ-kheo bạch

Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép chú nguyện sống lâu."1 Bấy giờ, các cư sĩ kính lễ tỳ-kheo. Tỳ-kheo e ngại không nói lời chúc lành sống lâu, vì đức Thế Tôn không cho phép tỳ-kheo chú nguyện. Các cư sĩ cơ hiềm nói: "Chúng tôi kính lễ tỳ-kheo, tỳ-kheo không chú nguyện cho chúng tôi sống lâu. " Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy:

"Cho phép nói lên lời chú nguyện sống lâu. "

2. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo vì một việc nhỏ mà thề rằng: "Nếu tôi làm như vậy sẽ đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh; không sanh trong Phật pháp. Nếu người khác làm như vậy, cũng sẽ đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, không sanh trong Phật pháp."2 Các tỳkheo bạch Phật. Phật dạy: "Không được thề như vậy. Cho phép nói như vầy: Nếu tôi có làm việc như vậy thì Nam-mô Phật. Nếu người kia có làm việc như vậy thì cũng Nam-mô Phật."

31. Dây nịt

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo chứa cất dây lưng mà ở đầu đặt tai nấm.3 Đức phật dạy:

"Không được như vậy."

1 Vin.ii. 140: gihī bhikkhave maṅgalikā, Này các tỳ-kheo, đó là sự chúc lành của người thế tục.

2 Xem tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 88. 3 Cf. Vin. ii. 136, quy định về dây thắt lưng (kāyabandha): tỳ-kheo vào tụ lạc khất thực mà không có thắt lưng, phạm đột-kiết-la. Lục quần tỳ-kheo làm dây nịt bện (kalābuka), có hình đầu rắn nước (deḍḍubhaka), có hình cái trống (muraja), gắn các khoen tai.

123

960c

Có vị chứa cất dây giày. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Nhóm sáu tỳ-kheo lại chứa cất dây đai xà-đề-na.1 Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Có vị chứa cất dây đai tán diên.2 Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta cấm chế, lại đi làm các việc khác. Từ nay về sau, [960c] tất cả các loại dây như vậy không được sử dụng."3 Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo lại cất chứa loại dây vừa dài vừa rộng. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy, cho phép làm dây lưng rộng ba ngón tay, dài đủ quấn ba vòng vào lưng.

"

Nhóm sáu tỳ-kheo lại nhuộm dây lưng màu thật. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Vị kia làm dây đai gấm. Phật nói: "Không được như vậy."

Có vị làm dây lưng màu trắng. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Cho phép làm dây lưng bằng màu ca-sa." 32. Gốm

Bấy giờ, có người thợ gốm sùng tín Phật pháp, làm các thứ đồ dùng cúng cho các tỳ-kheo. Tỳ-kheo không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép nhận."

1 Xà-đề-na 闍提那帶. Skt. jaṭila: đai bện? Xem cht. 121 dưới. 2 Tán diên đái 散綖帶: đai có tua rẻo? 3 Tham chiếu, Pāli, Vin.ii. 136: Phật cho phép hai loại đai, paṭṭika: đai bằng giải dài; sūkaranta: đai hình đuôi heo? Hoa dịch Nam truyền dịch là biên đái 編帶: đai bện. Bản Anh, bỏ trống, nói là không dịch được. 124

T22. 960c Chương ii. Tạp sự

Có ba loại đồ không nên cất chứa: giường ngồi bằng sành, hộc bằng sành; thưng, đấu, khạp bằng sành. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử đến nhà thợ đồ gốm, ngồi trên đồ sành, bị trượt té, làm vỡ đồ, và nằm ngửa lộ hình. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được ngồi trên đồ sành. Cũng không nên ngồi gấp đùi nơi nhà bạch y."

33. Chú thuật

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo tụng thư chú, bùa kiết hung của ngoại đạo để an trí nhà, chú chi tiết, chú sát-lợi, chú thi-bà-la, chú biết người sống chết tốt xấu, chú hiểu rõ các thứ âm thanh.1 Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật bảo:

"Không được tụng như vậy.

"

Có vị dạy người khác. Phật bảo: "Không được dạy như vậy.

"

Vị kia dùng nghề này để nuôi sống. Đức Phật dạy: "Không được sống như vậy.

"2

34. Răng-lưỡi-tai

1. Bấy giờ, các tỳ-kheo bị hôi miệng, đức Phật bảo nên xỉa răng. Không xỉa răng có năm điều lỗi: Miệng hôi, không phân biệt mùi vị, tăng thêm sức nóng, không dẫn thực, mắt không sáng. Đó là năm điều lỗi của không xỉa răng. Xỉa răng có năm điều lợi ích: Miệng không hôi, phân biệt được mùi vị, tiêu sức nóng, dẫn thực, mắt sáng. Đó là năm điều lợi của việc xỉa răng.3

1 Xem, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 107 & 108. 2 Xem, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 169 & 170. 3 Vin. ii. 137, dantakaṭṭhaṃ khādanti, nhăm cây tăm xỉa răng. 125

961a

Đức Thế Tôn cho phép xỉa răng. Vị kia dùng cây dài xỉa răng. Đức Phật dạy: "Không được như vậy, dài nhất là một gang tay."1 Có vị xỉa bằng tăm lạ.

2 Đức Phật dạy:

"Không được xỉa như vậy."

Có vị xỉa bằng loại lá tạp. Đức Phật dạy:

"Không được xỉa như vậy."

Có vị xỉa toàn bằng vỏ. Đức Phật dạy: "Không được như vậy." Có tỳ-kheo xỉa bằng cây tăm ngắn, khi thấy đức Phật, vì cung kính nên nuốt vào, bị bệnh. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Ngắn nhất là bốn ngón tay. Có vị xỉa nơi chỗ nhiều người, hoặc nơi nhà mát, nơi nhà ăn, nơi nhà kinh hành, các tỳ-kheo thấy gớm bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Có ba việc nên làm nơi chỗ khuất: Đại tiện, tiểu tiện và xỉa răng. Ba việc này nên làm chỗ khuất." 2. Bấy giờ, [961a1] có các tỳ-kheo trên lưỡi có nhiều chất bẩn, đức Phật cho phép dùng cây nạo lưỡi để nạo. Có vị dùng cây quí báu làm cây nạo lưỡi. Đức Phật dạy:

"Không được làm như vậy, cho phép dùng sừng, xương, đồng, sắt, bạch lạp, thiết, kẽm, cỏ xá la, tre, trúc, cây để làm." Có vị không rửa mà nạo, tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy.

"

Có vị rửa rồi không để khô, đem dùng nên bị hư. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy.

"

1 Pāli, Vin.ii. 138: dài nhất là 8 ngón tay. Ngắn nhất là 4 ngón tay. Thập tụng 38: dài nhất 12 lóng tay; ngắn nhất, 6 lóng. Xem thêm, Thập tụng 40, tr.289b26. 2 Tước dương chi kỳ 嚼楊枝奇. Chưa rõ nghĩa. Ngũ phần 27: 5 loại cây không được dùng làm tăm: cây sơn 漆樹, cây độc 毒樹, cây xá-di 舍夷樹, cây ma-đầu 摩 頭樹, cây bồ-đề菩提樹.

126

T22. 961a Chương ii. Tạp sự

Các tỳ-kheo khi ăn, thức ăn nhét vào kẽ răng. Phật cho phép dùng vật gì để móc ra. Có vị dùng đồ quí để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng vật quí báu để làm, nên dùng xương, sừng cho đến tre, trúc cây để làm.

"

Có vị dùng rồi mà không rửa đem cất, các tỳ-kheo thấy gớm. Đức Phật dạy: "Không được như vậy. Nên rửa rồi mới cất." Có vị rửa rồi không để khô, đem cất bị hư. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Phải để khô rồi mới cất." 3. Các tỳ-kheo lỗ tai bị bẩn. Phật cho phép dùng cái móc tai để móc. Có vị dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Nên dùng xương, sừng, cho đến trúc, tre, cây để làm." Có vị dùng rồi không rửa đem cất, các tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy, nên rửa rồi mới cất." Có vị không để khô mà đem cất bị hư. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy. Nên để khô rồi mới cất." 35. Nuôi cầm thú

1. Phật ở tại nước Xá-vệ. Khi ấy, các tỳ-kheo nuôi nhiều chim, két, sáo; đầu đêm, cuối đêm kêu la inh ỏi, náo loạn các tỳ-kheo ngồi thiền. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được nuôi các loài chim như vậy."

2. Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di. Bạt-nan-đà Thích tử nuôi chó. Thấy các tỳ-kheo, nó sủa. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được nuôi."

3. Thế Tôn ở tại nước Bà-kỳ-đề. Tỳ-kheo Tỳ-xá-ly Bà-xà Tử1 nuôi một con gấu. Nó xé y, làm bể bát, rách tọa cụ, hư ống đựng kim, 1 Bà-xà Tử 婆闍子. Trước kia, phiên âm là Bạt-xà Tử. 127

961b

thậm chí làm cho tỳ-kheo bị thương nơi thân thể. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được nuôi."

4. Thế Tôn ở tại nước Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có các Ly-xa cỡi voi, ngựa, xe cộ, cầm đao kiếm để ngoài cửa chùa, vào trong thăm hỏi đức Thế Tôn. Nhóm sáu tỳ-kheo ra ngoài chùa, cỡi voi, ngựa, xe cộ và lấy gươm đao của họ cùng nhau vui đùa. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, không biết yểm túc nên mới cỡi voi, ngựa, xe cộ và cầm đao kiếm [961b] đùa giỡn như quốc vương đại thần.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Tỳ-kheo không được cỡi voi, ngựa, xe cộ để đùa giỡn. Tỳ-kheo cũng không được cầm đao kiếm như vậy."

Bấy giờ, có các tỳ-kheo bậc thượng tọa già bệnh không thể từ trú xứ này đến trú xứ kia, nhưng vì e ngại không dám cỡi ngựa. Đức Phật dạy: "Cho phép đi bằng loại xe kéo, hoặc do đàn ông kéo hay do súc sanh loài đực kéo."

Vị kia bị mạng nạn, phạm hạnh nạn, e ngại không dám cỡi ngựa chạy trốn. Đức Phật dạy: "Nếu có những trường hợp như vậy, cho phép cỡi voi, ngựa để trốn."

5. Bấy giờ, có bạch y đem đao kiếm đến gởi nhờ các tỳ-kheo cất. Các tỳ-kheo e ngại không dám nhận vì đức Thế Tôn không cho phép cầm đao kiếm, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép, vì đàn-việt cần sự kiên cố nên nhận cất." 36. Ưu-đà-diên

Thế Tôn ở tại nước Câu-thiểm-di. Bấy giờ vua Ưu-đà-diên1 là bạn thân quen với Tân-đầu-lô.2 Sớm chiều vua thường hay đến thăm viếng.

Khi ấy, có một vị đại thần bà-la-môn bất tín, đến vua tâu: 1 Ưu-đà-diên 憂陀延. Pāli: Udena, vua nước Kosambī. Truyện kể trong Pháp cú truyện Pāli, Dhp. 21 (Dhp.A.1. 161).

2 Pāli, Piṇḍola-Bhāradvāja, con trai của vị bà-la-môn tư tế của vua Udena. 128

T22. 961b Chương ii. Tạp sự

"Tại sao Đại vương sớm chiều đến thăm viếng con người làm nghề hạ tiện ấy? Thấy vua không đứng dậy chào." Vua trả lời:

"Sáng sớm ngày mai ta sẽ đến. Nếu vẫn không đứng dậy, ta sẽ giết."

Sáng sớm ngày hôm sau, vua đến chỗ Tân-đầu-lô. Từ xa Tân-đầulô thấy vua đến, liền nghĩ: "Hôm nay vua đến với ác tâm, nếu ta không đứng dậy thì vua sẽ giết. Nếu ta đứng dậy thì vua sẽ mất vương vị. Không đứng dậy, ta bị mất mạng, vua đọa địa ngục. Ta có nên làm cho vua đọa vào địa ngục chăng? Ta chỉ làm cho vua mất cương vị thôi chăng? Ta quyết định thà làm cho vua mất vương vị, còn hơn là làm cho vua phải đọa địa ngục." Nghĩ xong, Tânđầu-lô liền đứng dậy, ra ngoài xa đón chào và lên tiếng thăm hỏi trước:

"Lành thay, Đại vương!"

Vua liền hỏi:

"Hôm nay sao thầy lại đứng dậy đón chào?" Tân-đầu-lô trả lời:

"Tôi vì vua nên đứng dậy chào hỏi. "

Vua hỏi:

"Hôm qua, sao thầy lại không đứng dậy chào?" Tân-đầu-lô trả lời:

"Hôm qua, tôi cũng vì vua nên không đứng dậy chào." Vua hỏi tiếp:

"Tại sao vì trẫm?"

Tân-đầu-lô nói:

"Hôm qua, vua đến với thiện tâm. Ngày nay, vua đến với ác tâm. Nếu tôi không đứng dậy chào thì vua sẽ giết. Nếu vua giết tôi thì vua chắc chắn phải đọa vào địa ngục. Tôi nghĩ: Với ác tâm, vua 129

961c

đến. Nếu tôi không đứng dậy, vua sẽ giết tôi. Nếu tôi đứng dậy, vua ắt mất vương vị. Nếu để cho vua giết tôi thì ắt vua đọa vào địa ngục. Thà để vua mất vương vị, chứ không để vua phải đọa địa ngục. Tôi nghĩ như vậy nên đứng dậy.

"

Vua [961c] hỏi: "Trẫm sẽ mất vương vị phải không?" Tân-đầu-lô trả lời: "Vua sẽ mất."

Vua lại hỏi: "Bao lâu sẽ mất?"

Đáp: "Trong vòng bảy ngày sẽ mất."

Vua liền trở về Câu-thiểm-di sửa chữa thành trì, tích trữ lương thực, củi đuốc; tập trung binh tướng, cảnh giác và đếm từng ngày. Nói,

"Nay là ngày thứ nhất.

" Như thế cho đến ngày thứ bảy. Vua

nói: "Lời nói của sa-môn hư dối rồi!" vua liền cùng các thể nữ cỡi thuyền du hý trên Hằng thủy.

Khi ấy, vương quốc Ủy-thiền1 bảy năm không mưa. Vua nghe nước vua Bình-sa nước Ma-kiệt có ngọc xuất thủy. Nếu ngọc ấy được đưa ra thì trời sẽ mưa liền. Vua nước Ủy-thiền liền khởi bốn bộ binh đến bao vây thành Vương-xá. Nhưng thành kia kiên cố, không cách nào tấn công được, trừ khi gạo nước trong thành hết, mới có thể tấn công được.

Bấy giờ, trong thành có vị đại thần có nhiều phương tiện trí tuệ, dùng cọng lau cắm dưới ao, đặt các bông sen vào trên ống lau. Rồi vị đại thần kia đến chỗ vua Bình-sa tâu:

"Nay Đại vương có biết chăng? Thành Vương-xá rất kiên cố, không có phương tiện nào có thể tấn công được, chỉ có cách chờ khi lương thực hết thì mới có thể tấn công. Nay chúng ta nên cho sứ giả nói với vua Ba la-thù-đề rằng: Hiện tại, chúng ta có thể đình chỉ không dùng đến voi ngựa, xe cộ, đao kiếm để đánh nhau. Ngài có thể dùng các loại hoa ưu-bát-la, bát-đầu-ma, câu-đầu-ma, phân-1 Ủy-thiền 慰禪. Pāli: Ujjenī. Xem chuyện Kỳ-bà chữa bệnh cho vua Ủy-thiền. Phần III, Ch. VI. Y.

130

T22. 962a Chương ii. Tạp sự

đà-lợi để giao đấu. Tôi cũng sẽ dùng các thứ hoa như vậy để giao đấu, phân định thắng bại. Ngài có thể dùng vắt cơm để cùng đấu tranh, tôi cũng dùng vắt cơm đánh nhau.

"

Vua chấp thuận và cho sứ thần đến nói với vua Ba-la-thù-đề như trên. Vua nghĩ: "Thành Vương-xá kiên cố. Chỉ có khi nào lương thực khô cạn thì mới có thể tấn công. Mà trong thành lương thực hết sức phong phú.

" vua kia liền trả lời với sứ thần rằng:

"Tôi không vì chiếm thành mà đến đây. Vì trong nước ta, bảy năm nay không mưa. Tôi nghe nói trong nước của ông có ngọc thủy châu, nếu đưa ngọc ấy ra thì trời liền mưa, do vậy cho nên tôi đến đây.

"

Sứ thần nói: "Sao ngay lúc đầu Đại vương không nói cần ngọc châu? Nếu Đại vương nói cần ngọc châu thì chúng tôi trao cho liền. Nay vua có thể rút binh. Chúng tôi sẽ đưa ngọc châu đến." Vua liền rút quân hướng về nước Câu-thiểm-di. Trên đường vua kia nghe tiếng cười giỡn của vua Ưu-đà-diên cùng thể nữ, liền hỏi người bên cạnh rằng: "Tiếng vui đùa của ai đó?" Quan cận thần trả lời:

"Đại vương biết chăng? Tiếng vui đùa đó là của vua Ưu-đà-diên cùng thể nữ vui chơi trên ghe thuyền nơi sông Hằng thủy." Vua liền ra lệnh cho vị cận thần:

"Đừng khua động! Thả con voi đến bờ Hằng thủy." Người ấy [962a1] liền thả một con bạch tượng đệ nhất. Người nài núp theo voi. Vị đại thần vua Ưu-đà-diên đi ra, thấy con bạch tượng, tâu với vua: "Có một con voi rừng.

"

Vua liền ra lệnh: "Đừng làm khua động. Cặp thuyền vào bờ!" Thuyền vừa cặp sát bờ, vua Ưu-đà-diên rành về nghề huấn luyện voi, liền tụng chú thuật, gảy đàn cầm, đến trước con voi để bắt nó. Người nài liền bắt vua. Vua rất hoảng sợ. Người kia hỏi vua: "Vua sợ lắm phải không?"

131

962a

Vua đáp: "Sợ."

Người kia nói: "Vua chớ nên sợ. Vua Ba-la-thù-đề cần gặp vua." Vua lại càng sợ: "Ba-la-thù-đề sẽ giết ta và tùy tùng của ta!" Vua liền bị trói, được hộ tống đến chỗ vua Ba-la-thù-đề. Vua được hỏi: "Ngài có sợ không?"

Đáp: "Sợ."

Nói: "Ngài chớ nên sợ! Ngài hãy dạy thuật điều phục voi cho con trai tôi là Câu-ba-la, và dạy đàn cầm cho con gái của tôi." Vua được đưa về nước Uỷ-thiền, bị xích chân trong thời gian bảy năm.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử từ nước Câu-thiểm-di, chỗ của Xà-dibạt-đề1 phu nhân đến nước Ủy-thiền chỗ Ưu-đà-diên. Rồi ông mang tin của Ưu-đà-diên đến chỗ phu nhân. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Tỳ-kheo không nên làm sứ giả cho người bạch y. Nếu làm thì phạm đột-kiết-la."2

Khi ấy, vua kia dạy nghệ thuật điều khiển voi cho con trai, và dạy đàn cho con gái của vua Ba-la-thù-đề. Sau đó một thời gian vua kia (Ưu-đà-diên) lại cùng vương nữ tư thông với nhau. Vương tử Câuba-la biết, nhưng lại nghĩ: "Nếu ta tâu với vua cha thì chắc chắn vua kia bị giết. Vua kia là thầy dạy ta một cách khổ cực. Đây là vương nữ. Kia là vua. Cũng thích hợp thôi.

" Bèn che dấu không

cho ai biết.

Sau đó, vua Ưu-đà-diên muốn tẩu thoát, nên tự trang bị cho mình một con voi cái chạy nhanh nhất. Câu-ba-la cũng biết điều đó, nhưng lại nghĩ: "Vua kia trang bị cho mình một con voi chạy nhanh nhất là muốn trốn thoát. Nếu ta báo cáo với vua cha thì chắc chắn 1 Xà-di-bạt-đề 奢彌跋提. Pāli: Sāmāvati, con gái của Ghosita, người đã cúng tinh xá Ghositārāma (Cù-sư-la viên).

2 Xem, Tỳ-kheo, tăng-già-bà-thi-sa 5.

132

T22. 962b Chương ii. Tạp sự

vua này bị giết. Vua kia là thầy dạy ta một cách khổ sở. " Bèn dấu

không cho ai biết. Vua kia để vương nữ lên trên voi, với thời gian nhanh nhất, như thời gian chén lưu ly trên lưng voi rơi xuống chưa tới đất, đã từ nước Ủy-thiền đến nước Câu-thiểm-di. Vua kia đi thẳng đến chỗ Xa-di-bạt-đề phu nhân, nói như sau: "Trong khi ta bị bắt, có nguyện sẽ cúng dường cho tám bà-la-môn tất cả những thứ cần dùng, một cách đầy đủ. Nay ta muốn làm điều đó. Phu nhân hãy sắm sửa cho đủ."

Phu nhân trả lời:

"Nếu như vậy thì cả voi ngựa, xe cộ, vàng bạc, bảy báu của vua và bản thân của thần thiếp, tất cả đều đem dâng hết cho một vị thôi. Vị ấy thọ nhận mà không bao giờ thấy đủ. (Nói chi đến tám)" Vua nói:

"Vậy [962b] nên làm thế thế nào ?"

Phu nhân trả lời:

"Ma-ha Ca-chiên-diên1 này là đại Sa-môn. Nay ta có thể thỉnh ngài và thỉnh thêm bảy vị tỳ-kheo nguyên thuộc dòng dõi Bà-la-môn, như vua đã nguyện để cúng dường. Pháp của tám vị này là không thọ nhận những thứ đó. Dâng cho, cũng không nhận. "

Vua nói: "Như vậy là được."

Vua Ưu-đà-diên liền đến chỗ Ca-chiên-diên, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. Ca-chiên-diên dùng mọi phương tiện nói pháp cho vua, khiến vua được hoan hỷ. Vua nghe pháp hoan hỷ rồi, bạch:

"Xin thỉnh ngài và bảy vị nữa nhận lời mời thọ thực của tôi vào ngày mai."

1 Ma-ha Ca-chiên-diên 摩訶迦旃延. Pāli: Mahā-Kaccāyana. Sinh quán tại Ujjena, con trai một người Bà-la-môn, đại thần của vua Ujjena. Ngài nhận chỉ giáo của Phật, cùng 7 tỳ-kheo, đồng là bạn cũ, về hoằng pháp tại bản địa. 133

962b

Ca-chiên-diên im lặng nhận lời. Vua biết Ca-chiên-diên nhận lời bằng cách im lặng rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ sát chân, hoan hỷ cáo lui.

Vua trở về cung, chuẩn bị các thức ăn ngon bổ, sáng sớm ngày mai đến thỉnh Ca-chiên-diên và bảy vị đến thọ thực. Sáng sớm hôm ấy, Ca-chiên-diên khoác y, bưng bát và bảy vị kia đến cung của vua Ưu-đà-diên, trải chỗ ngồi an tọa. Vua Ưu-đà-diên tự tay châm chước các thức ăn ngon bổ cúng dường các vị cho được no đủ rồi; sau khi ăn xong, cất bát, lấy bình bằng vàng đựng nước dâng, vua đem voi ra hiến. Ca-chiên-diên nói: "Thôi, đủ rồi, Đại vương. Như thế là đã cúng dường. Chúng tôi không thích hợp để thọ nhận những vật cúng dường như vậy." Vua lại đem xe, ngựa, người, huỳnh kim, vàng bạc, lưu ly, pha lê, chân châu, xa cừ, mã não, bảy báu dâng cúng. Ca-chiên-diên nói: "Thôi, đủ rồi, Đại vương. Như thế là đã cúng dường. Chúng tôi không thích hợp để thọ nhận những vật cúng dường như vậy." Vua Ưu-đà-diên liền đảnh lễ Ca-chiên-diên rồi, lấy một chiếc ghế thấp để ngồi. Ca-chiên-diên bằng nhiều phương tiện nói pháp cho vua nghe, khiến vua được hoan hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. Khi về đến chùa, Ca-chiên-diên bạch với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch phật. Đức Phật vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, vì các tỳ-kheo nói giới uẩn, gồm đủ chi tiết lớn nhỏ:1 "Như Lai xuất thế, là vị Ứng cúng, Chánh biết tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên 1 Đại tiểu trì giới kiền-độ 大小持戒揵度. Chi tiết quá trình tu tập giới của tỳkheo, từ khi mới xuất gia cho đến khi chứng quả A-la-hán. Tất cả những điều này tập hợp lại dưới một bộ môn gọi là giới thân, giới uẩn, hay giới kiền độ, hay gọi là Thánh giới tụ. Điển hình đầy đủ về quá trình tu tập Thánh giới này, có thể xem Trung A-hàm 36, kinh 146 "Tượng tích dụ.

" Tương đương Pāli, M. 27.

Cūḷa-Hatthipadopama-sutta. Tham chiếu các kinh, Trường A-hàm 14 (21. kinh 134

T22. 962c Chương ii. Tạp sự

nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ở giữa các chúng hội gồm chư thiên, nhân loại, Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên ma, Phạm vương, Ngài đã tự giác ngộ chứng tri pháp, rồi nói pháp ấy cho mọi người. Pháp ấy, khoảng đầu thiện, khoảng giữa thiện, khoảng cuối cũng thiện; có đầy đủ văn nghĩa, phạm hạnh hiển hiện.

"Nếu cư sĩ hay con cư sĩ nghe, hoặc người sanh trong chủng tánh khác, sau khi nghe chánh pháp ấy, liền sanh tịnh tín; do tâm tín lạc, người ấy nghĩ như vầy: 'Nay ta sống trong gia đình vợ con [962c] trói buộc, không thể thuần tu phạm hạnh. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, do tín tâm, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. "Rồi một thời gian sau, người ấy từ bỏ tiền tài, dù ít hay nhiều; từ giã thân thuộc, dù ít hay nhiều; cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, bỏ nhà vào nơi không nhà.

"Người ấy, cũng đồng với những người xuất gia khác, xả bỏ sự trang sức tốt đẹp, cùng các tỳ-kheo đồng giới, không sát sanh, buông bỏ dao gậy, thường có hổ thẹn, từ niệm đối với chúng sanh. Đó gọi là không sát sanh.

Xả bỏ trộm cắp, của cho thì lấy, không cho không lấy, tâm vị ấy thanh tịnh, không có tâm ý trộm cắp. Đó gọi là không trộm cắp. Xả bỏ dâm dục, bất tịnh hạnh, tu phạm hạnh, siêng năng tinh tấn, không đắm dục ái, sống trong sạch hương khiết. Đó gọi là xả dâm dục, bất tịnh hạnh.

Xả bỏ nói dối, nói như thật, không khi trá đối với đời. Đó gọi là không vọng ngữ.

Xả bỏ hai lưỡi, nghe lời nói người này không chuyển đến người kia, nghe lời nói người kia không chuyển đến người này, không gây chia rẻ. Với những ai ly biệt thì khéo làm việc hòa hợp; những ai đã hòa hợp thân ái thì thường khiến cho hoan hỷ, nói ra lời hòa hợp, nói đúng lúc. Đó gọi là không hai lưỡi. Xa lìa lời thô ác. Những lời nói nào là thô cộc, gây khổ não cho người khác, khiến họ sanh sân nhuế, không hỷ lạc; người ấy trừ bỏ lời thô ác như vậy. 135

963a

Những lời nói nào mà nhẹ nhàng, không sanh oán hại, hay làm việc lợi ích, mọi người ái lạc, ưa nghe; người ấy thường nói ra lời khéo nói lợi ích như vậy. Đó gọi là lời nói không thô ác. Xa lìa lời nói không lợi ích, biết nói đúng lúc, lời nói thật, lời nói lợi ích, lời nói như pháp, lời nói như luật, lời nói chấm dứt tranh cãi, có nhân duyên mới nói, nói lời đúng lúc. Đó gọi là xa lìa lời nói không lợi ích. Không uống rượu, xa lìa chỗ phóng dật. Không đắm hương hoa, anh lạc. Không ca múa xướng hát, cũng không đến xem nghe. Không ngồi trên giường cao rộng. Không ăn phi thời; mà ăn một bữa. Không cần nắm vàng bạc bảy báu.

"Người ấy không nuôi chứa thê thiếp, đồng nữ; không nuôi chứa tôi tớ, voi ngựa, xe cộ, gà chó, heo dê, ruộng đất vườn tược, tích trữ dồn chứa các vật. Không lường gạt, cân già cân non. Không hòa hợp vật ác. Không buôn bán sinh lợi, chặt tay chân người, giết hại mạng sống, bắt nhốt người khác, xâm phạm tiền tài của người; làm người dịch sứ, làm các nghề nghiệp, lời nói hư trá, phát khởi kiện tụng, vất bỏ người khác. Người ấy đoạn trừ các việc bất thiện như vậy.

"Người ấy, khi đi thì biết đúng lúc. Chẳng phải lúc, thì không đi. Ăn vừa đủ no, mặc vừa đủ ấm, biết [963a1] đủ mà thôi. Y bát tùy thân. Như chim bay, mang theo hai cánh; tỳ-kheo cũng vậy, đi đến chỗ nào, y bát tùy thân.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn mong cầu tích chứa đủ các thứ, ẩm thực, y phục, hương liệu, mỹ vị, xúc chạm, pháp. Người ấy xa lìa sự không biết chán đủ như vậy. "Không như các sa-môn, bà-la-môn khác, tuy ăn của tín thí, mà vẫn tụ tập các hạt giống, trồng trọt cây cối, gieo hạt mầm sống.1 Người ấy tránh xa những việc như vậy.

1 Nguyên Hán: quỷ thần thôn 鬼神村.

136

T22. 963a Chương ii. Tạp sự

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn phương tiện tìm cầu các lợi dưỡng, ngà voi, tạp bảo, giường cao rộng lớn, các thứ chăn đệm thêu thùa, và vác loại da thú nhiều màu sắc. Người ấy xa lìa các lợi dưỡng như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác ăn của tín thí, mà còn phương tiện tìm cầu sự nghiêm sức thân mình, chà xát thân mình bằng dầu bơ, tắm rửa bằng nước thơm, xoa bột thơm vào mình, chải đầu thơm bóng, đeo tràng hoa, nhuộm con mắt xanh, trang điểm đầu và mặt bằng đủ các thứ, buộc dây tơ màu vào cánh tay, cầm gậy,1 nắm cầm đao kiếm, cây lọng khổng tước, dùng ngọc châu làm quạt, soi gương, mang dép nhiều màu, mặc y màu trắng. Người ấy xa lìa những sự trang sức như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, còn chuyên làm những việc vui đùa, đánh cờ bạc, cờ tám đường, cờ mười đường, các thứ ăn thua với nhau. Người ấy đoạn trừ các thứ vui chơi như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn nói những câu chuyện chướng ngại đạo pháp, 2 chuyện vua chúa, chuyện giặc cướp, chuyện chiến trận quân mã, chuyện đại thần, chuyện cỡi ngựa đánh xe, chuyện vườn cảnh, chuyện nằm ngồi,3 chuyện nam nữ, chuyện y phục ăn uống, chuyện thôn xóm, chuyện quốc độ, chuyện nhớ thương, chuyện thế gian, chuyện đi biển. Người ấy đoạn trừ những câu chuyện chướng ngại đạo như vậy. "Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn dùng vô số phương tiện nịnh hót, chải chuốt mỹ từ, hiện tướng dối trá, 1 Thông trung trượng 通中杖; trên kia dịch là không trung trượng (Xem ch.II, mục 19: Về gậy quạt). Dịch từ daṅḍa(ka), Skt. & Pāli: gậy, biểu hiện quyền uy. 2 Những câu chuyện chướng ngại đạo, Pāli: tiracchāna-kathā, súc sanh luận, chỉ những câu chuyện vô ích, ngu si.

3 Ngoạ khởi sự 臥起事 (?). Có lẽ Pāli senā-katham, chuyện tướng quân, nhưng bản Hán đọc là senāsana-katham.

137

963b

khen chê dèm pha, lấy lợi cầu lợi. Người ấy xả bỏ những việc tà mạng siểm khúc như vậy.

"Không như sa-môn bà-la-môn khác, ăn của tín thí, còn tranh cãi luận nghị với nhau, hoặc ở công viên, hoặc nơi ao tắm, hoặc tại giảng đường; nói rằng,

'Tôi biết pháp luật như vậy. Ông không biết

gì. Ông đi theo tà đạo, tôi đi về chánh đạo. Lời nói trước thì ông đặt ra sau. Lời nói sau thì ông đặt ra trước. Tôi có thể nhẫn. Ông không thể nhẫn. Tôi thắng ông. Ông chỉ nói cuồng mà thôi. Cùng ông luận nghị, nay tôi đắc thắng. Hỏi được thì cứ hỏi.

' Người ấy đoạn trừ tất

cả những việc tranh cãi như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, chỉ [963b] tìm cầu phương tiện làm sứ mạng cho vua, đại thần của vua, bà-la-môn, cư sĩ, đưa tin từ chỗ này đến chỗ kia, từ chỗ kia lại chỗ này, đem tin người này đến người kia, đem tin người kia đến chỗ này, tự mình làm hay bảo người làm. Vị ấy xa lìa những việc làm sứ mạng như vậy.

"Không như sa-môn bà-la-môn khác, ăn của tín thí, chỉ làm những việc đấu tranh hý luận, hoặc đấu bằng cung, hoặc đấu bằng đao, hoặc đấu bằng trượng, hoặc đấu bằng gà, hoặc đấu bằng chó, hoặc đấu bằng heo, hoặc đấu bằng dê đen, hoặc đấu bằng dê đực, hoặc đấu bằng nai, hoặc đấu bằng voi, hoặc đấu bằng ngựa, hoặc đấu bằng lạc đà, hoặc đấu bằng bò, hoặc đấu bằng bò rừng, hoặc đấu bằng trâu, hoặc đấu bằng người nữ, hoặc đấu bằng người nam, hoặc đấu bằng đồng tử, hoặc đấu bằng đồng nữ. Vị ấy đoạn trừ các việc đấu tranh vui đùa như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác ăn của tín thí mà làm những pháp tà mạng trở ngại đạo; tự mình xem tướng nam nữ tốt xấu, hay các loài súc sanh, tìm cầu lợi dưỡng. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như vậy.

"Không như sa-môn bà-la-môn khác, ăn của tín thí mà làm các pháp tà mạng trở ngại đạo, tự mình nuôi sống như triệu gọi quỷ 138

T22. 963c Chương ii. Tạp sự

thần, hoặc sai khiến, thư ếm các loại. Vị ấy đoạn trừ các pháp làm trở ngại đạo như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí mà làm những pháp tà mạng, trở ngại đạo pháp, sống tà mạng, hoặc vì người mà chú thuật bệnh, hoặc tụng ác thuật, hoặc tụng chú cầu may, hoặc trị bệnh đau lưng, hoặc làm cho xuất mồ hôi, hoặc trị bệnh bằng châm chích, hoặc trị lỗ mũi, hoặc trị hạ bộ. Vị ấy đoạn trừ các thứ tà mạng trở ngại đạo pháp như vậy.

"Không như sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, làm những việc trở ngại đạo, sống tà mạng, làm thuốc trị bệnh, hoặc cho thổ, hoặc cho hạ, trị nam, trị nữ. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo pháp như vậy.

"Không như các sa-môn, bà-la-môn khác, ăn của tín thí, làm pháp trở ngại đạo, sống tà mạng, hoặc tụng chú lửa,1 hoặc tụng chú tới lui, khiến cho may mắn, hoặc tụng chú sát-lợi,2 hoặc tụng chú chim, hoặc tụng chú chi tiết,3 hoặc dán bùa an trí nhà cửa, hoặc tụng chú trừ chuột cắn, lửa cháy các vật, hoặc tụng sách phân biệt sống chết, hoặc tụng sách phân biệt giải mộng, hoặc coi tướng tay, tướng lưng, hoặc tụng thiên nhân vấn,4 hoặc tụng sách phân biệt âm thanh của loại cầm thú, chim quạ. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như vậy.

"Không như sa-môn bà-la-môn khác, ăn của tín thí, sống tà mạng, coi tướng thiên thời, hoặc nói sẽ mưa, hoặc nói không mưa, hoặc nói mất mùa, hoặc nói [963c] được mùa, hoặc nói bệnh nhiều, hoặc nói bệnh ít, hoặc nói khủng bố, hoặc nói an ổn, hoặc nói đất động, 1 Chú hỏa 咒火. Pāli: aggi-homa, thờ cúng lửa.

2 Sát-lợi chú 剎利咒. Pāli: khatta-vijjā, chú thuật về quyền lực của vua chúa, tức khoa học chính trị.

3 Chi tiết chú, chú về tay chân; khoa xem tướng tay chân. 4 Tụng thiên nhân vấn 誦天人問. Tham chiếu Pāli, đoạn liên hệ (D. i. 9, 67): pakkajjhānaṃ (dự báo vận mạng), saraparittānam (chú thuật phòng ngừa tên bắn).

139

963c

hoặc nói sao chổi hiện, hoặc nói nguyệt thực, hoặc nói không nguyệt thực, hoặc nói nhật thực, hoặc nói không nhật thực, hoặc nói tinh thực, hoặc nói tinh không thực, hoặc nói nguyệt thực có báo ứng tốt như vậy, có báo ứng xấu như vậy. Nhật thực, tinh thực cũng như vậy. Vị ấy đoạn trừ các pháp tà mạng như vậy. "Không như sa-môn bà-la-môn khác, ăn của tín thí, hành pháp trở ngại đạo, sống tà mạng, hoặc nói nước này sẽ thắng, nước kia thua; hoặc nói nước kia thắng, nước này thua; hoặc nói người này hơn, người kia không bằng; hoặc nói người kia hơn, người này không bằng; xem coi những việc tốt xấu lành dữ như vậy. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như trên.

"Vị ấy ở trong đây mà tu tập Thánh giới. Bên trong không có tham đắm, tự tâm an lạc.1

"Mắt2 tuy thấy sắc mà không thủ tướng, không bị nhãn sắc cướp đoạt.3 Vị ấy an trú với nhãn căn kiên cố, tịch nhiên; không có gì để tham dục, không có ưu lo, không bị chảy lọt bởi các pháp ác bất 1 Kết luận các đoạn trên, tỳ-kheo sau khi thành tựu Thánh giới uẩn, đoạn tiếp theo nói về tỳ-kheo tu tập phòng hộ căn môn. Nhưng bản Hán ở đây lược bỏ đoạn nói về việc tỳ-kheo thành tựu giới uẩn bằng sự chấp trì ba-la-đề-mộc-xoa. Tham chiếu Pāli đoạn liên hệ, Sāmaññaphala-sutta, D. i. 70: so iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajja-sukhaṃ paṭisaṃvedeti. evaṃ kho... bhikkhu sīlasampanno hoti, "vị ấy do thành tựu Thánh giới uẩn này mà nội tâm cảm thọ sự an lạc không cấu uế. Như vậy, tỳ-kheo thành tựu giới. " Kinh

Tượng tích dụ (Trung A-hàm 146), sau Thánh giới uẩn là tri túc. Tiếp sau đó, thủ hộ căn môn.

2 Từ đây trở xuống, tỳ-kheo tu tập bằng sự thủ hộ căn môn. Bản Hán lược bỏ đoạn giới thiệu. Tham chiếu đoạn Pāli liên hệ: kathañ ca... bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? idha..., "Thế nào là tỳ-kheo thủ hộ căn môn? Ở đây... "

3 Tham chiếu Pāli (D.i. 70): cakkhunā rūpaṃ disvā na nimmittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī,

"sau khi mắt thấy sắc, vị ấy không chấp thủ tổng tướng, không chấp thủ biệt tướng (của sắc)."

140

T22. 963c Chương ii. Tạp sự

thiện, kiên trì giới phẩm, khéo hộ trì căn con mắt.1 Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy.

"Như vậy, ở nơi sáu xúc xứ,

2 vị ấy khéo léo học hộ trì điều phục,

khiến đạt đến tịch tĩnh. Cũng như nơi đất bằng, chỗ đầu đường ngã tư, mà cỡi voi, ngựa, xe cộ, người khéo điều khiển, tay bên tả cầm cương, tay bên hữu cầm roi, khéo léo học hộ trì, khéo léo học chế ngự, khéo léo học tịch tĩnh. Tỳ-kheo cũng như vậy, ở nơi sáu xúc xứ, khéo léo học hộ trì điều phục, khiến đạt đến tịch tĩnh. "Vị ấy sau khi thành tựu Thánh giới, đắc Thánh nhãn căn như vậy, ăn biết vừa đủ,

3 cũng không tham mùi vị; chỉ để nuôi thân, chứ

không vì cống cao kiêu mạn; chỉ ăn vì mục đích duy trì thân, khiến không lo bệnh khổ, để có thể tu tịnh hạnh; khổ trước được tiêu trừ, khổ mới không phát sanh, không có tăng giảm, có đủ sức lực, vô sự, khiến thân an lạc. Cũng như con trai, con gái, trong thân bị nhọt, dùng thuốc xoa trị, khiến cho nhọt đặng lành. Tỳ-kheo ăn biết tri túc, chỉ cốt thân an, cũng lại như vậy. Ví như có người dùng mở dầu bôi nơi chiếc xe vì để chuyên chở đồ vật đến chỗ nào đó; tỳkheo khi ăn biết chỉ túc, chỉ để nuôi thân, cũng lại như vậy. 1 Tham chiếu đoạn Pāli (nt.) liên hệ: yatvādhikaraṇaṃ enaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati...

"Nguyên nhân gì mà vị ấy sống

với căn con mắt không được phòng hộ khiến cho những tham và ưu, cùng những pháp ác bất thiện chảy lọt vào, vị ấy tu tập để chế ngự nguyên nhân ấy... " Tham

chiếu, Hán, các A-hàm, định cú tổng hợp: "Do nguyên nhân gì mà khi nhãn căn không được thủ hộ thì trong tâm sanh tham lam, ưu sầu, ác bất thiện pháp, hãy hướng đến kia mà thủ hộ căn con mắt. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân; khi ý biết pháp, không chấp thủ tướng của pháp, không đắm nhiễm vị của pháp." 2 Nguyên Hán: xúc nhập 觸入.

3 Trở xuống, tỳ-kheo sống tri túc. Đoạn Pāli (nt.) liên hệ, tiếp theo phòng hộ căn môn là tỳ-kheo tu tập chánh niệm chánh tri (sati-sampajaññena). Bản Hán nhảy qua đoạn này mà đưa xuống sau. Từ đây trở xuống, tỳ-kheo tu tập chánh niệm chánh tri. Thứ tự tu tập trong bản dịch này có đảo lộn. Trong các kinh, tu tập bốn niệm xứ sau khi tỳ-kheo đã có chánh niệm.

141

964a

"Tỳ-kheo đã có Thánh giới, đạt được các căn của Thánh như vậy, trong sự ăn, biết vừa đủ như vậy, đầu đêm cuối đêm, tinh tấn tỉnh giác, hoặc lúc ban ngày, khi đi, khi đứng, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, [964a1] đoạn trừ các triền cái.

"Vị ấy, đầu đêm, khi đi khi ngồi, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, đoạn trừ các triền cái. Giữa đêm, vị ấy nằm nghiêng bên hữu, hai chân chồng lên nhau, nghĩ tưởng sẽ chỗi dậy ngay, buộc tư tưởng vào ánh sáng, tâm không rối loạn. Cho đến cuối đêm, vị ấy liền thức dậy tư duy, hoặc đi hoặc ngồi, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, đoạn trừ các triền cái.

"Tỳ-kheo như vậy thành tựu Thánh giới, thành tựu các căn của Thánh, ăn biết vừa đủ, đầu đêm cuối đêm tinh tấn tỉnh giác, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, không tán loạn.

"Thế nào là tỳ-kheo chuyên niệm không tán loạn? "Tỳ-kheo tu tập niệm xứ quán thân trên nội thân, tinh tấn không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Tu tập thân niệm xứ quán thân trên ngoại thân, tinh tấn, không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Quán thân niệm xứ trên nội ngoại thân, tinh tấn, không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Thọ, tâm, pháp cũng như vậy. Đó là tỳ-kheo chánh niệm không tán loạn.

"Thế nào là tỳ-kheo nhất tâm?1

"Đi đứng ra vào, nhìn ngó bên tả bên hữu, khom mình, cúi ngước, cầm nắm y bát, nhận lấy thức ăn, đại tiểu tiện lợi, ngủ nghỉ thức dậy, khi ngồi lúc đứng, nói năng im lặng, tất cả như vậy đều thường chuyên niệm nhất tâm. Đó gọi là nhất tâm. Thí như có người cùng đại chúng cùng đi, hoặc trước hoặc sau hay chính giữa, 1 Đây nên hiểu là chánh niệm. Từ đây trở xuống, tỳ-kheo tu tập chánh niệm chánh tri. Thứ tự tu tập trong bản dịch này có đảo lộn. Trong các kinh, bốn niệm xứ được nói sau chánh niệm.

142

T22. 964b Chương ii. Tạp sự

thường được an lạc,1 không hề có sợ sệt. Tỳ-kheo cũng lại như vậy, đi đứng ra vào, cho đến im lặng, thường chuyên niệm nhất tâm. "Tỳ-kheo như vậy thành tựu Thánh giới, đạt được căn của Thánh, ăn biết vừa đủ, đầu đêm sau đêm tinh tấn tỉnh giác, thường nhất tâm chuyên niệm, không có tán loạn, vui thú nơi a-lan-nhã, dưới gốc cây, trong hang núi, chỗ đất trống, bên đống phân, tại bãi tha ma, nơi bờ sông, bến nước. Vị kia khất thực rồi, trở về, rửa chân, dọn cất y bát, kiết già phu tọa, ngay mình thẳng ý, buộc niệm trước mặt, đoạn trừ tâm xan tham, không cùng tương ưng; đoạn trừ sân nhuế, không có oán hận tật đố, tâm an trụ vô sân, thanh tịnh, không nhuế, thường có lòng từ mẫn; dứt bỏ ngủ nghỉ, không cùng tương ưng; buộc tư tưởng nơi ánh sáng, chánh niệm không tán loạn, đoạn trừ trạo hối, không cùng nó tương ưng; nội tâm tịch diệt, tâm trạo hối đã tịnh, đoạn trừ nghi hối, đã vượt qua nghi, tâm một mực ở trong pháp thiện.2

"Thí như có người tôi tớ được chủ nhà ban cho tộc họ, 3 an ổn thoát

khỏi nô lệ. Người tớ kia tự [964b] nghĩ rằng: Trước kia ta là tôi tớ, nay được giải thoát an ổn, đã được tự tại, không còn bị lệ thuộc người. Do nhân duyên như vậy nên được hoan hỷ, trong tâm an lạc. "Lại như có người mượn vốn của người để mưu sinh, thu lợi tức trả lại vốn xong rồi, lại còn dư đủ để nuôi sống vợ con. Người kia tự nghĩ: Trước đây ta mượn vốn của người để mưu sinh, thu lợi tức trả lại vốn xong rồi, lại còn thừa để nuôi vợ con. Nay ta được tự tại, không sợ ai nữa. Do nhân duyên ấy mà được hoan hỷ, tâm an lạc. "Như người mắc bệnh từ lâu, nay được chữa lành, ăn uống tiêu hóa, cơ thể hồng hào. Vị kia tự nghĩ: Trước đây ta bệnh, nay được 1 Biết rõ vị trí của mình giữa đoàn người trong lúc đang đi. 2 Quá trình đoạn năm triền cái (Pāli: pañca nīvaraṇāni): tham dục (kāmacchanda), sân nhuế (abhijjhāvyāpāda), hôn trầm-thụy miên (thīnamiddha), trạo hối (uddhacca-kukkucca), nghi (vicikicchā). 3 Dữ tánh 與姓, cho trở thành người tự do trong bốn giai cấp hay chủng tánh. 143

964b

lành rồi, ăn uống tiêu hóa cơ thể hồng hào. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an lạc.

"Như có người bị tù đày lâu ngày, được thoát khỏi lao ngục. Người kia tự nghĩ: trước đây ta bị trói nhốt, nay được giải thoát, không còn lo sợ. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an ổn. "Lại như có người mang nhiều tiền của vượt qua hoang mạc không bị giặc cướp, an toàn tới nơi. Vị kia nghĩ: Trước đây ta mang nhiều tiền của châu báu vượt qua sa mạc được an toàn, nay không còn sợ sệt. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an lạc. "Tỳ-kheo có năm triền cái cũng lại như vậy, như kẻ tôi tớ, người mắc nợ, kẻ bệnh trầm kha, người bị tù đày, kẻ qua hoang mạc, tự thấy mình chưa đoạn được triền cái, khiến tâm nhiễm ô, huệ lực không sáng tỏ.

"Vị kia liền ly dục, xả pháp ác bất thiện, có giác có quán,1 cảm thọ hỷ lạc,2 đắc sơ thiền. Vị kia do hỷ lạc thấm nhuần khắp thân một cách tràn đầy, không chỗ nào không cùng khắp. Như người khéo tắm, dùng đồ đựng đầy nước, bỏ thuốc bột mịn vào, ngâm nước cho hòa tan, nước ấy thấm nhuần thân, không chỗ nào không thắm nhuần, cũng không bị rơi vãi. Tỳ-kheo chứng nhập sơ thiền cũng lại như vậy; hỷ lạc tràn khắp cả thân, không chỗ nào trống không. Đây là hiện pháp lạc trú3 thứ nhất. Vì sao vậy? Do tâm không phóng dật, tinh tấn không giải đãi, chuyên niệm không tán loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh vậy.

1 Nguyên Hán: dữ giác quán câu 與覺觀俱; chính xác phải nói: hữu giác hữu quán, tức hữu tầm hữu tứ hai chi đầu của sơ thiền. Pāli: savitakkaṃ, savicāraṃ. 2 Hán dịch thiếu nghĩa: "có hỷ lạc phát sanh do sự viễn ly. Pāli: vivekajaṃ pitisukhaṃ.

3 Nguyên Hán: hiện thân đắc lạc 現身得樂. Bốn thiền sắc giới được gọi là bốn hiện pháp lạc trú, an lạc ngay trong hiện tại. Pāli: diṭṭhadhammasukhavihāra. 144

T22. 964c Chương ii. Tạp sự

"Vị kia xả giác quán, phát sinh nội tín,1 tâm chuyên nhất cảnh,2 không giác không quán, tâm định với hỷ lạc,3 nhập đệ nhị thiền. Vị kia do tâm định hỷ lạc, thấm nhuần nơi thân, tràn đầy giáp khắp, không chỗ nào không biến mãn. Cũng như suối nước từ trên đỉnh cao tuôn ra, cũng không từ đông tây nam bắc hay từ [964c] trên đổ xuống, mà nước phát xuất từ chính trong ao này, trong sạch mát mẻ, thấm nhuần cả ao, biến mãn tràn đầy, không có chỗ nào trống không. Tỳ-kheo chứng nhập đệ nhị thiền cũng lại như vậy, tâm định hỷ lạc, biến mãn tràn đầy. Đây là hiện pháp lạc trú bậc thứ hai. "Vị kia dứt bỏ tâm hỉ, an trú xả,

4 chánh niệm, chánh trí, thân thọ

khoái lạc, như điều mà Thánh nói là, xả, chánh niệm, an trú lạc,5 nhập đệ tam thiền. Vị kia với thân không hỷ, mà lạc thấm nhuần tràn đầy khắp cả, không có chỗ nào không có. Thí như hoa ưu-bátla, hoa câu-đầu-ma, phân-đà-lợi, tuy sanh trong ao mà chưa ra khỏi nước; gốc, cọng, bông, lá, lịm mình trong nước, không có chỗ nào không thấm nước. Tỳ-kheo chứng nhập đệ tam thiền cũng lại như vậy, lìa hỷ, an trú lạc, thấm nhuần cả thân, không chỗ nào không có. Đây là thành tựu hiện pháp lạc trú với đệ tam thiền. "Vị kia xả bỏ khổ lạc, ưu hỷ đã đoạn từ trước, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh,6 chứng nhập đệ tứ thiền, thân tâm thanh 1 Nội tín 內信. Huyền Trang: nội đẳng tịnh, trạng thái bình lặng, quân bình của nội tâm khi nhập đệ nhị thiền. Pāli: ajjhattaṃ sampasādanaṃ. 2 Hán: tâm tại nhất xứ 心在一處. Pāli: cetaso ekodibhāvaṃ 3 Trú hộ niệm lạc 住護念樂. Hán hiểu từ nguyên của Skt. upekṣa (Pāli: upekkha) là "nhìn bên trên" (do upa-ikṣa/ upa-ikkha) nên dịch là "hộ" thay vì dịch là "xả" .

Pāli: pītiyā ca virāgā ca upekkhako ca viharati, "vị ấy ly hỷ, an trú xả." 4 Trú hộ niệm lạc 住護念樂. Hán hiểu từ nguyên của Skt. upekṣa (Pāli: upekkha) là "nhìn bên trên" (do upa-ikṣa/ upa-ikkha) nên dịch là "hộ" thay vì dịch là "xả" .

Pāli: pītiyā ca virāgā ca upekkhako ca viharati, "vị ấy ly hỷ, an trú xả." 5 Hán: hộ niệm khoái lạc 護念快樂. Xem cht. 159 trên. Pāli: upekkhako satimā sukhaviharī, an trú lạc cùng với xả và niệm.

6 Hán: hộ niệm thanh tịnh 護念清淨. Pāli: upekkha-sati-parisuddhiṃ, xả và niệm thanh tịnh, trạng thái thuần tịnh, trong suốt, do chỉ còn xả và niệm. 145

965a

tịnh tràn ngập khắp cả, không chỗ nào không có. Cũng như người nam hay người nữ tắm gội sạch sẽ, mặc áo mới trắng sạch tinh, không chỗ nào không trùm kín. Tỳ-kheo vào đệ tứ thiền cũng lại như vậy, tâm vị kia thanh tịnh biến mãn khắp cả thân, không chỗ nào không giáp khắp. Vị kia vào đệ tứ thiền tâm không trạo động, cũng không giải đãi, không tương ưng với ái nhuế, trụ vô động địa. Thí như ngôi nhà kín, trong ngoài đều trét bùn, đóng cửa kỹ, gió bụi không vào được, bên trong thắp ngọn đèn, không có nhân hay phi nhân thổi, hoặc chim bay khua động, thì ngọn đèn kia cháy thẳng, không có chao động, lặng lẽ chiếu soi. Tỳ-kheo vào đệ tứ thiền cũng lại như vậy, không có xao động, tâm không giải đãi, không cùng ái nhuế tương ưng, trụ vô động địa. Đây là sự thành tựu hiện pháp lạc trú với đệ tứ thiền. Vì sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác, chuyên niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh.

"Vị kia được định tâm thanh tịnh, không có cấu uế, nhu nhuyến điều phục, trụ vô động địa, chính trong tự thân, sinh khởi tâm có thể biến hóa làm thân khác, đầy đủ tay chân, các căn không thiếu. Khi ấy quán sát sắc của thân này, do bốn đại hiệp thành; sắc của thân kia do sự biến hoá mà có. Sắc của thân do bốn đại này khác với sắc gồm bốn đại của thân được biến hoá kia. Từ trong sắc của thân do bốn đại này, được biến hoá bởi tâm, thân kia đầy đủ các căn, cùng với tay chân.

"Thí như có người rút con dao từ trong bao dao ra, nghĩ rằng: đây là [965a1]cái bao, đây là dao; dao khác bao khác; con dao được rút ra từ bao này. Cũng như có người từ trong giỏ tre lôi ra một con rắn, nghĩ rằng: Đây là cái giỏ, đây là con rắn; giỏ khác rắn khác; từ nơi giỏ con rắn được lôi ra từ giỏ. Thí như có người từ cái hòm mây lấy ra chiếc áo, nghĩ rằng: đây là cái hòm, đây là áo; áo khác hòm khác; áo từ hòm lấy ra. Tỳ-kheo lại cũng như vậy. Đây là thắng pháp tối sơ của tỳ-kheo.

Vì sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không giải đãi, chuyên niệm không thác loạn, ưa chỗ tịch tĩnh.146

T22. 965b Chương ii. Tạp sự

"Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập bất động địa. Từ trong đại thân do bởi sắc gồm bốn đại của mình sanh khởi tâm biến hóa thành một hóa thân, đầy đủ tất cả các căn, cùng với tay chân. Vị kia nghĩ: Thân này là bốn đại hiệp thành, thân kia từ biến hóa mà có. Thân do bởi sắc gồm bốn đại này khác với thân do bởi sắc gồm bốn đại được biến hoá kia. Tâm này ở nơi thân này, trên thân này, được buộc vào thân này. Thí như hạt châu ma-ni, lưu ly, được đánh bóng, thật trong sáng không cấu uế. Rồi dùng một dây tơ xanh vàng đỏ xâu qua. Có người đàn ông với đôi mắt sáng, để nó trên lòng bàn tay mà nhìn, thấy rõ đây là ngọc, đây là sợi tơ. Tơ khác ngọc khác, hạt châu này được xâu bởi dây tơ. Tỳ-kheo cũng như vậy, thân này là bốn đại hiệp thành, thân kia từ biến hóa mà có. Thân do bởi sắc gồm bốn đại này khác với thân do bởi sắc gồm bốn đại được biến hoá kia. Tâm này ở nơi thân này, trên thân này, được buộc vào thân này. Đây là thắng pháp thứ hai của tỳ-kheo. Tại sao vậy?

"Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác, chuyên niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh.

"Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, tâm chuyên nhất tu tập thần thông trí chứng. Vị kia có thể làm các thứ biến hóa, do một thân làm thành vô số thân, từ vô số thân trở lại một thân; thân có thể bay đi, xuyên qua tường đá không có gì trở ngại như đi vào chỗ hư không; đi đứng trong hư không như loài chim không khác; ra vào trong đất, như nước thẩm thấu; hoặc biến thành khói hoặc biến thành lửa, hay thành đống lửa to; tay có thể sờ chạm mặt trời, mặt trăng, thân cao đến Phạm thiên. Thí như người thợ đồ gốm, khéo điều hòa bùn đất, tùy ý làm ra đồ dùng, tất cả đều thành tựu, mà có lợi ích. Thí như người thợ mộc, khéo hay bào miếng gỗ, để rồi làm các đồ dùng theo ý mình, đều thành tựu và lợi ích. Thí như thợ ngà voi khéo hay trau chuốt ngà voi [965b] theo ý muốn của mình, đều thành tựu và đem lại lợi ích. Thí như người thợ vàng khéo hay luyện chân kim để rồi làm thành các dụng cụ theo ý muốn của mình, đều thành tựu, đem lại lợi ích. Tỳ-kheo 147

965b

cũng như vậy, định tâm thanh tịnh, đạt đến vô động địa, biến hóa theo ý muốn, cho đến Phạm thiên. Đây là thắng pháp thứ ba của tỳkheo. "Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, tâm chuyên nhất tu tập, chứng thiên nhĩ trí. Thiên nhĩ của vị kia thanh tịnh vượt hẳn tai của người thường, nghe được hai loại âm thanh của nhân và phi nhân. Thí như trong thành đô quốc ấp có giảng đường cao rộng khoảng khoát, người với tai thông tỏ ở tại nơi đó, khỏi phải dùng sức để nghe một cách nhọc mệt mà có thể nghe được các thứ âm thanh. Tỳ-kheo cũng như vậy, do tâm định nên thiên nhĩ thanh tịnh, nghe được tiếng nói của nhân và phi nhân. Đây là thắng pháp thứ tư của tỳ-kheo.

"Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, nhất tâm tu tập chứng tha tâm trí. Vị kia biết được tâm của chúng sanh ngoài mình, tâm ấy có dục không có dục, có cấu không có cấu, có si không có si, tâm rộng hay tâm hẹp, tâm nhỏ hay tâm lớn, tâm định hay tâm loạn, tâm bị trói buộc hay tâm được giải thoát, tâm cao thượng hay tâm không cao thượng, tất cả đều biết hết. Thí như kẻ nam người nữ tự làm cho mình vui, dùng gương soi mặt, đâu có bộ phận nào nơi mặt mà không thấy. Tỳ-kheo cũng như vậy, do định tâm thanh tịnh nên biết được ý nghĩ của tất cả chúng sinh bên ngoài. Đây là thắng pháp thứ năm.

"Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, tâm chuyên nhất tu tập chứng túc mạng trí, bèn có thể nhớ biết vô số đời sống trước, với nhiều sự việc khác nhau; có thể nhớ một đời, mười đời, một trăm đời, một ngàn đời, vô số một trăm, ngàn đời, cho đến thời kiếp tận hỏa thiêu, quốc độ bị đốt cháy toàn bộ rồi sanh trở lại. Ta sanh nơi đây tên họ như vậy, chủng loại như vậy, tộc tánh như vậy, ăn uống như vậy, thọ mạng như vậy, ở đời như vậy, tuổi thọ hết như vậy, thọ khổ vui như vậy. Từ nơi kia mạng chung lại sanh nơi kia, lần lượt như vậy thọ sanh. Nơi đây hình sắc tướng mạo vô số các thứ sai khác như vậy, đều nhớ biết rõ ràng. Thí như có người từ nơi thôn xóm của mình lưu lạc đến nước khác,148

T22. 965c Chương ii. Tạp sự

thời gian ở tại đó, đi đứng, nói năng, im lặng như thế nào; rồi từ nước đó lại đến nước khác, đi đứng, nói năng, im lặng như thế nào; lần lượt trở lại nước kia, khỏi phải dụng lực một cách nhọc nhằn mà có thể nhớ biết hành trình các nước. Ta từ nước này đến nước kia, khi ở nước kia, đi như vậy, đứng như vậy, [965c] nói năng như vậy, im lặng như vậy; từ nước kia đến nước kế tiếp, khi ở nước đó, đi như vậy, đứng như vậy, nói năng như vậy, im lặng như vậy, lần lượt trở lại bổn quốc. Tỳ-kheo cũng như vậy, với định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, bằng trí túc mạng đã chứng có thể nhớ vô số trăm ngàn kiếp tất cả các sự việc. Đây là tỳ-kheo chứng đắc minh thứ nhất, vô minh diệt, minh pháp sanh, bóng tối tiêu mất, pháp sáng tỏ hiện. Đây là tỳ-kheo chứng đắc túc mạng trí minh. Tại sao vậy? Do tâm không phóng dật, siêng năng không biếng nhác, tâm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh. "Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, nhất tâm tu tập, chứng sanh tử trí, trí chứng thiên nhãn kia thanh tịnh, thấy chúng sanh chết nơi đây sanh nơi kia, hình sắc đẹp xấu, các nẻo lành dữ, tôn quý ti tiện, tùy theo nghiệp chúng sanh tạo, tất cả nhân duyên nghiệp báo đều biết hết. Như người này, thân tạo ác hành, khẩu tạo ác hành, tâm tạo ác hành, phỉ báng Hiền Thánh, tà mạng. Do quả báo tà kiến, nên đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Như chúng sanh này thân hành thiện, khẩu hành thiện, tâm niệm thiện, không phỉ báng Hiền Thánh, chánh kiến, tu tập chánh nghiệp, khi chết được sanh trong cõi trời người. Thiên nhãn thanh tịnh như vậy, thấy chúng sanh chết nơi đây sanh nơi kia, tùy theo nghiệp đã tạo, tất cả nghiệp nhân đều biết. Thí như nơi chỗ đất rộng lớn bằng phẳng tại đầu đường ngã tư, có một chỗ ngồi nhà cao vút, một người với đôi mắt sáng ở nơi đó. Thấy chúng sanh từ phương đông đến phương tây, từ phương tây đến phương đông, từ phương nam đến phương bắc, từ phương bắc đến phương nam. Cũng như vậy, tỳ-kheo dùng định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, thấy chúng sanh chết nơi đây sanh nơi kia, cho đến tùy theo chỗ tạo nghiệp của chúng sanh, tất cả nhân duyên nghiệp báo đều biết. Đây là tỳ-kheo chứng được minh thứ hai, vô minh đoạn, minh pháp sanh, bóng tối149

966a

tiêu mất, ánh sáng xuất hiện. Đây là chứng sanh tử trí minh, thấy chúng sanh chết nơi này sinh nơi kia. Tại sao vậy? Do không phóng dật, siêng năng không biếng nhác, tâm không thác loạn, ưa sống chỗ tịch tĩnh.

"Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, nhất tâm tu tập chứng vô lậu trí. Vị kia như thật biết Khổ thánh đế, Tập-Tận-Đạo đế; như thật biết hữu lậu, lậu tập, lậu tận, như thật biết con đường đưa đến lậu tận Đạo thánh đế. Vị kia biết như vậy, thấy như vậy, [966a1] tâm giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu; sau khi đã giải thoát, biết rằng, 'sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sanh.

' Thí như trong ao nước trong

có cây, đá, cá trạnh, các loài thủy tộc, đông tây du hành; người có mắt sáng thấy rõ cây, đá, cá trạnh: đây là cây đá, đây là cá trạnh du hành đây đó. Tỳ-kheo cũng như vậy, do định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, đặng vô lậu trí chứng, cho đến không trở lại tái sanh. Đây là tỳ-kheo chứng đắc minh thứ ba, vô minh đoạn, minh pháp sanh, bóng tối tiêu mất, ánh sáng hiện, gọi là vô lậu trí minh. Tại sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác, niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tịnh."1

1 Bản Hán, hết quyển 53.

150

CHƯƠNG III

NGŨ BÁCH KẾT TẬP

I. DUYÊN KHỞI

[966a19] Sau khi đức Thế Tôn Bát-niết-bàn giữa rừng Sa-la,1 trong khu vườn của người Mạt-la,2 thành Câu-thi,3 những người Mạt-la rửa xá-lợi4 của Phật xong, dùng kiếp-bối sạch gói lại, lấy năm trăm trương điệp theo thứ tự quấn lại, để trong kim quan bằng sắt, rồi đổ đầy dầu thơm vào; sau đó để xá-lợi vào giữa và đậy nắp lại. Rồi lại làm cái quách bằng gỗ, đặt kim quan vào giữa. Bên dưới chất một đống củi bằng loại gỗ thơm. Khi ấy, thủ lĩnh của người Mạt-la cầm lửa đốt. Bấy giờ, chư Thiên liền làm cho lửa tắt. Các Đại Mạt-la Tử khác lần lượt cầm cây đuốc lớn để đốt. Chư Thiên cũng đều dập tắt ngọn lửa. A-na-luật nói với những người Mạt-la rằng: "Không cần phải khổ nhọc như vậy. Chư Thiên dập tắt lửa của các ông."

Họ hỏi A-na-luật:

"Thưa Đại đức, vì sao chư Thiên lại dập tắt lửa?" 1 Sa-la lâm 娑羅林. Tăng kỳ 32: kiên cố lâm 堅固林. Thập tụng 60: sa-la song thọ 娑羅雙樹. Pāli: sālavana. Khu rừng của những cây sa-la, chỗ Phật nhập niếtbàn. Cây mọc từng cặp, nên gọi là sa-la song thọ 娑羅雙樹; Pāli: yamaka-sālā. 2 Mạt-la 末羅. Tên của một bộ tộc lớn thời Phật. Tăng kỳ, Thập tụng: Lực sỹ 力 士. Pāli: malla. Bộ tộc này chia làm hai nhánh. Một đóng thủ phủ ở Pāvā (Bahòa hay Ba-bà) và một ở Kusināra (Câu-thi-na). 3 Câu-thi thành 拘尸城. Ngũ phần: Câu-di thành 拘夷城. Tăng-kỳ: Câu-thi-na thành 拘尸那城 . Pāli: Kusinārā (Skt. Kuśinagara/ Kuśinagarī/Kuśigrāmaka, 拘 尸那竭: Câu-thi-na-kiệt). Thủ phủ của người Mạt-la. 4 Xá-lợi 舍利; Pāli: sarīra, thân thể, nhục thể. Đây nói nhục thân của Phật trước khi hỏa thiêu; không phải xá-lợi sau khi hỏa thiêu.

966b

A-na-luật trả lời:

"Vì Trưởng lão Ma-ha Ca-diếp cùng đại tỳ-kheo gồm năm trăm vị hiện trên lộ trình đến đây, còn đang ở giữa hai nước Ba-bà và Câuthi. [966b] Trưởng lão nghĩ rằng, 'Ta có thể thấy được xá-lợi Phật,