Tứ Phần Luật, quyển 6

khi chưa thiêu hay chăng?' Chư Thiên biết tâm niệm của Ca-diếp như vậy, cho nên đã dập tắt lửa.

"

Những người Mạt-la nói:

"Đại đức A-na-luật, nay tạm đình hoãn, chiều theo ý chư Thiên vậy."

Bấy giờ, Ma-ha Ca-diếp cùng đại tỳ-kheo Tăng gồm năm trăm vị đang trên đường đi giữa hai nước kia, gặp một người Ni-kiền1 cầm cành hoa mạn-đà-la2 từ chỗ đức Thế Tôn Niết-bàn ngược chiều đi đến. Ca-diếp thấy, bèn hỏi:

"Ông từ đâu đến đây?"

Người ấy trả lời: "Tôi từ thành Câu-thi đến." Ca-diếp lại hỏi: "Có biết đức Thế Tôn của chúng tôi không?" Trả lời: "Biết."

Lại hỏi: "Nay Ngài còn tại thế chăng?"

Trả lời: "Không còn tại thế. Nhập Niết-bàn trước đây bảy ngày rồi. Tôi từ đó cầm nhánh hoa này đến đây."

Ca-diếp nghe rồi, không vui. Trong số đó, có những tỳ-kheo chưa ly dục, nghe đức Thế Tôn đã Niết-bàn, liền gieo mình xuống đất. Cũng như cây bị chặt gốc ngã xuống; các vị chưa ly dục này cũng lại như vậy. Khóc than rằng: "Ôi! Đức Thiện thệ Niết-bàn sao quá sớm vậy? Ôi! Con mắt sáng của thế gian sao tắt nhanh vậy? Ôi! Chánh pháp mà chúng ta tuân thừa sao có thể diệt tận?" 1 Cf. Vin. ii. 184: một người ājīvaka, tà mạng ngoại đạo. 2 Mạn-đà-la hoa 曼陀羅華; Pāli: mandārava, loại hoa được coi là chỉ có ở trên Trời, không có trong thế gian này.

152

T22. 966b Chương iii. Ngũ bách kết tập

Có vị lăn tròn dưới đất. Cũng như khúc cây, các tỳ-kheo chưa ly dục này cũng lại như vậy. Than khóc sầu não rằng: "Ôi! Đức Thiện thệ sao Niết-bàn quá sớm vậy?"

Khi ấy Bạt-nan-đà Thích tử1 cũng ở trong chúng, nói với các tỳkheo: "Thôi đủ rồi! Các Trưởng lão, đừng khóc nữa, đừng quá ưu sầu. Chúng ta nay đã thoát khỏi vị Ma-ha-la2 ấy rồi. Lão ấy khi còn sống thường dạy chúng ta: 'Cái này nên; cái này không nên. Phải làm điều này, không được làm điều này.

' Nay chúng ta được tự do

làm theo ý muốn của mình. Muốn làm thì làm, không muốn làm thì thôi."

Đại Ca-diếp nghe như vậy không vui, liền bảo các tỳ-kheo rằng: "Hãy đứng lên! Nhanh chóng cầm y bát để kịp thời thấy xá-lợi của đức Thế Tôn trước khi chưa thiêu."

Các tỳ-kheo nghe Ca-diếp nói liền vội vã ôm cầm y bát để đi. Đại Ca-diếp cùng năm trăm vị đến thành Câu-thi rồi, ra khỏi thành, vượt qua sông Hê-lan-nhã,3 đến chùa Thiên quan,4 chỗ tôn giả Anan, nói: "Này A-nan, tôi muốn kịp thấy xá-lợi Thế Tôn khi chưa thiêu." 1 Bạt-nan-đà Thích tử, người được đề cập rất nhiều trong các nhân duyên Phật chế giới. Nhưng, Vin.ii. 184 nói: Subhadda, một tỳ-kheo xuất gia khi tuổi đã già, nói lên điều này. Đây không phải là Subhadda (Tu-bạt), người Bà-la-môn được Phật độ cuối cùng, mà nguyên là một người thợ hớt tóc. Một số điều luật Phật chế do việc làm sai trái của ông này.

2 Ma-ha-la 摩訶羅; Phiên dịch danh nghĩa 5 (tr.1137c16): "Đây gọi là vô tri 無 知.

" Phiên âm từ Skt. mahālla: người già yếu, già lão, vô tri. 3 Hê-lan-nhã 醯蘭若. Pāli: Hiraññavatī (Skt. Hiraṇyavatī). Tăng-kỳ: Hi-liên-thiền 熙連禪 (Kim hà). Con sông ở bìa rừng Sa-la, chỗ Phật nhập niết-bàn. 4 Thiên quan tự 天觀寺. Trường A-hàm, đã dẫn: 天冠寺. "Sau khi qua sông Hiliên-thiền, đến chùa Thiên quan thì hoả thiêu. " Pl.: Makuṭa-(bandhana)-cetiya,

đền thờ phía đông ngoài thị trấn Kusinagara.

153

966c

Tôn giả A-nan trả lời: "Muốn kịp thấy xá-lợi của đức Thế Tôn khi chưa thiêu, thật là khó. Vì sao vậy? Xá-lợi đức Thế Tôn đã được tắm rửa, được bọc bằng kiếp-bối mới, rồi dùng năm trăm [966c] trương điệp tuần tự quấn lại, để trong kim quan bằng sắt, đổ đầy bằng dầu thơm, rồi để vào trong một cái quách bằng gỗ. Dưới cái quách chất một đống củi bằng cây thơm. Nay sắp sửa đốt. Cho nên khó có thể thấy được."

Bấy giờ, Đại Ca-diếp từ từ bước đến chỗ kim quan đựng xá-lợi của Phật. Khi ấy cái quan và cái quách liền tự mở ra, chân đức Thế Tôn hiện ra. Đại Ca-diếp thấy dấu bánh xe dưới bàn chân Thế Tôn có vết bẩn, liền hỏi Tôn giả A-nan: "Nhan dung của đức Thế Tôn đoan chánh, thân thể bằng sắc vàng, ai làm bẩn dấu bánh xe dưới chân?" Tôn giả A-nan trả lời với Đại Ca-diếp:

"Bạch Đại đức Ca-diếp, tâm người nữ1 mềm yếu. Khi kính lễ đức Thế Tôn, người ấy khóc. Nước mắt rớt xuống đó, rồi lấy tay nắm nên làm bẩn chân đức Thế Tôn."

Đại Ca-diếp nghe nói, không vui, rồi kính lễ dưới chân đức Thế Tôn. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, chư Thiên, đại chúng cũng đều kính lễ chân đức Thế Tôn. Bấy giờ, chân đức Thế Tôn hoàn lại trong kim quan, không còn hiện nữa. Đại Ca-diếp buồn than, nói kệ, nhiễu quanh kim quan bảy vòng, rồi lửa không châm mà tự nhiên cháy.

Đại Ca-diếp, sau khi lễ hỏa thiêu xá-lợi rồi, vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, kể lại rằng:

"Trên đường đi về đây, tôi nghe Bạt-nan-đà nói với các tỳ-kheo như sau: 'Thôi đủ rồi! Các Trưởng lão, đừng khóc nữa, đừng quá ưu sầu. Chúng ta nay đã thoát khỏi vị Ma-ha-la ấy rồi. Lão ấy khi còn sống thường dạy chúng ta: Cái này nên, cái này không nên; phải làm điều này, không được làm điều này. Nay chúng ta được tự 1 Trường A-hàm, đd., "có một lão mẫu."

154

T22. 967a Chương iii. Ngũ bách kết tập do làm theo ý muốn của mình. Muốn làm thì làm, không muốn làm thì thôi.

'"

Đại Ca-diếp nói: "Nay, chúng ta hãy cùng nhau luận Pháp, Tỳ-ni. Chớ để cho ngoại đạo nói thêm nhiều điều, biếm nhẽ rằng, 'Pháp

và Luật của Sa-môn Cù-đàm như khói. Khi Thế Tôn ấy còn sống, mọi người cùng học giới. Nay người ấy mất rồi, không còn ai học giới nữa.

' Các Trưởng lão, nay hãy lựa chọn các tỳ-kheo đa văn, trí tuệ, là những vị A-la-hán."

II. A-NAN

Bấy giờ, chọn được bốn trăm chín mươi chín vị đều là A-la-hán, đa văn trí tuệ. Các tỳ-kheo đề nghị: "Nên chọn tôn giả A-nan ở trong số này." Đại Ca-diếp nói: "Chớ chọn A-nan vào trong số đó." Hỏi: "Vì sao vậy?"

Đáp: "Vì A-nan còn có ái, nhuế, bố, si. Người có ái nhuế bố si thì không nên chọn vào trong số đó." Khi ấy, các tỳ-kheo lại nói: "Tôn giả A-nan là người cúng dường1 Phật, thường đi theo Phật, đích thân thọ nhận giáo pháp từ đức Thế Tôn. Đây đó, những chỗ nghi vấn, chắc chắn tôn giả đã thưa hỏi đức Thế Tôn. Vậy nên cần được chọn vào trong số đó. "

Rồi Tôn giả được chọn vào trong số. Các tỳ-kheo đều nghĩ,

"Chúng ta nên chọn chỗ nào mà tập hội để luận [967a1]Pháp và Tỳ-ni, chỗ mà ẩm thực và ngọa cụ được đầy đủ không thiếu?" Tất cả đều nói, "Chỉ có thành Vương-xá là nơi

mà phòng xá, ẩm thực và ngọa cụ được đầy đủ dồi dào. Nay chúng ta nên đến đó tập hợp để luận Pháp và Tỳ-ni." 1 Cúng dường 供養; chỉ (người) phục vụ, hay thị giả. Pāli: upaṭṭhāka; xem Phần III, Ch.III, An cư.

155

967a

Bấy giờ, Đại Ca-diếp liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Các tỳ-kheo này được Tăng sai. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng đến thành Vương-xá tập hội để luận Pháp và Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch.

"

Tác bạch rồi, tất cả đều đến Tỳ-xá-ly.

Khi ấy, A-nan đang trên đường đi, nơi chỗ thanh vắng, tâm tự suy nghĩ rằng,

"Ví như con nghé mới sanh còn bú sữa, cùng năm trăm con bò lớn đồng đi. Nay ta cũng như vậy. Là hàng hữu học, còn có việc phải làm,1 mà cùng đi với năm trăm vị A-la-hán!" Bấy giờ, các Trưởng lão đều đến Tỳ-xá-ly. A-nan cũng đang trụ tại Tỳ-xá-ly. Các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, quốc vương, đại thần, các bà-la-môn, ngoại đạo đều đến thăm hỏi. Mọi người tụ hội đông đảo.

Bấy giờ, có tỳ-kheo Bạt-xà Tử2 có đại thần lực, đã đặng thiên nhãn, biết được tâm trí của người khác, suy nghĩ: "Hiện nay, A-nan cũng đang ở tại Tỳ-xá-ly. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, quốc vương đại thần, các bà-la-môn ngoại đạo đều đến thăm hỏi. Mọi người tụ hội đông đảo. Nay ta nên quán sát xem A-nan là người hữu dục hay vô dục?" Sau khi quán sát biết A-nan là người hữu dục chứ chẳng phải vô dục. Tỳ-kheo lại nghĩ, "Nay ta nên khiến cho Anan sanh tâm yểm ly. " Vì muốn khiến tôn giả A-nan sanh tâm yểm ly, nên Bạt-xà Tử liền nói bài kệ:

Dưới gốc cây chỗ khuất,

Tâm tư hướng Niết-bàn.

Tọa thiền đừng buông lung.

Nói nhiều để làm gì?

1 Hữu tác 有作. Vì còn phải tu tập. Khi một vị chứng quả A-la-hán, vị ấy được nói là "Đã làm những điều cần làm" (Pāli: kataṃ karanīyaṃ: sở tác dĩ biện). 2 Bạt-xà Tử 跋闍子; Pāli: Vajjiputta. Vị tỳ-kheo này thuộc vương tộc Licchavī, dòng họ Vajjī.

156

T22. 967b Chương iii. Ngũ bách kết tập

Tôn giả A-nan nghe tỳ-kheo Bạt-xà Tử nói pháp yểm ly rồi, liền ở riêng một mình, tinh tấn không buông lung, tịch nhiên, không loạn động.

Đây là pháp vị tằng hữu1 của A-nan: Bấy giờ, Tôn giả A-nan ở chỗ đất trống, trải giường dây, hầu hết suốt đêm đi kinh hành, đến lúc gần sáng, khi tướng bình minh sắp xuất hiện, thân mỏi mệt, nghĩ rằng,

"Nay ta quá mỏi mệt, cần ngồi một chút. " Nghĩ xong, liền

ngồi; rồi nghiêng mình muốn nằm. Trong khoảnh khắc, khi đầu chưa đến gối, bỗng nhiên tâm đắc vô lậu giải thoát. Đây là pháp vị tằng hữu của tôn giả A-nan.

A-nan đắc A-la-hán rồi, liền nói kệ:

Đa văn, nói rất nhiều.

Thường hầu hạ Thế Tôn.

[967b] Đã đoạn sanh tử xong

Nay Cù-đàm2 muốn nằm.

III. TẬP TĂNG

Các tỳ-kheo từ Tỳ-xá-ly đến thành Vương-xá, nói: "Trước khi luận Pháp và Tỳ-ni, chúng ta cần làm việc gì? Sửa soạn phòng xá, ngọa cụ trước, hay luận Pháp, Tỳ-ni trước?" Tất cả đều nói, tu bổ phòng xá, ngọa cụ trước. Bấy giờ, Đại Ca-diếp vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng. Trong số này, Đà-hê-la Ca-diếp làm Thượng tọa. Trưởng lão Bàbà-na là Thượng tọa thứ hai.3 Đại Ca-diếp là Thượng tọa thứ ba. Trưởng lão Đại Châu-na là Thượng tọa thứ tư. 1 Pháp đặc biệt duy chỉ A-nan có. Xem Trung A-hàm 8, kinh 33 "Thị giả" .

Trường A-hàm 4, (tr.25c21): Phật nói 4 pháp kỳ đặc của A-nan. Cf. D.ii. 145: cattārome bhikkhave acchariyā abbhutā dhammā ānande. 2 A-nan thuộc Vương tộc họ Thích, nên tự gọi mình là Cù-đàm. 3 Đà-hê-la Ca-diếp 陀醯羅迦葉, Bà-bà-na 婆婆那, và Đại Châu-na 大周那. Tăng kỳ 32 (tr.490c21): ba vị Thượng thủ, thứ tự: Đại Ca-diếp 大迦葉, Na-đầu-157

967b

Bấy giờ, Đại Ca-diếp biết rành Tăng sự, liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng tập hợp để luận Pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch."

Khi ấy, tôn giả A-nan liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay, bạch Đại Ca-diếp: "Tôi trực tiếp nghe từ đức Phật, ghi nhớ lời Phật có dạy rằng, 'Từ nay về sau, vì các tỳ-kheo bỏ các giới nhỏ tiểu tiết. '"1

Ca-diếp hỏi A-nan:

"Ông có hỏi đức Thế Tôn, giới nào là giới nhỏ tiểu tiết hay không?"

Tôn giả A-nan trả lời:

"Lúc ấy tôi sầu ưu nên quên, không hỏi điều đó." Các tỳ-kheo đều nói:

"Đến đây. Tôi sẽ nói với ông, trong giới nhỏ tiểu tiết." Hoặc có vị nói, trừ bốn ba-la-di, ngoài ra là giới nhỏ tiểu tiết. Hoặc nói, trừ bốn ba-la-di và mười ba sự, ngoài ra là giới nhỏ tiểu tiết. Hoặc nói, trừ bốn ba-la-di, mười ba sự, và hai bất định, ngoài ra là giới nhỏ tiểu tiết. Hoặc nói, trừ bốn ba-la-di, mười ba sự, hai bất định, và ba mươi sự, ngoài ra là giới nhỏ tiểu tiết. Hoặc nói, trừ bốn ba-la-di, cho đến chín mươi sự, ngoài ra là giới nhỏ tiểu tiết. Đại Ca-diếp bảo các tỳ-kheo:

lô 那頭盧, Ưu-ba-na-đầu-lô 優波那頭盧. Thập tụng 60 (tr. 446a4), bốn vị Thượng thủ của Diêm-phù-đề: đệ nhất Thượng tọa, trưởng lão A-nhã Kiều-trầnnhư; đệ nhị Thượng tọa, trưởng lão Quân-đà; đệ tam Thượng tọa, trưởng lão Thập Lực Ca-diếp; đệ tứ Thượng tọa, trưởng lão Ma-ha Ca-diếp. 1 Tạp toái giới 雜碎戒. Trường A-hàm 4 (tr.26a 29): tiểu tiểu giới. Pāli: khudānukhudakāni sikhāpadāni, các học xứ nhỏ, và không quan trọng. 158

T22. 967c Chương iii. Ngũ bách kết tập

"Các Trưởng lão! Nay, trong chúng mỗi vị nói một cách, không biết giới nào là giới nhỏ tiểu tiết. Từ nay về sau, nên cùng nhau lập ước chế: 'Nếu trước đây, những gì đức Phật không chế cấm thì nay không nên chế cấm. Trước đây những gì đức Phật chế cấm thì nay không nên hủy bỏ. Nên tùy thuận học tập những gì mà đức Phật đã quy định."

Đại chúng đều lập chế hạn như vậy.

Đại Ca-diếp1 nói với A-nan:

"Ông là người đầu tiên thỉnh cầu Phật độ người nữ xuất gia ở trong Phật Pháp, mắc tội đột-kiết-la. Nay nên sám hối." Tôn giả A-nan trả lời:

"Bạch Đại đức, điều này tôi không cố ý làm. Ma-ha Ba-xà-ba-đề có đại ân đối với đức Phật. [967c] Phật mẫu qua đời, nuôi nấng Thế Tôn. Bạch Đại đức, nay tôi đối với việc này, không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên xin sám hối."2

Đại đức Ca-diếp lại nói:

"Ông khiến Thế Tôn phải ba lần yêu cầu ông làm thị giả, mà ông nói không làm, phạm đột-kiết-la tội. Nay ông nên sám hối." Tôn giả A-nan trả lời với Đại Ca-diếp:

"Điều này, tôi không cố ý làm. Bởi vì làm thị giả Phật là việc rất khó, nên tôi nói là tôi không thể. Nay, tôi đối với việc này, không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên xin sám hối. "

Đại đức Ca-diếp lại nói:

"Ông vá y tăng-già-lê cho đức Phật, dùng chân đạp để vá, mắc tội đột-kiết-la. Nay phải sám hối.

"

1 Luật Pāli, Vin. ii. 189, các tỳ-kheo trưởng lão nêu tội, không phải chỉ một mình Đại Ca-diếp. Trong đây, chỉ luận 5 tội đột-kiết-la của A-nan. Thập tụng 60, đã dẫn, 6 đột-kiết-la.

2 Thập tụng 60: A-nan trả lời: "Quá khứ chư Phật đều có đủ bốn chúng. Thế Tôn của chúng ta hiện tại sao lại không? Vì vậy tôi ba lần thỉnh cầu." 159

967c

A-nan trả lời Đại đức Ca-diếp:

"Điều này, tôi không cố ý làm. Chẳng phải tôi có tâm khinh mạn mà làm như vậy. Vì không có ai cầm nên tôi phải làm như vậy. Nay, tôi đối với việc này, không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên xin sám hối.

"

Ca-diếp nói:

"Đức Thế Tôn muốn Niết-bàn, ba phen nói với ông. Ông không thỉnh đức Thế Tôn ở lại thế gian một kiếp hay hơn một kiếp, để cho vô số người được lợi ích, vì thương tưởng thế gian, vì sự an lạc cho chư thiên, nhân loại. Ông mắc tội đột-kiết-la. Nay phải sám hối. "

Tôn giả A-nan thưa:

"Bạch Đại đức Ca-diếp, điều này không phải tôi cố làm, mà do Ma ám tâm tôi, khiến tôi không thỉnh Phật ở đời thêm nữa. Trong đây, tôi không tự thấy có tội, nhưng vì kính tín Đại đức, nên xin sám hối."

Ca-diếp lại nói: "Đức Thế Tôn bảo ông lấy nước, ông không lấy, mắc tội đột-kiết-la. Nay phải sám hối." A-nan thưa:

"Điều này không phải tôi cố ý làm. Nhưng vì lúc ấy có năm trăm chiếc xe đi ngang qua phía trên dòng nước, nên nước bị đục. Sợ đức Thế Tôn uống bị bệnh, nên tôi không lấy." Ca-diếp nói:

"Khi ấy ông lấy thì hoặc do oai thần của Phật, hoặc chư Thiên khiến cho nước được trong.

"

A-nan nói:

"Trong đây, tôi không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên xin sám hối."

Ca-diếp lại nói:

"Ông không thưa hỏi đức Thế Tôn, giới nhỏ tiểu tiết, là những giới nào, mắc tội đột-kiết-la. Nay nên sám hối."160

T22. 968a Chương iii. Ngũ bách kết tập Ông A-nan thưa:

"Điều này, chẳng phải tôi cố ý làm, mà vì lúc ấy tôi sầu ưu, không nhớ để thưa hỏi đức Thế Tôn giới nào là giới nhỏ, tiểu tiết. Trong đây, tôi không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên xin sám hối."

Ca-diếp lại nói:

"Ông không ngăn người nữ, để cho họ làm bẩn chân đức Phật. Mắc tội đột-kiết-la. Nay phải sám hối. "

Tôn giả A-nan thưa:

"Điều này chẳng phải tôi cố làm, mà là do người nữ tâm mềm yếu nên khi kính lễ chân Phật, [968a1] khóc chảy nước mắt, lấy tay lau, làm bẩn chân đức Phật. Trong đây tôi không tự thấy có tội. Nhưng vì kính tín Đại đức nên nay xin sám hối." IV. TẬP LUẬT TẠNG

Khi ấy, Đại Ca-diếp liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hỏi Ưu-ba-ly pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch." Khi ấy Ưu-ba-ly liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Thượng tọa Ca-diếp hỏi, tôi đáp. Đây là lời tác bạch." Đại Ca-diếp liền đặt câu hỏi: "Giới ba-la-di thứ nhất, duyên khởi tại chỗ nào? Ai là người phạm đầu tiên?"

Ưu-ba-ly trả lời:

"Duyên khởi, đầu tiên tại Tỳ-xá-ly. Tu-đề-na Ca-lan-đà Tử là người phạm đầu tiên."

161

968a

"Giới thứ hai, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại thành Vương-xá. Tỳ-kheo Đà-ni-già,1 con ông thợ đồ gốm, phạm đầu tiên."

Lại hỏi: "Giới thứ ba, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại Tỳ-xá-ly. Tỳ-kheo bên sông Bà-cầu phạm đầu tiên." Lại hỏi: "Giới thứ tư, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại Tỳ-xá-ly. Tỳ-kheo bên sông Bà-cầu phạm đầu tiên." Lại hỏi: "Giới thứ nhất của tăng tàn, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Ca-lưu-đà-di là người phạm đầu tiên." Như vậy, lần lượt tùy theo chỗ phát khởi đầu tiên như phần đầu đã nói.

Lại hỏi: "Giới thứ nhất, bất định pháp, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Người phạm đầu tiên là Ca-lưu-đà-di." Giới thứ hai cũng vậy.

Lại hỏi: "Ni-tát-kỳ ba-dật-đề, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo phạm đầu tiên." Như vậy, lần lượt, như phần đầu đã nói. Lại hỏi: "Ba-dật-đề, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại Thích-sí-sấu. Tỳ-kheo Tượng Lực Thích tử là người phạm đầu tiên."

Như vậy, lần lượt, như phần đầu đã nói. Lại hỏi: "Ba-la-đề-đề-xá-ni duyên khởi đầu tiên ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc là duyên khởi." Thứ hai, thứ ba, thứ tư, như phần đầu đã nói. Lại hỏi: "Thứ nhất, chúng học pháp, duyên khởi đầu tiên ở đâu?" 1 Đà-ni-già 陀尼伽. Trên kia, phiên âm là Đàn-nị-ca. 162

T22. 968b Chương iii. Ngũ bách kết tập "Tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo phạm đầu tiên." Như vậy, lần lượt, như phần đầu đã nói. Giới riêng của tỳ-kheo-ni, như luật đã nói. Lại hỏi: "Đầu tiên cho phép thọ đại giới, duyên khởi ở chỗ nào?" "Tại Ba-la-nại, năm tỳ-kheo."

Lại hỏi: "Đầu tiên cho phép thuyết giới ở đâu?" "Tại thành Vương-xá, vì các niên thiếu tỳ-kheo." Lại hỏi: "Đầu tiên cho phép an cư ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo là duyên khởi." Lại hỏi: "Ban đầu duyên khởi tự tứ ở đâu?" [968b] "Tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo là duyên khởi." Như vậy, lần lượt hỏi cho đến Tỳ-ni tăng nhất.1 Bấy giờ, các vị tập hợp tất cả phần việc của tỳ-kheo thành một nhóm gọi là "Luật tỳ-kheo.

" Phần việc của tỳ-kheo-ni thành một nhóm gọi là "Luật tỳ-kheo-ni.

"

Tất cả các pháp liên hệ thọ giới thành một nhóm gọi là "Kiền độ Thọ giới.

" Tất cả các pháp bố-tát thành một nhóm gọi là "Kiền độ Bố-tát.

"

Tất cả các pháp an cư thành một nhóm gọi là "Kiền-độ An cư. " Tất

cả các pháp tự tứ thành một nhóm gọi là "Kiền độ Tự tứ. "

Tất cả các pháp liên hệ sử dụng da thuộc thành một nhóm gọi là "Kiền-độ Da thuộc.

" Tất cả các pháp liên hệ y phục thành một nhóm gọi là "Kiền độ Y.

"

Tất cả các pháp liên hệ sự dùng thuốc thành một nhóm gọi là "Kiền độ Dược.

" Tất cả các pháp liên hệ Ca-thi-na y thành một nhóm gọi là "Kiền độ Ca-thi-na y.

" Hai bộ luật, tất cả những Kiền độ, Điều bộ, Tỳ-ni Tăng nhất, tập hợp lại gọi là "Tỳ-ni tạng. "

1 Tỳ-ni tăng nhất, chương VI, phần IV, luật Tứ phần. 163

968b

V. TẬP KINH TẠNG

Bấy giờ, Đại Ca-diếp liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hỏi A-nan pháp Tỳni. Đây là lời tác bạch." Khi ấy, Tôn giả A-nan liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Đại Ca-diếp hỏi, tôi trả lời. Đây là lời tác bạch."

Đại đức Ca-diếp liền hỏi A-nan:

"Kinh Phạm động1 được nói ở chỗ nào? Tăng nhất,2 nói ở đâu? Tăng thập,3 nói tại chỗ nào? Kinh nói về việc thế giới thành bại,4 nói ở đâu? Kinh Tăng-kỳ-đà, 5 nói ở chỗ nào? Kinh Đại nhân duyên,6 nói ở đâu? Kinh Thiên đế Thích hỏi,7 nói ở đâu?" Tôn giả A-nan đều trả lời như được nói trong Kinh Trường A-hàm. Các vị liền tập hợp tất cả các kinh dài lại gọi là "Trường A-hàm" ,

tất cả kinh trung gọi là "Trung A-hàm.

" Từ một sự, cho đến mười

1 Kinh Phạm động 梵動經. Trường A-hàm 14, kinh số 21, Phạm động, No 1(21). Tương đương Pāli, D.1. Brahmajāla-suttanta. 2 Kinh Tăng nhất 增一經. Trường A-hàm 9, kinh số 11, Tăng nhất, No (11). Tương đương Pāli, không có. Như kinh Thập thượng, No 1(10) 3 Kinh Tăng thập 增十經. Trường A-hàm 9, kinh số 10, Thập thượng, No 1(10). Tương đương Pāli, D. 34. Dasuttara-suttanta. 4 Kinh Thế giới thành bại 世界成敗經. Trường A-hàm 18-22, kinh số 30, Thế ký, No 1(30). Không có Pāli tương đương.

5 Kinh Tăng-kỳ-đà 僧祇陀經. Trường A-hàm 8, kinh số 9, Chúng tập, No 1(9). Tương đương Pāli, D. 33. Saṅgīti-suttanta. 6 Kinh Đại nhân duyên 大因緣經. Trường A-hàm 10, kinh số 13, Đại duyên phương tiện, No 1(13). Tương đương Pāli, D. 15. MahāNidāna-suttanta. 7 Kinh Thiên đế Thích vấn 天帝釋問經. Trường A-hàm 10, kinh số 14, Thích Đề-hoàn Nhân vấn, No (14). Tương đương Pāli, D. 21. Sakkapañha-suttanta. 164

T22. 968b Chương iii. Ngũ bách kết tập

sự; từ mười sự cho đến mười một sự gọi là "Tăng nhất. " Nhặt

lượm1 những điều liên quan đến tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưubà-di, chư Thiên, Đế Thích, Ma, Phạm vương, tập lại gọi là "Tạp A-hàm.

"

Như thị sanh kinh,2 Bổn kinh,3 Thiện nhân duyên kinh,4 Phương đẳng kinh,5 Vị tằng hữu kinh,6 Thí dụ kinh,7 Ưu-bà-đề-xá kinh,8 Cú nghĩa kinh, 9 Pháp cú kinh, 10 Ba-la-diên kinh, 11 Tạp nan kinh, 12 Thánh kệ kinh13: các kinh như vậy tập hợp lại thành Tạp tạng. Có nạn không nạn ràng buộc tương ưng với nhau, tập hợp lại thành A-1 Tạp 雜; được hiểu là "nhặt lượm những điều tạp toái, linh tinh" , sát nghĩa Skt.

saṃykta (Pāli: saṃyutta): liên kết những sự kiện có liên hệ nhau: tương ưng. 2 Như thị sanh kinh 如是生經. Skt. itivṛttaka/ ityukta, Pāli: itivuttka, 1 trong 9 hay 12 phần giáo; phiên âm là y-đế-mục-đa-già, cũng dịch là bản sự, gồm những chuyện cổ không thuộc bản sanh.

3 Bổn kinh 本經. Skt. Pāli: jātaka, chỉ bản sanh truyện, những chuyện về tiền thân của Phật.

4 Thiện nhân duyên kinh 善因緣經. Skt. nidāna, tập họp những giải đáp của Phật do các đệ tử hỏi trong nhiều nhân duyên khác nhau. 5 Phương đẳng kinh 方等經. Skt. vaipulya, âm là tỳ-phật-lược, dịch là phương đẳng hay phương quảng, xiển dương nghĩa lý quảng đại bình đẳng, tức diễn rộng nhưng ẩn ý vi mật trong các lời dạy của Phật.

6 Vị tằng hữu kinh 未曾有經. Skt. adbhuta-dharma, âm a-phù-đa-đạt-ma, tập họp những điều ly kỳ, hiếm có trên đời.

7 Thí dụ kinh 譬喻經. Skt. avadāna, âm a-ba-đà-na, gồm những chuyện ngụ ngôn để răn dạy đạo đức.

8 Ưu-bà-đề-xá kinh 優婆提舍經. Skt. upadeśa, dịch là luận nghị, giải thích và biện luận ý nghĩa lời Phật.

9 Cú nghĩa kinh 句義經. Skt. padārtha, không có Hán. 10 Pháp cú kinh 法句經. Skt. dharmapada, tuyển tập những bài kệ của Phật. 11 Ba-la-diên kinh 波羅延經. Tương đương Pāli: Pārāyana-vagga (phẩm đáo bỉ ngạn), phẩm thứ năm của Suttanipāta, Tiểu bộ Pāli (Khuddaka-Nikāya). 12 Tạp nan kinh 雜難經. Không có Hán.

13 Thánh kệ kinh 聖偈經. Tương đương Pāli: Theragathā (Trưởng lão kệ) và Therīgathā (Trưởng lão ni kệ), tuyển tập những bài kệ của các Thánh đệ tử, thuộc Tiểu bộ Pāli (Khuddaka-Nikāya).

165

968c

tỳ-đàm tạng. Bấy giờ, những lời dạy của đức Phật được tập hợp lại thành Ba tạng.

VI. PHÚ-LÂU-NA

Bấy giờ, Trưởng lão Phú-la-na1 nghe tại thành Vương-xá, có năm trăm vị A-la-hán cùng nhau tập hợp Pháp Tỳ-ni, liền cùng năm trăm vị tỳ-kheo, đến thành Vương-xá, chỗ Đại Ca-diếp nói: "Tôi nghe Đại đức cùng năm trăm vị A-la-hán cùng nhau tập hợp [968c] Pháp Tỳ-ni, tôi cũng muốn dự nghe pháp." Đại Ca-diếp, vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng vì số tỳ-kheo này hỏi lại Ưu-ba-ly, cho đến tập hợp thành ba Tạng như trên đã nói.

Phú-la-na thưa Đại đức Ca-diếp rằng:

"Tôi nhất trí tất cả, chỉ trừ tám việc. Thưa Đại đức, chính tôi nghe từ đức Phật và nhớ kỹ không quên, đức Phật cho phép: ngủ với thức ăn, nấu thức ăn trong giới, tự mình nấu thức ăn, tự mình lấy thức ăn, thọ thực lúc sáng sớm, từ người kia mang thức ăn đến, nếu có tạp quả hoặc nước trong ao chảy ra mà có vật có thể ăn được thì được ăn.2 Tám trường hợp trên Phật đều cho phép không làm pháp dư thực mà được ăn.

"

Đại Ca-diếp trả lời:

"Thật đúng như lời thầy nói. Đức Thế Tôn vì lúc mất mùa, lúc gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó, đã từ mẫn đối với tỳkheo nên cho phép tám việc như vậy. Khi nào được mùa lúa gạo 1 Phú-la-na 富羅那. Vin. ii. 289: bấy giờ, Trưởng lão Purāṇa cùng với 500 tỳkheo từ Nam sơn (Dakkhiṇāgiri) về Vương-xá để tham dự kết tập. Vị Trưởng lão này không được đồng nhất với Tôn giả Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, cũng gọi là Mãn Từ Tử (Skt. Pūrṇa-maitrāyani-putra, Pāli: Puṇṇa-Mantāni-putta), 1 trong 10 Đại đệ tử. Ngũ phần 30 (tr.191c19).

2 Xem Phần III, ch. VII. Thuốc, 9. Tám sự cho phép. Xem đoạn sau, phần IV, chương VI. Tì-ni tăng nhất, mục bốn pháp.

166

T22. 968c Chương iv. Thất bách kết tập

đầy đủ thức ăn nhiều thì Phật liền chế cấm, không cho phép làm như vậy."

Phú-la-na lại nói:

"Thưa Đại đức Ca-diếp, đức Thế Tôn là bậc Nhất thiết tri kiến, không bao giờ cấm rồi lại mở; mở rồi lại cấm." Đại Ca-diếp trả lời:

"Vì đức Thế Tôn là bậc Nhất thiết trí kiến nên mới cấm rồi lại mở, mở rồi lại cấm. Này Phú-la-na, chúng ta nên lập chế ước như vầy: Những gì đức Phật không cấm thì không nên cấm. Những gì đức Phật chế cấm thì không nên hủy bỏ. Nên tùy thuận học tập những chế giới của đức Phật."1

Tại thành Vương-xá, năm trăm vị A-la-hán, cùng nhau kiết tập Pháp Tỳ-ni, cho nên gọi là: "Tập Pháp Tỳ-ni ngũ bách nhân." 1 Ngũ phần, và Cūḷavagga còn kết thêm pháp phạm-đàn (brahmadaṇḍa). 167

CHƯƠNG IV

THẤT BÁCH KẾT TẬP

I. DUYÊN KHỞI

[968c19] Sau khi đức Thế Tôn Bát-Niết-bàn một trăm năm, tại Tỳxá-ly, các tỳ-kheo người Bạt-xà Tử1 thi hành mười việc, nói là pháp thanh tịnh, được đức Phật cho phép: được phép dùng hai ngón tay lấy thức ăn, được phép giữa xóm làng, được phép trong chùa, được phép về sau hứa khả, được phép thường pháp, được hòa, được phép muối ngủ chung, được phép uống rượu xà-lâu-la, được phép chứa ngọa cụ không cắt rọc, được nhận vàng bạc.2 Ngày bố-tát, đàn-việt cúng vàng bạc, họ chia cho nhau.

Bấy giờ, có Da-xá Ca-na Tử3 nghe tỳ-kheo Tỳ-xá-ly làm việc như vậy, liền đến chỗ tỳ-kheo người Bạt-xà, thì thấy họ khuyên đàn-việt khi bố-tát cúng dường vàng bạc cho chúng Tăng. Giữa Tăng, họ xướng, chia phần cho tỳ-kheo Già-na Tử. Tỳ-kheo liền nói: "Tôi không nhận."

"Tai sao vậy?"

"Sa-môn Thích tử không được thọ nhận và cất giữ vàng bạc. Samôn Thích tử xả bỏ châu báu, không đắm nơi sự trang sức đẹp. "

Vào một ngày khác, họ phân chia xong, mang đến cho tỳ-kheo [969a1] Già-na Tử. Già-na Tử nói:

1 Bạt-xà Tử 跋闍子. Ngũ phần 30: Bạt-kỳ 跋耆. Tăng kỳ 33: các tỳ-kheo Trưởng lão tại Tăng-già-lam Sa đôi, Tỳ-xá-ly 長老比丘在毘舍離沙堆僧伽藍. Pāli: vesālikā vajjiputtakā.

2 Ngũ phần 30 (tr.192a28). Thập tụng 60 (tr. 450a30). Vin.ii. 294. Xem giải thích ở đoạn sau.

3 Da-xá ca(già)-na Tử 耶舍迦(伽)那子. Ngũ phần: Da-xá Ca-lan-đà Từ 耶舍迦 蘭陀子. Tăng kỳ: Trì luật Da-xá 持律耶舍. Thập tụng: Da-xá-đà-ca-lan-đề Tử 耶舍陀迦蘭提子Pāli: Yasa-Kākaṇḍakaputta, đệ tử của A-nan.

969a

"Tôi không cần. Trước đây tôi đã nói Sa-môn Thích tử xả bỏ châu báu, không trang sức đẹp đẽ.

"

Họ liền nói:

"Ưu-bà-tắc nơi Tỳ-xá-ly giận. Thầy đến giáo hóa khiến cho họ hoan hỷ."

Rồi sai người cùng đi. Tỳ-kheo Da-xá Già-na Tử đến Tỳ-xá-ly, chỗ ưu-bà-tắc, nói:

"Thật sự các người giận lời nói của tôi phải không? Tôi nói: Samôn Thích tử không được nhận lấy vàng bạc, xả bỏ trân bảo, không trang sức đẹp đẽ. Này ưu-bà-tắc, khi đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, bấy giờ trong cung, quần thần của vua tập họp nói: Samôn Thích tử được nhận vàng bạc, không xả bỏ châu báu, trang sức đẹp. Bấy giờ, trong nhóm quần thần kia có đại trưởng giả Châu Kế1 nói với các đại thần rằng: 'Không được nói Sa-môn Thích tử được nhận lấy vàng bạc, không xả bỏ châu báu, đắm say vào việc trang sức cho đẹp. Tại sao vậy? Vì Sa-môn Thích tử không những không được phép nhận vàng bạc, mà còn xả bỏ châu báu, không đắm say vào việc trang sức đẹp.

' Bấy giờ, trưởng giả Châu Kế vì

các đại thần giải thích nói rõ ràng, khiến họ hiểu và hoan hỷ. Sau đó, một thời gian Trưởng giả Châu Kế đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên trước kia bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ, rồi thưa: 'Con giải thích rõ ràng, khiến họ hoan hỷ. Bạch đức Thế Tôn, con nói như vậy có trái với Thánh chỉ, không như pháp đã dạy sao?' Đức Phật dạy ông trưởng giả: 'Như lời ông nói là đúng pháp, đúng sự thật, không trái với giáo pháp đức Thế Tôn. Tại sao vậy? Vì Samôn Thích tử không được phép nhận lấy vàng bạc; xả bỏ châu báu, 1 Châu Kế 珠髻. Thập tụng 60: Ma-ni Châu-la tụ lạc chủ 摩尼周羅聚落主. Xem, Phần I, Ch. iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề 18. Pāli: Maṇicūlaka, một người thôn trưởng. Vin.ii. 296; S. iv. 325.

170

T22. 969b Chương iv. Thất bách kết tập

không trang sức cho đẹp. Người nào nhận lấy vàng bạc tức là thụ hưởng ngũ dục. Thọ ngũ dục thì không phải Sa-môn Thích tử. Này ông Trưởng giả, nếu thấy Sa-môn Thích tử nào cầm nắm vàng bạc, quyết định người ấy không phải là sa-môn Thích tử. Ta có nói, cho phép, ai cần tre, lau, cỏ, cây, được phép cầu xin; nhưng không bao giờ được phép tự mình nhận lấy vàng bạc.

' Này Li-xa,1 vì nhân

duyên trên nên sa-môn Thích tử không được phép nhận lấy vàng bạc, xả bỏ châu báu, không trang sức cho đẹp.

"Này Lê-xa, lại có một hôm, khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ-hoàn. Thế Tôn nói với các tỳ-kheo, có bốn trường hợp khiến cho mặt trời, mặt trăng không sáng tỏ, đó là A-tu-la, khói mây, sương và bụi. Bốn trường hợp này khiến cho mặt trời, mặt trăng không sáng tỏ. Samôn, bà-la-môn cũng có bốn việc ô nhiễm bụi bẩn [969b] khiến cho sa-môn bà-la-môn không chói sáng. Đó là, nếu sa-môn, bà-lamôn nào không thể trừ bỏ việc uống rượu, thì đây là bụi bẩn thứ nhất. Hoặc có sa-môn bà-la-môn nào làm pháp ái dục, không thể xả ly, thì đây là bụi bẩn thứ hai. Hoặc có sa-môn bà-la-môn nào nhận lấy vàng bạc, không xả bỏ sự trang sức cho đẹp, thì đây là bụi bẩn thứ ba. Hay có sa-môn, bà-la-môn nào dùng tà mạng để nuôi sống, không thể đoạn trừ, thì đây là bụi bẩn thứ tư, đó gọi là bốn việc. Vì bốn việc này cho nên khiến sa-môn bà-la-môn ô uế không sáng tỏ, không có sự sáng chói. Đức Thế Tôn nói kệ:

Sa-môn, bà-la-môn

Cáu bẩn bởi tham dục,

Bị ngu si che lấp

Ái trước nơi sắc đẹp.

Uống rượu, tâm tán loạn;

Rồi làm pháp ái dục;

Nhận lấy vật quý báu;

1 Những người Li-xa (Licchavi), tức các cư sĩ ở Tỳ-xá-ly. 171

969b

Đây là kẻ vô trí. Sa-môn bà-la-môn Nuôi sống bằng tà mạng. Phật nói đây là xấu. Như mặt trời bị che, Ánh sáng không chiếu soi, Ô uế không tinh sạch. Bị che bởi bóng tối, Người bị ái dục sử, Tạo ác, không thiện nghiệp, Người si đâu hành đạo? Oán tắng lại càng thêm Lại thọ thân đời sau. "Này Li-xa, vì những nhân duyên như vậy, các người nên biết, Samôn Thích tử không được thọ nhận vàng bạc, trừ bỏ sự trang sức. Các người không tin lời nói của tôi hay sao?" Li-xa nói:

"Không phải tôi không tin. Tôi rất kính tín Ngài. Ngài có thể cư trú tại Tỳ-xá-ly này. Chúng tôi sẽ cung cấp y phục ẩm thực y dược, và tất cả thứ cần dùng." Bấy giờ, tỳ-kheo Già-na tử giải bày cho các Li-xa khiến họ được hoan hỷ rồi, cùng tỳ-kheo sứ giả kia trở về chỗ tỳ-kheo Bà-xà Tử. 1

Từ xa thấy tỳ-kheo Già-na Tử đến, Bà-xà Tử liền hỏi tỳ-kheo sứ giả rằng:

"Tỳ-kheo Già-na Tử đã giải thích khuyến dụ các Li-xa khiến họ tin tưởng rồi phải không?" Tỳ-kheo sứ giả trả lời: "Vâng. Họ đã kính tín Già-na Tử. Chúng ta chẳng phải Sa-môn Thích tử." 1 Bà-xà Tử; trên kia, âm là Bạt-xà Tử. 172

T22. 969c Chương iv. Thất bách kết tập

Tỳ-kheo Bà-xà Tử hỏi: "Tại sao vậy?"

Sứ giả liền đem nhân duyên trước trình bày đầy đủ. Tỳ-kheo Tỳxá-ly nói với tỳ-kheo Già-na tử rằng: [969c] "Thầy mắng chửi chúng Tăng trước. Thầy có thấy tội hay chăng?"

Già-na Tử trả lời: "Tôi không mắng chửi chúng Tăng." Vị kia liền tập chúng để cử tội.

II. LI-BÀ-ĐA

Tỳ-kheo Già-na Tử liền nghĩ: "Tránh sự này nếu được Trưởng lão Ly-bà-đa1 trợ bạn ta thì có thể chấm dứt như pháp." Già-na tử liền hỏi thăm người khác để biết Ly-bà-đa hiện ở đâu. Người được hỏi trả lời: "Nghe nói ở bên bờ sông Bà-kha."2 Già-na Tử liền đến bên Sông Bà-kha. Ly-bà-đa lúc ấy không có ở đó. Giàna Tử hỏi: "Ly-bà-đa hiện ở đâu?" Người ở tại đó trả lời: "Nghe nói hiện ở nước Già-na-ủy-xà.3 Già-na Tử liền đến nước đó, nhưng cũng không gặp Ly-bà-đa. Hỏi, được biết Ly-bà-đa hiện ở tại nước A-già-lâu-la.4 Già-na Tử đến nước đó, lại cũng không có Ly-bà-đa, và hỏi tiếp được biết Ly-bà-đa hiện ở nước Tăng-già-xa.5 Già-na Tử liền đến đó, gặp được Ly-bà-đa hiện đang ở tại đó. Bấy giờ, chúng đang tập hợp, Già-na Tử hỏi vị đệ tử thị giả của Lybà-đa rằng: 1 Ly-bà-đa 離婆多. Pāli: Revata, vị trưởng lão này sống ở Soreyya, "thông bác,

tinh thông A-hàm, Luật, Mattika…

", Vin.ii. 299. Trùng tên với Revata, vị trưởng lão em út của ngài Xá-lợi-phất.

2 Bà-kha 婆呵. Pāli: Payāga. Lộ trình từ Payāga đến Soreyya của Revata, phỏng lại lộ trình Phật đi từ Verañja (Tì-lan-nhã, chỗ Xá-lợi-phất thỉnh Phật chế giới cho tỳ-kheo) đến Bārāṇasī, ngang qua Soreyya, Saṅkassa và Kaṇṇakujja. 3 Già-na-ủy-xà 伽那慰闍. Pāli: Kaṇṇakujja. Xem cht. 8 trên. 4 A-già-lâu-la 阿伽樓羅. Pāli: Aggaḷapura, Vin.ii. 299. 5 Tăng-già-xa 僧伽賒. Pāli: Saṅkassa. Xem cht. 8 trên. 173

969c

"Đại đức Trưởng lão Ly-bà-đa của thầy có đến trong chúng không?"

Vị thị giả trả lời: "Ngài sẽ đến."

Khi ấy, Ly-bà-đa đến thuyết pháp cho chúng nghe xong, quá nửa đêm, cầm ni-sư-đàn trở về lại thất.

Da-xá Già-na Tử cũng ở trong chúng nghe pháp, sau đó quá nửa đêm cầm ni-sư-đàn đến chỗ Ly-bà-đa, nghĩ rằng: "Bây giờ là thời gian thích hợp. Ta sẽ trình bày đầy đủ nhân duyên để Ly-bà-đa nghe.

"

Già-na tử liền hỏi Ly-bà-đa: "Kính thưa Đại đức Thượng tọa, được phép hai ngón tay lấy thức ăn1 hay không?" Ly-bà-đa hỏi lại: "Hai ngón tay lấy thức ăn là thế nào?" Già-na Tử thưa: "Bạch Đại đức Trưởng lão, ăn đủ rồi, xả oai nghi, không làm pháp dư thực, được dùng hai ngón tay lấy thức ăn để ăn không?"

Ly-bà-đa nói: "Không được làm như vậy."

Già-na tử hỏi: "Điều này đức Phật chế cấm tại chỗ nào?"2 Ly-bà-đa trả lời: "Tại nước Xá-vệ. Nhân có vị không làm phép dư thực mà ăn, cho nên Phật chế cấm. Già-na Tử lại hỏi: "Thưa Đại đức Trưởng lão, được giữa xóm làng3 hay không?" Ly-bà-đa hỏi lại: "Được giữa xóm làng là thế nào?" Già-na Tử nói: "Thưa Đại đức Trưởng lão, ăn đủ rồi, xả oai nghi, không làm pháp dư thực, đi đến khoảng giữa hai thôn, được ăn." 1 Đắc nhị chỉ sao 得二指抄. Pāli: dvaṅgulakappa, nhị chỉ tịnh, được giải thích: dvaṅgulāya chāyāya vītivattāya, (được phép ăn quá trưa) khi bóng chưa quá hai ngón tay. Liên hệ điều luật phi thời thực. Vin.ii. 230. 2 Xem Phần I, Ch. V. Ba-dật-đề 35.

3 Đắc thôn gian 得村間. Pāli, ibid. : gāmantarakappo. thôn gian tịnh; như Tứ phần.

174

T22. 970a Chương iv. Thất bách kết tập Ly-bà-đa nói: "Không được làm như vậy." Già-na Tử hỏi: "Điều này đức Phật chế cấm ở chỗ nào?" "Tại nước Xá-vệ. Nhân có vị không làm pháp dư thực mà ăn, cho nên đức Phật chế cấm."

Già-na Tử hỏi: "Bạch Đại đức Trưởng lão, được trong chùa1 hay không?"

Ly-bà-đa hỏi: "Được trong chùa là thế nào?" Già-na Tử trả lời: "Bạch Đại đức Trưởng lão, nghĩa là ở trong chùa được biệt chúng yết-ma."

Ly-bà-đa nói: "Không [970a1] được làm như vậy. "

Già-na Tử hỏi: "Đức Phật chế cấm điều này ở đâu?" "Tại thành Vương-xá. Chế cấm trong Kiền độ Bố-tát. "

Già-na Tử hỏi: "Kính Đại đức Trưởng lão, được phép hứa khả sau2 hay không?"

Ly-bà-đa hỏi lại: "Thế nào là được phép hứa khả sau?" Già-na Tử thưa: "Bạch Đại đức Trưởng lão, tại nội giới, được phép biệt chúng yết-ma nếu sau đó được hứa khả. "

Ly-bà-đa nói: "Không được làm như vậy." Già-na Tử hỏi: "Điều này đức Phật chế cấm ở chỗ nào?" "Tại thành Vương-xá. Cấm chế thuộc trong Kiền độ Bố-tát." Già-na Tử lại hỏi: "Được thường pháp3 hay không?" 1 Đắc tự nội 得寺內. Pāli: āvāsakappo, trú xứ tịnh. 2 Đắc hậu thính khả 得後聽可. Pāli: anumatikappo, tùy hỷ tịnh; giải thích: kappati bhante vaggena saṅghena kammaṃ kātuṃ, āgate bhikkhū anumesāmāti, được phép tác yết-ma biệt chúng, nếu các tỳ-kheo đến sau nói, "chúng tôi tuỳ hỷ."

3 Đắc thường pháp 得常法. Pāli: āciṇṇakappo, thường hành tịnh, "Được phép làm, vì Hoà thượng của tôi, A-xà-lê của tôi đã làm như thế. " Vin.ii. 301.

175

970a

Ly-bà-đa lại hỏi: "Thế nào gọi là được thường pháp?" Già-na Tử thưa: "Bạch Đại đức Trưởng lão, việc này làm như vậy rồi, nói như vậy, xưa nay làm như vậy."

Ly-bà-đa nói: "Tỳ-kheo biết chăng? Nên quán sát Tu-đa-la, Tỳ-ni, nghiệm xét Pháp Luật. Nếu không quán sát Tỳ-ni, không nghiệm xét Pháp Luật, mà trái nghịch Pháp thì, nếu đã làm không nên làm, chưa làm cũng không nên làm. Nếu quán sát Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét Pháp Luật, cùng Tu-đa-la mà cùng pháp luật tương ưng, không trái với pháp sẵn có, thì những điều đã làm hay chưa làm đều nên làm."

Già-na tử hỏi: "Bạch Đại đức Trưởng lão, được hòa1 hay không?" Ly-bà-đa hỏi: "Thế nào là được hòa?"

"Bạch Đại đức Trưởng lão, ăn đủ rồi, xả oai nghi, dùng tô du, mật, sanh tô, thạch mật, tô, hòa chung lại, được ăn không?" Ly-bà-đa nói: "Không được làm như vậy.

"

Già-na Tử lại hỏi: "Điều này được đức Phật chế cấm ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Nhân có vị không tác pháp dư thực mà ăn, nên Phật đã chế cấm.

"

Già-na tử lại hỏi: "Bạch Đại đức Trưởng lão, muối ngủ chung2 được phép không?"

Ly-bà-đa hỏi lại: "Muối ngủ chung được phép là thế nào?" "Bạch Đại đức Trưởng lão, dùng muối ngủ chung nêm trong thức ăn rồi ăn.

"

Ly-bà-đa nói: "Không được làm như vậy."

1 Đắc hoà 得和. Pāli: amathitakappa, được phép nếu chưa ngưng kết: đã ăn xong (túc thực), được phép uống sữa (khīra), nếu sữa chưa thành sữa đông (lạc). Vin. ii. 301.

2 Diêm cộng túc 鹽共宿, chỉ muối để dành cách đêm. Pāli: siṅgiloṇakappo, giác diêm tịnh, được phép mang muối theo trong cái sừng, khi ăn, lấy ra dùng. 176

T22. 970a Chương iv. Thất bách kết tập Già-na Tử hỏi: "Điều này được đức Phật chế ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Trong Kiền độ Dược đã chế cấm. "

Già-na Tử lại hỏi:

"Bạch Trưởng lão Đại đức, được uống ruợu xà-lâu-la1 hay không?" Ly-bà-đa nói:

"Không được uống như vậy.

"

Già-na Tử hỏi:

"Điều này được đức Phật chế cấm ở đâu?" "Tại nước Câu-thiểm-di. Vì Trưởng lão tỳ-kheo Sa-già-đà2 nên Phật đã chế cấm."

Già-na Tử lại hỏi:

"Bạch Đại đức Trưởng lão, được phép cất chứa tọa cụ không cắt rọc3 hay không?"

Ly-bà-đa nói:

"Không được cất chứa như vậy." Già-na tử hỏi:

"Điều này đức Phật chế cấm tại chỗ nào?" "Tại nước Xá-vệ. Vì nhóm sáu tỳ-kheo nên chế cấm." Già-na Tử lại hỏi:

"Bạch Đại đức Trưởng lão, được phép nhận vàng bạc4 hay không?" Ly-bà-đa nói: "Không được thọ nhận như vậy." 1 Xà-lâu-la tửu 闍樓羅酒. Pāli: kappati jalogiṃ pātuṃ, được phép uống rượu pha. Rượu jalogi (xà-lâu-la), chỉ rượu loãng, hay nước trái cây để lâu mà chưa lên men thành rượu. Ngũ phần 30 (tr.192b01): rượu cất mà chưa chín. 2 Xem Phần I, Ch. V, Ba-dật-đề 51. 3 Bất cát tiệt tọa cụ 不割截坐具. Ngũ phần 30 (tr.192b01): làm tọa cụ tuỳ ý lớn nhỏ. Pāli: adasakaṃ nisīdanaṃ, tọa cụ không làm viền. 4 Pāli: kappati jātarūparajaṃ. Như Tứ phần. 177

970b

Già-na Tử hỏi: "Điều này được đức Phật chế cấm ở đâu?" "Tại thành Vương-xá, vì Bạt-nan-đà Thích Tử nên đã chế cấm." Già-na tử thưa: "Bạch Đại đức Trưởng lão, tại Tỳ-xá-ly, tỳ-kheo Bà-xà Tử thi hành mười điều này [970b] mà nói là như pháp thanh tịnh, là Phật cho phép. Ngày bố-tát họ khuyến khích đàn-việt cúng dường vàng bạc cho chúng Tăng, rồi sai người phân chia. "

Ly-bà-đa nói: "Thầy đừng nói với người khác."

"Tại sao vậy?"

"Sợ các tỳ-kheo chỗ hiểu biết không đồng nhau, đưa đến tỳ-kheo không hòa hợp. Tỳ-kheo, thầy có thể đến trong núi A-vu-hằng hà,1 nơi đó có tỳ-kheo Tam-phù-đà2 là đồng Hoà thượng với tôi, cùng với sáu mươi tỳ-kheo Ba-la-ly Tử3 chung sống. Các vị ấy đều là những người dũng mãnh tinh tấn, không hề có sự sợ sệt. Thầy đem nhân duyên ấy trình bày đầy đủ với các vị ấy đó, rồi cùng hẹn đến bên bờ sông Bà-kha, tôi cũng sẽ đến đó.

"

Khi ấy tỳ-kheo Da-xá Già-na Tử liền đến núi kia, chỗ ở của Tamphù-đà và đem nhân duyên ấy trình bày đầy đủ với các vị ấy, và hẹn đến bờ sông Bà-kha, sẽ gặp Đại đức Ly-bà-đa cũng đến đó. III. VẬN ĐỘNG

Bấy giờ, tỳ-kheo Bà-xà Tử ở Tỳ-xá-ly nghe tỳ-kheo Da-xá Già-na Tử đi các nơi tìm trợ bạn, liền đem chiếc y tốt nhất ở Tỳ-xá-ly đến chỗ người đệ tử của Ly-bà-đa4 nói:

1 A-vu-hằng hà sơn 阿吁恒河山. Ngũ phần: A-phù sơn 阿哹山. Pāli: Ahogaṅgā, tên một ngọn núi ở Bắc Ấn, nằm bên thượng lưu sông Hằng (uddhaṃ Gaṅgāya). 2 Tam-phù-đà 三浮陀. Ngũ phần: Tam-phù-đà 三浮陀. Thập tụng: Tam-bồ-già 三菩伽. Pāli: Sambhūta.

3 Ba-la-ly Tử 波羅離子. Pāli: Pāṭheyyakā (Pāveyyakā), các tỳ-kheo người Pāva (Bà-ba hay Ba-hòa, xem trước), một thủ phủ của người Vajjī. Trong kết tập này, họ đứng về phía Revata. Họ được gọi là những người phương Tây. 4 Ngũ phần: tỳ-kheo thị giả tên Đạt-ma 達磨.

178

T22. 970b Chương iv. Thất bách kết tập

"Tôi đem chiếc y tốt nhất này đến đây để cúng cho Đại đức Ly-bàđa. Nhưng thôi, nay không cúng nữa mà xin cúng cho Thầy. Thầy nhận cho."

Vị đệ tử của Ly-bà-đa nói: "Thôi! thôi! Tôi không nhận." Tỳ-kheo Bà-xà Tử ân cần khuyên, có tánh cách bắt ép khiến cho vị kia nhận. Khi vị kia nhận rồi Bà-xà Tử nói: "Thưa Trưởng lão, tỳ-kheo hai nước Ba-di-na1 và Ba-lê2 cùng nhau tranh cãi. Đức Thế Tôn xuất thế tại Ba-di-na. Lành thay! Trưởng lão bạch giùm tôi lên Đại đức Thượng tọa rằng, 'Tỳ-kheo hai nước Ba-di-na và Ba-lê cùng nhau tranh cãi. Đức Thế Tôn xuất thế tại Ba-di-na. Lành thay! Đại đức hãy trợ tỳ-kheo Ba-di-na." Vị kia liền trả lời: "Đại đức Trưởng lão Ly-bà-đa được nhiều người tôn kính. Tôi không dám thưa."

Vị kia bị cưỡng bức quá, liền đến chỗ Ly-bà-đa bạch: "Kính bạch Đại đức, tỳ-kheo hai nước Ba-di-na và Ba-lê cùng nhau tranh cãi. Đức Thế Tôn xuất thế tại Ba-di-na. Nguyện xin Đại đức hãy trợ tỳ-kheo Ba-di-na."

Ly-bà-đa liền trả lời: "Ngươi ngu si, muốn kéo ta vào trong bộ chúng bất tịnh chăng? Ngươi hãy đi! Ta không cần ngươi." Vị kia bị đuổi rồi liền đến Tỳ-xá-ly, chỗ tỳ-kheo Bà-xà Tử thưa: "Trưởng lão, trước đây tôi nói với thầy, Đại đức Ly-bà-đa được nhiều người tôn kính. Tôi không dám nói. Nay tôi bị khiển trách." Vị kia hỏi, bị khiển trách thế nào?

"Ngài khiển trách, đuổi tôi đi.

"

Vị kia lại hỏi: "Thầy bao nhiêu hạ?"

"Tôi mười hai hạ.

"

1 Ba-di-na 波夷那. Pāciṇakā, các tỳ-kheo phương Đông, những người ủng hội 10 điểm của Vajjiputtaka.

2 Ba-lê 波梨. Trước phiên âm là Ba-la-ly Tử; xem cht. 26. 179

Luật tứ phần 6 "Thầy đã mười hai hạ mà còn sợ [970c] bị đuổi hay sao?" "Ngài ấy không chịu tôi làm thị giả, làm sao không sợ?" T22. 970c

IV. CÁC THƯỢNG TỌA

Bấy giờ, Ly-bà-đa cùng các tỳ-kheo nói:

"Nay chúng ta hãy đến ngay chỗ đã phát sinh tránh sự." Các vị ấy đi bằng thuyền theo sông Hằng đến đó. Gặp lúc trời nóng, mệt mỏi, nên ghé thuyền vào bờ để nghỉ khỏe nơi bóng mát. Lúc ấy, tại thôn Bà-sưu1 có Trưởng lão đang trên đường đi, suy nghĩ: "Trong việc tranh cãi này, nay ta nên xem xét Tu-đa-la, Tỳ-ni để biết ai là pháp ngữ, ai là phi pháp ngữ.

" Vị kia liền xem xét Tuđa-la, Tỳ-ni; nghiệm xét Pháp Luật, nên biết tỳ-kheo nước Ba-lê là pháp ngữ; tỳ-kheo nước Ba-di-na là phi pháp ngữ. Bấy giờ, có vị trời không hiện hình, khen ngợi: "Lành thay, thiện nam tử, như người quan sát biết tỳ-kheo Ba-lê là như pháp ngữ, tỳ-kheo Ba-di-na là phi pháp ngữ." Bấy giờ, các Trưởng lão liền cùng nhau đến Tỳ-xá-ly. Tại Tỳ-xá-ly có Trưởng lão là Nhứt Thiết Khứ2 là bậc tối thượng tọa trong Diêm-phù-đề. Khi ấy, Tam-phù-đà nói với Ly-bà-đa rằng: "Nay, ta nên đến trong thất thượng tọa Nhất Thiết Khứ nghỉ đêm, để nói việc này cho Thương tọa nghe."

Hai người cùng đến đó. Ban đêm Trưởng lão Nhất Thiết Khứ tọa thiền tư duy đã trải qua một thời gian lâu, Ly-bà-đa suy nghĩ: "Thượng tọa này, tuổi đã già, khí lực suy yếu, mà còn tọa thiền lâu thế này huống là ta, tại sao không ngồi như vậy?" Ly-bà-đa liền cũng ngồi tư duy trong một thời gian lâu. Trưởng lão Nhất Thiết 1 Bà-sưu thôn 婆搜村. Pāli: Sahajāti, tên một thị trấn, chỗ của Sāḷha. Ngũ phần 30: Sa-lan 沙蘭.

2 Nhất Thiết Khứ 一切去. Pāli: Sabbakāmi.

180

T22. 971a Chương iv. Thất bách kết tập Khứ lại nghĩ: "Tỳ-kheo khách này đi đường xa mỏi mệt còn tọa thiền tư duy như thế này, huống là ta mà không ngồi lâu. " Vì vậy

Trưởng lão kia lại ngồi tư duy một thời gian lâu nữa. Khi trời đã sáng hẳn, Trưởng lão Nhất Thiết Khứ nói với Ly-bà-đa rằng: "Thưa Trưởng lão, đêm nay ngài tư duy pháp gì?" Ly-bà-đa trả lời: "Trườc kia tôi còn là bạch y, thường tập từ tâm. Đêm nay tôi tư duy và nhập vào tam muội từ." Vị kia liền nói: "Như vậy là đêm nay ngài nhập tiểu định." "Tại sao vậy?"

"Từ tâm tam muội là tiểu định."

Ly-bà-đa hỏi lại Đại đức Nhất Thiết Khứ: "Đêm nay Ngài tư duy pháp gì?"

Nhất Thiết Khứ nói: "Trước đây, khi tôi còn là bạch y, tập pháp Không. Đêm nay phần nhiều tôi nhập vào tam muội Không. "

Ly-bà-đa nói: "Như thế là đêm nay Đại đức tư duy pháp đại nhân." "Tại sao vậy?"

"Pháp đại nhân là nhập tam muội Không." Ly-bà-đa liền nghĩ: "Bây giờ, chính là lúc ta có thể đem nhân duyên trước đây nói cho Đại đức Nhất Thiết Khứ biết. "

Vị kia hỏi: "Kính thưa Đại đức Trưởng lão, được phép dùng hai ngón tay để lấy thức ăn hay không?" "Thế nào là dùng hai ngón tay lấy thức ăn?" "Thưa Đại đức, ăn đủ rồi, [971a1] xả oai nghi, không làm pháp dư thực, được phép dùng hai ngón tay để lấy thức ăn?" Đáp: "Không được làm như vậy."

"Điều này được đức Phật chế chỗ nào?" "Tại nước Xá-vệ. Nhân có vị không làm pháp dư thực mà ăn nên đức Phật đã chế cấm."

181

971a

Trình bày từng điều một như trên, cho đến ngày bố-tát thọ nhận vàng bạc rồi sai người phân chia, như trên. Vị kia liền nói: "Đừng nên nói với người khác. Sợ nhân tâm không đồng, đưa đến việc không hòa hợp." V. TẬP TĂNG

Thượng tọa Nhất Thiết Khứ là đệ nhất Thượng tọa. Tam-phù-đà là đệ nhị Thượng tọa. Ly-bà-đa là đệ tam Thượng tọa. Bà-sưu Thôn là đệ tứ Thượng tọa. Tôn giả A-nan là Hòa thượng của các vị đó. Trưởng lão Nhất Thiết Khứ là người hiểu biết Tăng sự, nên bấy giờ Thượng tọa liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng luận Pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch."

Khi ấy, tỳ-kheo Ba-di-na nói tỳ-kheo Ba-lê rằng: "Các thầy có thể mời người bình đáng.1" Tỳ-kheo Ba-lê liền nói:

"Thượng tọa Nhất Thiết Khứ, Ly-bà-đa, Da-xá, Tô-mạn-na 2 là người bình đáng của chúng tôi."

Tỳ-kheo Ba-lê nói với tỳ-kheo Ba-di-na rằng: "Các thầy cũng nên mời người bình đáng. "

Tỳ-kheo kia liền nói:

"Trưởng lão Tam-phù-đà, Ba-sưu Thôn, Trưởng lão Sa-lưu,3 Bấtxà-tô-ma4 là người bình đáng của chúng tôi." 1 Bình đáng nhân 平當人. Ngũ phần (tr.193c21): đoán sự chủ 斷事主. Pāli: ubbāhikāya, bồi thẩm đoàn.

2 Tô-mạn-na 蘇曼那. Pāli: Sumana.

3 Sa-lưu 沙留. Pāli: Sāḷha. Tức trên kia nói Trưởng lão người Bà-sưu thôn. 4 Bất-xà-tô-ma 不闍蘇摩. Ngũ phần: Bất-xà-tông 不闍宗. Pāli: Khujjasobhita. 182

T22. 971b Chương v. Điều bộ

Trong số đó có tỳ-kheo A-di-đầu1 có khả năng làm người khuyến hoá.2 Các tỳ-kheo kia nói: "Nên ghi tên tỳ-kheo này vào trong túc số. Tại sao vậy? Ở tại chỗ này, vị kia khuyến hóa cho chúng ta." Do vậy, vị kia được ghi vào túc số.

Các Thượng tọa liền nghĩ: "Nếu chúng ta hỏi sự việc này ở trong chúng thì sợ sanh ra tránh sự khác, không biết ai nói đúng, ai nói sai. Nay chúng ta nên lựa chọn, rồi bình luận nơi chỗ riêng biệt." Rồi các Trưởng lão lại nghĩ,

"Chúng ta nên bình nghị sự việc nơi

nào cho thích hợp?" Sau cùng quyết định, "Trong rừng Bà-lê3."

Bấy giờ, Trưởng lão Nhất Thiết Khứ liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Đây là tỳ-kheo đã được Tăng cử. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận trong rừng Bà-lê, luận Pháp Tỳ-ni. Các tỳ-kheo khác không được có mặt. Đây là lời tác bạch." Tác bạch như vậy rồi nên yết-ma Tăng sai hai, ba tỳ-kheo lấy dục của các tỳ-kheo khác đến trong rừng Bà-lê. VI. BÌNH NGHỊ

Khi ấy, Thượng tọa Nhất Thiết Khứ vì nhân duyên này tập hợp tỳkheo Tăng. Các Thượng tọa đều tập hợp. Thượng tọa Nhất Thiết Khứ liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng luận Pháp Tỳ-ni. [971b]Đây là lời tác bạch ."

Khi ấy, Ly-bà-đa liền tác bạch:

1 A-di-đầu 阿夷頭. Pāli: Ajita, bấy giờ mới 10 hạ, nhưng được tham dự, làm người phu tòa (āsana-paññāpaka) sắp chỗ cho bồi thẩm đoàn. 2 Khuyến hóa 勸化. Ngũ phần: phu toà 敷座. Pāli: āsana-paññapaka, xem cht. 36 trên.

3 Bà-lê lâm 婆梨林. Pāli: Vālikārāma, Tăng viện Vālika ở Vesāli. 183

971b

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hỏi Thượng tọa Nhất Thiết Khứ Pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch." Thượng tọa Nhất Thiết Khứ lại liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Ly-bà-đa hỏi, tôi trả lời Pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch." Ly-bà-đa hỏi:

"Thưa Đại đức Thượng tọa, được dùng hai ngón tay tịnh hay không?"

Vị được hỏi liền hỏi lại:

"Hai ngón tay tịnh là thế nào?"

"Thưa đại Trưởng lão, ăn đủ rồi, xả oai nghi, được dùng hai ngón tay lấy thức ăn để ăn?"

Vị được hỏi trả lời:

"Không được làm như vậy.

"

"Điều này được đức Phật chế cấm ở đâu?" "Tại nước Xá-vệ. Vì có vị không tác pháp dư thực mà ăn, cho nên Phật đã chế cấm."

Đây là việc thứ nhất phi pháp, phi Tỳ-ni, phi lời Phật dạy. Sau khi đồng thuận nơi chỗ riêng rồi, liền bỏ xuống một xá-la. Kiểm xét như vậy từng việc một, cho đến việc thứ mười, tất cả đều là phi pháp, phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy. Cứ một việc như vậy là bỏ xuống một xá-la. Sau đó, các Trưởng lão kia nói như vầy: "Nay chúng ta đã đồng thuận nơi chỗ riêng biệt bình nghị mười việc này rồi, bây giờ chúng ta ở giữa Tăng kiểm nghiệm như vậy. Vì sao? Để mọi người đều được biết. "

Các Trưởng lão đều đến Tỳ-xá-ly.

Thượng tọa Nhất Thiết Khứ tập hợp tỳ-kheo Tăng rồi tác bạch:184

T22. 971b Chương v. Điều bộ

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng luận Pháp Tỳ-ni. Đây là lời tác bạch."

Trưởng lão Ly-bà-đa liền tác bạch:

"Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hỏi Thượng tọa Nhất Thiết Khứ pháp này. Đây là lời tác bạch." Khi ấy, Thượng tọa Nhất Thiết Khứ liền tác bạch: "Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Ly-bà-đa hỏi Pháp Tỳ-ni, tôi trả lời. Đây là lời tác bạch." Ly-bà-đa liền hỏi: "Bạch Đại đức Trưởng lão, dùng hai ngón tay, tịnh hay không?"

Nhất Thiết Khứ hỏi lại: "Hai ngón tay tịnh, là thế nào?" "Thưa Đại đức Trưởng lão, ăn đủ rồi, xả oai nghi, không làm pháp dư thực, dùng hai ngón tay lấy thức ăn để ăn." Thương tọa Nhất Thiết Khứ nói: "Không được làm như vậy." "Điều này được đức Phật chế cấm ở đâu?"

"Tại nước Xá-vệ. Nhân có vị không làm pháp dư thực mà ăn nên Phật đã chế cấm."

Đây là việc thứ nhất phi pháp, phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy. Kiểm nghiệm giữa Tăng xong, bỏ xuống một xá-la. Như vậy tuần tự kiểm xét cho đến việc thứ mười, tất cả đều phi pháp, phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy .

Mỗi việc kiểm nghiệm giữa Tăng xong, đều bỏ xuống một xá-la. Tại Tỳ-xá-ly, bảy trăm vị A-la-hán tập hợp để luận Pháp Tỳ-ni, cho nên gọi là "Thất bách tập Pháp Tỳ-ni."1

1 Bản Hán, hết quyển 54.

185

CHƯƠNG V

ĐIỀU BỘ

A. BA-LA-DI

I. BẤT TỊNH HẠNH

1. Ưu-ba-ly thỉnh vấn

[971c11] 1. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly.

Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Bạch đức Thế Tôn, Tu-đề-na Ca-lan-đà Tử1 cùng vợ cũ làm bất tịnh hạnh, như vậy có phạm Ba-la-di hay không?" Đức Phật dạy:

"Ưu-ba-ly, lúc ban đầu chưa chế giới, nên không phạm." Tỳ-kheo Bà-xà Tử2 ưu sầu không vui, không thích sống đời tịnh hạnh liền trở về nhà cùng vợ cũ làm bất tịnh hạnh. Tỳ-kheo ấy nghĩ: "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới: 'Nếu tỳ-kheo phạm bất tịnh hạnh, làm pháp dâm dục, phạm Ba-la-di, không được sống chung.

' Ta sầu ưu không vui, không thích sống đời tịnh hạnh, cùng vợ cũ làm bất tịnh hạnh, như vậy có phạm ba-la-di chăng?" Không biết việc này thế nào, ông liền nói với tỳ-kheo đồng bạn như sau: "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới: 'Nếu tỳ-kheo phạm bất tịnh hạnh, làm pháp dâm dục, phạm ba-la-di, không được sống chung.' Tôi sầu ưu không vui, không thích sống tịnh hạnh, trở về nhà cùng với vợ cũ làm bất tịnh hạnh. Tôi có phạm ba-la-di? Lành thay, Trưởng lão có thể vì tôi bạch với Phật. Tùy theo lời Phật dạy, tôi sẽ 1 Xem Phần I Chương I, Ba-la-di 1, cht. 30.

2 Bà-xà Tử 婆闍子. Trên kia dịch là Bạt-xà Tử. Xem Phần I. Chương I, Ba-la-di 1.

972a

phụng hành. Nếu tôi còn được phép ở trong Phật pháp tu phạm hạnh thì tôi sẽ tiếp tục tu."

Tỳ-kheo kia liền đến chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Ty kheo Tăng, dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo Bà-xà Tử: "Ngươi làm điều phi pháp, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, [972a1] chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Ngươi ngu si, vì sao không vui sống với tịnh hạnh, lại trở về nhà cùng với vợ cũ làm bất tịnh hạnh? Nếu đã vào thì phạm ba-ladi, không được sống chung. Nếu các tỳ-kheo khác sầu ưu không vui, không thích sống tịnh hạnh, cho phép xả giới để về nhà. Nếu sau đó muốn trở lại trong Phật pháp tu hạnh thanh tịnh thì cho phép xuất gia, thọ đại giới lại."

2. Bấy giờ Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật: "Là đạo,1 tưởng là đạo. Có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Là đạo, nghi là đạo. Có phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Là đạo, tưởng phi đạo có bị phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Chẳng phải đạo, tưởng là đạo. Có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Chẳng phải đạo mà nghi. Có phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá."

1 Chỉ sinh dục đạo.

188

T22. 972a Chương v. Điều bộ

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Là nam mà tưởng là nữ, làm bất tịnh hạnh. Có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Là nữ mà tưởng là nam, làm bất tịnh hạnh. Có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Ưu-ba-ly lại hỏi: "Với người nữ này tưởng cũng đồng như người nữ kia, cùng làm bất tịnh hạnh. Có phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

"Đối với người nam này tưởng là người nam kia, cùng làm bất tịnh hạnh. Có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di "

2. Cộng súc sanh

1. Khi ấy có tỳ-kheo cùng với con voi cái làm bất tịnh hạnh, nghi không biết có phạm ba-la-di hay không?

Đức Phật dạy: "Phạm."

Cũng vậy, các loài cái như bò, ngựa, lạc đà, nai, lừa, dê, heo, chó, chim nhạn, khổng tước, gà ... Tất cả đều phạm ba-la-di. 2. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có một tỳ-kheo khất thực trú ở trong rừng. Có một con khỉ cái sống trong khu rừng ấy. Tỳ-kheo này vào trong nhân gian khất thực đem về rừng ăn, thức ăn còn dư cho con khỉ cái ấy. Do đó, con khỉ cái kia ngày càng thân cận, thường đi theo tỳ-kheo, cho đến tỳ-kheo dùng tay bắt nó, nó vẫn không chạy. Khi ấy, tỳ-kheo cùng nó làm bất tịnh hạnh. Bấy giờ chúng tỳ-kheo đi xem xét phòng xá, ngọa cụ, lần lượt đến trong rừng kia. Con khỉ cái đến chỗ các tỳ-kheo đứng đưa cái đuôi lên, hiện tướng. Các tỳ-kheo kia nghĩ: "Con khỉ cái này trước mặt ta hiện tướng như vậy, đâu không phải có tỳ-kheo khác đã phạm đến con khỉ cái này?" Các tỳ-kheo liền ẩn trong chỗ khuất để rình. Khi tỳ-kheo khất thực kia trở về lại trong rừng, ăn xong, cho khỉ189

972b

ăn, khỉ ăn xong, cùng nó làm bất tịnh hạnh. Các tỳ-kheo thấy sự việc như vậy, [972b] bèn hỏi:

"Này Trưởng lão, há không phải đức Phật không chế cấm tỳ-kheo không được làm bất tịnh hạnh hay sao?"

Vị ấy trả lời: "Đức phật cấm đối với người nữ chứ đâu cấm đối với súc sanh."

Các tỳ-kheo về lại chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, quở trách tỳkheo khất thực rằng: "Ngươi làm việc sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao ngươi cùng con khỉ cái làm bất tịnh hạnh. Nếu vào, tức là phạm ba-la-di. Ngươi là người si, không được sống chung."

3. Bấy giờ Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa đức Thế Tôn: "Bạch Đại đức, nếu tỳ-kheo cùng với loài súc sanh khác làm bất tịnh hạnh. Có phạm ba-la-di hay không? Đức Phật dạy: "Phạm." 3. Dữ học giới

1. Bấy giờ đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Tỳ-kheo Nan-đề1 ngồi thiền, đạt được tâm giải thoát thuộc thế tục, từ đệ tứ thiền giác tỉnh. Khi ấy có Ma thiên nữ đứng trước mặt. Tỳ-kheo nắm lấy muốn phạm Ma nữ. Ma nữ bèn ra ngoài, tỳ-kheo cũng theo ra ngoài. Ma ra ngoài hành lang của thất, tỳ-kheo cũng theo ra ngoài hành lang của thất. Ma ra giữa sân, tỳ-kheo cũng ra giữa sân. Ma ra ngoài chùa, tỳ-kheo cũng ra ngoài chùa. Bên ngoài chùa, lúc ấy có một con ngựa cái đã chết. Nơi xác chết của con ngựa Ma nữ ẩn hình, biến mất. Khi ấy tỳ-kheo Nan-đề bèn làm bất tịnh hạnh với con ngựa chết. Làm bất tịnh hạnh xong, tỳ-kheo hoàn toàn không 1 Xem Phần III, ch. I: Thọ giới, dữ học giới. Ngũ phần 34 (tr.809a14). 190

T22. 972c Chương v. Điều bộ

có tâm che giấu, tức thì suy nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn vì các tỳkheo chế giới không được làm bất tịnh hạnh, nếu làm bất tịnh hạnh phạm ba-la-di, không được sống chung. Nay ta làm bất tịnh hạnh hoàn toàn không có tâm che dấu. Ta há không phạm ba-la-di, ta nên làm thế nào?" Nan-đề liền nói với tỳ-kheo đồng bạn: "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới, nếu tỳ-kheo làm bất tịnh hạnh, phạm ba-la-di, không được sống chung. Nay tôi phạm bất tịnh, hoàn toàn không có tâm che dấu, há không phạm ba-la-di? Lành thay, Trưởng lão vì tôi bạch Phật. Tùy theo lời dạy của đức Phật, tôi sẽ phụng hành.

"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, bảo rằng:"Nay Tăng nên trao cho tỳ-kheo Nan-đề giới ba-la-di bằng pháp bạch tứ yết-ma."

Pháp thức như sau: tỳ-kheo phạm nên đến trong Tăng, [972c] cởi bỏ dép, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi là tỳ-kheo Nan-đề phạm pháp dâm, hoàn toàn không có tâm che dấu. Nay đến trong Tăng xin Tăng giới ba-la-di. Nguyện Tăng từ mẫn trao cho tôi giới ba-la-di.

"

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa xin như vậy. Trong Tăng nên sai một vị có khả năng yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo Nan-đề này phạm pháp dâm, hoàn toàn không có tâm che dấu. Nay đến trong Tăng xin giới ba-la-di. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho tỳ-kheo Nan-đề giới ba-la-di. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo Nan-đề này phạm pháp dâm, hoàn toàn không có tâm che dấu. Nay đến trong 191

973a

Tăng xin giới ba-la-di, nay Tăng trao cho tỳ-kheo Nan-đề này giới ba-la-di. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng trao cho tỳ-kheo Nan-đề giới ba-la-di thì im lặng, vị nào không đồng ý xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.

"

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.

"Tăng đã trao cho tỳ-kheo Nan-đề giới ba-la-di rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Tỳ-kheo phạm được trao cho giới ba-la-di rồi, nên làm hạnh tùy thuận. Tùy thuận pháp gồm có: không được trao đại giới cho người và cho người y chỉ; không được nuôi sa-di; không được nhận giáo thọ tỳ-kheo-ni, dù có sai cũng không được đến giáo thọ; không được vì Tăng nói giới; không được giữa Tăng vấn đáp Tỳ-ni; không được nhận Tăng sai làm người tri sự; không được nhận Tăng sai làm bình đoán sự; không được nhận Tăng sai làm sứ mạng; không được vào xóm làng sớm đến sẫm tối mới về; nên gần gũi tỳkheo, không được gần gũi ngoại đạo, bạch y; nên tùy thuận pháp của tỳ-kheo; không nói lời của thế tục; không được phạm trở lại tội này; tội khác cũng không được, hoặc tương tợ, hoặc từ tội này sanh, hoặc nặng hơn đối với tội này; không được ngăn yết-ma, ngăn người làm yết-ma; không được để cho tỳ-kheo thanh tịnh trải chỗ ngồi ngồi, rửa chân, lấy đồ đựng nước, lau dép, xoa bóp thân thể, lễ bái, nghinh đón, hỏi chào; không được để cho tỳ-kheo thanh tịnh cầm y bát; không được cử tội tỳ-kheo thanh tịnh, tác ức niệm, tác tự ngôn; không được tán trợ thuyết của người khác; không được ngăn thuyết giới, tự tứ; không được cùng tỳ-kheo thanh tịnh tranh cãi.

Tỳ-kheo được trao giới ba-la-di rồi, khi Tăng thuyết giới và yết-ma, [973a1] đến hay không đến, Tăng không phạm.

Các tỳ-kheo thưa:

"Tỳ-kheo được trao giới ba-la-di rồi, phạm trở lại, được trao giới ba-la-di nữa hay không?"

Đức Phật dạy: "Không được trao mà nên diệt tẫn." 192

T22. 973a Chương v. Điều bộ

4. Phi đạo

1. Bấy giờ, có tỳ-kheo cơ thể mềm mại, dùng nam căn để vào miệng. Vị ấy nghi không biết có phạm ba-la-di hay không. Đức Phật dạy: "Phạm."

2. Có tỳ-kheo tên là Lam-bà-na, nam căn dài, nắm để vào đường đại tiện. Vị ấy nghi không biết có phạm ba-la-di hay không? Đức Phật dạy: "Phạm."

3. Khi ấy có tỳ-kheo nam căn khởi. Tỳ-kheo khác liền nắm, để vào trong miệng mình. Tỳ-kheo này không cảm thấy khoái lạc, bỏ đi, không thọ. Nhưng sanh nghi: như vậy mình có phạm ba-la-di? Đức Phật dạy: "Không phạm. Tỳ-kheo kia phạm." 4. Có tỳ-kheo khất thực buổi sáng, khoác y, bưng bát đến nhà bạch y. Nhà bạch y có đứa nhỏ nam căn khởi. Tỳ-kheo liền cầm, để vào trong miệng mình; rồi nghi: mình có phạm ba-la-di? Đức Phật dạy: "Phạm."

5. Cưỡng dâm

1. Có tỳ-kheo bắt ép tỳ-kheo khác cùng hành dâm. Vị kia nghi: Ta có phạm ba-la-di? đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Vị kia trả lời: "Có."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo cùng với sa-di hành dâm, rồi nghi, ta có phạm? Đức Phật : "Ngươi sa-di có thọ lạc không?" Sa-di thưa: " Có."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm." Có sa-di bắt ép đại tỳ-kheo cùng hành dâm, rồi nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Tỳ-kheo, ngươi có thọ lạc không?" Tỳ-kheo thưa: "Có.

"

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm." 193

973b

Có sa-di cùng với sa-di hành dâm, rồi nghi, đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?"

Sa-di thưa: "Có."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm."

Có tỳ-kheo bị cưỡng bức cùng tỳ-kheo hành dâm, không thọ lạc; lấy ra rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Tỳ-kheo kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người nào để vào thì phạm." Có tỳ-kheo cưỡng bức bắt ép sa-di hành dâm, không thọ lạc; lấy ra, vị kia nghi. Đức Phật hỏi ông sa-di: "Ngươi có thọ lạc không?"

Sa-di thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người để vào thì phạm." Có sa-di cưỡng bức bắt ép tỳ-kheo hành dâm, không thọ lạc; lấy ra rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Sa-di thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người nào để vào thì phạm." Có sa-di cưỡng bức bắt sa-di hành dâm, không thọ lạc. Lấy ra rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Sa-di thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người nào để vào thì phạm." Có tỳ-kheo [973b] thân căn bị hư hoại, không có cảm giác. Vị ấy có ý nghĩ: "Ta không có cảm giác, hành dâm không phạm." Vị ấy hành dâm rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di."

Có tỳ-kheo nam căn không khởi, nghĩ rằng mình hành dâm không phạm. Vị ấy bèn hành dâm, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di."

194

T22. 973b Chương v. Điều bộ

Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cùng với người nữ đang ngủ hành dâm. Nó không biết khoái lạc. Ta không phạm. " Vị kia bèn hành dâm,

rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Cùng với người nữ say hành dâm. Người kia không biết khoái lạc. Ta không phạm. " Vị kia bèn hành dâm,

rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cùng người nữ điên cuồng hành dâm. Người kia không biết cảm giác lạc. Ta không phạm. " Vị kia bèn

hành dâm, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cùng người nữ đang sân hận hành dâm. Người kia không thọ lạc, không phạm. " Vị kia hành dâm, rồi nghi.

Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cùng người nữ đang đau nhức khổ hành dâm. Người kia không thọ lạc. Ta không phạm. " Vị kia hành dâm

rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cùng người nữ thân căn bị hư hoại hành dâm. Người kia không biết lạc. Ta không phạm. " Vị kia hành dâm

rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cưỡng bức bắt buộc người nữ hành dâm. Người kia không thọ lạc. Ta không phạm. " Vị kia bèn hành dâm,

rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cưỡng bức bắt buộc huỳnh môn hành dâm. Nó không thọ lạc. Ta không phạm. " Vị kia liền hành dâm rồi

nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo có ý nghĩ: "Ta cưỡng bức bắt buộc nam tử hành dâm. Nó không thọ lạc. Ta không phạm. " Vị kia liền hành dâm, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Bấy giờ, có người nữ cưỡng bức bắt tỳ-kheo hành dâm. Tỳ-kheo không thọ lạc; lấy ra rồi nghi. Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc không?"

Vị đó thưa: "Không thọ lạc."

195

973c

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm."

Có huỳnh môn cưỡng bức bắt tỳ-kheo hành dâm, nghi. Đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc không?" Vị kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm."

Có nam tử cưỡng bức bắt tỳ-kheo cùng hành dâm. Tỳ-kheo không thọ lạc, lấy ra, rồi nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc không?"

Tỳ-kheo trả lời: "Không thọ lạc."

[973c] Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm." Bấy giờ, có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo để vào đường đại tiện, hoặc nơi miệng hành dâm. Thân vị kia thọ lạc. Khi lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Vị kia trả lời: "Có thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm ba-la-di." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo-ni, sa-di, sa-di ni, thức-xoa-ma-na để vào đường đại tiểu tiện hoặc trong miệng hành dâm. Vị kia thọ lạc. Khi lấy ra nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?"

Vị kia trả lời: "Có thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm."

Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo để vào đường đại tiện, trong miệng hành dâm. Vị kia không thọ lạc, nghi. Đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi tỳ-kheo có thọ lạc không?" Vị kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người kia phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo-ni, thức-xoama-na, sa-di, sa-di ni để vào đường đại tiểu tiện, trong miệng hành dâm. Vị kia không thọ lạc. Khi lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi sa-di ni:196

T22. 973c Chương v. Điều bộ

"Có thọ lạc không?"

Vị kia thưa: "Không thọ lạc.

"

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người kia phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo đang ngủ để vào đường đại tiểu tiện, trong miệng hành dâm. Vị đang ngủ kia không biết, khi thức dậy cũng không biết. Vị kia nghi. Đức Phật hỏi: "Người có biết hay không?"

Vị kia thưa: "Không biết."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người kia phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã bắt ép tỳ-kheo-ni, thức-xoama-na, sa-di, sa-di-ni đang ngủ để vào đường đại tiểu tiện, trong miệng hành dâm. Vị đang ngủ kia không biết, khi thức dậy cũng không biết. Vị kia nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có biết không?" Vị kia trả lời: "Không biết."

Đức Phật dạy: "Ngươi sa-di-ni1 không phạm. Người kia phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã đối với tỳ-kheo đang ngủ để vào nơi đại tiện, trong miệng hành dâm. Vị ngủ kia tỉnh giấc, nhưng không thọ lạc. Khi lấy ra, vị kia nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?"

Vị kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi sa-di-ni không phạm. Người để vào phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã với tỳ-kheo-ni, thức-xoa-mana, sa-di, sa-di ni đang ngủ để vào đường đại tiểu tiện, trong miệng hành dâm. Vị đang ngủ kia không biết. Khi tỉnh giấc, không thọ lạc, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Vị kia trả lời: "Không thọ lạc."

1 Để bản: "Ngươi sa-di-ni...

" Các bản TNM lược bỏ. Đây kể luôn cả tỳ-kheo v.v…

197

974a

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người để vào kia phạm." Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã với tỳ-kheo đang ngủ để vào đường đại tiện, trong miệng hành dâm. Vị ngủ kia không biết, [974a1] khi tỉnh giấc thì biết, thọ lạc. Khi lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?

Vị kia nói: "Có thọ."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm."

Có ác tỳ-kheo, ác sa-di, ác a-lan-nhã, với tỳ-kheo-ni, thức-xoa-mana, sa-di, sa-di ni đang ngủ, để vào trong đường đại tiểu tiện, trong miệng hành dâm. Vị ngủ kia không biết, tỉnh giấc mới biết, thọ lạc. Đức Phật hỏi:

"Ngươi có thọ lạc hay không?"

Vị kia thưa: "Có thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Cả hai đều phạm."

2. Bấy giờ, tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc, ban ngày không đóng cửa mà ngủ. Giặc vào nhà hành dâm, rồi đi. Tỳ-kheo-ni không biết. Thức dậy rồi, thấy đồ bất tịnh bẩn người, bèn nghĩ: "Thân ta có đồ bất tịnh dơ dáy thế này, có người phạm dâm ta sao?" Nghi. Đức Phật nói: "Không phạm. Nhưng tỳ-kheo-ni ban ngày không được không đóng cửa mà ngủ."

Tỳ-kheo-ni Nan-đà, ban ngày ngồi dưới gốc cây hoa, chỗ nhiều người vui đùa, bọn cướp bắt ép phạm dâm. Tỳ-kheo-ni nghi. Đức Phật hỏi: "Này Nan-đà, ngươi có thọ lạc hay không?" Tỳ-kheo-ni thưa: "Bạch Đại đức, cảm thọ như bị sắt nóng áp vào người con."

Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng tỳ-kheo-ni không được ở chỗ như vậy."

3. Có tỳ-kheo trì khất thực. Buổi sáng, khoác y, bưng bát, đến nhà bạch y, bên dưới cửa của nhà kia có cột một con chó. Thấy tỳ-kheo nó sủa, tỳ-kheo rủ lòng thương đối với nó nên mở thả nó ra. Tỳ-198

T22. 974b Chương v. Điều bộ

kheo lại đến chỗ khác. Vợ cũ thấy, gọi vào làm bất tịnh hạnh. Vị kia tự nghĩ: "Ta mở thả con chó của người khác, đã phạm ba-la-di rồi.

" Bèn cùng vợ cũ làm bất tịnh hạnh. Các tỳ-kheo nghĩ: "Tỳkheo này, việc làm trước phạm, hay việc làm sau phạm?" Đức Phật dạy: "Việc trước không phạm, việc sau phạm. Nhưng không được thả chó của người ta."

Có tỳ-kheo, buổi sáng, khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, thấy con heo con bị chìm xuống nước. Thấy tỳ-kheo, nó kêu. Tỳ-kheo thương xót, vớt nó lên và thả nó đi. Tỳ-kheo đến chỗ khác thấy người nữ tư thông trước kia, rủ làm bất tịnh hạnh. Tỳ-kheo nghĩ: "Ta thả con heo của người đi, đã phạm ba-la-di rồi. " Bèn làm bất

tịnh hạnh. Tỳ-kheo khác nghĩ: "Tỳ-kheo này, việc làm trước phạm hay việc làm sau phạm?" Đức Phật dạy:

"Việc làm trước không phạm. Việc làm sau phạm. Nhưng không được làm việc như vậy."

Có một người đàn bà đến chỗ bán thịt bò, mua thịt mang đi. Có con quạ đớp lấy miếng thịt bay đi. Nhưng sơ ý, rơi xuống trong bình bát của tỳ-kheo khất thực. Người đàn bà kia thấy vậy kêu: "Đại đức, miếng thịt đó của tôi, đừng mang đi!" Tỳ-kheo trả lời:

"Nó rơi vào bát của tôi, [974b] chẳng phải thịt của bà." Tỳ-kheo nói như vậy rồi cứ mang đi.

Trên đường đi, sau đó, có dâm nữ rủ tỳ-kheo cùng hành bất tịnh hạnh. Vị kia có ý nghĩ: "Vừa rồi ta lấy thịt của người, đã phạm bala-di rồi. " Bèn cùng người nữ làm bất tịnh hạnh. Các tỳ-kheo nghĩ: "Tỳ-kheo kia, việc làm trước phạm, hay việc làm sau phạm?" Đức Phật dạy:

"Việc làm trước không phạm. Việc làm sau phạm. Nhưng không được lấy thịt như vậy."

Có tỳ-kheo hành dâm vào miệng con chó rồi nghi. Đức Phật nói: "Phạm ba-la-di."

199

974b

4. Có tỳ-kheo vén y tiểu tiện, có con chó đến liếm nước tiểu, rồi lại ngậm nam căn của tỳ-kheo. Vị kia không thọ lạc; lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc không?" Tỳ-kheo thưa: "Không thọ lạc."

Đức phật dạy: "Không phạm."

Có tỳ-kheo vén y để tiểu tiện, con chó liếm nước tiểu rồi lại ngậm nam căn của tỳ-kheo, tỳ-kheo thọ lạc; lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc hay chăng?"

Tỳ-kheo thưa: "Có thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." Có tỳ-kheo vén y lội qua sông Y-la-bà-đề. Cá ngậm nam căn tỳkheo. Tỳ-kheo không thọ lạc; lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc không?"

Vị kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Không phạm."

Có tỳ-kheo vén y lội qua sông Y-la-bà-đề. Cá ngậm nam căn. Tỳkheo thọ lạc; lấy ra, nghi. Đức Phật hỏi tỳ-kheo: "Ngươi có thọ lạc hay không?

Vị kia thưa: "Thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." 5. Có tỳ-kheo hành dâm giữa đường đại tiện và tiểu tiện rồi nghi. Đức Phật nói: "Phạm thâu-lan-giá." Nơi khuỷu chân, nách, lỗ tai, nơi mụt ghẻ lở, giữa giường dây, giường cây, nơi nạm lớn nạm nhỏ, nơi gối, nơi lỗ bùn, nơi miệng bình, hoặc tưởng đạo, hoặc nghi, tất cả đều phạm thâu-lan-giá. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm, khoác y, bưng bát đến nhà bạch y. Có bé gái nằm ngữa ngủ bên trong cửa. Tỳ-kheo nghĩ: "Nếu ta dùng nam căn để vào thì phạm tội ba-la-di. " Tỳ-kheo lấy ngón chân

cái để vào nữ căn, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm tăng-tàn."200

T22. 974c Chương v. Điều bộ

Có tỳ-kheo đang ngáp. Tỳ-kheo khác dùng nam căn để vào trong miệng. Tỳ-kheo ngáp không thọ lạc. Sau khi được lấy ra, Tỳ-kheo ngáp nghi. Đức phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?" Vị ấy trả lời: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người nào để vào thì phạm. Từ nay về sau khi ngáp, nên dùng tay che miệng lại." Có tỳ-kheo ở trong nhà tắm, xoa mình cho vị tỳ-kheo khác. Tỳkheo xoa thân hình mềm mại, nên Tỳ-kheo được xoa liền khởi tâm dâm, [974c] bèn làm bất tịnh hạnh. Tỳ-kheo xoa không thọ lạc. Sau khi Tỳ-kheo kia lấy ấy ra, Tỳ-kheo xoa nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có thọ lạc không?"

Vị kia thưa: "Không thọ lạc.

"

Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Người kia để vào là phạm." 6. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, có tỳ-kheo, ban ngày không đóng cửa mà ngủ, nam căn khởi. Lúc đó có một số đông người nữ đến tham quan nơi Tăng phòng, chỗ tỳ-kheo kia ngủ. Thấy tỳ-kheo nằm ngửa ngủ, nam căn khởi, họ hổ thẹn đi ra gấp. Trong số đó có một tặc nữ cùng đi. Tặc nữ vào trong nhà, hành dâm bên trên thân của tỳ-kheo. Hành dâm xong, lấy tràng hoa quàng lên đầu nam căn, rồi đi. Tỳ-kheo kia ngủ không biết. Khi thức dậy, thấy đồ bất tịnh bẩn thân; nam căn lại có quàng tràng hoa; bèn nghĩ: "Có vật bất tịnh bẩn thân, nam căn lại có quàng tràng hoa. Có người nữ hành dâm ta ư?" Sinh nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có biết hay không?" Vị kia thưa: "Không biết."

Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được ban ngày không đóng cửa mà ngủ."

7. Bấy giờ tại nước Xá-vệ có tỳ-kheo cùng tỳ-kheo-ni, là mẹ con, an cư mùa hạ. Mẹ con thường gặp nhau. Vì việc thường thấy nhau nên đều sanh dục tâm. Người mẹ nói với con:

201

975a

"Ông từ nơi đây mà ra, nay trở lại vào nơi đây, có thể được, không phạm."

Người con liền làm theo lời của mẹ, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

8. Có tỳ-kheo hành dâm trên xác chết của người nữ rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Ngươi phạm ba-la-di."

Nếu xác chết kia đa phần không hư hoại thì phạm ba-la-di. Nếu hư hoại phân nửa thì phạm thâu-lan-giá. Đa phần hư hoại, hoặc tất cả đều bị hư hoại, cũng phạm thâu-lan-giá. Nếu là bộ xương, cũng phạm thâu-lan-giá.

9. Bấy giờ ưu-bà-di Tô-tỳ nói với tỳ-kheo: "Nam căn, nữ căn đều có vật ngăn che, hành dâm có thể được, không phạm." Tỳ-kheo liền như lời nói đó hành dâm, rồi nghi. Đức Phật nói: "Phạm ba-la-di."

Ưu-bà-di Tô-tỳ nói với tỳ-kheo, "Thầy cùng tôi hành dâm, nhưng để tinh xuất ra ngoài, có thể được, không phạm." Tỳ-kheo liền như lời nói đó, hành dâm; rồi nghi. Đức Phật nói: "Ngươi phạm ba-la-di."

Có dâm nữ nói với tỳ-kheo, "Thầy dùng lá cây bao nam căn, hành dâm có thể được, không phạm. " Tỳ-kheo như lời nói kia hành dâm; rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Ngươi phạm ba-la-di."

Có tỳ-kheo đi nơi bãi thây ma, thấy thân người nữ chết, y phục còn trang nghiêm, hành dâm rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di."

Tỳ-kheo giữ phòng, có bé gái đến báo giờ ăn. Tỳ-kheo liền bắt ép hành [975a1]dâm. Nữ căn của đứa nhỏ bị vỡ, cùng đường đại tiện thông qua, đứa nhỏ mạng chung. Vị kia nghi. Đức Phật hỏi: 202

T22. 975a Chương v. Điều bộ

Ngươi với tâm niệm thế nào? Vị đó thưa:

"Con không có tâm giết nó."

Đức phật dạy: "Không phạm sát mà phạm dâm, ba-la-di." 10. Có Tỳ-kheo hành dâm nơi tượng gỗ của người nữ rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá."

Hành dâm với hình tượng nữ nơi vách. Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá."

Có tỳ-kheo cùng thiên nữ hành dâm rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

Hành dâm cùng a-tu-la nữ, long nữ, dạ-xoa nữ, ngạ quỷ nữ hoặc súc sanh cái có thể biến hóa, tất cả đều phạm ba-la-di. Có tỳ-kheo, buổi sáng khoác y, bưng bát đến nhà bạch y khất thực. Gặp lúc trời mưa lớn, có người nữ cúi người xuống để khơi thông nước ngập nên lộ hình. Vị kia nghĩ: "Ta không xúc chạm nơi thân người nữ, mà chỉ dùng nam căn để vào, có lẽ không phạm. " Nghĩ

rồi hành dâm, và nghi. Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." 11. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Có tỳ-kheo đến nơi a-lan-nhã, ngủ ngày. Bấy giờ, có người nữ hái củi hành dâm bên trê thân của tỳkheo, rồi bỏ đi. Cách tỳ-kheo không xa, đứng lại. Tỳ-kheo thức dậy, thấy thân mình bất tịnh dơ bẩn, nghĩ: "Chắc người nữ này hành dâm bên trên thân của ta." Sanh nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi có biết không?"

Vị kia thưa: "Không biết."

Đức Phật dạy không phạm. Nhưng tỳ-kheo không được ban ngày mà ngủ chỗ khuất như vậy.

Thế Tôn ở tại nước Bà-kỳ-đề. Bấy giờ có tỳ-kheo trụ nơi a-lan-nhã, ngủ ngày. Có người nữ gánh cỏ, hành dâm bên trên thân của tỳkheo. Tỳ-kheo bất ngờ biết, nhưng không thọ lạc; liền đuổi đánh người nữ. Tỳ-kheo nghi, đức phật hỏi:

203

975b

"Ngươi có thọ lạc hay không?"

Vị kia thưa: "Không thọ lạc."

Đức Phật dạy:

"Ngươi không phạm. Nhưng đánh người nữ, phạm đột-kiết-la." 12. Thế Tôn ở tại nước Chiêm-bà. Có tỳ-kheo đến chỗ a-lan-nhã, ban ngày tư duy, buộc niệm trước mặt. Tỳ-kheo này là bậc A-lahán. Bị gió gắt, nam căn khởi. Bấy giờ, có tặc nữ cưỡng bức tỳkheo hành dâm. Các tỳ-kheo nói như vầy: "A la hán còn có dục, nên nam căn khởi chăng?" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Có năm nhân duyên khiến cho nam căn khởi: đại tiện thúc bách, tiểu tiện thúc bách, gió gắt, trùng ủy-châu-lăng-già1 cắn, có dục tâm. Đó là năm nhân duyên khiến cho nam căn khởi. Không có trường hợp A-la-hán nam căn khởi do có dục tâm." 13. [975b] Thế Tôn ở tại thành Vương-xá.

Bấy giờ nam căn của vương tử Vô Úy bị bệnh, khiến người nữ ngậm, sau đó được lành. Được lành rồi, vương tử lại hành dâm nơi miệng người nữ này. Người nữ này ưu sầu không vui nên nghĩ: "Nếu khi nào vua Bình-sa đến, ta sẽ trùm đầu, để lộ hình, đứng trước mặt người. Nếu vua hỏi: 'Ngươi điên hay sao? Tại sao làm như vậy?' Khi ấy ta sẽ trả lời: 'Tôi không điên. Nhưng vì vương tử cần nên tôi phải trùm đầu lại để giữ. Tại sao vậy? vương tử thường hành dâm nơi miệng tôi, nên tôi phải trùm đầu lại để giữ miệng. '"

Sau đó vua Bình-sa đến chỗ Vô Úy. Người nữ kia làm như đã nghĩ trước mặt vua. Vua hỏi:

"Ngươi điên phải không? Tại sao làm như vậy?" Người nữ trả lời: "Tôi không điên. Nhưng vì vương tử cần nên tôi phải trùm đầu lại để giữ."

1 Ủy-châu-lăng-già trùng 慰周陵伽虫. Pāli. Vin.iii. 58: uccāliga, "sâu gặm."

204

T22. 975b Chương v. Điều bộ

Vua liền gọi Vô Úy đến hỏi:

"Tại sao con lại hành dâm nơi miệng của thị nữ?" Vô Úy nghe như vậy rất hổ thẹn. Sau đó vương tử Vô Úy nói người nữ này có tội, cho mặc áo đen, để đứng bên ngoài cửa thành, với lời rao: "Nếu ai có mắc bệnh như vậy thì hành dâm nơi miệng người nữ này sẽ được lành bệnh.

"

Các tỳ-kheo nghĩ: "Nếu cần trị bệnh thì nên đem nam căn để vào trong miệng người nữ bảo họ ngậm lại thì không phạm phải không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

14. Bấy giờ có một thị trấn tên là Bà-lâu-việt-xa,1 vua tự là Hải. Có một dâm nữ bị tội, vua truyền lệnh: "Lóc thịt hai bên nữ căn của người ấy để trị phạt." Lệnh ấy được thi hành. Các tỳ-kheo nói: "Nếu đối với người còn sống mà hành dâm giữa hai đốt xương, có bị phạm hay không?" Đức Phật dạy:

"Phạm thâu-lan-giá."

II. BẤT DỮ THỦ

1. Ưu-ba-ly thỉnh vấn

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Kính bạch đức Thế Tôn, Đại đức Đà-ni-già, con ông thợ gốm, lấy cây gỗ của vua. Không cho mà lấy như vậy có phạm không?" Đức Phật dạy:

"Mới ban đầu chưa chế giới, không phạm." Ưu-ba-ly lại bạch Phật:

1 Bà-lâu-việt-xa 婆樓越奢. Pāli: Bharukaccha (?), Vin.iii. 39. 205

975c

"Bạch Đại đức, nếu chỗ rừng vắng, lấy vật có người thủ hộ, giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền. Có phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." "Vật của người khác tưởng là vật của người khác, giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, không được cho mà lấy, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." "Vật của người khác mà nghi, giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, không cho mà lấy. Có phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá. "

[975c] "Chẳng phải vật của người khác, tưởng là vật của người khác, giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, lấy, phạm thâu-lan-giá. Chẳng phải vật của người khác, nghi, giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá." "Vật của người tưởng là vật của người, giá trị dưới năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay chăng?" Đức Phật dạy: "Phạm thâu-lan-giá. "

"Vật của người, nghi, dưới năm tiền, không cho mà lấy phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm đột-kiết-la." Chẳng phải vật của người, tưởng là vật của người, dưới năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay không? Đức Phật dạy: "Phạm đột-kiết-la."

"Chẳng phải vật của người mà nghi, dưới năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm đột-kiết-la." "Nếu lấy vật của người nam mà tưởng là người nữ, năm tiền hay hơn năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." 206

T22. 975c Chương v. Điều bộ

"Nếu lấy vật của người nữ mà tưởng là người nam, năm tiền hoặc trên năm tiền, không cho mà lấy, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

"Nếu lấy vật của người nữ kia mà tưởng là người nữ này, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

"Nếu lấy vật của người nam này mà tưởng là người nam kia, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

2. Vật gia dụng

1. Thế Tôn ở tại Ba-la-nại. Gặp lúc mất mùa nhân dân đói khát, khất thực khó được. Bấy giờ, có tỳ-kheo khất thực, buổi sáng khoác y, bưng bát đến nhà bạch y. Nơi đó có người nữ dùng đồ đựng đầy thức ăn để dưới đất rồi vào nhà trong. Tỳ-kheo kia nhìn quanh thấy không có ai, bèn nghĩ: "Ta lấy thức ăn này. Có ích cho ta." Nghĩ như vậy rồi lấy đi. Vị kia nghi, đức Phật hỏi: "Với tâm niệm như thế nào khi lấy?" Vị kia thưa: "Lấy với tâm ăn trộm." Đức Phật dạy:

"Nếu trị giá đủ năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di. Bột bánh, cơm, cá, thịt, khư-xà-ni, tất cả các thứ như trên mà trị giá năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di."

2. Có tỳ-kheo khất thực, buổi sáng khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, thấy có cái bồn bằng đồng. Nhìn chung quanh không thấy ai, tự nghĩ: "Cái này đối với ta có ích.

" Nghĩ như vậy rồi lấy đi, nhưng

nghi. Đức Phật hỏi: "Với tâm niệm thế nào khi ngươi lấy?" Vị đó thưa: "Với tâm trộm cắp."

Đức Phật dạy:

"Nếu trị giá năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di." 207

976a

3. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà cư sĩ thấy có chiếc ghế đơn.1 Tỳ-kheo nhìn chung quanh không thấy ai, liền nghĩ: "Chiếc ghế này có ích cho ta. " Nghĩ như vậy rồi lấy đi, nhưng nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với tâm như thế nào?" Vị đó thưa:

"Với tâm trộm cắp."

Đức Phật dạy:

"Nếu trị giá đủ năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di." 3. Y phục

1. Có tỳ-kheo đến chỗ giặt y, lấy y của người khác đi, nhưng nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi lấy với ý nghĩ như thế nào?" Vị đó nói: "Lấy với tâm trộm cắp." [976a1]Đức Phật dạy:

"Nếu trị giá đủ năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di." 2. Có tỳ-kheo đi cách chỗ giặt y không xa, thấy có chiếc y quý giá phơi, để ý, với ý nghĩ sẽ trở lại lấy, sanh nghi. Đức Phật hỏi: "Khi ngươi muốn lấy với tâm niệm như thế nào?" Vị đó thưa: "Với tâm ăn trộm." Đức Phật dạy:

"Phương tiện tìm cầu năm tiền, chưa lấy khỏi chỗ cũ, phạm thâulan-giá." 3. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm đắp y mang bát đến nhà bạch y, thấy bên dưới cửa có phơi một chiếc y quý giá, lấy chân lật qua để xem, rồi nghi. Đức Phật hỏi: 1 Độc tọa sáp đắng 獨座榻蹬. 208

T22. 976a Chương v. Điều bộ

"Với ý nghĩ như thế nào trong khi làm như vậy?" Vị đó thưa: "Với tâm niệm kẻ trộm."

Đức Phật dạy: "Phương tiện tìm cầu năm tiền, chưa dời khỏi chỗ cũ, phạm thâu-lan-giá."

4. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, thấy có cái giường đơn. Nhìn chung quanh không thấy ai, tự nghĩ: "Cái này đối với ta có ích." Bèn lấy đi; rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Với ý nghĩ như thế nào khi ngươi lấy?" Vị đó thưa: "Với tâm ăn trộm.

"

Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

5. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà thế gian, thấy có cái giường ngồi một người và y. Nhìn chung quanh không thấy ai, tự nghĩ: "Đối với ta cái này có ích." Bèn lấy đi; rồi nghi. Đức Phật hỏi:

"Khi ngươi lấy với ý nghĩ thế nào?"

Vị đó thưa: "Với tâm của kẻ trộm."

Đức Phật dạy: "Trị giá năm tiền, lấy khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di." 6. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, thấy chiếc ghế ngồi một người, tạm lấy để dùng, nhưng nghi. Đức Phật hỏi: "Với ý nghĩ thế nào khi ngươi lấy?" Vị đó thưa: "Với ý nghĩ lấy tạm chứ không có tâm trộm cắp. "

Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được không hỏi chủ mà lấy như vậy."

7. Có tỳ-kheo lấy y trong tháp miếu của người khác rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Với tâm niệm thế nào khi ngươi lấy nó?" Vị đó thưa: "Nghĩ là y phấn tảo nên con lấy." Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được lấy y trang sức trong tháp miếu của người."

209

976b

4. Trốn thuế

Có tỳ-kheo cùng đi với người bán tơ lụa. Vị đó nói với tỳ-kheo: "Thưa Trưởng lão, các ngài đi qua chỗ quan thuế, khỏi phải đóng thuế. Tôi muốn gởi tơ lụa này cho các ngài mang qua khỏi chỗ quan thuế."

Tỳ-kheo liền vì họ mang qua, nhưng nghi. Đức Phật hỏi: "Với ý nghĩ thế nào khi thầy làm việc ấy?" Vị đó thưa: "Với tâm trộm cắp."

Đức Phật dạy:

"Trị giá thuế đủ năm tiền thì phạm ba-la-di." 5. Trộm có tổ chức

1. Có số đông tỳ-kheo phương tiện sai một người lấy vật của người khác đáng giá năm tiền hay hơn năm tiền, rồi nghi. Đức Phật nói: "Tất cả đều phạm ba-la-di."

2. Có số đông tỳ-kheo phương tiện sai một người lấy vật của người. Trong số đó có người nghi mà [976b] không ngăn. Vật ấy đáng năm tiền hoặc hơn năm tiền được lấy. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: "Tất cả đều phạm ba-la-di."

3. Có số đông tỳ-kheo phương tiện sai một người lấy vật của người. Trong số đó có người nghi liền ngăn. Nhưng người kia vẫn cố đi lấy được năm tiền hoặc hơn năm tiền. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: "Người ngăn phạm thâu-lan-giá. Người không ngăn phạm ba-ladi." 4. Có số đông tỳ-kheo phương tiện sai một người lấy trộm vật của người khác. Người kia đến tìm cầu năm tiền hay hơn năm tiền, nhưng lấy được dưới năm tiền. Vị kia nghĩ, "Chúng ta được dưới

năm tiền, không phạm ba-la-di."

Đức Phật dạy: "Căn cứ theo chỗ vật vốn định lấy, đủ năm tiền thì phạm ba-la-di."

210

T22. 976b Chương v. Điều bộ

5. Có số đông tỳ-kheo phương tiện khiến một người lấy năm tiền hoặc hơn năm tiền, trở về cùng nhau chia, mỗi phần đều dưới năm tiền. Vị kia nghĩ: "Chúng ta được dưới năm tiền không phạm ba-ladi." Đức Phật dạy: "Chung lại thành một phần, đều phạm ba-la-di." 6. Có số đông tỳ-kheo phương tiện khiến một người lấy vật của kẻ khác, đi lấy vật dưới năm tiền. Nhưng đem về vật giá trị năm tiền. Vị kia nghĩ: "Chúng ta lấy được năm tiền, phạm ba-la-di." Đức Phật dạy: "Căn cứ theo chỗ vật vốn định lấy, phạm thâu-langiá." 6. Sở hữu tụ lạc

Bấy giờ, có tỳ-kheo lấy vật của tụ lạc kia, rồi mang vào thành. Vị ấy nghi. Đức Phật dạy: "Khi ngươi lấy, với tâm ý thế nào?" Vị kia thưa: "Với tâm ăn trộm."

Đức Phật dạy: "Lấy năm tiền rời khỏi chỗ, phạm ba-la-di." 7. Trộm kinh

Có tỳ-kheo lấy trộm kinh của người khác với ý nghĩ: "Lời của đức Phật thì vô giá. Chỉ nên căn cứ giấy mực để định giá trị. "

Vị kia nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi lấy với tâm thế nào?" Vị kia thưa: "Với tâm kẻ trộm."

Đức Phật dạy: "Lấy năm tiền, rời khỏi chỗ, phạm ba-la-di." 8. Đồng lõa

Bấy giờ, có người lính1 của vương thất, do tín lạc nên theo Phật xuất gia. Có tỳ-kheo phá giới khác đến dụ dỗ dối gạt rằng: "Trưởng lão, nơi thôn kia, trong đó có nhiều của cải, cũng có người khỏe nhưng không khỏe hơn ngài. Bây giờ chúng ta cùng đi lấy. " Vị kia

1 Hán: dũng kiện nhân 勇健人.

211

976c

đồng ý. Tỳ-kheo kia nói xong rồi đi. Đi một đoạn đường không xa, tỳ-kheo này khởi lên ý nghĩ: "Với tín tâm, ta xuất gia, không được làm việc ác thế này.

"

Một thời gian sau, tỳ-kheo phá giới kia lại đến nói: "Bây giờ chúng ta hãy cùng đi lấy tài vật đó. " Vị kia nói: "Tôi không đi. " "Tại sao

vậy?" Vị kia trả lời: "Sau khi thầy đi, tôi suy nghĩ: 'Ta vì tín tâm xuất gia không được làm việc ác như vậy. ' Vì vậy tôi không đi.

"

Sau đó một thời gian, tỳ-kheo phá giới kia đến thôn đó lấy trộm [976c] của cải của người, chia cho nhau rồi, còn một phần đem đến cho tỳ-kheo này. Tỳ-kheo này nói: "Tôi không nhận phần này. Trước đây tôi đã nói,

'Ta vì tín tâm xuất gia không được làm việc ác như vậy.

'" Nhưng vị ấy lại nghi. Đức Phật hỏi: "Ý nghĩ của ngươi như thế nào?" Vị kia liền đem nhân duyên trình bày rõ ràng với đức Phật. Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng trước có hứa khả nên mắc đột-kiết-la." 9. Trộm nhầm

1. Có tỳ-kheo muốn ăn trộm y của người khác mà nhầm lấy y của mình, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi phạm thâu-lan-giá."

2. Có tỳ-kheo lấy trộm y của người luôn cả y của mình, rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Y của mình phạm thâu-lan-giá. Y của người phạm ba-la-di." 3. Có tỳ-kheo trộm đồ vật vốn là đồ ăn trộm của người khác; rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Phạm ba-la-di."

4. Có số đông bạch y, tại bãi tha ma, cởi y để một chỗ để chôn người chết. Có tỳ-kheo trì y phấn tảo tưởng là y phấn tảo nên mang đi. Các bạch y thấy, nói: "Đại đức, chớ lấy y của chúng tôi đi. " Vị

kia trả lời: "Tôi tưởng là y phấn tảo. " Nói như vậy rồi để y xuống212

T22. 976c Chương v. Điều bộ

mà đi. Nhưng nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với ý nghĩ như thế nào?"

Vị kia thưa: "Con tưởng là y phấn tảo chứ không có tâm ăn trộm." Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng nếu có đống y như vậy, không được gọi là y phấn tảo để lấy." 5. Có tỳ-kheo đi cách bãi tha ma không xa, thấy có nhiều y phấn tảo, liền tập trung lại rồi đi, nghĩ rằng để trở về lại sẽ lấy. Sau đó có tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy, tưởng là y phấn tảo liền mang đi. Tỳkheo kia khi trở lại không thấy y, về đến chùa lại thấy có tỳ-kheo đang giặt y, liền nói:

"Thầy lấy y của tôi, phạm tội ăn trộm." Vị kia trả lời: "Tôi không lấy trộm mà chỉ lấy y phấn tảo." Vị kia nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi lấy với ý nghĩ thế nào?"

Vị kia trả lời: "Con nghĩ là y phấn tảo nên lấy." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo mà tập trung thành đống như vậy."

6. Có cư sĩ đi cách bãi tha ma không xa, thấy có y phấn tảo rất quý giá, liền lấy để trong đám cỏ rồi đi, với ý định trở lại sẽ lấy để cúng cho tỳ-kheo. Vào lúc đó có tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy, liền lấy đem đi. Cư sĩ kia khi trở lại không thấy chiếc y, lúc đến chùa thấy tỳkheo đang giặt, nói: "Thầy lấy trộm y của tôi." Tỳ-kheo trả lời: "Tôi không lấy trộm y của người. Tôi chỉ lượm y phấn tảo.

" Nhưng rồi nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi với ý nghĩ thế nào khi lấy?"

Tỳ-kheo kia thưa: "Con nghĩ là y phấn tảo nên lấy." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo để chỗ như vậy. "

213

977a

7. Có người chăn bò cởi y để trên đầu nằm ngủ. Có tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy tưởng là người chết, [977a1] nên nghĩ: "Đức Thế Tôn không cho phép tỳ-kheo lấy y của người chết còn nguyên hình.

" Bèn lấy tay người chết đánh vào đầu người chết. Đứa chăn bò hoảng hốt thức dậy hỏi: "Tại sao Đại đức lại đánh tôi?" Tỳ-kheo trả lời: "Tôi tưởng ngươi là người chết." Đứa chăn bò kia giận nói: "Ông không thể phân biệt được người chết với người sống hay sao?" Nói xong liền đánh tỳ-kheo nhừ tử. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được đánh người chết khiến cho rã thây để lấy y. "

8. Có số đông trẻ nhỏ cởi y để một chỗ rồi cùng nhau nô đùa. Tỳkheo trì y phấn tảo thấy, liền muốn lấy y. Mấy đứa nhỏ thấy, nói: "Đừng lấy y của chúng tôi đi.

" Tỳ-kheo nói: "Tôi tưởng là y phấn tảo.

" Tỳ-kheo để y lại rồi đi, nhưng nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi nghĩ thế nào khi lấy?"

Tỳ-kheo thưa: "Con nghĩ là y phấn tảo nên lấy." Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo tập trung thành đống như vậy."

10. Di chuyển vật

1. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng mật mía khuyến dụ con nít để dẫn đi bán. Cha mẹ nó thấy, hỏi tỳ-kheo: "Đại đức nói gì với nó vậy?" Tỳ-kheo nhóm sáu nói: "Có nói gì đâu. " Nhóm sáu để trẻ nít lại rồi

đi; nhưng nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi dẫn chúng nó đi với ý nghĩ thế nào?" Nhóm sáu thưa: "Dẫn đi với tâm trộm." Đức Phật dạy: "Trị giá năm tiền dời khỏi chỗ, phạm ba-la-di." 2. Có tỳ-kheo với tâm ăn trộm, đảo ngược và dời chỗ thẻ chia phần của người khác, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Khi dời liền thành ba-la-di."

214

T22. 977b Chương v. Điều bộ

3. Có tỳ-kheo ăn trộm thẻ chia vật của người khác, rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Trị giá năm tiền, lìa khỏi chỗ cũ phạm ba-la-di." 4. Có tỳ-kheo lật nghiêng thẻ chia phần của người khác, rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Phương tiện lấy năm tiền, chưa rời khỏi chỗ cũ, phạm thâu-langiá." 5. Có tỳ-kheo ăn trộm lần thứ hai, lấy vật không đủ năm tiền, nghĩ rằng: "Ta lấy hai lần, trước sau (mỗi lần) không đủ năm tiền, không phạm ba-la-di." Đức Phật dạy:

"Trước sau (cộng lại) đủ năm tiền, phạm ba-la-di." 6. Cách Kỳ-hoàn không xa có cư sĩ cày đất. Tỳ-kheo khách thấy, nói rằng,

"Đất này của Tăng. Chớ cày.

" Cư sĩ nói,

"Chẳng phải đất

của Tăng mà là đất của tôi.

" Tỳ-kheo lại nói,

"Đây là đất của Tăng.

Chớ cày.

" Cư sĩ liền thả bò đi, và nói rằng, "Đất của ta mà không

được cày!" Tỳ-kheo khách kia vào trong Kỳ-hoàn hỏi cựu tỳ-kheo: "Có cư sĩ cày khoảnh đất cách đây không xa. Vậy đất đó của ai?" Cựu trú tỳ-kheo nói: "Đó là đất của cư sĩ." Vị cựu trú tỳ-kheo hỏi vị khách tỳ-kheo: "Tại sao thầy hỏi điều đó?"

Khách tỳ-kheo đem nhân duyên kia nói lại đầy đủ, rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi nghĩ như thế nào?" Vị đó trình bày đầy đủ nhân duyên, đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Nhưng không được nói như vậy. "

7. [977b] Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, bạch Phật: "Nếu tác ý làm hao hụt, lấy năm tiền hoặc hơn năm tiền, tự mình lấy hoặc dạy người lấy, tự đoạn hoại hoặc dạy người đoạn hoại, tự 215

977b

phá hoặc dạy người phá, hoặc đốt, hoặc chôn, hoặc làm hoại sắc, như vậy có phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Tất cả đều phạm ba-la-di." 8. Có tỳ-kheo chia đất, dời cột mốc của người khác; rồi nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi nghĩ thế nào khi dời?" Vị kia thưa: "Với tâm ăn trộm. "

Đức Phật dạy: "Dời cột mốc, nếu trị giá năm tiền,1 phạm ba-la-di." 11. Nguồn nước

1. Bấy giờ trong vườn của chúng Tăng không có nước nên bị cằn cỗi. Nhóm sáu tỳ-kheo tháo nước từ ruộng của người khác vào trong vườn của Tăng, rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi tháo nước với ý nghĩ thế nào?" Vị kia thưa: "Với tâm của kẻ trộm." Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." Ruộng của nhà đàn-việt không có nước nên bị cằn cỗi. Tỳ-kheo kia tháo nước của người khác vào ruộng của đàn-việt, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

2. Có tỳ-kheo cùng nhà bạch y oán cừu nhau, bèn tháo nước ruộng của người đó rồi bỏ đó, khiến cho ruộng bị phế. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

3. Có tỳ-kheo ăn trộm nước của người khác, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền phạm ba-la-di." Các tỳ-kheo nghi, không dám lấy nước nơi kênh, nơi suối, nơi ao hồ. Đức Phật dạy: "Không phải sở hữu của người nào đó thì không phạm."

1 Giá trị của phần điền thổ thêm hay bớt sau khi dời cột mốc. Không phải giá trị bản thân cột mốc.

216

T22. 977c Chương v. Điều bộ 12. Chiếm dụng

1. Tỳ-kheo Chiên-đà-la có việc tranh chấp. Vị ấy có chiếc bát quý giá của nước Tô-ma. Vì việc tranh chấp nên vị kia thường ôm lòng ưu sầu, nói, "Nếu ai có thể chấm dứt việc tranh chấp của tôi thì sẽ lấy chiếc bát này.

" Bấy giờ, có tỳ-kheo A-di-đầu thông minh, chuyên môn giải quyết việc tránh sự, liền vì vị kia giải quyết việc đấu tranh rồi lấy chiếc bát đi. Tỳ-kheo này nghĩ rằng chiếc bát bị mất nên đi tìm. Thấy tỳ-kheo A-di-đầu bưng nơi tay liền nói, "Thầy

lấy trộm chiếc bát của tôi. " Vị kia liền trả lời,

"Tôi không lấy trộm

bát của thầy. Thầy đã có giao ước, nếu người nào có thể chấm dứt việc tranh đấu của tôi thì sẽ lấy chiếc bát này. Vì vậy nên tôi lấy chiếc bát.

" Vị kia nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với ý nghĩ thế nào?" Vị kia trình bày đầy đủ nhân duyên. Đức Phật dạy: "Ngươi không phạm. Nhưng không được nhận vật như vậy."

2. Tỳ-kheo tên Da-thâu-già có y tăng-già-lê. Tỳ-kheo tên Bà-tu-đạtđa không nói mà lấy mặc vào trong xóm khất thực. Vị kia tưởng là y bị mất đi tìm. Thấy Bà-tu-đạt-đa mặc, liền nắm lấy nói, "Thầy

phạm tội ăn trộm.

" Vị kia trả lời,

"Tôi không trộm y của thầy, tôi lấy mặc với ý thân tình. " Nói xong, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với [977c] tâm thế nào?" Vị kia thưa: "Lấy với ý thân tình chứ không lấy với tâm ăn trộm." Đức Phật nói: "Không phạm. Nhưng không được không phải thân tình mà tác ý thân tình để lấy." 3. Tỳ-kheo tự Thanh Tịnh có y tăng-già-lê. Tỳ-kheo Tu-đà-di không hỏi chủ mà tự tiện lấy mặc rồi vào tụ lạc khất thực. Người chủ tưởng y bị mất nên đi tìm. Thấy Tu-đà-di mặc, liền nắm lấy và nói,

"Thầy lấy y tôi, phạm giới trộm. " Tỳ-kheo kia trả lời,

"Tôi

không ăn trộm mà mượn để dùng. " Vị kia nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy y với tâm nghĩ thế nào?" Vị kia thưa: "Với tâm mượn chứ không phải với tâm ăn trộm." 217

977c

Đức Phật dạy: "Không phạm. Không được không hỏi chủ mà vội lấy mặc vào tụ lạc như vậy."

13. Hoa quả

1. Có tỳ-kheo lấy trái lê của người khác, nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, dời khỏi chỗ cũ phạm ba-la-di." Trái diêm-bà, trái ba-lê-bà, các loại trái bồ đào, nếu trị giá năm tiền, tất cả đều phạm ba-la-di.

2. Có tỳ-kheo rung trái lê của người khác cho rụng, với ý muốn làm cho ít bớt. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, ba-la-di." Nếu rung cho rụng trái diêm-bà, trái ba-lê-bà, các loại trái bồ đào, cũng với ý muốn khiến cho ít bớt, tất cả đều ba-la-di. 3. Có tỳ-kheo ăn trộm dưa của người. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền phạm ba-la-di."

Có tỳ-kheo ăn trộm mía, nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, phạm ba-la-di."

Có tỳ-kheo lấy rau của người, nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền ba-la-di."

Có tỳ-kheo lấy bông sen của người, nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền ba-la-di."

Hoa bát-đầu-ma, câu-đầu-ma, phân-đà-lợi, tính đủ năm tiền, tất cả đều ba-la-di. Nếu bẻ phá, làm hư hoại, hao hụt của người khác, tính đủ năm tiền tất cả đều ba-la-di.

Có người canh giữ cho kẻ khác, và cho giặc. Người ấy mang thức ăn khư-đà-ni cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo nghĩ đây không phải là của người này nên không nhận.1 Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: 1 Cf. Pāli, Vin. iii. 66: Người giữ vườn (cho người khác) mang trái cây cho tỳkheo. Tỳ-kheo không dám nhận, vì không phải của người mang cho. 218

T22. 978a Chương v. Điều bộ

"Đây tức là thức ăn của đàn-việt, cho phép tác tịnh,1 rửa tay, rồi thọ nhận và ăn."

Có tỳ-kheo lấy ngó sen của người, nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, ba-la-di."

Có tỳ-kheo lấy gỗ trong rừng do người khác bảo vệ, nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

Có tỳ-kheo với tâm trộm cắp, không duyên cớ lấy thức ăn của người, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di." Có tỳ-kheo không duyên cớ lấy thức ăn của người, rồi nghi, đức Phật hỏi: "Ngươi với tâm niệm như thế nào khi lấy?" Vị kia nói: "Không có tâm trộm."

Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng vì vọng ngữ nên phạm ba-dật-đề." Có tỳ-kheo sai tỳ-kheo lấy trộm giường dây, giường cây. Tỳ-kheo được sai tưởng là không phải ăn trộm nên lấy đem đến, rồi nghi. [978a1] Đức Phật dạy:

"Phương tiện dạy người phạm ba-la-di. Vị bị sai không phạm." Có tỳ-kheo sai tỳ-kheo lấy giường dây. Vị được sai kia tưởng là bảo lấy trộm liền lấy đem đến, rồi nghi, đức Phật nói: "Người lấy phạm ba-la-di. Người bảo không phạm." 14. Xe - thuyền

1. Số đông tỳ-kheo có chiếc xe, cho nhóm sáu tỳ-kheo cùng đi. Nhóm sáu tỳ-kheo có ý muốn, trước khi đến trú xứ đó, sẽ lấy chiếc xe này. Đức Phật dạy:

"Nếu lấy trộm tại đây, phạm ba-la-di. Nếu lấy giữa đường hay đến trú xứ đó cũng phạm ba-la-di."

1 Năm cách tác tịnh đối với trái cây. Phần III, Ch. VII "Thuốc" .

219

978a

2. Nhóm sáu tỳ-kheo thấy trên sông Hằng có chiếc thuyền, bèn nghĩ,

"Chúng ta có thể trộm lấy chiếc thuyền này mà không lao nhọc chi cả.

" Nhưng nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi nghĩ như thế nào?"

Nhóm sáu liền trình bày đầy đủ nhân duyên. Đức Phật dạy: "Chỉ có ý nghĩ thì không phạm. Nhưng không được sanh ý nghĩ như vậy.

"

3. Có tỳ-kheo trộm lấy thuyền của người từ bờ này đem đến bờ kia, nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di." Từ bờ kia qua bờ này, xuôi dòng nước, ngược dòng nước, nhận chìm hay kéo đi đem lên bờ, dời địa điểm, tất cả đều phạm ba-la-di. Nếu phương tiện muốn mở ra mà chưa rời khỏi chỗ cũ thì phạm thâu-lan-giá.

4. Có hai tỳ-kheo đến sông A-di-la-bạt-đề tắm, thấy cái giỏ tre đựng y quý giá trôi theo dòng nước. Một tỳ-kheo thấy bèn nói: "Cái giỏ tre này thuộc về của tôi. " Tỳ-kheo thứ hai nói: "Vật dụng trong giỏ tre thuộc về của tôi." Hai vị cùng lấy được y quý giá, bèn nghi. Đức Phật dạy: "Ngươi nghĩ thế nào?" Vị kia thưa: "Tưởng là y phấn tảo." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo trong nước." 15. Vật từ thú vật

1. Có tỳ-kheo trộm tràng hoa bằng vàng, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

2. Trong Kỳ-hoàn có nhiều tổ chim. Cuối đêm1 chúng kêu inh ỏi, náo loạn các tỳ-kheo ngồi thiền. Tỳ-kheo cựu trú sai người giữ 1 Khuya, cho đến trước khi mặt trời mọc, được gọi là cuối đêm. 220

T22. 978b Chương v. Điều bộ

vườn đuổi chúng đi. Người giữ vườn thấy trong tổ chim có vàng và lụa vụn, lấy đem đưa cho cựu tỳ-kheo, Vị kia nghi. Đức Phật dạy: "Các thứ đó vô dụng đối với loài chim nên không phạm. Nhưng không được nhận vật như vậy.

"

3. Trong Kỳ-hoàn có ổ chuột. Tỳ-kheo sai người giữ vườn phá ổ chuột. Trong ổ chuột có thuốc uống và lụa vụn, người giữ vườn lấy đem đưa tỳ-kheo, tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy:

"Các thứ đó vô dụng đối với súc sanh nên không phạm. Nhưng không được nhận vật như vậy.

"

4. Cách chùa không xa, có những con chuột tha trái bồ đào từ thôn đem đến trong chùa, dồn lần thành một đống lớn. Nhóm sáu tỳkheo với tâm trộm lấy ăn, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

5. Cách Kỳ-hoàn không xa có người thợ săn [978b] gài bẫy để bắt nai, trong bẫy có con nai chết. Nhóm sáu tỳ-kheo với tâm trộm lấy ăn, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

16. Giải phóng súc vật

1. Có tỳ-kheo ban ngày đi vào chỗ a-lan-nhã, nơi đó có cướp, buộc con bò dưới gốc cây. Thấy tỳ-kheo nó khóc. Tỳ-kheo từ niệm nên mở thả, rồi nghi, đức Phật hỏi: "Khi mở thả nó, ngươi nghĩ thế nào?"

Vị kia thưa: "Vì lòng thương chứ không phải với tâm trộm." Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được làm việc như vậy."

2. Có tỳ-kheo ban ngày đến chỗ a-lan-nhã, nơi đó kẻ cướp cột con bò trong nhà trạm. Tỳ-kheo nhìn quanh không thấy ai, có ý nghĩ: "Con vật này có ích cho ta." Bèn mở con bò dắt đi. Dắt đi không xa, tỳ-kheo lại nghĩ: "Ta cần gì con bò này?" Vì vậy thả nó đi. Rồi tỳ-kheo nghi, Đức Phật hỏi: "Khi dắt đi ngươi nghĩ thế nào?" 221

978b

Tỳ-kheo trả lời: "Khi dắt với tâm trộm." Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền dời khỏi chỗ cũ, phạm ba-la-di." 3. Con beo rượt bắt con nai. Nai bị thương chạy vào chùa, rồi chết. Các tỳ-kheo đem làm thịt ăn; rồi nghi. Đức Phật dạy: "Không phạm."

Ông thợ săn, săn con nai. Nai chạy vào chùa. Thợ săn tìm nai, đến hỏi các tỳ-kheo: "Thấy có con nai như vậy, như vậy hay không?" Các tỳ-kheo không thấy nên trả lời là không thấy. Người thợ săn tìm khắp nơi trong chùa, bắt gặp được con nai, nổi giận cơ hiềm nói các tỳ-kheo rằng:

"Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, nói dối không thật, tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi thấy con nai mà nói là không thấy?" Các tỳ-kheo nghi, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không phạm."

17. Vật dụng của tỳ-kheo

Có tỳ-kheo ăn trộm lấy y ba-lị-ca-la, nghi, rời khỏi chỗ cũ. Đức Phật dạy:

"Ba-la-di."

Có tỳ-kheo với tâm trộm lấy y ba-lị-ca-la của người, đem đến chỗ khác rồi nghi. Đức Phật nói:

"Phạm ba-la-di."

Có tỳ-kheo với tâm trộm di chuyển y ba-lị-ca-la sang một bên rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Phương tiện tìm cầu năm tiền, chưa dời khỏi chỗ cũ phạm thâulan-giá." Có tỳ-kheo với tâm trộm lấy giường dây, giường cây, nệm lớn, nệm nhỏ, gối, mền giạ, bình nước, bình tưới, gậy, quạt. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, tất cả đều phạm ba-la-di."222

T22. 978c Chương v. Điều bộ

Có tỳ-kheo trao đổi giường dây, giường cây, nói đây cũng là Tăng, kia cũng là Tăng. Đức Phật dạy: "Không được trao đổi như vậy." Có tỳ-kheo trao đổi giường cây, nệm lớn, nệm nhỏ, hoặc gối, nói đây cũng là Tăng kia cũng là Tăng. Và mền giạ, bình tưới nước, gậy, quạt, cũng nói đây là Tăng, kia cũng là Tăng. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy."

Có tỳ-kheo ăn trộm đá của người, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, [978c] thành ba-la-di."

Trộm ao, hào, cây gỗ, tre trúc, cỏ văn-nhã,1 cỏ bà-bà, vỏ cây, hoặc cây lá, hoa trái có người bảo vệ, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, tất cả đều ba-la-di."

Có tỳ-kheo từ trên giá y của người khác lấy trộm y rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

Có tỳ-kheo với tâm trộm lấy chiếc y trên giá, lìa khỏi giá rồi nghi. Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

Có tỳ-kheo với tâm trộm, chuyển đổi y của người từ trên giá, rồi nghi. Đức Phật dạy:

"Phương tiện tìm cầu năm tiền, chưa dời khỏi chỗ, phạm thâu-langiá." Có tỳ-kheo lấy cái dây lưng trên giá y của người khác, và lấy luôn cái giá, rồi nghi, đức Phật hỏi: "Ngươi nghĩ thế nào khi lấy?" Vị kia thưa: "Với tâm trộm."

Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, dời khỏi chỗ cũ, thành ba-la-di." Khi ấy có số đông tỳ-kheo cùng nhóm sáu tỳ-kheo ngồi ăn trong nhà bạch y. Bạch y dùng chiếc y đại giá trải làm chỗ ngồi. Một trong nhóm sáu tỳ-kheo với tâm trộm dùng chân cuốn lại, rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Với ý nghĩ thế nào khi ngươi cuốn?" 1 Văn-nhã . Pāli, Skt. muñja 文若, một loại cỏ, loại dây leo. 223

979a

Vị kia thưa: "Với tâm trộm." Đức Phật dạy: "Phương tiện cầu năm tiền, chưa dời khỏi chỗ, phạm thâu-lan-giá."1

18. Phần của người khác

[978c22] 1. Bấy giờ, tỳ-kheo-ni Sai-ma có nhà đàn-việt. Đệ tử của tỳ-kheo-ni đến nhà người đàn-việt đó nói: "A-di Sai-ma cần năm đấu vừng." Người đàn-việt kia nói: "Có thể được. "

Người đàn-việt đưa cho. Cô đệ tử kia nhận được vừng rồi, ăn hết. Sau đó vào một buổi sáng, tỳ-kheo-ni Sai-ma khoác y, bưng bát đến nhà đàn-việt kia, trải chỗ ngồi mà ngồi, người đàn-việt hỏi: "Vừng có tốt hay không?"

Sai-ma hỏi lại: "Vừng gì?"

Người đàn-việt thuật lại đầu đuôi. Tỳ-kheo-ni Sai-ma khi về chùa nói với người đệ tử rằng:

"Cô ăn trộm của tôi năm đấu vừng (mè)." Người đệ tử trả lời:

"Con không ăn trộm. Con nghĩ thân tình nên ăn." [979a] Sau đó nghi. Đức Phật hỏi: "Cô dùng với ý gì?" Cô đệ tử thưa:"Con dùng với ý thân tình." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được không phải thân tình mà tác ý thân hậu để lấy dùng. Vì nói dối nên mắc tội ba-dật-đề. "

2. Tỳ-kheo-ni Sai-ma có nhà đàn-việt. Đệ tử của cô đến nhà đànviệt đó nói: "A-di Sai-ma cần cháo ba món thuốc. "

1 Bản Hán, hết quyển 55.

224

T22. 979a Chương v. Điều bộ

Người đàn-việt nói: "Có thể được. "

Rồi đưa cho. Cô đệ tử nhận được, ăn hết. Sau đó, vào buổi sáng sớm, tỳ-kheo-ni Sai-ma khoác y, bưng bát đến nhà đàn-việt kia, trải chỗ ngồi an tọa. Người đàn-việt thưa hỏi: "Thưa A di, cháo ba món thuốc có khá hay không?" Sai-ma hỏi lại: "Cháo ba món thuốc gì?" Người đàn-việt liền thuật lại đầu đuôi. Khi trở về chùa, Sai-ma nói với người đệ tử rằng: "Cô lấy trộm của tôi cháo ba món thuốc." Người đệ tử trả lời: "Con không lấy trộm. Con lấy với ý thân tình. "

Cô đệ tử nói như vậy rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Cô lấy với ý gì?" "Con lấy với ý thân tình."

Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được chẳng phải thân tình mà tác ý thân tình để lấy. Vì nói dối nên phạm ba-dật-đề." 3. Có tỳ-kheo lấy phần khư-xà-ni của Hòa thượng. Hòa thượng nói: "Ông ăn phần của tôi, phạm tội trộm." Tỳ-kheo thưa: "Con không ăn trộm. Con lấy với ý thân tình." Vị kia nghi, đức Phật hỏi: "Ông lấy với tâm gì?" "Con lấy với ý nghĩ là thân tình." Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được, chẳng phải thân tình mà tác ý thân tình để lấy.

"

19. Cầm nhầm

1. Có người thợ gốm là đàn-việt của một tỳ-kheo. Người đàn-việt nói: "Đại đức cần đồ gì cứ nói."

Tỳ-kheo nói: "Lành thay!"

Người đàn-việt nói xong, đứng dậy đi vào nhà. Có một người khác đến chỗ bán hàng để bán. Sau đó, tỳ-kheo cầm (nhầm) cái bình của người bán hàng đi. Người ấy nói với tỳ-kheo: "Thưa Đại đức, chớ lấy cái bình của tôi đi." 225

979b

Tỳ-kheo nói: "Cái bình này là cái bình của ai? Ông thợ gốm trước đây có nói với tôi, nếu cần đồ gì thì cứ lấy, cho nên tôi lấy." Người bán hàng nói: "Cái đó không phải là đồ của người ấy." Tỳ-kheo liền để cái bình xuống mà đi. Nhưng rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với ý nghĩ thế nào?"

Tỳ-kheo kia thuật lại đầy đủ nhân duyên với đức Phật. Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được không hỏi chủ mà lấy." 2. Có nhà bán rượu là đàn-việt của một tỳ-kheo. Người đàn-việt nói với tỳ-kheo: "Đại đức cần cái vò thì cứ lấy. "

Tỳ-kheo nói: "Lành thay!"

Người đàn-việt nói xong trở về nhà. Có một người khác đến đứng chỗ bán rượu. Sau đó, tỳ-kheo cần cái vò nên đến lấy (nhầm) đi. Người kia nói: "Đại đức đừng lấy cái vò của tôi đi. "

Tỳ-kheo nói: "Cái vò này của ai? Người bán rượu trước đây có nói với tôi, cần [979b] cái vò thì cứ lấy. Cho nên tôi lấy." "Đó không phải cái vò của người ấy."

Tỳ-kheo để cái vò xuống rồi đi. Nhưng rồi nghi, đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với ý gì?"

Tỳ-kheo trình bày rõ nhân duyên với đức Phật. Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được không nói với chủ mà lấy vật của người."

3. Có người lái buôn là đàn-việt của tỳ-kheo. Người đàn-việt nói: "Đại đức cần gì cứ lấy."

Tỳ-kheo nói: "Lành thay!"

Lái buôn kia trở về nhà. Có một người khác đến chỗ bán hàng. Sau đó, tỳ-kheo cần gạo, bèn đến lấy (nhầm) gạo đi. Người kia nói: "Đại đức đừng lấy gạo của tôi đi."

Tỳ-kheo nói: "Gạo này là của ai? Người lái buôn trước đây có nói với tôi là cần gì thì cứ lấy, nên tôi mới lấy."226

T22. 979b Chương v. Điều bộ

Người kia nói: "Đây không phải là gạo của ông lái buôn." Tỳ-kheo liền để gạo xuống mà đi. Nhưng nghi. Đức Phật nói: "Ngươi lấy với tâm gì?

Tỳ-kheo trả lời thuật lại đầy đủ nhân duyên với đức Phật. Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được không hỏi chủ mà lấy." 4. Bấy giờ, có người bán y là đàn-việt. Đàn-việt thưa: "Đại đức cần gì thì cứ lấy."

Tỳ-kheo nói: "Lành thay!"

Người đàn-việt kia qua đời. Còn một đứa con nhỏ. Tỳ-kheo cần y, liền lấy y đi. Đứa nhỏ nói: "Đại đức đừng lấy y của con đi." Tỳ-kheo nói: "Y này của ai? Người bán y trước đây có nói với tôi cần y cứ lấy."

Đứa nhỏ nói: "Người bán y ấy chết rồi." Tỳ-kheo liền bỏ y mà đi, nhưng nghi. Đức Phật nói: "Ngươi lấy với ý gì?"

Tỳ-kheo trình bày đầy đủ nhân duyên. Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được không hỏi chủ mà lấy." 20. Vật vô chủ

1. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Có một Ly-xa không có tín tâm, dùng một miếng giẻ rách gói năm tiền, để trong đống rác, sai người rình, nếu thấy ai lấy thì bắt. Bấy giờ có tỳ-kheo trì y phấn tảo tưởng là y phấn tảo, liền lấy bỏ trong đãy. Sứ giả kia thấy, nói: "Ông Ly-xa gọi tỳ-kheo."

Tỳ-kheo nói: "Gọi đi đâu?"

Khi tỳ-kheo đi đến chỗ Ly-xa, Ly-xa hỏi: "Đại đức được phép cầm tiền bạc của báu chăng?" Tỳ-kheo nói: "Điều đó không được. "

Ly-xa nói: "Không được, sao thầy lấy?" 227

979c

Tỳ-kheo nói: "Tôi đâu có lấy."

Ly-xa bảo đưa chiếc đãy xem. Ly-xa liền lấy gói tiền từ trong đãy của tỳ-kheo ra. Tỳ-kheo này hổ thẹn, và tỳ-kheo khác cũng vậy. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói với các tỳ-kheo:

"Các ngươi lắng nghe. Nếu có tỳ-kheo nào muốn lấy y phấn tảo như vậy, thì nên dùng ngón chân bên tả kẹp, ngón chân bên hữu kéo ra để xem. Cái gì bất tịnh thì gỡ nó ra, cái gì tịnh thì lấy mang đi."

2. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Ca-lưu-đà-di cùng nhóm sáu tỳ-kheo tắm [979c] tại sông A-di-bà-đề. Ca-lưu-đà-di tắm xong lên bờ trước, mặc lộn y của nhóm sáu tỳ-kheo, rồi đi. Nhóm sáu tỳ-kheo tắm rồi sau lên bờ không thấy y của mình mà lại thấy y của Ca-lưuđà-di, bèn nói: "Ca-lưu-đà-di ăn trộm y của chúng ta.

" Liền tác pháp diệt tẫn,

trong lúc vắng mặt Ca-lưu-đà-di.

Ca-lưu-đà-di nghe như vậy sanh nghi, đến chỗ đức Thế Tôn đầu mặt đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên trên trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn hỏi: "Với ý nghĩ thế nào, khi ngươi lấy?"

Ca-lưu-đà-di thưa:

"Con tưởng là y của mình nên lấy, chứ không có tâm ăn trộm." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được không xem kỹ y mà vội lấy. Cũng không được không có mặt người mà tác pháp ha trách, tẫn, y chỉ, ngăn không cho đến nhà bạch y,1 cử tội, hay yết-ma diệt tẫn. Nếu làm thì không thành lại mắc tội đột-kiết-la." 1 Hạ ý yết-ma.

228

T22. 979c Chương v. Điều bộ

3. Có tỳ-kheo lượm được cái y do gió thổi bay, nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với tâm gì?"

Vị ấy thưa: "Với ý nghĩ là y phấn tảo, chứ không có tâm ăn trộm." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo do gió thổi bay." 4. Có cư sĩ giặt y rồi phơi trên tường. Khi ấy, có tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy, tưởng là y phấn tảo, nên lấy đi. Cư sĩ kia thấy, nói: "Đại đức đừng mang y của tôi đi."

Tỳ-kheo nói: "Tôi tưởng là y phấn tảo." Nói rồi liền bỏ y mà đi; rồi nghi. Đức Phật hỏi: "Ngươi lấy với ý nghĩ thế nào?"

Tỳ-kheo thưa: "Con lấy với ý nghĩ là y phấn tảo." Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được lấy y phấn tảo từ trên tường, trên rào, hay trong hào."

Có cư sĩ giặt y rồi phơi trên nia. Một vị trong nhóm sáu tỳ-kheo, với tâm trộm lấy đi, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di."

5. Có số đông bọn cướp đi ra khỏi thành Xá-vệ, cách Kỳ-hoàn không xa, ban ngày uống ruợu xong, còn dư, chúng để giữa gốc cây, rồi vào thành Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo ra ngoài Kỳhoàn, với tâm trộm, lấy uống. Đức Phật nói: "Phạm ba-la-di."

6. Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà đànviệt, gặp lúc trời mưa to, nước trôi các loại mỡ lạng. Vị kia nghĩ đây là vật không cầu mà được, có thể dùng làm thuốc, liền lấy uống, rồi nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi lấy, với ý nghĩ thế nào?"

229

980a

Vị kia thưa: "Tưởng là vật phấn tảo, cho nên lấy, chứ không với tâm trộm."

Đức Phật dạy: "Không phạm. Nhưng không được lấy vật phấn tảo trong nước. Không thọ mà dùng phạm ba-dật-đề."1 21. Mượn tiếng lấy

Tỳ-kheo có nhà đàn-việt. Tỳ-kheo khác hỏi tỳ-kheo này rằng: "Tôi muốn đến nhà đàn-việt của thầy. [980a1] Thầy có muốn nói gì?" Vị kia nói: "Tùy ý thầy. Nói gì cũng được." Tỳ-kheo này cần năm mươi lượng mật mía, nên khi đến nhà đànviệt nói: "Tỳ-kheo kia cần năm mươi lượng mật mía." Người đàn-việt thưa: "Có thể được." Nói xong, liền lấy cho. Tỳ-kheo này nhận được mật mía rồi dùng hết không đưa cho tỳ-kheo kia. Một thời gian sau, tỳ-kheo kia đến nhà đàn-việt. Người đàn-việt ấy hỏi: "Thưa Đại đức, mật mía có khá không?" Tỳ-kheo kia hỏi lại: "Mật mía gì? Cho ai?" Người đàn-việt thuật rõ đầu đuôi. Tỳ-kheo kia khi về chùa nói với tỳ-kheo này rằng: "Thầy lấy mật mía của tôi, phạm giới trộm." Tỳ-kheo này nói: "Tôi không phạm giới trộm. Vì thầy bảo tôi tùy ý muốn nói gì thì nói.

"

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được nói như vậy. Phải bảo,

'Nên nói như vầy. Nên bảo như vầy. '"

Có tỳ-kheo trộm xe của người khác, rồi nghi. Đức Phật nói: "Phạm ba-la-di.

"

Có tỳ-kheo trộm củi của người khác, rồi nghi. Đức Phật dạy: "Tính đủ năm tiền, phạm ba-la-di." 1 Tỳ-kheo, ba-dật-đề 40.

230

T22. 980a Chương v. Điều bộ

22. Bắt cóc trẻ

Người đàn-việt của Tất-lăng-già-bà-ta1 có hai đứa nhỏ, thông tuệ sáng sủa, không sợ người. Mỗi lần Tất-lăng-già-bà-ta đến nhà, chúng nó liền ôm chân và chạy quanh vui chơi. Sau đó một thời gian, hai đứa nhỏ này bị cướp bắt. Bấy giờ, vào buổi sáng sớm Tấtlăng-già-bà-ta khoác y, bưng bát đến nhà đàn-việt, trải chỗ ngồi an tọa, cha mẹ tiểu nhi đến khóc sướt mướt nói: "Con của con cướp bắt mất rồi. Nếu chúng nó còn ở nhà thì đã đến ôm chân Đại đức, vui vẻ biết bao!"

Tất-lăng-già-bà-ta nói:

"Nên tìm khắp trong nhà, xem thử chúng nó ở đâu?" Cha mẹ tiểu nhi nói: "Tìm khắp rồi mà không có." Tất-lăng-già-bà-ta trở về chùa, vào trong phòng, tư duy nhập định, đặt niệm trên thân, dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt hẳn người thường, thấy tiểu nhi bị giặc bắt, để trong chiếc thuyền nơi dòng sông Hằng. Thấy rồi, trong khoảnh khắc bằng khi người lực sĩ co duỗi cánh tay, Tất-lăng-già-bà-ta biến mất khỏi chùa, xuất hiện đứng trong chiếc thuyền của cướp trên dòng sông Hằng. Tiểu nhi thấy liền vui vẻ đến ôm chân. Tất-lăng-già-bà-ta dùng thần túc khiến tiểu nhi trở về, và đem chúng để trên phòng gác, rồi đến nhà chỗ đàn-việt, trải chỗ ngồi an tọa. Bấy giờ, cha mẹ chúng cũng khóc kể và nói: "Con của con nếu còn chúng sẽ đến ôm chân Đại đức thì vui biết bao!"

Tất-lăng-già-bà-ta nói: "Có thể tìm các phòng trên gác xem sao!" Cha mẹ nó nói: "Đã tìm rồi mà không có."

Tất-lăng-già-bà-ta nói: "Nên tìm lại."

Cha mẹ chúng nó tìm lại ở trên phòng gác thì bắt gặp hai đứa nhỏ. Cha mẹ nó rất vui mừng nói:

1 Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Pāli, Pilindavaccha. Truyện kể, Vin.iii. 67. 231

980b

"Con của tôi bị giặc bắt mất, Tất-lăng-già-bà-ta vì tôi bắt nó đem về."

Các tỳ-kheo nghe, [980b] trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Tất-lăng-già-bà-ta: "Tại sao giặc bắt con người ta rồi đoạt lại?" Tất-lăng-già-bà-ta nghe rồi nghi, đến chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân, ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này bạch đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi:

"Với ý nghĩ thế nào khi ông bắt thiếu nhi lại?" "Bạch Thế Tôn với lòng từ con bắt thiếu nhi lại, chứ không có tâm trộm.

"

Đức Phật dạy:

"Không phạm. Nhưng không được làm việc như vậy."1 23. Nhận di chúc

Có tỳ-kheo tự là Cao Thắng,2 có người đàn-việt. Người đàn-việt bệnh, tỳ-kheo đến thăm. Đàn-việt có hai tiểu nhi thông tuệ sáng sủa. Bấy giờ, người đàn-việt chỉ chỗ chôn của quý cho tỳ-kheo và nói:

"Hai đứa con của con, khi nó lớn lên, đứa nào giỏi hơn3 thì chỉ chỗ chôn của quý này cho nó."

Sau khi người đàn-việt qua đời, tỳ-kheo Cao Thắng chỉ chỗ chôn của quý cho đứa tốt hơn. Tiểu nhi kia khóc kể, đến trong chùa nói với A-nan:

1 Pāli, ibid., Phật nói: "Không phạm, hiện thần thông đối với ai khi cần hiện thần thông.

" (anāpatti bhikkhave iddhipadamassa iddhavisaye). 2 Cao Thắng 高勝. Ngũ phần 28: A-thù. Thập tụng 58: Trực Tín, đệ tử cộng hành của A-nan. Pāli, Vin.iii. 66: Ajju. 3 Pāli, ibid., "cho đứa nào có tín tâm. "

232

T22. 980b Chương v. Điều bộ

"Thưa Đại đức, tài sản cha con để lại cho hai đứa con. Tỳ-kheo Cao Thắng này lại giao hết cho một người." A-nan nói với tỳ-kheo Cao Thắng:

"Tại sao tài sản cha mẹ người ta để lại cho hai người, thầy lại đem giao hết cho một người? Này Cao Thắng, ông hãy đi đi. Tôi không đồng bố-tát với ông.

"

Trải qua sáu lần bố-tát, A-nan không bố-tát chung. Tỳ-kheo Cao Thắng là bạn hữu với La-hầu-la.1 Bấy giờ, La-hầu-la vào buổi sáng, khoác y, bưng bát đến nước Ca-duy-la-vệ chỗ các bà Xá-di, bảo các bà Câu-lê:

"Các bà hãy bồng con của các bà đến để trước Ngài A-nan. Con của các bà khóc. Ngài A-nan sẽ bảo các bà bồng nó lên. Các bà sẽ nói như vầy: 'Chúng con sẽ không bồng con của chúng con lên, đến khi nào Tôn giả A-nan chịu nghe tỳ-kheo Cao Thắng nói." Các bà nghe theo lời La-hầu-la, đem con mình để trước mặt Tôn giả A-nan. Khi ấy, các thiếu nhi khóc; Tôn giả A-nan bảo các bà: "Bồng các con lên.

"

Bấy giờ, các bà nói:

"Chúng con không bồng chúng nó lên, cho đến khi nào Tôn giả chịu nghe tỳ-kheo Cao Thắng nói."

Tôn giả A-nan động lòng từ liền nói với Cao Thắng: "Sự việc của thầy thế nào?"

Cao Thắng liền trình bày đầy đủ nhân duyên với A-nan. Tôn giả Anan nói: "Như thế là thầy không phạm, dù chỉ là tội đột-kiết-la."2 1 Ngũ phần 28, Tăng chia thành hai bộ, tán trợ A-thù (Cao Thắng) và A-nan; sáu năm không bố-tát. Do đó, La-hầu-la phải can thiệp, vận động các bà họ Thích yêu cầu A-nan hoà hiệp với A-thù.

2 Pāli, ibid., do chính Upāli can thiệp.

233

980c

III. ĐOẠN NHÂN MẠNG

1. Ưu-ba-ly thỉnh hỏi

Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Kính bạch đức Thế Tôn, các tỳ-kheo [980c] ở bên sông Bà-cầu, quán bất tịnh, nhàm chán thân, tự sát, như vậy có phạm hay không?"

Đức Phật dạy:

"Ban đầu chưa chế giới không phạm." "Người, tưởng là người, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Ba-la-di." "Là người mà nghi, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Thâu-lan-giá." "Người mà tưởng là phi nhân, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Thâu-lan-giá." "Phi nhân, mà tưởng là người, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Thâu-lan-giá." "Phi nhân mà nghi, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Thâu-lan-giá." "Bạch Đại đức, nếu đoạn mạng người nam mà tưởng đó là người nữ, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." "Bạch Đại đức, nếu đoạn mạng người nữ mà tưởng là người nam, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Ba-la-di." "Nếu đoạn mạng người nữ kia mà tưởng là người nữ này, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Phạm ba-la-di." 234

T22. 980c Chương v. Điều bộ "Bạch Đại đức, nếu đoạn mạng người nam kia mà tưởng là người nam này, phạm hay không?"

Đức Phật dạy: "Ba-la-di."

"Nếu tìm kiếm người cầm dao, phạm hay không?" Đức Phật dạy: "Nếu mạng bị dứt thì phạm." 2. Khuyến khích chết

Có tỳ-kheo đến thăm đàn-việt bệnh. Vợ của người đàn-việt nhan sắc xinh đẹp. Tỳ-kheo thấy, tâm dục đắm trước. Tỳ-kheo nói với người vợ của đàn-việt:

"Cùng tôi làm việc như vậy, như vậy." Người vợ đàn-việt nói:

"Đại đức đừng nói như vậy! Chồng của con còn sống, con không muốn làm việc ác như vậy."

Tỳ-kheo liền đến nơi người chồng khen ngợi sự chết. Người chồng liền chết. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật hỏi: Ngươi khen với ý nghĩ thế nào? Tỳ-kheo thưa: "Con khen với tâm sát."

Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." 3. Phương tiện giết

1. Có tỳ-kheo đến thăm đàn-việt bệnh. Vợ của đàn-việt xinh đẹp. Tỳ-kheo thấy, tâm dục mê đắm, nói: "Cùng tôi làm việc như vậy, như vậy." Vợ của đàn-việt nói:

"Chồng con còn sống, con không muốn làm việc như vậy." Tỳ-kheo liền cho người chồng uống thuốc khiến cho chết. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật hỏi:

"Ngươi cho uống thuốc, với ý nghĩ thế nào?" Tỳ-kheo thưa: "Với tâm sát." 235

981a

Đức Phật dạy: "Ngươi phạm ba-la-di." 2. Có tỳ-kheo đến thăm đàn-việt bệnh. Vợ của đàn-việt xinh đẹp. Tỳ-kheo thấy, tâm dục mê đắm, nói: "Cùng tôi làm việc như vậy, như vậy." Vợ của đàn-việt nói: