Nhập Bồ Tát Hạnh

Thân

59. Hỡi này tâm ý ơi

Ngươi tự vệ ra sao

Khi kên kên háu đói

Mổ xé thân thể ngươi?

60. Sao ngươi xem thân này

Là bản ngã của ngươi?

Ngươi với nó khác nhau

Mất nó ăn nhằm gì!

61. Này tâm ý ngu si

Ngươi xem khúc gỗ sạch

Không phải là thân ngươi

Nên ngươi không bám víu

Sao lại bám bộ máy

Cấu tạo từ bẩn dơ?

62-63. Hãy dùng tâm quán tưởng

Tách da ra khỏi thịt

Dùng trí tuệ làm dao

Tách thịt rời khỏi xương.

Rồi chẻ tách xương ra

Phân tách tủy bên trong

Quan sát cho thật kỹ

Thực chất nó là gì?

64. Dẫu tìm tòi cẩn thận

Vẫn không thấy bản chất

Của bất cứ vật nào.

Tại sao còn tham luyến

Nâng niu tấm thân này?

65. Ngươi không thể nào ăn

Thân thể dơ bẩn này

Không uống máu, ăn lòng

Vậy giữ nó làm chi?

66. Tốt nhất xem thân này

Là thức ăn quạ, cáo

Chỉ nên giữ thân này

Giúp ta làm việc thiện.

67. Dù ngươi bám giữ thân

Thần chết cũng không tha

Cướp lấy thẩy cho quạ

Ngươi làm gì được đây?

68-69. Khi tớ bỏ ra đi

Chủ không cho cơm áo

Thân này sẽ bỏ ngươi

Cưng dưỡng nó làm gì?

Trả đủ lương cho nó

Chớ cho thêm quá mức.

Ôi tâm của ta ơi!

Đối với thân của ngươi

Hãy xử sự như thế.

70. Hãy xem thân như thuyền

Dùng để chở chúng sinh

Đưa họ từ bờ khổ

Sang bên bờ giải thoát.

71. Hãy tự chủ thân tâm

Luôn lộ vẻ vui tươi

Đừng cau mày giận dữ

Hãy làm người bạn tốt,

Chân thành của chúng sinh.

72. Khi di dời ghế giường

Đừng gây tiếng động lớn

Mở cửa cũng nhẹ nhàng

Luôn tránh tiếng ồn ào.

73. Sếu, mèo và kẻ trộm

Hành động rất lặng lẽ

Để đạt được mục tiêu

Bồ tát cũng nên thế .

74. Làm học trò tất cả

Cung kính nhận lời khuyên

Của bậc thầy hướng dẫn

Dù ta chẳng yêu cầu.

Nguyên tắc ứng xử

75. Ai khéo giảng chánh pháp

Ta nên ngõ lời khen

Ai làm phước làm lành

Ta vui mừng ca tụng.

76. Kín đáo khen người khác

Vì công đức của họ

Nghe người khác khen mình

Tự xét xứng đáng không?

77-78. Ai làm được việc gì

Mang lại nguồn hạnh phúc

Không thể mua bằng tiền

Thì ta hãy cùng vui

Với công đức kẻ ấy.

Làm vậy không gây hại

Đời sau được vui hơn

Nếu sinh lòng ganh tị

Ta sẽ gặt khổ đau

Đời sau càng khổ nữa.

79. Nói năng phải minh bạch

Dễ nghe, thấm tận tim

Phát xuất nơi từ tâm

Nhu hòa và chính xác.

80. Hãy nhìn ngắm chúng sinh

Với lòng dạ từ bi

Và nghĩ rằng nhờ họ

Mà ta sẽ thành Phật.

81. Phước lớn được thành tựu

Nhờ tín tâm vững bền

Nhờ đối trị việc ác

Nhờ cúng ba ruộng phước⁷

82. Phát xuất tận đáy lòng

Ta thường làm việc thiện

Điều lành hãy tự làm

Không giao cho kẻ khác.

83. Bố thí và trì giới

Phải tăng tiến mỗi ngày

Đừng chê nhỏ, theo lớn

Nên thực hiện mọi hạnh.

84. Nhận thức được như vậy

Nên hiến mình làm thiện

Có thể phạm giới cấm

Vì lợi ích chúng sinh.

85. Chỉ ăn những gì cần

Chia sớt thức ăn uống

Cho những vị tu sĩ

Cho kẻ khổ, cô đơn

Cho người rơi xuống thấp

Bồ tát cho tất cả

Trừ ba bộ áo quần.

86. Thân phục vụ chánh pháp

Nên không để tổn thương

Nhờ vậy mau thực hiện

Ước nguyện cứu chúng sinh.

87. Không hy sinh thân mạng

Cho kẻ thiếu từ bi

Bồ tát chỉ xả thân

Vì mục đích tối thượng.

88. Không thuyết pháp cho người

Có thái độ bệnh hoạn

Đội mũ, không cung kính

Cầm gậy, cầm binh khí .

89. Không thuyết pháp cho người

Khác phái ở một mình

Không nói pháp thâm sâu

Cho kẻ thiếu thông minh

Nhưng cũng phải cung kính

Mọi pháp dù sâu cạn⁸

90. Không nên giảng Tiểu thừa

Cho người đủ điều kiện

Lãnh hội pháp Đại thừa

Không được thu hút người

Bằng cách giảng sai kinh

Và sai chú Mật tông⁹

91. Không được nhổ nước bọt

Và vứt tăm xỉa răng

Bừa bãi nơi công cộng

Không được phép phóng uế

Lên đất đai canh tác

Và nguồn nước sạch trong.

92. Khi ăn chớ đầy miệng

Há miệng, nhai ra tiếng

Ngồi không đong đưa chân

Không xoa tay vào nhau.

93. Không đi xe, ngủ đêm

Chung với người khác phái

Hầu tránh sự dị nghị

Khiến người mất niềm tin.

94. Không nên dùng ngón tay

Chỉ đường hoặc ra lệnh

Mà phải tỏ lịch sự

Đưa nguyên bàn tay phải .

95. Không đưa tay vẫy gọi

Trừ khi gọi gấp rút

Búng ngón tay thành tiếng

Bằng không mất uy nghi.

96. Hãy ngủ trong chánh niệm

Nằm đúng theo tư thế

Như khi Phật nhập diệt

Lúc tỉnh giấc, dậy liền.

97. Phật dạy vô số hạnh

Không thể nào kể hết

Pháp thanh lọc tâm này

Nên gắng thực hành ngay.

98. Ngày như đêm ba lần

Tụng niệm Kinh Ba Phần¹⁰

Y theo tâm Bồ đề

Giải trừ dần ác nghiệp.

99. Bất cứ hoàn cảnh nào

Do ta hoặc người tạo

Phải tinh tấn thực hành

Những lời đức Phật dạy.

100. Bất cứ giáo pháp nào

Đưa đến sự giải thoát

Con Phật đều thực hành

Được vậy, sẽ gặt phước.

101. Bồ tát làm mọi hạnh

Vì lợi ích chúng sinh

Trực tiếp hay gián tiếp

Và hồi hướng tất cả

Vì sự nghiệp giác ngộ.

102. Dù phải mất tính mạng

Bồ tát không xa lìa

Các bậc thiện trí thức

Tinh thông nghĩa đại thừa.

Nguồn gốc giới luật

103. Để biết cách hầu Thầy

Nên học những phép tắc

Trong truyện Cát Tường Sinh¹¹

Và thêm các kinh khác.

104. Nên đọc các tạng kinh

Có trình bày giới luật

Trước hết hãy tìm đọc”Thánh xứ hư không tạng”.

105. Kinh “Học xứ tập yếu”

Đã diễn rộng lý do

Vì sao phải tu hành

Vậy cần đọc bộ luận”Chúng học xứ tập yếu”.

106. Hoặc cũng nên tìm đọc”Nhất thiết kinh tập yếu”

Và cũng cần đọc kỹ

Song luận của Long Thọ .

107. Kinh luận trên ghi rõ

Điều cấm, điều nên theo

Tu đúng lời kinh dạy

Giữ lòng tin trên đời.

108. Định nghĩa của chánh niệm

Tóm gọn lại như sau:

Luôn quán sát thật kỹ

Trạng thái Thân và Tâm.

109. Tụng niệm để thực hành

Đọc suông không có ích

Nếu chỉ đọc toa thuốc

Làm sao trị bệnh lành?

CHƯƠNG SÁU - NHẪN NHỤC

Sân hận

1. Một cơn giận phá hủy

Công đức ngàn kiếp tu

Tích lũy từ bố thí,

Từ cúng dường Thế tôn.

2. Sân hận vô cùng ác

Nhẫn nhục vô cùng lành

Bởi thế bằng mọi cách

Phải siêng tu nhẫn nhục.

3. Ngày nào trong tâm ta

Nọc hận thù tồn tại

Ta sẽ không ngủ yên

Mất an lành, hạnh phúc.

4-5. Một người chủ nổi giận

Có thể bị giết chết

Bởi kẻ được ông giúp

Mà trở nên giàu sang

Và người khác kinh trọng.

Với tấm lòng sân hận

Dù ban ơn cho ai

Họ cũng không hạnh phúc

Bạn bè cũng lánh xa.

6. Sân hận là kẻ địch

Tạo nên nhiều khổ đau

Ai khắc phục sân hận

Vui đời này, kiếp sau .

7. Những thứ không vừa ý

Hoặc lòng tham bị chận

Đều nuôi dưỡng sân hận

Và làm khốn khổ tôi.

8. Vì vậy tôi muốn diệt

Những chất nuôi dưỡng này.

Sân hận duy chỉ biết

Làm hại tôi mà thôi.

Nhẫn nhục

Nhẫn nhục đối với đau khổ

9. Dù gặp cảnh ngược đãi

Nên giữ tâm an vui.

Bực tức không sinh lợi

Lại cướp mất phước lành.

10. Nếu có cách cứu chữa

Những tình huống rắc rối

Thì khổ đau làm gì?

Nếu không có giải pháp

Khổ đau không lợi chi!

11. Ta không muốn cho mình

Cũng như cho bạn bè

Bị khổ đau, khinh dễ

Bị chửi mắng, vu oan ;

Duy chỉ có kẻ thù

Muốn chúng ta như thế.

12. Hạnh phúc khó đạt thay

Đau khổ thường xảy đến

Nhưng giải thoát chỉ đạt

Khi thắng vượt khổ đau

Bởi vậy, tâm ta ơi

Hãy dũng cảm kiên định!

13. Người nào tu khổ hạnh

Thờ nữ thần Durga ¹²

Tự thiêu, xẻ thịt mình

Không hy vọng giải thoát;

Sao ta không can đảm

Chịu khổ vì giải thoát?

14. Nhờ tập luyện thường xuyên

Điều gì cũng thành tựu

Trước cố chịu khổ nhỏ

Sau chịu được khổ lớn.

15. Những loại khổ tầm thường

Do muỗi mòng, rít cắn

Hoặc đói khát, nhức ngứa

Chúng không vô dụng đâu!

16. Chẳng nên mất nhẫn nhục

Khi khổ vì nóng lạnh

Hay kiệt sức bệnh đau

Hoặc tra tấn, ngục tù

Nếu ta mất nhẫn nhục

Đau khổ càng tăng thêm.

17-18. Có người thấy máu chảy

Lòng dũng cảm càng tăng;

Có người thấy máu chảy

Lại té xỉu bất tỉnh.

Điều ấy tùy thuộc tâm

Vững mạnh hay yếu đuối

Bồ tát phải tự chủ

Vượt qua mọi khổ đau.

19. Dù trải qua thống khổ

Bậc trí vẫn an nhiên

Quyết đánh giặc phiền não

Không lo sợ tật nguyền.

20. Kẻ anh hùng hiển vinh

Nhờ chiến công oanh liệt

Còn chiến sĩ nhát gan

Chỉ đâm thây đã chết.

21. Khổ cũng có điều hay:

Giúp ta trừ kiêu mạn

Mở lòng thương chúng sinh

Bỏ ác và kính Phật.

Nhẫn nhục trước bất công

22. Ta không giận gan, tim

Và bộ phận trong người

Dù chúng là nơi sinh

Bao đau đớn, bệnh tật

Sao đối với hữu tình

Lại nổi lòng sân hận?

Họ cũng là nạn nhân

Của đau đớn tật nguyền.

23. Dù không ai muốn bệnh

Bệnh vẩn đến hoành hành;

Dù không mong sân hận

Sân hận vẫn phá phách.

24. Nào có ai nghĩ trước:

“Bây giờ ta nổi sân”

Và sân đâu toan tính:”Bây giờ ta xuất hiện”

25. Tất cả mọi lỗi lầm

Và hành động độc ác

Đều do nhân duyên sinh

Không có gì tự phát.

26. Nhân duyên lúc tập hợp

Không hề có ý nghĩ:

“Ta sinh một thứ gì”

Một cái gì được sinh

Trước đó đâu có nghĩ:

“Ta phải được sinh ra”

27. Những gì được gán gọi

Là chất liệu nguyên sơ

Hoặc gán là “Cái Ta”

Đều không tự sinh ra

Sau khi nghĩ: “Ta sinh”.

28. Bởi vì trước khi sinh

Không có gì hiện hữu

Vậy cũng không có gì

Khởi ý muốn được sinh

Bởi vì luôn bám víu

Vào cái Ta vĩnh cửu

Nếu không thể tách rời

Đối tượng của “Cái Ta”

Là chất liệu nguyên sơ

Và mãi mãi như vậy.

29. Nếu cái ta vĩnh hằng

Thì nó phải bất động

Giống như là hư không;

Làm sao cái bất động

Lại có thể hành động

Ngay trong khi nối kết

Với những nhân duyên khác.

30. Nếu tiếp xúc duyên khác

Cái ta vẫn như xưa

Vậy thì trong hai thứ

Cái Ta và duyên khác

Ai tác động ai đây?

Nếu bảo “Ta” tác động

Thì điều này không đúng;

Cái Ta không tác động

Vì nó không thể có

Một lúc hai tự tánh

[Bất động và biến đổi].

31. Như vậy mọi sự vật

Đều sinh từ nhiều duyên

Và bất cứ duyên nào

Cũng lệ thuộc duyên khác;

Ý thức được như vậy

Ta không bị phiền nhiễu

Vì tất cả hiện tượng

Đều chỉ là ảo tưởng

Sinh từ những ảo thuật!

32. (Hỏi) Nếu mọi vật là ảo

Thì “Ai” chế ngự giận?

Và nếu nói chẳng có “ai”

Thì cần chi trừ giận?

(Đáp) Thực ra cần trừ giận

Vì dòng thác nhân quả

Vẫn luôn luôn tiếp diễn

Nhờ chế ngự được giận

Mà cắt đứt khổ đau .

33. Bởi vậy khi nhận thấy

Bạn, thù muốn hại ta

Hãy nghĩ là duyên sinh

Và giữ tâm thanh tịnh.

34. Nếu mọi sự phát sinh

Do ý muốn con người

Thì thế giới an lạc

Bởi chẳng ai chọn khổ.

35-36. Vì vô ý tự hại

Bởi vật nhọn, gai đâm

Vì giận, đói nữ sắc

Nên cấu xé lẫn nhau

Chịu đói khát khổ sở;

Có kẻ lại tự tử

Như thắt cổ, nhảy sông

Hoặc uống những chất độc

Hay gây ra tội ác.

37. Dưới bạo lực ái dục

Con người tự hủy mình

- Hủy cái thân quý báu -

Thế thì sao tránh khỏi

Làm hại những người khác?

38. Kẻ điên vì ái dục

Luôn tìm cách tác hại

Nếu không thương xót được

Thì đừng nên giận họ .

39. Nếu bản chất kẻ ấy

Là chuyên hãm hại người

Giận họ cũng vô lý

Khác nào giận lửa đốt .

40. Nếu bản chất họ lành

Phạm lỗi vì vô tình

Giận họ cũng vô lý

Khác nào giận không khí

Bị nhiễm khói sặc sụa.

41. Khi bị đánh bằng gậy

Ta oán người cầm gậy

Song chính là cơn giận

Đã sai khiến họ đánh

Vậy nên ghét cơn giận.

42. Xưa tôi làm khổ người

Nay người hãm hại tôi

Tôi đành phải nhận lãnh

Quả báo tôi đã gieo.

43. Vũ khí của kẻ kia

Và thân này của tôi

Cả hai là nguyên nhân

Tác thành sự đau khổ

Kẻ kia có vũ khí

Còn tôi có thân này

Vậy phải giận ai đây?

44. Thân như vết thương nặng,

Chạm nhẹ cũng đau điếng

Mù quáng tôi ôm giữ

Thử hỏi khi nó đau

Tại sao tôi tức giận?

45. Tôi không muốn khổ đau

Nhưng vì sự ngu muội

Mà tạo ra nguyên nhân

Gây nên sự đau khổ.

Đó là lỗi của mình

Sao lại giận người khác?

46. Chính hành động của tôi

Đã tạo nên địa ngục

Và rừng kiếm, núi đao

Vậy nên giận ai đây?

47. Chính hành động của tôi

Đã khiêu khích người khác

Và khiến họ hại tôi

Họ bị đọa địa ngục

Vậy tôi đã hại họ.

48. Nhờ những kẻ hại tôi

Mà tôi tu nhẫn nhục

Trừ được nhiều tội lỗi;

Vì tôi đã nhẫn nhục

Nên họ sa địa ngục

Chịu đau khổ lâu dài.

49. Chính tôi làm hại họ

Khi họ làm lợi tôi

Sao tôi còn lật lọng

Hỡi cái tâm hồ đồ.

50. Nhờ tâm được thanh lọc

Tôi không đoạ địa ngục

Tôi đã tự cứu mình

Kẻ kia được thứ chi?

51. Nếu ăn miếng trả miếng

Tôi chẳng cứu vớt họ

Họ phải chịu đọa đày

Còn tôi thì thất bại

Trên con đường tu tập.

Nhẫn nhục qua nhận thức thực tại

52. Tâm không có hình thể

Nên không bị tổn thương

Nếu bám chắc vào thân

Khi thân này đau khổ,

Tâm sẽ bị khổ đau.

53. Lời khinh khi, thô ác

Tiếng mắng chưởi, vu oan

Không làm hại thân được

Sao tâm lại nổi sân?

54. Có kẻ dèm pha ta

Nhưng sự “không ưa “ ấy

Từ nay đến đời sau

Có cắn xé ta đâu

Sao ta ganh ghét họ?

55. Nếu ta ganh ghét họ

Vì sợ mất lợi lộc

Lúc chết lợi cũng mất

Nghiệp ác vẫn còn hoài.

56. Tốt nhất thà chết sớm

Hơn sống làm nghề ác

Sống lâu đâu thoát được

Khổ đau của cái chết .

57-58. Hai người nằm chiêm bao

Kẻ thấy vui trăm năm

Người sướng trong khoảnh khắc

Nhưng khi bừng tỉnh giấc

Hạnh phúc đều biến tan .

Cuộc đời như giấc mộng

Dù tuổi thọ ngắn dài

Khi sinh mạng chấm dứt

Hạnh phúc đều tiêu tan.

59. Dù tiền rừng bạc biển

Dù lạc thú lâu dài

Lúc chết tay trống trơn

Mình trần như bị cướp.

60. Có kẻ quan niệm rằng

Nhờ của để mà sống

Để giải ác, tích thiện

Nhưng nổi sân vì lợi

Thì phước mất, tội sinh.

61. Nếu chỉ vì mưu sinh

Mà làm chuyện thất đức

Một đời sống như vậy

Cuối cùng lãnh ác đọa

Sống như thế ích chi?

62. Ta ghét kẻ nói xấu

Làm ta mất tín nhiệm

Sao ta không ghét kẻ

Nói xấu bao người khác?

63. Sao ngươi vẫn bình thản

Với kẻ chê người khác

Bởi ngươi không dính vào;

Sao ngươi không nhẫn nhịn

Với kẻ vu oan ngươi

Mà chính ngay kẻ ấy

Bị ái dục chi phối?

64. Đối với người phá tượng

Đập chùa, chê chánh pháp

Ta không nên nổi giận

Bởi vì bậc Giác ngộ

Không vì vậy khổ đau.

65. Với kẻ xúc phạm Thầy

Và người thân của ta

Ta nên dằn cơn giận

Mà nên quán chiếu rằng

Đó là nhân duyên sinh.

66. Khổ sinh từ nhân duyên

Cố ý hay vô tình

Chúng sinh không thể thoát

Chỉ chúng sinh hữu tình

Mới ý thức được khổ

Vậy ta nên nhẫn chịu.

67. Người làm ác bởi si

Kẻ nổi giận vì mê

Vậy ai người có lỗi

Vậy kẻ nào vô tội?

68. Xưa ta đã tạo nghiệp

Nay ta nhận quả báo

Mọi sự sinh từ nghiệp

Sao ta trách giận người?

69. Khi đã hiểu như vậy,

Ta cố làm việc lành

Cầu mong mọi chúng sinh

Biết yêu thương lẫn nhau.

70-71. Một ngôi nhà bốc lửa

Có thể lan nhà bên

Ta phải rút tranh rạ

Và thứ dễ bắt lửa;

Cũng vậy phải loại ngay

Bao ý niệm tham đắm

Bắt mồi cho lửa sân

Thiêu rụi kho công đức.

72. Kẻ tử tù được thả

Sau khi bị chặt tay

Phải chăng là bất hạnh?

Kham chịu khổ thế gian

Để thoát khổ địa ngục

Phải chăng là bất hạnh?

73. Nay ta không chịu nổi

Một chút khổ nho nhỏ

Sao ta không diệt sân

Vì nó là nguyên nhân

Sinh ra khổ địa ngục?

74. Vì sân nên ngàn lần

Tôi đã bị đau khổ

Vì lửa địa ngục đốt.

Điều này chẳng lợi gì

Cho ta và kẻ khác!

75. Đau khổ của đời này

So ra tương đối nhẹ

Mà còn đem lợi lớn;

Vậy ta nên vui vẻ

Nhẫn chịu khổ nhỏ này

Vì nó giúp xua tan

Đau khổ của chúng sinh.

Ganh tỵ

76. Có những kẻ hân hoan

Và không ngớt ca ngợi

Công đức của người khác.

Tâm ý của ta ơi!

Sao không biết hân hoan

Nhập cuộc khen ngợi này!

77. Đó là một niềm vui

Không thể nào chê trách

Đó là nguồn hạnh phúc

Mà thánh nhân không chê

Đó cũng là phương tiện

Để thu phục lòng người.

78. Nếu ngươi không chấp nhận

Niềm an vui kẻ khác

[Bởi vì ngươi ganh tỵ]

Thì ngươi sẽ mất sạch

Tất cả những phước đức

Hiện rõ hay ẩn tàng.

79. Ai khen công đức ta

Ta mong họ an vui

Ai khen công đức người

Sao ngươi lại thờ ơ?

80. Ta phát tâm Bồ đề

Cầu mọi loài an vui

Nay chúng sinh hạnh phúc

Sao ngươi lại sân hận?

81. Lúc đầu ngươi phát tâm

Cầu mọi người thành Phật

Được ba cõi cúng dường;

Nay sao ngươi sầu khổ

Khi người khác được cúng?

82. Đối với gia đình ngươi

Ngươi phải lo cấp dưỡng

Nay kẻ khác cung phụng

Sao ngươi lại nổi sân?

83. Không cầu mong chúng sinh

Được một chút toại ý

Thì sao cầu mong chúng

Được thành tựu giác ngộ?

84. Các lễ vật cúng dường

Không đến tay khất sĩ

Ắt còn tại thí chủ

Chúng không thuộc phần ta

Ta bận tâm làm gì

Với việc cho hay không?

85. Khất sĩ có nên chăng

Bỏ phước báo cúng dường?

Thí chủ có nên chăng

Kềm hãm hạnh bố thí?

Ngươi còn hận nỗi gì!

86. Ngươi chẳng hối lỗi mình

Do nghiệp ác gây ra

Lại tranh chấp với người

Biết tô bồi phước đức?

87-88. Kẻ thù ngươi gặp nạn

Có gì để ngươi vui?

Không phải vì ngươi muốn

Mà tai nạn xảy ra.

Dù kẻ kia bị nạn

Theo ý ngươi mong muốn

Thì ngươi được lợi gì?

Và nếu ngươi nói rằng

“ Thế là tôi mãn nguyện”

Thì tai ương lớn hơn

Bám chặt ngươi sau này.

89. Đó là lưỡi câu sắc

Mà ái dục tung ra

Lúc cá đã cắn câu

Ngục tốt mua nấu nhừ

Trong nồi đồng địa ngục.

90-91. Khen ngợi và vinh quang

Không tăng thêm công đức

Không nâng cao tuổi thọ

Và khỏe mạnh, sống lâu

Cũng không khiến thân thể

Được vui thú, khinh an.

Tuy chúng là những thứ

Mà người khôn ở đời

Tìm thấy được lợi thế

Và với kẻ mua vui

Thì rượu chè bài bạc.

92. Vì mưu cầu danh vọng

Mà mất của, tán mạng.

Danh vọng nuốt được chăng?

Chết rồi ai vui hưởng ?

93. Khi lâu đài cát sụp,

Trẻ nít liền khóc than

Tâm ta như tâm chúng

Khi danh vọng suy tàn.

94. Lời khen là tiếng vang

Nó chẳng có trí óc

Vậy thì nó làm sao

Có thể khen tôi được?

Nhưng với ý nghĩ rằng

Ai đó vui vì tôi

Thì đó là lý do

Khiến cho lòng tôi vui.

95. Nếu niềm vui của tôi

Đến từ vui của người

Thì dù trường hợp nào

Tôi vẫn được vui tươi

Vậy sao tôi không vui

Khi có người sung sướng

Mở lời khen kẻ khác?

96. À thế ra cuối cùng

Ta vui vì được khen

Một thái độ như vậy

Khác gì trò trẻ con?

98. Danh vọng và lời khen

Quấy nhiễu tâm thanh tịnh

Làm suy nỗi lo sợ

Trước sinh tử luân hồi

Chúng nẩy sinh ganh tỵ

Đối với người đức độ

Vì vậy bao công đức

Được chính tôi tạo ra

Sẽ trở thành mây khói.

Kẻ thù là ân nhân

99. Những kẻ nào chống đối

Và chôn danh vọng tôi

Chính họ là những người

Ngăn tôi vào nẻo ác.

100. Người tầm cầu giải thoát

Không để lợi danh buộc

Sao ta lại tức giận

Kẻ cởi trói cho ta?

101. Khi tôi muốn đi đến

Một nơi đầy thống khổ

Nhờ phước lành của Phật

Khiến người muốn hại tôi

Đóng cửa chận đuờng đi

Không cho vào chốn khổ

Tai sao tôi giận họ?

102. Bảo rằng: “Họ cản trở

Công đức tôi muốn làm”

Cũng không nên giận họ

Vì con đường tôi chọn

Là tu hạnh nhẫn nhục

Vậy sự ngăn chận ấy

Là điều kiện rất tốt

Giúp cho tôi tu hành.

103. Tự mình đã gây lỗi

Lại không nhẫn nhịn người

Là tôi tự cản trở

Việc tu tạo phước đức.

104. Cái này không thể có

Nếu cái kia không có

Và nếu cái này có

Thì cái kia là nhân;

Kẻ hại ta là nhân

Giúp ta tu nhẫn nhục

Sao bảo họ phản phúc?

105. Người xin đến đúng thời

Không ngăn việc bố thí

Khất sĩ đi truyền giới

Không phải là trở ngại

Cho người muốn xuất gia.

106. Những kẻ đi ăn xin

Có mặt khắp mọi nơi

Ngược lại rất khó tìm

Những kẻ muốn hại người

Đâu có ai hại tôi

Nếu tôi không hại ai.

107. Kẻ thù tự đến tôi

Như kho báu trong nhà

Không nhọc công tìm kiếm

Kẻ thù ấy giúp tôi

Trên đường đến giác ngộ!

108. Có kẻ thù và tôi

Mới tác thành hạnh nhẫn

Quả báo công đức ấy

Nên dành cho kẻ thù

Đã tạo duyên tu nhẫn.

109. Nếu nghĩ rằng kẻ thù

Không có ý giúp tôi

Để triễn khai hạnh nhẫn

Nên không đáng coi trọng

Thì tôi cũng không nên

Cung kính với chánh pháp

Vì chánh pháp vô tư

Trong việc tôi tu hành.

110. Nếu không trọng kẻ thù

Bởì muốn hãm hại tôi

Vậy làm sao tu nhẫn?

Tu với y sĩ ư

Kẻ hết lòng chữa bệnh?

111. Khi nhận biết ác ý

Của kẻ thù nghịch ta

Hãy phát khởi nhẫn nhục

Họ là nguồn nhẫn nhục

Vậy nên cung kính họ

Như cung kính chánh pháp.

Yêu thương chúng sinh

112. Bởi vậy đức Phật dạy

Chúng sinh và chư Phật

Đều là ruộng phước tốt

Nhờ cúng dường cả hai

Nhiều người sẽ giác ngộ.

113. Nhờ chúng sinh và Phật

Mà ta đạt hạnh Phật

Sao chỉ cung kính Phật

Mà không kính chúng sinh?

114. Chủ trương của chư Phật

Không đồng với chúng sinh

Song tác động ngang nhau

Đều giúp ta thành Phật.

115. Chúng sinh không số lượng

Nên cúng dường tất cả

Nhờ vậy mà nhận được

Phước đức lớn vô biên

Công đức Phật vô lượng

Nhờ cúng dường đức Phật

Cũng được phước không lường.

116. Chư Phật và chúng sinh

Tất cả đều giúp ta

Thành tựu được hạnh Phật

Song không chúng sinh nào

Có thể so với Phật

Vì biển công đức Phật

Vốn vô lượng vô biên.

117. Tuy vậy với chúng sinh

Có chút ít công đức

Thì ba cõi hợp lại

Không đủ để cúng dường.

118. Tất cả mỗi chúng sinh

Đều có sẵn Phật tính

Nên cúng dường chúng sinh

Là cúng dường Phật tính.

119. Phật là bạn chúng sinh

Ban vô lượng ân đức.

Vậy muốn báo ơn Phật

Hãy cứu giúp chúng sinh.

120. Hãy làm lợi chúng sinh

Mới đủ báo ơn Phật

Phật từng bỏ thân mạng

Tự vào ngục Vô gián

Để cứu độ chúng sinh

Vậy ta nên cứu độ

Cho tất cả sinh linh

Và ngay cả kẻ thù.

121. Phật cứu độ chúng sinh

Không tiếc nuối thân mình

Sao tôi vẫn ngạo mạn

Không phục vụ chúng sinh?

122. Người vui, Phật vui theo

Người khổ, Phật thương xót

Giúp muôn loài hạnh phúc

Thì Phật cùng hân hoan

Làm đau khổ chúng sinh

Tức làm tổn thương Phật.

123. Khi thân bị lửa vây

Làm sao vui sướng được

Khi thấy chúng sinh khổ

Các bậc Đại Từ Bi

Không thể nào an lạc.

124. Quá khứ tôi gây khổ

Cho bao nhiêu chúng sinh

Vô tình làm buồn Phật

Nay tôi xin sám hối

Xin Phật tha thứ cho.

125. Để dâng Phật niềm vui

Từ nay đến tương lai

Tôi phục vụ muôn loài

Với trái tim thành khẩn

Dầu tôi bị chà đạp

Vẫn ráng làm Phật vui.

126. Phật với tâm Đại bi

Xem chúng sinh như mình

Tất cả có Phật tính

Sao ta không tôn kính?

127. Tôn thờ Đức Thế tôn

Đạt mục tiêu giải thoát

Xoá đau khổ trần gian

Là nhiệm vụ của tôi.

128-129. Vị đại thần của Vua

Đàn áp, hại dân chúng

Kẻ nhìn xa trông rộng

Chẳng thay đổi được gì

Bởi sau lưng ông ấy

Còn thế lực của Vua.

130. Đối với kẻ yếu đuối

Đã gây nên tội lỗi

Cũng không nên tiêu diệt

Bởi vì sau lưng hắn

Là thế lực quỷ sứ

Đang giữ cửa địa ngục

Và cửa Phật từ bi

Bởi vậy với chúng sinh

Ta cần phải phục vụ

Như ta là kẻ hầu

Của vị vua dễ cáu.

131. Sự trừng phạt của vua

Được so sánh nổi chăng

Với thống khổ địa ngục

Do quả báo hành động

Ngược đãi hại chúng sinh?

132. Sự ban ơn của vua

Đủ so sánh được chăng

Với thành tựu Phật quả

Từ hành động lợi tha

Giúp chúng sinh an lạc?

133-134. Khoan nói đến Phật quả

Kết tựu từ hành động

Quý trọng mọi chúng sinh

Ngay trong cõi đời này

Kẻ nhẫn nhục nhận được

Bao hạnh phúc tràn đầy

Của một vị Đế vương

Ví như được danh vọng

Được sắc đẹp, vui tươi

Được sức khỏe, trường thọ.

CHƯƠNG BẢY - TINH TẤN

1.Sau khi đạt nhẫn nhục

Phải tu hạnh tinh tấn

Sức mạnh của chuyên cần

Là nguồn gốc giác ngộ

Nếu tinh tấn không có

Công đức sẽ không sinh

Như khi gió lặng thinh

Thì không có chuyển động.

2.Vậy Tinh tấn là gì ?

- Là làm lành, tránh dữ.

- Đối nghịch là lười biếng,

Chán nản, không tự tin,

Hướng về nẻo bất chính.

Những lực đối kháng

3. Nhàn rỗi, ham hưởng lạc

Ưa ngủ, thích dựa người

Khiến cho lòng thờ ơ

Trước luân hồi thống khổ.

4.Bị tật xấu săn đuổi

Sụp vào bẩy thọ sinh

Sao ngươi không biết mình

Rơi vào miệng thần chết?

5.Ngươi thấy chăng đồng bạn

Lần lượt bị giết hại

Sao ngươi vẫn dửng dưng

Như trâu trước đồ tể ?

6.Bị tử thần rình rập

Lối thoát bị phủ vây

Sao ngươi vẫn thích thú

Ăn ngủ và yêu đương ?

7.Thần Chết chuẩn bị xong

Liền tìm ngay đến ngươi

Khi ấy bỏ biếng lười

Cũng đã là quá muộn!

8-10. “Việc này tôi chưa đạt

Việc kia vừa khởi công

Việc khác còn dang dở“

Tử thần đột nhiên đến

Khiến lòng tôi suy nghĩ:

“Ôi! Mạng ta hết rồi“

Nhìn người thân tuyệt vọng

Lệ đẫm má u sầu

Thấy sứ giả tử thần

Ray rức nhớ tội ác

Tai vang tiếng địa ngục

Cuống quít biết làm gì?

11. Như cá nằm cát nóng

Thống khổ biết dường nao

Kinh thay lửa địa ngục

Dành riêng cho tội nhân!

12. Như da non trẻ thơ

Bỏng nước sôi đau xót

Làm sao an nhiên được

Trước quả báo địa ngục?

13. Lười mà muốn được thưởng

Khác nào đứa trẻ thơ

Thích được nước sôi dội.

Thần chết đến thình lình

Lại tưởng mình trường sinh!

Ngươi đương nhiên phải chết!

14. Hãy sử dụng thân này

Như một chiếc bè con

Để mau vượt biển khổ;

Chiếc bè này mai sai

Thật vô cùng khó kiếm

Này hỡi kẻ ngu ơi

Đừng ngủ trong lúc này!

15. Hãy theo Pháp cao thượng,

Nguồn an lạc tuyệt đỉnh

Hãy bỏ thói hư hèn

Dẫn đưa đến khổ đau.

Phương pháp hỗ trợ cho sự tu tập Tinh tấn

16. Hãy tu tập thiền định

Hãy can đảm tự tin

Và làm chủ chính mình

Hãy thực hành bình đẳng ¹³

Đổi vị trí cho nhau

Đặt người vào chỗ ta

Ta đổi chỗ với người

Xem người cũng như ta.

Tự tin

17-18. Đừng để nhụt ý chí

Vì lo lắng băn khoăn

“Mình giác ngộ được chăng?“

Bởi vì Phật tuyên bố

Điều chân thật sau đây:

Nhờ sức mạnh Tinh tấn

Mà côn trùng, ruồi muỗi

Có ngày được giác ngộ.

19. Tôi được sinh làm người

Biết phân biệt xấu tốt

Nếu sống hạnh Bồ Tát

Chẳng lẽ không giác ngộ ?

20. Nếu nói : “Tôi lo sợ

Phải bố thí tay chân”

Đó là thiếu suy xét

Không cân phân nặng nhẹ.

21.Trải qua vô số kiếp

Tôi đã muôn triệu lần

Bị đâm, đốt, cưa, xẻ

Song vẫn chưa giác ngộ.

22. Ngược lại, khổ hôm nay

Giúp tôi được giác ngộ;

Khổ này có giới hạn

Như thể lấy gai đâm

Phải chịu đau khi mổ

23. Y sĩ muốn trị bệnh

Dùng liệu pháp gây đau

Vậy cố chịu khổ nhỏ

Để diệt trừ khổ lớn.

24. Người y sĩ tài ba

Không cần liệu pháp ấy;

Bằng phương pháp dịu êm

Cũng chữa lành bệnh nặng.

25. Đấng Y Vương dạy rằng

Đệ tử lúc ban đầu

Nên bố thí thực phẩm,

Khi tu tập nhuần nhuyễn

Mới bố thí thịt da.

26. Khi tâm đã thuần thục

Xem thân như cỏ cây

Thì khó chi bố thí

Thân thể và thịt xương!

27. Lúc ấy bậc Bồ Tát

Thoát ly mọi khổ đau

Của cả thân và tâm.

Chính tà kiến chấp ngã

Làm thân tâm khổ sầu.

28. Nhờ tạo được phước đức

Nên thân hưởng khinh an

Nhờ tinh tấn tu tập

Nện tâm hưởng thanh tịnh;

Vì lợi ích chúng sinh

Bồ Tát vào sinh tử

Nhưng chẳng hề khổ đau.

29. Nhờ năng lực bồ đề

Tẩy trừ nghiệp ác xưa

Tạo vô lượng công đức

Nên hơn hàng Thanh Văn.

30. Có bậc Hiền giả nào

Lại sinh lòng chán nản

Khi cỡi xe Bồ đề

Lướt qua mọi mỏi mệt

Đi từ hạnh phúc này

Đến bao hạnh phúc khác?

Các năng lực

31. Để cứu độ chúng sinh

Cần có bốn năng lực:

Là nguyện vọng, quyết tâm

Hoan hỷ và điều độ;

Qua thể nghiệm khổ đau

Và quán sát lợi ích

Phát sinh từ việc thiện

Mà nguyện vọng lớn lên.

32. Muốn tăng trưởng tinh tấn

Hãy trừ lực đối nghịch

Bằng sáu lực sau đây:

Nguyện, tự tin, hỷ, xả

Hy sinh và giới hạnh.

Nhu cầu làm điều thiện

33. Phải diệt trừ vô số

Lỗi của mình và người;

Trong việc thanh lọc này

Để diệt mỗi một lỗi

Phải cần vô số kiếp.

34.Trong khi tôi chưa có

Một mảy may tinh tấn

Để thực sự diệt lỗi,

Song không hiểu tại sao

Tim tôi không vỡ tung

Trước vô số khổ đau?

35. Khó thay việc góp nhặt

Hằng hà sa công đức

Cho tôi và cho người

Trong khi chỉ để đạt

Mỗi một công đức thôi

Phải tu vô lượng kiếp.

36. Vậy mà tôi chưa hề

Tu được công đức nào

Vô ích thay cái kiếp

Được mang thân con người!

37. Tôi chưa được hạnh phúc

Dâng lễ cúng dường Phật

Vẫn chưa cung kính Pháp

Chưa cứu giúp người nghèo.

38. Tôi chưa đem an toàn

Đến những người lo sợ

Và chưa đem hạnh phúc

Đến người bị đọa đày.

Tôi trở thành bào thai

Cũng chỉ để đau khổ.

39.“Vì trong kiếp quá khứ

Không hướng về Phật Pháp

Nên nay chịu thiệt thòi!“

Ai nhận thức như vậy

Sẽ không ngơ Chánh Pháp.

40. Đức Phật chỉ dạy rằng

Thệ nguyện làm điều lành

Là nguồn gốc phước đức

Nguyện này được khởi sinh

Từ quán chiếu thường xuyên

Về nhân quả hành động.

41. Hành động của kẻ ác

Luôn đem lại hậu quả

Là hy vọng tiêu tan

Là khổ đau, ngao ngán.

42. Do tâm nguyện hướng thiện

Mà làm nhiều việc lành

Đến đâu cũng gặp được

Những phước báo hiện tiền.

43. Những kẻ làm điều ác

Dù cầu mong hạnh phúc

Đến đâu cũng khổ đau

Do gặp quả báo ác.

44. Nhờ luôn làm việc lành

Nên Bồ tát hóa sinh

Trong lòng sen thơm ngát ¹⁴

Với thân thể đẹp tươi

Trong hào quang chư Phật

Được nuôi nấng vinh quang

Bằng pháp âm vi diệu

Và sống như con Phật

Trước mặt đấng Như Lai.

45. Nhưng khi gieo nghiệp ác

Hậu quả sẽ bi đát

Bị ngục tốt Diêm Vương

Lột da, lóc thịt xương

Uống nước đồng sôi sục

Quỵ ngã trên sàn nóng

Bị gươm dao nung đỏ

Chém băm thịt nát nhừ.

Quyết tâm

46. Qua quán sát nhân quả

Ta cần phải phát nguyện

Quyết chí tu hạnh lành

Theo Kinh Kim Cương Tràng.

47. Trước khi làm việc gì

Hãy xét mọi khả năng;

Tốt hơn thà không làm

Hơn bỏ dở công việc.

48. Nếu cứ bỏ dở việc

Sẽ trở thành thói quen

Suốt đời đời kiếp kiếp;

Từ nghiệp ác như vậy

Đau khổ mãi gia tăng

Việc nào cũng dở dang

Thì giờ đành lãng phí!

49. Cần giữ ba quyết tâm :

Vì công việc của mình

Vì phiền não của mình

Vì năng lực của mình

“Tôi phải làm một mình“.

Đó chính là ý chí

Thúc đẩy tôi hành động.

50. Đời không thể tự giúp

Bởi bị phiền não buộc

Vậy tôi phải giúp đời

Vì có khả năng hơn

So với kẻ lang thang.

51.Thấy người làm việc hèn

Sao tôi nỡ ngồi yên

Phải chăng tôi ngã mạn

Nghĩ mình hơn kẻ khác

Tốt nhất đừng kiêu căng.

52. Đối với cắc kè chết

Con quạ lầm tưởng mình

Là đại bàng dũng mãnh

Khi tâm ta yếu hèn

Thì một buông lung nhỏ

Cũng đủ làm hại ta.

53. Tại sao lại buông lung

Không tinh tấn hành thiện?

Tôi cần phải tự tin

Và hăng hái tu hành

Dù gặp trở ngại lớn

Đều có thể vượt qua.

54. Với tín tâm kiên cố

Tôi khắc phục buông lung

Nếu không thể thắng nó

Không thể vượt Tam giới.

55. “Tôi phải thắng tất cả

Tôi không để bị thua“

Chính kiến tôi như thế.

Tôi là sư tử con

Con của đấng Chiến thắng.

56. Bất cứ chúng sinh nào

Bị kiêu căng chế ngự

Đều thật sự yếu hèn.

Kẻ nào vững tự tin

Sẽ không để gục thua

Trước kẻ thù kiêu ngạo.

57.-58. Kiêu ngạo dẫn ta đến

Số phận rất tồi tệ

Dù rằng được làm người

Cũng chẳng được vui tươi

Ăn cơm thừa canh cặn

Xấu xí và suy nhược

Bị khinh chê khắp nơi

Đó chính là số phận

Của những kẻ kiêu căng.

(Hỏi) “Còn những kẻ khiêm tốn

Thuộc hạng người tự tin

Thì họ như thế nào?“

59.( Đáp) Họ là những anh hùng

Đầy chiến công oanh liệt

Thắng kẻ thù kiêu ngạo

Phá hủy sự lớn lên

Của ngã mạn đáng sợ

Rồi họ sẽ tuyên bố

Chiến công họ trọn thành

Cho thế gian đều biết ¹⁵.

60. Dù phiền não phủ vây

Họ không hề chiến bại

Hùng dũng như sư tử

Đứng giữa một bầy chồn.

61. Họ không để phiền não

Chiến thắng chế ngự mình

Như giữ gìn đôi mắt

Lúc cấp bách gặp nguy.

Hoan hỷ

62. Khi quyết làm việc gì

Bồ Tát say mê làm

Tâm để trọn vào đó

Giống như người đánh bạc

Mê say quyết ăn thua.

63. Vì mưu cầu hạnh phúc

Không ngại làm công đức

Hạnh phúc đến hay không

Lòng tự tại thong dong;

Duy chỉ có việc làm

Mới chính là hạnh phúc;

Vậy nếu không làm gì

Làm sao đạt hạnh phúc?

64. Lạc thú của trần gian

Như mật trên dao bén

Người đời nếm không chán;

Nhưng đối với công đức

Dẫn dắt đến an vui

Bồ Tát chán sao được?

65. Vì vậy xong việc này

Bồ Tát làm việc khác

Như voi bị nắng thiêu

Bắt gặp được ao mát

Liền ào ngay xuống tắm.

Quên mình

66. Say sưa làm kiệt sức

Bồ Tát nghỉ xả hơi

Để rồi lại tiếp tục;

Công đức nào hoàn thành

Bồ Tát để sang bên

Sẵn sàng nhận việc khác.

Hoàn toàn quên mình

67. Bồ Tát luôn đề phòng

Cú đòn của lạc thú

Và phản công hữu hiệu

Như kiếm sĩ tài ba

Trước kẻ địch lão luyện.

68. Trong trận, kiếm lỡ rơi

Kiếm sĩ vội nhặt lại

Bồ Tát cũng như vậy

Khi kiếm chánh niệm rơi

Liền nhặt lại tức khắc

Vì sợ sa địa ngục.

69. Như thuốc độc vào máu

Sẽ lan khắp toàn thân

Phiền não gặp tà kiến

Sẽ ngập tràn trong tâm.

70. Kẻ tu hạnh Bồ Tát

Phải hết sức chú ý

Như người mang bát dầu

Bị dọa chém rơi đầu

Nếu làm rơi một giọt.

71. Như rắn bò lên bụng

Tức tốc hất nó đi

Cũng vậy, phải xua ngay

Cơn lười biếng, uể oải.

72. Mỗi khi lỡ buông lung

Nên tự trách bản thân

Và suy nghĩ chín chắn

Về lỗi lầm đã làm

Để không còn tái phạm.

73. Vì vậy nên thân cận

Các bậc thiện tri thức

Để học cách tu tập

Giữ gìn được chánh niệm.

74. Trước khi làm công đức

Phải chú tâm nhớ lại

Lời dạy về chánh niệm

Và sẵn sàng tinh tấn.

75. Như bông tơ nhẹ nhàng

Bay thuận theo làn gió

Mọi việc của Bồ Tát

Tất cả đều thuận theo

Sức mạnh của Tinh Tấn

Nhờ vậy lực nhiệm mầu

Cũng được tự phát huy.

CHƯƠNG TÁM - THIỀN QUÁN

1. Phát huy tinh tấn rồi

Bồ Tát tu thiền quán ;

Người mà tâm tán loạn

Bị giam chốn buồn phiền.

Sống ẩn dật

2. Nhờ thân, tâm xa lìa

Với cuộc đời trần thế

Bồ tát sống ẩn dật

Nên tán loạn không sinh.

Thân sống thoát ly

3. Vì luyến ái tự ngã

Vì tham lợi tham danh

Nên bám víu trần thế;

Hãy theo bậc trí tuệ

Quán chiếu điều sau đây:

4. “Ai có tâm vắng lặng

Với trí tuệ sáng suốt

Mới diệt được buồn phiền”

Vậy cần phải bắt đầu

Bằng tu tập an định;

Những vị đã hoan hỷ

Sống ly cách thế gian

Tu theo phương pháp này

Đã đạt tâm an định.

Từ bỏ luyến ái

5. Thân ta đã giới hạn

Vậy ta đâu thể nào

Yêu người cũng hạn định

Dù tái sinh ngàn lần

Cũng khó gặp người xưa.

6. Tìm không gặp, sẽ buồn

Không giữ được chánh định

Nếu gặp, cũng đau khổ

Vì tâm tư sục sôi

Bao đòi hỏi thuở xưa.

7. Vì không thấy thực tại

Nên con người lãng quên

Nỗi sợ hãi địa ngục ;

Vì luyến ái người yêu

Đành chịu tiếp khổ lụy.

8. Mãi bận bịu người thân

Đời trôi qua vô nghĩa

Vì bè bạn không bền

Đành xa Pháp vĩnh cửu.

9. Ai sống như người ngu

Số phận sẽ tồi tàn

Ai không sống giống họ

Họ không thèm trọng vọng

Nhưng được lợi ích gì

Khi thân cận kẻ ngu?

10. Phút trước còn là bạn

Phút sau thành địch thù

Vui cũng chuốc oán cừu

Khó thỏa lòng nhân thế.

11. Ta khuyên họ điều phải

Họ giận, kéo ta lui

Nếu không nghe lời họ

Họ bừng bừng nổi sân

Và rơi vào ngõ ác.

12. Ganh ghét người hơn mình

Cạnh tranh kẻ bằng mình

Khinh thị người thua mình

Được khen thì khoái trá

Bị chê lại giận dữ

Với kẻ ngu như vậy

Làm bạn có ích chi?

13. Giao du với kẻ ngu

Sẽ tự tâng bốc mình

Và hạ thấp người khác,

Ưa bàn chuyện thế tục

Những trò vô ích này

Quanh quẩn với người ngu.

14. Những giao du như vậy

Chỉ sản sinh bất hạnh

Tốt hơn, sống một mình

Tâm hạnh phúc, sáng trong.

15. Hãy lánh xa người ngu

Nếu gặp chỉ vui chào

Không phải để thân mật

Mà vì lòng an nhiên.

16. Như ong lấy mật hoa

Tôi sống với mọi người

Vì phục vụ chánh pháp

Bình thản như trăng soi.

Từ bỏ lợi danh

17. “Ta giàu có, danh vọng

Ai cũng cầu cạnh ta »

Kẻ nào nghĩ như vậy

Sẽ sợ trước thần chết.

18. Vì tâm ý lỗi lầm

Không biết chân hạnh phúc

Nên khoái lạc tầm cầu

Đều biến thành đau khổ

Gấp ngàn lần lớn hơn.

19. Do đó bậc Hiền giả

Không vướng bận tham ái ;

Tham ái gây lo sợ

Chúng đều đáng buông bỏ

Hãy giữ vững thiền quán.

20. Nhiều người thật giàu sang

Danh vang khắp thiên hạ

Cuối cùng họ về đâu

Với những lợi danh ấy?

21- 22. Thiếu gì kẻ khinh tôi

Sao tôi vui được khen?

Thiếu gì kẻ khen tôi

Sao tôi buồn bị chê ?

Chúng sinh muốn đủ điều

Phật cũng không chiều nổi

Huống chi tôi ngu đần

Lo lắng làm sao được

Cho trần thế đảo điên?

23. Kẻ nghèo họ khinh khi

Người giàu họ nói xấu

Bản chất tráo trở đó

Khiến tôi không thể gần.

24. Đức Như Lai từng dạy

Người ngu không có bạn

Họ thân thiện với ai

Đều chỉ vì tư lợi.

25. Cỏ cây không nghĩ xấu

Cũng không khó kết bạn

Ôi chừng nào tôi được

Sống an lành với chúng?

Sống nơi hoang vắng

26. Chừng nào tôi thảnh thơi

Đến ở nơi am vắng

Dưới tàng cây, hang động

Không lưu luyến trần gian.

27. Bao giờ tôi mới được

Đến những vùng nguyên sơ

Không ai giành làm chủ

Không nhà cửa, tự do.

28. Bao giờ tôi mới được

Ở yên không sợ hãi

Vỏn vẹn một bình bát,

Một chiếc áo cà sa

Mà kẻ trộm không thèm

Thậm chí không che thân

Đến, đi đều tự tại.

29. Bao giờ tôi đến gần

Bãi tha ma đầy xác

Để quán tưởng thân này

Chẳng khác nào xương kia

Tất cả đều hoại diệt.

30. Mai kia tôi chết đi

Thân tôi sẽ vữa nát

Hơi thối bốc nồng nàn

Khiến chó cũng tránh chê

31. Thân này, lúc đang sống

Thịt xương dính với nhau

Lúc chết thì tan rã

Quyến thuộc nào khác chi.

32. Lúc sinh đã một mình

Lúc chết vẫn đơn độc

Thống khổ này ai chia

Thân quyến nào ích gì

Chỉ cản trở tu tập.

33. Lữ khách trên đường dài

Tạm trú nơi lữ quán

Người đi trong luân hồi

Tạm trú trong một đời.

34. Lúc nào tấm thân này

Chưa được bốn người khiêng

Chưa ai đưa tiễn khóc

Thì nên vào rừng tu.

35. Ở đó không người than

Cũng chẳng có kẻ thù

Một mình sống ẩn dật

Với đời như đã chết

Không ai buồn đớn đau.

36. Chung quanh đều vắng vẻ

Chẳng ai phiền khóc than

Nên khi tưởng niệm Phật

Tâm tán loạn liền ngưng.

37. Hãy nên sống ẩn dật

Ít bận, dễ an lành

Giữa đồi nương xinh đẹp

Tâm định tĩnh khinh an.

Tâm sống thoát ly

38. Buông bỏ mọi lo âu

Tâm sẽ được chuyên chú

Tinh tấn tu thiền định

Chế ngự mọi đảo điên.

Ái dục

39. Ái dục sinh ra họa

Cho đời này, kiếp sau

Đây tù tội chết chóc

Kia địa ngục khổ sầu.

40. Cũng chỉ vì ái dục

Mà ngươi đã khẩn cầu

Bao ông tơ bà nguyệt

Xe chỉ kết lương duyên

Hãy xem xét thật kỹ

Điều ấy có nên không

Hay đem đến tiếng xấu?

41. Tính mạng dù hiểm nguy

Gia tài dù khánh tận

Tất cả vì ái dục

Tất cả vì khoái lạc

Chỉ ôm được người đẹp

Là khoái chí tiêu hồn.

42. Kẻ ngươi ôm ngày xưa

Cũng chỉ là bộ xương

Vô chủ, không tự tính.

Nay chết hiện nguyên hình

Sao ngươi không ôm tiếp?

43. Mãi đến ngày lễ cưới

Người đẹp mới ngẩng đầu

Ngươi kéo khăn che mặt

Mới thấy được khuôn trăng

Lúc chết quấn vải liệm

Ngươi thấy mặt ấy không?

44. Dung mạo sau khăn che

Xưa làm mê hoặc ngươi

Nay kên kên mở ra

Ngươi hãy ngắm kỹ đi!

Sao ngươi lại bỏ chạy?

45. Ngày xưa ai lén nhìn

Ngươi vội vàng che dấu

Nay kên kên mổ ăn

Hỡi kẻ ghen nhan sắc

Sao không bảo vệ đi?

46. Ngươi nhìn khối thịt vữa

Kên kên tranh giành ăn:

Xưa kia ngươi nhọc công

Trang điểm bằng vòng hoa,

Hương liệu và nữ trang.

47. Nhìn xương trắng bất động

Sao ngươi lại hãi kinh

Mà trước kia không sợ?

Sao không nghĩ rằng đó

Là tử thi di chuyển!

48. Xưa nàng mặc xiêm y

Xinh đẹp làm ngươi thích

Nay xác thân trơ trụi

Ngươi có thích hay chăng

Mê chăng thây choàng áo?

49. Nước miếng và phân tiểu

Do thức ăn sinh ra

Sao ngươi thích nước miếng

Mà lại ghê tởm phân?

50. Những kẻ thương yêu nhau

Không thích gối nệm sạch

Vì thiếu hơi người tình

Từ thân thể tỏa ra.

51. Kẻ mê nhục dục nói:

“Cái gối tuy mềm mại

Nhưng không thể tạo được

Giấc nồng đôi uyên ương”.

Họ giận cả cái gối!

52. Ngươi không ưa thứ bẩn

Sao lại ôm thân người

Có gân xương kết nối

Với da thịt đắp lên?

53. Thân thể ngươi không sạch

Ngươi chưa hài lòng sao

Còn ham chi túi da

Không sạch của người khác?

54. Nếu bảo chỉ thích nhìn

Và vuốt ve da thịt.

Sao ngươi không vuốt ve

Xác chết chẳng còn hồn?

55. Vậy ngươi thích cái gì

Là tâm người yêu chăng?

Tâm không thể sờ, thấy

Mọi thứ được cảm nhận

Qua tất cả giác quan

Đều không phải là tâm!

Vậy ôm ấp thân kia

Chẳng nghĩa lý gì hết!

56. Nếu không nhận thức được

Thân người khác không sạch

Đó chưa phải lạ kỳ

Nhưng chẳng biết mình dơ

Mới thực là kỳ lạ.

57. Hỡi cái tâm suy đốn

Sao lại bỏ đóa sen

Vừa mới nở trong nắng

Để thích túi da dơ?

58. Ngươi không muốn sờ mó

Đất cát đầy dơ bẩn

Sao ngươi muốn mó sờ

Tấm thân tiết đồ dơ?

59. Ngươi không thích dơ bẩn

Tại sao ôm vào lòng

Tấm thân của người khác

Tiết đủ thứ không sạch?

60. Con dòi sống trong phân

Ngươi không thể ưa thích

Tại sao thích thân này

Đầy chất phế thải dơ?

61. Ngươi đã không ghê tởm

Thân không sạch của mình

Sao khát khao cơ thể

Không sạch của người khác?

62. Long não và gia vị

Gạo thơm, thức ăn ngon

Từ miệng khạc nhổ ra

Làm đất bị ô nhiễm.

63. Thân không sạch cũng vậy

Ai ai cũng tự thấy

Nếu lòng còn nghi ngờ

Hãy đi vào nghĩa địa

Quan sát những thây chết.

64. Sao ngươi thích thân người

Mặc dù đã ý thức

Khi da bị lóc ra

Trông thật đáng kinh hãi!

65. Thân không tự nhiên thơm

Ngát hương nhờ nước hoa

Chỉ vì mùi hương lạ

Mà đắm say thân nàng!

66. Mùi hôi hám tự nhiên

Không kích thích lòng dục

Không khiến mê thân thể

Đó là niềm hạnh phúc

Bày chi chuyện độc hại

Xức dầu thơm lên thân!

67. Mùi hương trầm tỏa ngát

Can hệ gì đến thân?

Tại sao nhân mùi hương

Mà sinh lòng thích nàng?

68- 69. Thân người để tự nhiên

Với mặt, da trần trụi

Móng, tóc dài lê thê,

Răng vàng khè lốm đốm

Thân tự nhiên như thế

Trông đáng sợ vô cùng !

Tại sao phải mệt nhọc

Bỏ công săn sóc nó ?

Vậy khác chi mài gươm

Để tự giết bản thân!

Ôi! Đời đầy lũ điên

Lúc nào cũng hồ hởi

Tự mê hoặc chính mình!

70. Thấy xương ngoài nghĩa địa

Lòng ngươi sinh khiếp sợ

Sao lại vui khi thấy

Những bộ xương di chuyển

Đầy dãy khắp xóm làng.

71. Hơn nữa tấm thân này

Dầu cho không được sạch

Phải trả tiền mới có

Đời này phải phục dịch

Đời sau càng khổ hơn

Trong các cõi địa ngục.

72. Trẻ con không khả năng

Làm việc kiếm ra tiền

Nhờ đâu chúng hạnh phúc?

Lớn lên đời trôi qua

Trong công việc kiếm sống

Tuổi già đến bên chân

Sắc dục làm chi nữa?

73. Có kẻ tham nhục dục

Suốt ngày làm kiệt sức,

Tối về nhà mệt mỏi

Lăn ngủ say như chết.

74. Có kẻ vào quân đội

Khổ sầu xa vợ con

Tháng năm lòng dằn vặt

Mong đoàn tụ mỏi mòn.

75. Có kẻ vì lợi lộc

Ngu si tự bán thân

Lợi lộc chưa hề thấy

Chỉ biết hầu hạ người.

76. Có một số bà vợ

Bán thân làm tôi tớ

Trên bước đường đi xa

Phải sinh đẻ cấp bách

Dưới cây chốn rừng hoang.

77. Có kẻ tìm vinh quang

Xông pha giữa chiến trường

Không màng đến tính mạng,

Vì đi tìm vinh quang

Mà gặp cảnh tù đày!

78. Vì tham lam lợi danh

Nên thân bị tàn tật

Bị gươm đâm, tù đày

Hoặc giáo đâm, lửa đốt.

79. Hãy nên nhận rõ rằng

Tài sản là bất hạnh

Vì nhọc nhằn tom góp

Sợ mất phải giữ ôm

Vì say mê tài sản

Nên không có phút giây

Tâm giải thoát khổ đau .

80. Tham dục sinh phiền não

Khoái ít, khổ đau nhiều

Khác chi bò kéo xe

Được thưởng cho nhúm cỏ.

81. Chỉ vì chút cảm khoái

- Mà thú vật dễ đạt -

Nhưng người phải bôn ba

Đày đoạ thân, tâm mình!

82.- 83. Vì tấm thân bèo bọt

Mà chịu khổ trường kỳ

Rơi vào các địa ngục

Chịu số phận hẩm hiu.

Trong khi chỉ cố gắng

Chịu đựng một ít khổ

Vì công việc tu hành

Thì sẽ thành Chánh giác.

So với hàng Bồ Tát

Kẻ tham dục phải chịu

Khổ cực nặng nề hơn

Mà chẳng đạt chánh quả.

84. Dù dao kiếm, kẻ thù

Dù thuốc độc, vực sâu

Nếu so với ái dục

Không thể nguy hiểm bằng.

85. Nên nhàm chán ái dục

Lìa tranh chấp, nhọc nhằn

Vui với cảnh ruộng đồng

Và núi rừng an tịnh.

86. Đi bộ giữa gió rừng

Như được quạt êm mát

Thong dong trên phiến đá

Như sân thượng cung vua

Dưới ánh trăng tịnh thanh

Mùi hương trầm ngan ngát

Nghĩ đến việc giải thoát

Cho tất cả chúng sinh.

87. Tùy ý ở lâu mau

Trong căn nhà hoang vắng

Hay tại một gốc cây

Hoặc trong những hang đá

Tâm không bận giữ của

An nhiên đi đó đây.

88. Tự tại ở hay đi

Không vướng bận một ai

Đó là niềm hạnh phúc

Mà ngay cả Vua Trời

Cũng không thể hưởng được.