Nhập Bồ Tát Hạnh

Nhập Bồ Tát Hạnh

Bodhicaryàvatàra

NHẬP HẠNH BỒ TÁT

Sàntideva (Tôn giả Tịch Thiên)

Việt dịch: Nguyên Hiển

Hiệu đính: Lê Triều Phương

TUỆ QUANG FOUNDATION

Ấn bàn điện tử, Xuân 2009

Mục Lục

LỜI NÓI ĐẦU

LỜI THƯA VỀ VIỆC HIỆU ĐÍNH (1)

LỜI THƯA (2)

TIỂU SỬ TÔN GIẢ TỊCH THIÊN (SÀNTIDEVA)

CHƯƠNG MỘT - LỢI ÍCH CỦA TÂM BỒ ĐỀ

Đối tượng và mục đích

Lợi ích của tâm bồ đề

Hai loại tâm Bồ đề

Ca ngợi tâm Bồ đề

CHƯƠNG HAI - SÁM HỐI TỘI NGHIỆP

Nghi lễ Bồ Tát

Cúng dường

Quy y

Sám hối

CHƯƠNG BA - PHÁT TÂM BỒ ĐỀ

Vui theo hạnh lành

Thỉnh cầu chánh Pháp

Thỉnh cầu bậc Chiến Thắng ở lại thế gian

Hồi hướng công đức

Tự hiến thân mình

Phát tâm Bồ đề

Phần thưởng của sự phát tâm

CHƯƠNG BỐN - THỰC HÀNH TÂM BỒ ĐỀ

Trách nhiệm của Bồ tát

Giá trị của cuộc sống

Diệt trừ ái dục

CHƯƠNG NĂM - CHÁNH NIỆM, TỈNH GIÁC

Gìn giữ tâm ý

Chánh niệm và tỉnh giác

Thân

Nguyên tắc ứng xử

Nguồn gốc giới luật

CHƯƠNG SÁU - NHẪN NHỤC

Sân hận

Nhẫn nhục

Nhẫn nhục trước bất công

Nhẫn nhục qua nhận thức thực tại

Ganh tỵ

Kẻ thù là ân nhân

CHƯƠNG BẢY - TINH TẤN

Những lực đối kháng

Phương pháp hỗ trợ cho sự tu tập Tinh tấn

Tự tin

Các năng lực

Nhu cầu làm điều thiện

Quyết tâm

Hoan hỷ

Quên mình

Hoàn toàn quên mình

CHƯƠNG TÁM - THIỀN QUÁN

Sống ẩn dật

Thân sống thoát ly

Từ bỏ luyến ái

Từ bỏ lợi danh

Sống nơi hoang vắng

Tâm sống thoát ly

Ái dục

Thiền quán

Quán chiếu bình đẳng

Hoán vị giữa ta với người

Tổng kết

CHƯƠNG CHÍN - TRÍ TUỆ

Dẫn nhập

Hai chân lý

Trình độ nhận thức khác nhau

Phản bác lập trường chấp vào thật hữu

Phản bác lập trường Duy Thức

Phương pháp của Trung Quán

MỤC ĐÍCH GIẢI THOÁT CỦA TIỂU THỪA CŨNG CẦN PHẢI CÓ NHẬN THỨC VỀ TÁNH KHÔNG

Tính chân chánh của Đại thừa

Sự chưa trọn của Tiểu Thừa

Chớ sợ Tánh Không

CHỨNG MINH VỀ TÁNH KHÔNG

Chứng minh về sự Vô ngã của một "Cái Ta" có thật

Ngã cũng không phải là tinh thần – Phản bác phái Số Luận

Phản bác phái Thường Luận

Không cần có "Cái Ta" cũng có được nhân quả của công đức

Không có “Cái Ta” cũng có thể phát triễn được tâm từ bi

Chứng minh về tính Vô ngã của vạn pháp thông qua Bốn Niệm Xứ: thân, thọ, tâm, pháp

CHỨNG MINH BẰNG BIỆN LUẬN VỚI 4 VỊ THẾ

Sự vật không thể tự sinh nếu không có nguyên nhân

Không từ vi trần (nguyên tử)

Không từ vật chất tối sơ vĩnh cửu - Phản bác phái Số Luận

Biện luận về sự phát sinh qua “duyên”

Bác thuyết Hữu Nhân và Vô Nhân - Biện luận về sự phát sinh của Hữu và Vô

TỔNG KẾT VÀ LỜI KHUYÊN CUỐI CÙNG

CHƯƠNG X - HỒI HƯỚNG

LỜI NÓI ĐẦU

Ngài Sàntideva (Tịch Thiên, 691-743) viết luận này tại Học Viện Nalanda, Ấn Độ vào thế kỷ 8. Ngài diễn giảng đường tu hạnh Bồ Tát, hạnh Lục độ và tu mười đại hạnh của Phổ Hiền Bồ Tát. Đọc tụng luận này, hành giả có thêm hùng tâm dũng chí để giúp Đạo, cứu đời.

Dịch giả đã tham cứu các bản dịch dưới đây:

- Bản Hán dịch của Trần Ngọc Giao

- Bản Pháp dịch của Georges Driessens

- Bản Anh dịch của Kate Crosby và Andrew Skilton

- Bản Việt dịch của Thích Nữ Trí Hải

Luận này là sách gối đầu giường của Tăng, Ni, Phật tử theo lối tu Đại thừa ở Ấn Độ, Tây Tạng, Mông Cổ và Trung Hoa. Vì dịch theo lối thi kệ để dễ tụng đọc và dễ nhớ cho nên quá súc tích và quá ngắn gọn, vì vậy không thể tránh khỏi có chỗ vụng về và tối nghĩa. Xin chư tôn đức cùng qúy Phật tử cao minh từ bi chỉ giáo để khi tái bản dịch phẩm này được hoàn chỉnh hơn.

Xin chân thành cảm tạ hai Pháp hữu Tâm Zen và Như Pháp Trí đã giúp phần hiệu đính và hoàn thành dịch phẩm này. Xin hồi hướng công đức đến pháp giới chúng sanh thoát ly luân hồi khổ não, viên thành Phật đạo.

California, Mùa Phật Đản 2459-2005

Nguyên Hiển

LỜI THƯA VỀ VIỆC HIỆU ĐÍNH

Tập Luận „Nhập Hạnh Bồ Tát,“ của Tôn giả Santideva, do cư sĩ Nguyên Hiển dịch sang Việt ngữ năm 2005, theo thể kệ, đã đến tay tôi trong một hoàn cảnh đầy kỷ niệm. Năm 2005, chúng tôi bị một bệnh nặng hành hạ suốt nửa năm dài. Hàng ngày đau nhức vô cùng. Chúng tôi chưa đồng ý để bác sĩ mổ và kham nhẫn chịu đựng. Hàng ngày niệm Phật và thỉnh thoảng đọc phẩm Phổ Môn.

Một ngày nọ, năm người bạn từ phương xa đến thăm vì muốn „tiếp sức“ cho chúng tôi. Lúc ấy chúng tôi đang nằm ở bệnh viện trong tình trạng nửa tỉnh nửa mê. Các bạn phải trò chuyện cùng nhau nơi hành lang của bệnh viện. Cuối cùng chúng tôi gặp mặt nhau khoảng 15 phút rồi chia tay. Riêng đạo hữu Nguyên Định đã đem theo để tặng và khuyên chúng tôi nên đọc tập Luận nói trên. Chúng tôi đọc lướt qua và thấy nội dung vô cùng ý nghĩa.

Một buổi tối, sau bữa ăn chiều, chúng tôi đọc lại tập Luận kỹ hơn. Bỗng dưng trong đầu chúng tôi vang lên âm thanh như dòng nhạc của những câu kệ trong phẩm Phổ Môn, ví dụ như

Bi thế giới lôi chấn,

Từ ý diệu đại vân,

Chú cam lồ pháp vũ

Diệt trừ phiền não diệm“

(Lòng từ bi như sấm,

Ý tứ diệu dường mây,

Xối mưa pháp cam lồ,

Dứt trừ lửa phiền não)

(Bản dịch của HT Trí Tịnh)

hoặc

Diệu âm, Quán thế âm,

Phạm âm, hải triều âm,

Thắng bỉ thế gian âm,

Thị cố tu thường niệm“.

(Diệu âm, Quán thế âm,

Phạm âm, hải triều âm,

Tiếng hơn thế gian kia,

Cho nên thường phải niệm)

(Bản dịch của HT Trí Tịnh)

Lòng chúng tôi bỗng nổi lên cảm hứng chỉnh sửa ngay lại một số câu trong bản dịch của cư sĩ Nguyên Hiển, với ước muốn mình có riêng một bản Luận đọc nghe êm nhẹ hơn, dù không bằng những câu ví dụ trong phẩm Phổ Môn.

Chúng tôi vừa đọc vừa ghi chép cho đến khi cảm thấy buồn ngủ. Kim đồng hồ cho biết đã hơn 2 giờ khuya. Chúng tôi vô cùng kinh ngạc: Tại sao mình đã mất cảm giác đau nhức và mệt mỏi suốt 6 tiếng đồng hồ? Có gì linh thiêng và huyền nhiệm tỏa ra từ những dòng kệ „Nhập Hạnh Bồ Tát“chăng? Chúng tôi đi ra hành lang bệnh viện để kiểm lại thì giờ. Đồng hồ cho biết đã hơn 2 giờ khuya.

Hôm sau, đạo hữu Nguyên Châu, trong nhóm những người đã đến thăm chúng tôi, gọi điện thoại hỏi về bệnh tình. Chúng tôi thuật lại chuyện kỳ diệu đã trải qua trong đêm. Đạo hữu liền kể ngay cho tôi biết lược sử của Tôn giả Santideva và cho biết Phật tử Tây Tạng rất sùng kính Luận „Nhập Hạnh Bồ Tát“ như Phật tử châu Á sùng kính phẩm Phô Môn. Nhiều Phật tử đã cảm nhận được sức mạnh thiêng liêng toát ra từ tập Luận. Cuối cùng đạo hữu đã khuyên chúng tôi nên cố gắng „đánh bóng“ công trình việt dịch của cư sĩ Nguyên Hiển vì điều này vừa giúp cho bản thân chúng tôi giảm được sự đau khổ của thân xác trong lúc đau bệnh và biết đâu bạn bè nhờ đó mà có được một bản dịch dễ tụng hơn. Chúng tôi đã hứa sẽ theo đuổi việc „đánh bóng“ ấy. Động cơ quan trọng nhất đã thúc đẩy việc làm của chúng tôi là đạo hữu Nguyên Hiển đã cho phép chúng tôi hiệu đính lại bản dịch của anh.

Những ngày hôm sau chúng tôi lần lượt nhận được 5 bản dịch khác do bạn bè gởi đến với lời khuyến khích làm công việc hiệu đính. Đó là bản Đức ngữ „Eintritt in das Leben zur Erleuchtung“ do G.S. Ernst Steinkellner chuyển ngữ năm 1981, ba bản Việt ngữ gồm có: „Bồ Tát Hạnh“, do Thượng Tọa Thích Trí Siêu (Pháp) dịch năm 1990, „Nhập Bồ Tát Hạnh“ do Ni Sư Thích Nữ Trí Hải dịch năm 1998 và „Một tia chớp sáng trong đêm tối“ do đức Dalai Lama giảng giải và do Đoàn Phụng Mệnh dịch năm 1999 và bản Anh ngữ „Engaging in Bodhisattva Behavior“ do ông Alexander Berzin dịch năm 2005. Sáu bản dịch rất công phu với những chú giải rõ ràng mà chúng tôi đọc được, đã soi sáng cho chúng tôi thấy được nội dung và ý nghĩa của con đường đi của các bậc Bồ Tát. Nơi đây, chúng tôi chân thành bày tỏ sự tri ân sâu sắc của chúng tôi đến tất các vị dịch giả và giảng giải.

Hôm nay, sau gần một năm rưởi, chúng tôi hoàn thành bản hiệu đính với tâm trạng khinh an, mặc dù vẫn còn nhiều khuyết điểm. Chúng tôi xin hồi hướng công đức đến tất cả chúng sinh và cầu mong cho tất cả đều đạt được mục đích giác ngộ và giải thoát.

Chúng tôi cũng xin bày tỏ sự cám ơn sâu sắc đến hiền nội và bằng hữu đã khuyến khích và hỗ trợ việc hiệu đính, hỗ trợ tìm tài liệu, đánh vi tính và sửa lỗi chính tả.

Göttingen, Germany, ngày 14.01.2007

Lê Triều Phương

LỜI THƯA

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật,

Năm 2005 nhờ đọc Luận và hiệu đính Nhập Hạnh Bồ Tát của Tôn Giả Tịch Thiên (Santideva) mà chúng tôi thoát qua cơn đau khổ của bệnh ung thư vào thời kì chót. Sau một năm rưỡi hiệu đính bản dịch của Nguyên Hiển, tập Nhập Hạnh Bồ Tát được ấn hành vào đầu năm 2007.

Cuối năm 2007 tôi lại lâm vào tình trạng nguy kịch. Nằm thiêm thiếp trên giường bệnh, chúng tôi được nghe quí Thầy, người thân và bạn bè đã tụng kinh cầu an. Cơn đau đã được lời kinh làm êm dịu và tâm hồn chúng tôi được thanh thản an lành. Nhưng vì lý do nào đã khiến chúng tôi tóm lược Luận Nhập Hạnh Bồ Tát?

Lý do thứ nhất, bên cạnh sự cầu an, có lẽ Kinh Nhập Hạnh Bồ Tát đã tác động vào tôi như dòng nước Cam lồ tắm mát thân tôi. Sau mỗi lần cầu an như vậy, thân quyến và bạn bè chúng tôi đều nhận định và nhất trí rằng kinh Nhập Hạnh Bồ Tát đã vực tôi dậy sau hai lần đứng trên bờ sinh tử. Nhân đây chúng tôi xin trân trọng cám ơn chư Tăng tại ba Chùa sau đây:

Một là Thượng Tọa trụ trì Thích Đồng Đạo và Tăng sĩ Chùa An Linh, Q. 12, TP Hồ Chí Minh. Qúi vị đã cầu an nhiều đợt, mỗi đợt nhiều ngày và có khi 9 đêm liền. Ngoài các kinh khác, cả Luận Nhập Hạnh Bồ Tát cũng được đọc tụng.

Hai là Sư Ông Thích Viên Mãn và đệ tử Đại Đức Thích Chúc Minh tại Chùa Hòn Đỏ, Nha Trang và Thượng Tọa Thích Phước An, Nha Trang.

Ba là Đại Đức Thích Như Hoằng trụ trì Chùa Sắc Tứ Thiên Tứ tại Hòn Đất, Ninh Hòa, Nha Trang. Ngoài việc cầu chư Phật và Bồ Tát, Đại Đức còn cầu Bồ Tát Thích Quảng Đức cứu độ chúng tôi. Hòn Đất là nơi ẩn tu của ba vị Thiền Sư đắc đạo.

Lý do thứ hai, 3 khối u lớn dưới da bụng chúng tôi lần lượt tự hủy, dịch theo vết mổ gan cũ thoát ra ngoài. Chúng tôi không còn uống thuốc chống đau với liều lượng ngày càng lớn nữa. Chúng tôi vẫn an nhiên chấp nhận không chóng thì chày, 1 trong 5 khối u còn lại có thể kết liễu đời chúng tôi, mặc dù chúng đã teo nhỏ lại hơn xưa.

Mười chương trong Nhập Hạnh Bồ Tát đã toả rộng niềm bình an trong những đêm cầu an của bằng hữu. Chúng tôi thầm mong ước rằng nếu tập Nhập Hạnh Bồ Tát gói trọn được trong 3 giờ tụng niệm, mỗi lần trong vòng 1 giờ, thì lòng chúng tôi sẽ vô cùng hoan hỷ, an lạc khi nghe được lời kinh vang vọng và tâm tư thấm nhuần thêm một số lời dạy trong kinh. Và chúng tôi đã dốc tâm làm việc đó. Đây không phải là việc chỉnh sửa mà chỉ là tóm gọn để tiện dụng.

Lý do thứ ba, trong thế giới hiện đại, thời gian sẽ vô cùng quí báu cho nên chúng tôi xin hồi hướng tập Nhập Hạnh Bồ Tát này đến các bạn tuổi trẻ để các bạn tiết kiệm thời gian đi sâu vào thế giới tâm linh an lành của chúng ta.

Thạnh Lộc, 30-02-2008

Lê Triều Phương

(TS Lê văn Tâm)

qua đời ngày 12/06/2008.

TIỂU SỬ TÔN GIẢ TỊCH THIÊN (SÀNTIDEVA)

Thích Trí Siêu (Pháp)

Theo truyền thuyết tôn giả Sàntideva sinh ở miền Nam Ấn, vùng Sri Nagara vào khoảng thế kỷ thứ 7. Ngài là thái tử con vua Surastra. Từ những kiếp quá khứ, ngài đã cúng dường phụng thờ nhiều đức Phật và đã tích tụ nhiều căn lành đưa đến giải thoát. Nhờ phước đức ấy nên ngay từ lúc ấu thơ, ngài đã nhiều lần chiêm bao thấy Văn Thù Bồ Tát.

Lớn lên, đến tuổi sắp được vua cha truyền ngôi, một hôm ngài nằm mộng thấy hai vị Bồ tát: Văn Thù và Tara. Bồ tát Văn Thù ngồi trên ngai vàng, bảo ngài rằng: ”Ở đây không có chỗ cho hai người”. Bồ tát Tara tưới nước nóng trên đầu ngài và nói rằng: ”Vương quyền chính là nước sôi bỏng của địa ngục. Ta đang tấn phong cho ngươi về nước nầy đây.”

Tỉnh dậy, ngài hiểu rằng đó là sự khuyến cáo của hai vị Bồ tát, nên đêm hôm trước khi ngài lên ngôi, ngài rời bỏ cung thành trốn vào rừng sâu. Sau 21 ngày lang thang trong rừng, vừa khát vừa đói, ngài gặp được một con suối, sắp sửa định uống thì có một thiếu nữ xuất hiện bảo ngài đừng uống vì đó là nước độc, sau đó thiếu nữ dâng cho ngài một thứ nước thơm ngọt như cam lồ. Giải khát xong, ngài hỏi thiếu nữ: ” Cô ở đâu đến?” . Thiếu nữ trả lời: ”Ở giữa khu rừng mênh mông này là nơi thầy tôi ở, ngài rất đạo đức, từ bi và đã thành tựu phép tam muội củaVăn Thù Kim Cang Sư Lợi (Sri Manjuvajra). Tôi từ đó đến đây”.

Vừa nghe như thế, tôn giả Sàntideva mừng rỡ như kẻ nghèo bắt được vàng, yêu cầu thiếu nữ dẫn ngài đến gặp vị thầy kia. Đến nơi ngài thấy đó là một vị hành giả (Yogi) sống trong một chòi lá, ngài liền đảnh lễ, xưng tán cúng dường và cầu xin được truyền phép tam muội của Văn Thù Bồ Tát. Sau 12 năm ở đó tu tập, ngài chứng được phép tam muội trên, thấy được vị thầy kia chính là Văn Thù và thiếu nữ kia chính là Tara. Kể từ đó ngài luôn luôn được thấy Văn Thù Bồ Tát.

Sau đó ngài đi về phương Đông, xin vào làm việc trong triều của vua Pancamasimha. Nhờ tài giỏi và thông minh nên ngài được vua trọng vọng cho làm Thừa Tướng. Để tỏ lòng thành kính nhớ ơn vị thần linh chủ hộ của mình, tức Văn Thù Bồ Tát, ngài luôn đeo trên mình một thanh kiếm gỗ. Ngài giúp vua trị vì đúng theo Phật pháp và truyền dạy nhiều kỹ nghệ mới lạ. Điều đó khiến các vị đại thần khác ganh tức, tìm cách gièm pha và hãm hại ngài. Họ bảo vua rằng: ”Thừa tướng là một người gian xảo, luôn đeo trên mình một thanh kiếm mà không bao giờ rút ra cho ai xem cả. Chúng tôi biết thanh kiếm ấy làm bằng gỗ. Gặp lúc nguy biến làm sao Thừa tướng có thể cứu nguy cho Bệ hạ được? Xin Bệ hạ hãy khám nghiệm lại”. Vua tin lời cho triệu Thừa tướng vào bắt phải rút kiếm ra khỏi vỏ cho vua xem. Thừa tướng nói: ” Kiếm của tôi, Bệ hạ không thể nhìn được, nếu không Bệ hạ sẽ hối hận”. Nghe vậy, vua càng nghi ngờ nhất quyết đòi xem.

Cuối cùng, Thừa tướng nói với vua: ”Nếu Bệ hạ nhất quyết muốn xem thì hãy theo tôi đến chỗ vắng, lấy tay che mắt phải lại, chỉ nhìn bằng mắt trái thôi”. Vua chấp thuận và Thừa tướng rút kiếm ra, hào quang lóe lên quá mạnh khiến con mắt trái của vua rơi xuống đất. Vua liền ăn năn hối hận, biết ngài là một người đắc đạo, một Đại thành tựu giả nên cầu xin sám hối. Biết vua đã ăn năn, Thừa tướng nhặt mắt trái của vua bỏ vào tròng lại khiến vua khỏi mù.

Sau đó tôn giả bỏ chức Thừa tướng, tìm đến tu viện Nalanda, xuất gia thọ giới, được đặt tên là Sàntideva. Sau khi nghe hết ba tạng kinh điển, tôn giả thầm biên soạn 3 bộ luận: Siksàsamuccaya, Sùtrasamuccaya và Bodhicaryàvatàra.

Ngài tu mật hạnh, học trực tiếp với Văn Thù Bồ tát trong thiền định. Tất cả thời ăn, ngủ, đi, đứng, ngài đều thiền quán về Thanh Quang. Tuy vậy, chúng tăng bên ngoài thấy ngài chỉ ăn với ngủ, không chịu văn, tư, tu gì cả. Thấy thế một số Thượng toạ học giả họp nhau lại định tống khứ ngài ra khỏi tu viện. Có người cho ý kiến: Nếu chúng ta họp lại, bắt mỗi người phải tuần tự trùng tuyên lại Kinh Luận ; ban đầu ngài từ chối, nói rằng không biết gì. Chúng tăng muốn làm nhục ngài nên làm bộ nài nỉ, cuối cùng ngài nói: ”Nếu vậy, phải làm cho tôi một toà sư tử tôi mới trùng tuyên”. Nghe vậy có vài người đâm ra nghi ngờ, nhưng đa số chấp thuận vì tin rằng ngài không thể trùng tuyên Kinh Luận gì được.

Sau khi lên ngồi toà sư tử, ngài hỏi: ”Các vị muốn tôi tụng lại Kinh Luận đã có từ trước hay những sáng tác mới sau này?”. Vì muốn chế giễu ngài nên đại chúng nói: ”Những sáng tác mới sau này”. Thế là ngài bắt đầu tụng lên Bồ Tát Hạnh (Bodhisattava-caryavatara). Khi tụng đến câu: Khi Có và Không không còn khởi lên trong tâm…... thì ngài bay lên hư không rồi từ từ biến mất, nhưng tiếng của ngài còn vọng lại cho đến câu kệ cuối cùng của Bồ Tát Hạnh. Không thấy ngài nữa, Tăng chúng hối hận trở về phòng ngài tìm kiếm, thấy trên bàn để lại ba quyển: Sutràsamuccaya (Tập kinh luận), Siksàsamuccaya (Tập Bồ Tát học luận) và Bodhicaryàvatàra (Nhập Bồ đề hành luận).

CHƯƠNG MỘT - LỢI ÍCH CỦA TÂM BỒ ĐỀ

Đối tượng và mục đích

1. Con trân trọng cúi đầu

Đảnh lễ các đức Phật¹

Cùng các vị Thừa Kế²

Và những bậc đáng kính;

Con nương lời Phật dạy

Xin nêu lên ngắn gọn

Lối vào hạnh Bồ Tát

2. Luận này nghĩa chẳng mới

Vần điệu cũng không hay

Chẳng dám vì lợi tha

Viết ra chỉ nhắc nhở

Và thấm nhuần tâm mình.

3. Nhờ sự nhắc nhở này

Mà tín tâm tăng trưởng

Ai cùng một tin tưởng

Cũng được lợi ích nhiều.

Lợi ích của tâm bồ đề

4. Hạnh phúc thay gặp duyên

Sinh ra thân con người

Nay không nhân cơ hội

Để tu hành giải thoát

Sau này tìm đâu ra.

5. Như đêm mây dày dặc

Được lằn chớp chiếu soi

Nhờ thần lực chư Phật

Tâm lành thoảng khởi lên.

6. Đức hạnh rất yếu mềm

Trước sức mạnh điều ác

Chỉ có tâm Bồ đề

Mới cưỡng lại, đứng vững.

7. Trải bao kiếp tư duy

Phật thấy tâm Bồ đề

Có công đức vô lượng

Cứu vô số chúng sinh

Thoát ra ngoài biển khổ.

8. Muốn thoát khổ của đời

Trừ tai ương muôn loài

Muốn hưởng chân hạnh phúc

Chớ rời tâm Bồ đề

9. Người người trong sanh tử

Phát khởi tâm Bồ đề

Được gọi là con Phật

Xứng đáng được tôn kính

10. Nước phép tâm Bồ đề

Gội sạch thân ô trược

Thành thân Phật vô giá

Hãy giữ Bồ đề tâm

11. Đấng Đạo sư thấy rõ

Tâm Bồ đề qúi báu

Muốn vượt thoát ba cõi

Phải giữ vững tâm này.

12. Làm lành như cây chuối

Quả hết rồi héo khô

Tâm Bồ đề to lớn

Như đại thụ xum xuê

Luôn sinh quả tươi tốt.

13. Người đời phạm tội nặng

Nhờ thế lực che chở

Biết sự nghiệp đã tạo

Sao chẳng tìm chỗ nương?

14. Đức Di Lặc đã giảng

cho Thiện tài biết rằng

Tâm Bồ đề kỳ diệu

Như lửa thời hoại kiếp

Đốt tan bao tội nặng

Chỉ trong một sát na.

Hai loại tâm Bồ đề

15. Tâm Bồ đề bao gồm

Hai nguyện để tu tập:

Trước là nguyện phát tâm

Sau thực hiện tâm ấy.

16. Ai cũng đều biết rằng

“Muốn đi“ khác với “đi“

Người trí nên biết rõ

Sự khác biệt như vậy.

17. Nguyện phát tâm Bồ đề

Tuy sinh kết quả lớn

Song không thể sánh bằng

Nguyện thực hiện tâm này.

Ca ngợi tâm Bồ đề

18-19. Những ai đã quyết tâm

Cứu độ mọi chúng sinh

Phải luôn luôn tinh tấn

Thực hiện tâm Bồ đề;

Từ lúc ấy trở đi

Ngay cả khi ngủ nghỉ

Phước đức vẫn liên tục

Tăng lớn như hư không

20. Để người tin Tiểu thừa

Không ngừng bước tiến lên

Trong Kinh Vấn Diệu Lý

Đấng Như Lai đã dạy

Công đức tâm Bồ đề

Thật rộng lớn vô biên.

21-22. Chỉ nghĩ cách chữa lành

Đầu mọi người khỏi nhức

Là phát tâm chân thành

Đem lại bao phước đức.

Phước đức càng thâm sâu

Khi cứu giúp chúng sinh

Thoát ưu phiền thống khổ

Đạt được cõi an lành.

23. Có cha nào, mẹ nào

Đã phát tâm như vậy?

Tiên, chư Thiên, Phạm Thiên

Đã có chưa tâm ấy?

24. Xưa nay dù trong mơ

Chưa ai nguyện như thế

Dù vì lợi cho mình

Nói chi đến phát nguyện

Cứu độ cho người khác.

25. Làm sao có thể tìm

Được một vị Bồ Tát

Như viên ngọc hi hữu

Giữa chúng sinh ích kỷ

Chẳng biết làm điều lành

Vì lợi ích chúng sinh!

26. Tâm Bồ đề trân quý

Là mầm mống an vui

Là linh dược diệt khổ

Tạo phước đức vô lường.

27. Ý nghĩ làm lợi người

Đã hơn phước cúng Phật

Huống chi luôn nỗ lực

Làm lợi lạc muôn loài.

28. Có biết bao chúng sinh

Tuy cầu mong an vui

Song hủy diệt nguồn cội

Sản sinh ra hạnh phúc

Như tận diệt kẻ thù.

29. Chúng sinh thiếu niềm vui

Lại chịu nhiều đau khổ

Tâm nguyện Bồ đề này

Đem vui và diệt khổ.

30. Tâm Bồ đề có thể

Trừ diệt sự ngu si

Có bạn lành nào sánh

Còn phước nào lớn hơn?

31. Bồ tát luôn bố thí

Dầu không ai cậy nhờ

Với tâm hạnh như vậy

Đáng ca ngợi xiết bao!

32. Kẻ bố thí thức ăn

Giúp chúng sinh đỡ đói

Dù họ no nửa ngày

Đã là người đáng trọng

33. Bồ tát thường ban cho

Niềm vui của chánh giác

Làm thỏa mãn tất cả

Nguyện vọng mọi hữu tình .

34. Đức Phật đã dạy rằng

Bồ tát cứu muôn loài

Nên đáng được tôn quý

Ai phỉ báng Bồ tát

Sẽ sa đại địa ngục

35. Ngược lại, ai tín thành

Cung kính chư Bồ tát

Sẽ hưởng phước đức lớn

Bồ Tát dù gian nan

Việc ác vẫn không làm

Càng hăng làm việc thiện.

36. Tôi kính xin đảnh lễ

Người phát tâm Bồ đề

Đem vui cho chúng sinh

Cho cả kẻ hại mình;

Tôi cúi đầu kính lạy

Và xin được quy y

Nơi chư vị Bồ tát

Cội nguồn chân hạnh phúc.

CHƯƠNG HAI - SÁM HỐI TỘI NGHIỆP

Nghi lễ Bồ Tát

Ca ngợi

1. Để con nắm giữ được

Tâm nguyện quí giá này

Con cúng dường chư Phật

Và Pháp Bảo thiêng liêng

Con cúng dường Bồ tát

Đầy phẩm tính tốt lành.

Cúng dường

2. Cúng dường hoa quả tươi

Thức ăn ngon quý nhất

Nước uống thật tinh khiết

Vật quý báu trên đời.

3. Cúng dường núi châu báu

Rừng thanh tịnh ngát hương

Hoa cõi trời diễm tuyệt

Trái quý buông trĩu cành.

4. Cúng dường những hương thơm

Ngào ngạt cõi trời đất

Cúng dường trang sức quý

Cúng dường cây như ý

Thành tựu mọi ước mơ

Cúng dường mọi ngũ cốc

Tự sinh không người trồng.

5. Cúng dường ao sen đẹp

Thiên nga hót êm dịu

Và mọi vật vô chủ

Đầy dẫy khắp bầu trời.

6. Con giữ chúng trong tâm

Dâng lên đấng Thế Tôn

Và chư vị Bồ tát

Thỉnh cầu đức Thế Tôn

Từ bi nghĩ đến con

Mà nhận vật cúng dường.

7. Con vô phước bần cùng

Không một chút tài sản

Kính xin đức Phật thương

Nhận lễ vật tâm con.

8. Con nguyện đem thân tâm

Để làm kẻ nô bộc

Phụng sự Phật, Bồ tát

Mong quí ngài xót thương

Thâu nhận lễ vật này.

9. Được các ngài thâu nhận

Thân tâm con siêu thoát

Con nguyện sống lợi tha

Diệt trừ các ác nghiệp.

10-11. Đây nhà tắm tráng lệ

Nền thủy tinh long lanh

Cột trụ khảm trân châu

Lọng dù bằng ngà ngọc

Trần thiết lộc bình quý

Đầy nước thơm thích ý

Ngân vang muôn diệu âm

Thỉnh Phật, Bồ tát tắm

12. Đây khăn tắm sạch thơm

Lau khô thân các ngài

Đây y phục cõi trời

Với màu sắc mỹ lệ

Lan tỏa hương dịu thơm.

13. Đây y phục mềm mại

Và trăm trang sức quý

Dâng lên Đức Phổ Hiền,

Văn Thù, Quán Thế Âm.

14. Hương liệu thơm vũ trụ

Xin thoa ngọc thể Ngài

Tỏa hào quang thanh tịnh

Óng ánh sắc vàng ròng.

15. Xin cúng dường chư Phật

Các tràng hoa đẹp đẽ

Kết từ hoa tươi thơm

Như hoa sen, hoa lài

Hay hoa mạn đà la.

16. Con xin dâng chư Phật

Vầng mây hương ngây ngất

Dâng thực phẩm cõi trời

Thức ăn uống đẹp ngon.

17. Con dâng đèn hoa ngọc

Chân chạm đá sen vàng

Nền nhà dịu mát hương

Rải đầy hoa đẹp ý.

18. Xin cúng dường chư Phật

Những lâu đài tráng lệ

Rèm buông ngọc lung linh

Du dương ngân tiếng hát.

19. Xin dâng hiến chư Phật

Lọng che bằng châu ngọc

Cán đúc toàn vàng ròng

Viền thêu hoa mỹ lệ.

20. Cúng phẩm nhiều như mây

Nhạc du dương hoà tấu

Khổ đau được dịu xoa

Mong sao chúng mãi còn.

21. Mưa hoa, mưa ngọc ngà

Mong luôn luôn buông rơi

Trên thân Phật, tháp Phật

Trên giáo pháp diệu kỳ.

22. Như Ngài Diệu Cát Tường ³

Xưa kia cúng dường Phật

Nay con xin cúng dường

Phật, Bồ tát như vậy.

23. Dùng âm vang hải triều

Tán dương công đức Phật

Nguyện tiếng tán dương này

Luôn vang đến các Ngài.

24. Nguyện hoá thân như bụi

Lễ lạy Phật ba đời

Lễ lạy Pháp và Tăng

Cùng khắp cả pháp giới.

25. Con lễ lạy tháp Phật

Các nơi Bồ tát ở⁴

Lễ bậc trì giới nhất

Kính lễ hàng thánh tăng.

Quy y

26. Từ nay cho đến khi

Đạt Vô thượng Bồ đề

Con nguyện quy y Phật,

Pháp và chư Bồ Tát.

Sám hối

27. Trước chư Phật, Bồ Tát

Ở cùng khắp mười phương

Con xin chấp hai tay

Thành khẩn nguyện như vầy:

28-29. Từ vô thỉ đến nay

Trôi lăn trong sinh tử

Với tội ác không lường

Do tự mình gây ra

Hay xúi giục người làm

Vì vô minh che lấp

Nay con biết lỗi lầm

Thành tâm xin sám hối.

30-31. Lỗi lầm con đã phạm

Qua nghiệp thân, khẩu, ý

Đã gây bao tổn hại

Cho Tam bảo⁵, mẹ cha

Cũng như cho Thầy Tổ

Và cho bao kẻ khác

Nay trước đức Thế Tôn

Con thành tâm sám hối

Mọi tội lỗi gây ra.

32. Nếu sám hối chưa trọn

Con lỡ chết thì sao?

Vậy xin Ngài mau cứu

Trước khi thần chết đến.

33. Thần chết thật lừa lọc

Nó không biết đợi chờ

Tội rửa sạch hay chưa

Dù đang bệnh hay khỏe

Con không thể nào tin

Vào mạng sống mong manh

Lập loè như lửa đóm.

34. Con đã không ý thức

Chết là bỏ tất cả

Nên con đã quanh quẩn

Với bè bạn, kẻ thù

Vì vậy tự gây ra

Biết bao điều xấu ác.

35. Đời người như mộng ảo

Điều gì đã trải nghiệm

Cũng chỉ là ký ức

Tất cả đều trôi qua

Không bao giờ trở lại.

36. Kẻ thù thành hư vô

Người thân như mây khói

Thân tôi rồi phải chết

Tất cả trở về không.

37. Trong đời ngắn ngủi này

Kẻ thân, thù đã chết

Duy nghiệp ác đã gây

Còn ở lại với tôi.

38. Tôi đã không ý thức

Rồi cũng chết như họ

Nên cứ tham sân si

Tạo ra bao lầm lỗi.

39. Mạng sống giảm từng ngày

Chẳng bao giờ ngừng nghỉ

Không thể nào kéo dài

Làm sao thoát khỏi chết?

40. Đến lúc sắp lâm chung

Dù thân thuộc vây quanh

Thống khổ lúc hấp hối

Tôi gánh chịu riêng mình.

41. Khi Diêm Vương đến bắt

Thân thuộc có ích gì?

Chỉ phước đức mới cứu

Tôi lại chưa tu tập!

42. Do buông lung không biết

Hậu quả xấu mai sau

Bám víu đời phù phiếm

Tôi tạo bao nghiệp xấu.

43. Như kẻ ra pháp trường

Kinh hãi, miệng khô đắng

Mắt trợn trắng, thất thần

Hình sắc cũng đổi khác.

44. Huống chi khi thấy bóng

Ma vương đến bắt ta

Kinh hoàng sao kể xiết

Khổ đau dâng tột cùng.

45. Ai cứu tôi ra khỏi

Cơn sợ hãi lớn này

Tôi tròn xoay đôi mắt

Nhìn bốn phương van cầu.

46. Bốn phương không thấy ai

Sợ hãi lại càng tăng

Không nơi nào che chở

Tôi phải làm sao đây?

47. Con xin quy y Phật

Ngài là đấng Từ Bi

Bảo vệ, đem lợi ích

Cho tất cả muôn loài

Có năng lực giải cứu

Tiêu trừ bao sợ hãi.

48. Con xin quy y Pháp

Mà chư Phật chứng ngộ

Có thể đưa muôn loài

Sang đến bờ giải thoát

Và con xin quy y

Nơi chư vị Bồ Tát.

49. Trong cơn sợ bấn loạn

Con xin dâng thân mạng

Lên Bồ tát Phổ Hiền

Và Bồ tát Văn Thù.

50. Với tiếng kêu khẩn thiết

Con cầu Đức Quan Âm

Mở đại từ bi tâm

Cứu con, kẻ mê lầm.

51. Con cầu cứu các Ngài

Hư Không Tạng Bồ Tát

Địa Tạng Vương Bồ Tát

Chư Bồ Tát đại bi.

52. Con cũng xin nương tựa

Kim Cương Trí Bồ Tát

Ngài mà các sứ giả

Của Diêm vương khiếp vía .

53. Xưa trái lời Phật dạy

Nay gặp nạn hãi hùng

Con xin quy y Phật

Mau cứu độ cho con.

54-56. Với bệnh nhẹ tầm thường

Đã tuân lời thầy thuốc

Huống chi trăm thứ bệnh

Sinh từ tham sân si!

Một trong trăm bệnh này

Đã đủ làm tiêu hủy

Mọi loài Nam Diêm phù

Nay chạy khắp mọi nơi

Tìm không ra thuốc chữa.

Phật là đại y vương

Dạy giáo lý thoát bệnh

Những ai không làm theo

Thực ngu si đáng trách.

57. Bên hố sâu vài trượng

Tôi đi phải đề phòng

Cạnh địa ngục sâu thẳm

Sao đời đời nhởn nhơ?

58. Bởi nghĩ rằng chưa chết

Sống nhởn nhơ phóng dật

Quả thật là dại khờ

Nhưng rồi sớm hay muộn

Cái chết phải đến thôi.

59. Tôi không thể có được

Cái cảm giác dễ chịu

Rằng trong ngày hôm nay

Thần chết sẽ không đến

Chắc chắn nó xuất hiện

Làm sao yên hưởng nhàn?

59. Ai giúp bớt lo sợ

Ai chỉ tôi lối thoát

Làm sao thoát hãi kinh

Của sự chết phải đến

Sao có thể nhởn nhơ?

60. Khoái lạc đã trải qua

Chỉ còn là hoài niệm

Bám víu mà làm chi

Để trái lời Phật dạy?

61. Chết là lìa bỏ hết

Người thân và bạn bè

Đi vào cõi vô định

Bạn hay thù ích chi?

62. Tôi nên hằng ngày đêm

Tỉnh thức với tư duy

Rằng gieo ác, gặt ác

Làm sao tránh khỏi đây

Sự gieo xấu ác này

63-64. Vì ngu đần, vô minh

Phạm giới do Phật chế

Gây biết bao tội lỗi

Lòng run sợ ác báo.

Nay trước đấng Giác ngộ

Con chấp tay đãnh lễ

Chư Phật và Bồ tát

Xin thành tâm sám hối.

65. Mong quí Ngài tha thứ

Hành động ác từ xưa

Và con xin thệ nguyện

Vĩnh viễn không tái phạm.

CHƯƠNG BA - PHÁT TÂM BỒ ĐỀ

Vui theo hạnh lành

1. Tôi xin vui sướng theo

Công đức và hạnh lành

Mà chúng sinh thực hiện

Tôi cầu họ an vui.

2. Tôi vui mừng ca ngợi

Chúng sinh thoát khổ ải

Và thoát vòng luân hồi

Thành Bồ tát, thành Phật.

3. Tôi xin vui sướng theo

Tâm nguyện như biển cả

Của chư Phật, Bồ tát

Giúp mọi loài đang sống

Được hạnh phúc an vui.

Thỉnh cầu chánh Pháp

4. Tôi chấp tay thỉnh cầu

Chư Phật khắp mười phương

Đốt lên đuốc chánh pháp

Soi sáng kẻ lầm đường

Đang rơi vào thống khổ.

Thỉnh cầu bậc Chiến Thắng ở lại thế gian

5. Tôi chắp tay thỉnh cầu

Xin các bậc Chiến Thắng

Đang muốn nhập Niết Bàn

Hãy ở lại thế gian

Suốt hằng hà sa kiếp

Để cứu độ chúng sinh

Thoát khỏi vòng tăm tối.

Hồi hướng công đức

6. Với công đức làm lành

Tôi tích tụ từ lâu

Nay xin nguyện hồi hướng

Cứu khổ mọi sinh linh.

7. Với chúng sinh đau bệnh

Nguyện hoá làm thuốc hay

Vừa làm thầy thuốc giỏi

Vừa làm kẻ điều dưỡng.

8. Thời tai ương đói khát

Nguyện làm thức uống ăn

Nguyện như mưa cam lồ

Dập tắt lửa đói khát.

9. Đối với kẻ bần hàn

Nguyện thành kho vô tận

Nguyện thành nhu yếu phẩm

Đáp ứng mọi nhu cầu.

Tự hiến thân mình

10. Vì an vui chúng sinh

Nguyện hiến dâng tất cả

Tài sản cùng thân mạng

Làm thiện suốt ba đời.

11. Buông hết tất thoát khổ

Tâm tất được thanh tịnh

Trước sau phải bỏ hết

Sao bằng bố thí ngay.

12-13. Tôi nguyện đem thân này

Bố thí cho chúng sinh

Họ tha hồ mắng chửi

Đánh đập hay giết hại.

Hoặc đem ra mua vui

Tâm tôi vẫn lặng yên

Vì thân này đã xả

Nên không hề nuối tiếc.

14. Khi họ hành hạ tôi

Dù lòng họ sướng vui

Tôi cũng xin khấn nguyện

Họ không bị ác báo .

15-16. Việc gì lợi chúng sinh

Tôi khiến thân này làm

Nguyện ai gặp gỡ tôi

Đều có nhiều lợi lộc.

Nguyện ai giận, ghét tôi

Hay vu khống, não hại

Đều nhân đấy phát tâm

Hướng về đường Giác Ngộ.

17-18. Tôi xin nguyện bảo hộ

Cho những người cô đơn;

Khách bộ hành cần giúp

Tôi làm kẻ chỉ đường;

Nguyện làm cầu, làm thuyền

Cho kẻ muốn sang sông .

Tôi nguyện làm hòn đảo

Cho người mong cập bến;

Cho ai cần ánh sáng

Tôi nguyện hóa đuốc đèn;

Tôi nguyện thành nhà cửa

Cho người cần nghỉ ngơi;

Tôi nguyện làm tôi tớ

Cho kẻ cần người sai.

19. Nguyện hoá làm bò quý

Thành bình ngọc như ý

Thành thuốc tiên, bùa linh

Nguyện thành cây như ý

Thỏa nguyện ước chúng sinh.

20. Nguyện hóa thành nhu yếu

Căn bản cho sự sống

Của vô số hữu tình

Như đất, nước, lửa, khí.

21. Nguyện làm nhân duy trì

Sinh mạng của mọi loài

Đến lúc không còn ai

Chưa chứng quả Niết Bàn.

Phát tâm Bồ đề

22-23. Như chư Phật quá khứ

Khi phát tâm Bồ đề

Đều lần lượt tu học

Giới hạnh của Bồ tát.

Nay vì lợi chúng sinh

Tôi phát tâm Bồ đề

Siêng tu học giới hạnh

Mà Bồ tát hành trì.

Phần thưởng của sự phát tâm

24. Sau khi các bậc trí

Đã phát tâm Bồ đề

Rồi cố sức tăng trưởng

Nên ca ngợi như sau:

25. Thật phúc thay cho tôi

Nay được mang thân người

Sinh vào gia đình Phật

Được làm con của Phật .

26. Vậy từ nay trở đi

Phải cư xử, hành động

Đúng truyền thống nhà Phật

Quyết không làm ô danh

Giòng giống thanh tịnh này.

27. Như người mù may mắn

Nhặt được viên trân châu

Tôi phát tâm Bồ đề

Cũng may mắn như vậy.

28-32. Tâm Bồ đề cam lộ

Mang lại sự bất tử

Là kho tàng vô tận

Trừ khử cảnh nghèo cùng.

Là linh dược tuyệt vời

Chữa mọi bệnh chúng sinh

Là bóng mát nghỉ ngơi

Cho lữ khách mệt mỏi.

Là cầu đưa chúng sinh

Vượt khỏi đường nguy hiểm

Là vầng trăng dịu soi

Xoa tan bao nóng bức.

Là mặt trời chói lọi

Xua đuổi bóng vô minh

Tâm Bồ đề này đây

Ví như chất đề hồ

Rút từ sữa Diệu Pháp.

Với người khách phiêu bạt

Là lữ quán nghỉ ngơi

Với người tìm an vui

Là cội nguồn hạnh phúc.

33. Nguyện chư Phật chứng giám

Tôi mời khách thập phương

Đến đây để tận hưởng

Niềm vui được thành Phật

Mong chư Thiên, mọi người

Tất cả đều hân hoan .

CHƯƠNG BỐN - THỰC HÀNH TÂM BỒ ĐỀ

Trách nhiệm của Bồ tát

1. Đã phát tâm Bồ đề

Con Phật phải tinh tấn

Tu tập không biếng nhác

Không lìa hạnh Bồ tát.

2. Với công việc ngẫu hứng

Ta có thể nghĩ lại

Rằng nên làm hay không

Mặc dù ta đã hứa

3. Nhưng không thể buông bỏ

Điều Phật và Bồ tát

Đã quán chiếu chiêm nghiệm

Mà tôi đã thọ hành.

4. Tôi đã thề làm lợi

Cho tất cả chúng sinh

Mà không làm như hứa

Như vậy tôi lừa dối

Phận tôi sẽ ra sao?

5. Kinh đã dạy rõ rằng

Ai định cho kẻ khác

Một vật dù nhỏ nhoi

Song rồi lại không cho

Sẽ đọa làm quỷ đói.

6. Tôi đã mời chúng sinh

Dự tiệc đại an lạc

Rồi tôi lại dối gạt

Đời tôi sẽ điêu linh!

7. Người bỏ tâm Bồ đề

Mà được quả giải thoát

Là điều khó nghĩ bàn

Chỉ chư Phật biết rõ.

8. Trong giới hạnh Bồ tát

Ai bỏ tâm Bồ đề

Làm chúng sinh bất lợi

Sẽ gặt quả báo ác.

9. Ai trong một sát-na

Cản trở người làm thiện

Khiến hữu tình bị hại

Sẽ gặp quả báo ác

Thật vô cùng khủng khiếp.

10. Phá an lạc một người

Ta phải bị khốn khổ

Huống chi phá an lạc

Của vô số hữu tình

Ác báo không cùng tận.

11. Người phát tâm Bồ đề

Nhưng hành động ngược lại

Sẽ trôi trong luân hồi

Khó trở thành Bồ tát.

12. Phải cung kính thực hành

Những gì đã thệ nguyện

Nếu tôi không tinh tấn

Sẽ đọa chốn thấp hèn.

Giá trị của cuộc sống

13. Vô số Phật ra đời

Mang lợi đến chúng sinh

Nhưng tôi vì tội xưa

Nên không được ân phước.

14. Nếu tái phạm nghiệp cũ

Chắc chắn không thoát khỏi

Số phận thật hẩm hiu

Bệnh đau và tật nguyền

Lăn lóc trong nẻo ác.

15. Làm sao có cơ hội

Được gặp Phật xuất thế

Được duyên tu hành tốt

Thấm nhuần được Phật pháp

Và thuận duyên tu hành?

16. Mặc dù được khỏe mạnh

Đủ ăn, không tổn thương

Nhưng thân này tạm bợ

Đó chỉ là ảo ảnh.

17. Với cuộc sống hiện nay

Khó tái sinh thành người

Mà không được thân người

Làm sao làm việc thiện?

18. Có cơ hội làm thiện

Mà bỏ qua không làm

Liệu tôi làm được gì

Khi thống khổ bức bách?

19. Nếu không làm việc thiện

Chỉ toàn làm việc ác

Dù trải qua muôn kiếp

Vẫn không biết cõi lành.

20. Đức Thế tôn dạy rằng

Thân người khó được thay

Như rùa mù dưới biển

Cổ ngoi lên trúng ngay

Vào lỗ ván phiêu bồng.

21. Phạm tội nặng chốc lát

Đã phải bị đọa đày

Vào địa ngục vô gián

Vậy với tội muôn kiếp

Làm sao sinh cõi lành?

22. Chờ trả xong ác báo

Cũng khó thoát địa ngục

Bởi trong lúc trả nghiệp

Lại gây thêm tội mới.

23. Khi được thân con người

Là được cơ hội tốt

Cho công việc tu hành

Nếu bỏ cơ hội ấy

Thật không gì điên hơn.

24. Nếu đã biết như vậy

Mà vẫn ngu si, lười

Khi thần chết gõ cửa

Sẽ đau khổ dường bao.

25. Lửa địa ngục hừng hực

Đốt thân tôi nhiều kiếp

Và ngọn lửa ăn năn

Càng hành hạ tâm can.

26. Thật khó hiểu vì sao

Tôi có được thân người

Khi nhận biết điều này

Thì rơi vào địa ngục!

Diệt trừ ái dục

27. Phải chăng các bùa chú

Khiến tôi bị si mê

Ai làm tôi mù lòa?

Ma nào ẩn thân tôi?

28. Những kẻ thù tham sân

Không tay chân mặt mũi

Không dũng cảm thông minh

Sao chúng sai sử tôi?

29. Chúng ngự trị tâm tôi

Thường làm tôi tổn hại

Mà tôi không biết giận

Đó là nhẫn nhục sai

Quả thật là đáng trách.

30-31. Trời, người dù hợp lại

Nhất tề tấn công tôi

Vẫn không thể đẩy tôi

Vào địa ngục vô gián.

Nhưng phiền não ái dục

Lại ném tôi vào đó

Nơi mà núi Tu Di

Cũng cháy không còn tro.

32. Bè lũ của ái dục

Sống dai dẳng vô cùng

Vô thỉ đến vô chung.

Kẻ thù trong đời tôi

Không sống lâu đến thế!

33. Theo kẻ địch ngoài đời

Chúng còn chia lợi lộc,

Ngược lại địch tham dục

Chỉ luôn tạo khổ đau

Cho người phục dịch nó.

34. Kẻ thù dai dẳng ấy

Là cội nguồn bất hạnh

Nó ở ngay tâm tôi

Tôi an nhiên sao được?

35. Nó là kẻ cai tù

Kẻ hành quyết tội nhân

Nó ngự trị tâm tôi

An lạc làm sao được?

36-38. Ái dục chưa tận diệt

Tôi phải tinh tấn hơn!

Kẻ kiêu ngạo bị mắng

Liền nổi giận, trả thù

Khi hạ đối thủ xong

Mới an lòng yên ngủ.

Những chiến sĩ ra trận

Tàn nhẫn diệt quân thù

Dù những kẻ địch ấy

Tự nhiên cũng phải chết.

Họ phóng giáo, bắn tên

Không đào tẩu tháo lui

Khi chiến thắng chưa đạt.

39. Vậy thì chính tôi đây

Quyết tâm diệt ái dục

Tôi quyết chí không lùi

Dù đau đớn, thất vọng.

40. Con người vì mưu sinh

Phải chài lưới, làm ruộng

Phải cố chịu đói lạnh

Nay tôi vì chúng sinh

Sao lại tránh khổ cực

Không gánh vác nhọc nhằn?

41-42. Dù tôi chưa giải thoát

Song đã nguyện cứu độ

Chúng sinh khắp mười phương

Vượt khỏi biển ái dục.

Tôi chưa tự lượng sức

Mà lòng đã nguyện thề

Vậy tôi điên hay không?

Dẫu vậy tôi vẫn quyết

Không ngừng diệt ái dục

Nơi chính bản thân mình.

43. Như chiến sĩ hờn căm

Quyết chiến thắng tất cả

Tôi giữ một say mê

Diệt ái dục đến cùng.

44. Thà tôi bị thiêu đốt

Bị moi ruột, chặt đầu

Nhưng quyết không khuất phục

Giặc ái dục bạo tàn.

45-46. Kẻ địch khi bị thua

Rút lui, tìm nơi ẩn

Rồi khi phục hồi sức

Quay lại để phục thù.

Nhưng ái dục thì không

Khi nó bị đánh bại

Nó chui vào trong tâm

Vốn yếu hèn của tôi

Và lẩn trốn nơi đó.

Ái dục thật hèn hạ

Duy chỉ có Trí tuệ

Mới tiêu diệt nó thôi.

47. Nó không ở ngoại cảnh

Không nằm trong các căn

Không ở giữa các căn

Hoặc bất cứ nơi khác.

Vậy nó từ đâu đến?

Khiến cho đời đảo điên?

Nó chỉ là ảo ảnh!

Hỡi tâm của tôi ơi!

Không nên sợ ái dục

Hãy giải phóng nó đi

Hãy tu chứng Trí tuệ;

Đừng để ái dục xô

Đẩy tôi vào địa ngục.

48. Thường tư duy như vậy

Nên cố sức tu hành

Giữ trọn giới Bồ tát;

Không tuân lời lương y

Làm sao dứt được bệnh?

CHƯƠNG NĂM - CHÁNH NIỆM, TỈNH GIÁC

Gìn giữ tâm ý

1. Ai giữ giới Bồ tát

Phải giữ gìn tâm ý

Nếu không, không duy trì

Bất cứ giới luật nào.

2. Voi điên tuy gây hại

Nhưng không thể nào bằng

Con “voi tâm“ phóng dật

Mang đến bao tai ương.

3. Luôn dùng thừng chánh niệm

Cột chặt “voi tâm“ điên

Thì tai ương biến mất

Phước lành hiện đến liền.

4-5. Điều phục được tâm ý

Là điều phục tất cả

Sư tử, voi, gấu, rắn

Và tất cả kẻ thù

Cùng lính canh địa ngục

Quỷ Dạ xoa, La Sát

Đều bị trói tất cả.

6. Phật đã tuyên bố rằng

Hiểm họa và lo sợ

Với khổ đau vô tận

Đều do tâm phát sinh.

7-8. Hình cụ trong địa ngục

Do ai tạo tác nên?

Nền sắt nóng hỏa ngục

Nữ nhân kia từ đâu?

Phật dạy rằng tất cả

Do ác tâm biến ra

Bởi thế trong ba cõi

Tâm mình đáng sợ nhất.

9-10. Nếu bố thí cao cả

Đạt được nhờ xóa nghèo

Chẳng lẽ Phật xưa kia

Không đạt hạnh bố thí

Vì thế gian vẫn nghèo?

Bởi vậy tâm bố thí

Cả tài sản, công đức

Là bố thí rốt ráo

Phát xuất từ nội tâm.

11. Lùa cá tôm đến đâu

Để khỏi bị săn giết?

Vĩnh viễn dứt ác tâm

Là thành tựu giới độ.

12. Sân si đầy thế gian

Làm sao hàng phục hết?

Hàng phục được tâm sân

Là hàng phục tất cả.

13-14. Làm sao đủ da thuộc

Để phủ kín địa cầu?

Nhưng chiếc dép da này

Sẽ bao trùm mặt đất.

Cũng vậy với ngoại cảnh

Tuy chưa làm chủ được

Nhưng làm chủ tâm mình

Có gì quí giá hơn?

15. Làm thiện bằng thân, miệng

Nhưng tâm lại tán loạn

Thì khó đạt được phước

Để lên cõi Phạm Thiên⁶

Trong khi chỉ một mình

Tâm thanh tịnh cũng đủ.

16. Phật dạy dù tụng niệm

Tu khổ hạnh lâu năm

Mà tâm cứ tán loạn

Thì cũng vô ích thôi.

17. Những ai tìm hạnh phúc

Chạy trốn mọi khổ đau

Sẽ tiếp tục lạc đường

Nếu không hiểu cái tâm

Kỳ diệu chứa mọi pháp.

Chánh niệm và tỉnh giác

18. Bởi thế nên cẩn thận

Gìn giữ trọn tâm ý

Giữ giới tu luyện tâm

Đâu cần tu pháp khác.

19. Giữa đám đông hỗn loạn

Ta gìn giữ vết thương

Không để ai đụng đến;

Giữa cuộc đời hung ác

Ta phải giữ tâm mình

Như ta giữ vết thương.

20. Ta gìn giữ vết thương

Vì sợ người đụng đau

Sao ta không giữ gìn

Vết thương của tâm ta

Cho khỏi bị đè bẹp

Dưới chân núi địa ngục?

21. Nếu hành trì như vậy

Ta cứng rắn, tinh tấn

Dù ở giữa người ác

Hay ở giữa người lành.

22. Thà để mất lợi dưỡng

Mất tài sản, thanh danh

Mất thân xác, mạng sống

Quyết không để mất tâm.

23. Tôi chấp tay nguyện cầu

Cho những ai ước mong

Gìn giữ được tâm ý

Đều luôn luôn duy trì

Chánh niệm và tỉnh giác.

24. Người đau không đủ sức

Làm bất cứ việc gì

Cũng vậy, bất cứ ai

Thiếu chánh niệm, tỉnh giác

Sẽ không còn đủ sức

Để làm những việc lành.

25. Người tâm không chánh niệm

Không còn ghi trong trí

Lời giáo huấn tu hành

Như nước rỉ bình nứt.

26. Biết bao người thông thái

Sùng tín và tinh tấn

Nhưng vì không chánh niệm

Nên phạm tội ô uế.

27. Tên giặc không chánh niệm

Luôn rình cướp tỉnh giác

Vét sạch phước tích lũy

Đưa người vào nẻo ác.

28. Ái dục như lũ giặc

Cướp gia tài phước đức

Hủy hoại tâm chánh niệm

Phá đường đến cõi lành .

29. Tuyệt không để chánh niệm

Rời khỏi cửa tỉnh giác;

Nếu nó đi lang thang

Phải gọi nó quay lại;

Nó phải nghĩ cảnh khổ

Trong ba cõi địa ngục

Để an trú chánh niệm.

30. Hạnh phúc thay những ai

Sống cạnh thầy đáng kính

Tuân theo lời giáo huấn

Để trau dồi chánh niệm.

31-32. “Chư Phật, chư Bồ tát

Nhìn thấu suốt mọi điều

Ta đứng trước các ngài

Đâu dấu được điều chi”.

Nếu có suy nghĩ ấy

Sẽ sinh lòng hổ thẹn

Và trong tâm luôn luôn

Có mặt của chư Phật.

33. Chánh niệm như lính canh

Trước cửa ngõ của tâm

Nhờ đó mà tỉnh giác

Mãi mãi được có mặt.

34. Nếu ý xấu manh nha

Phải thấy ngay tai họa.

Vậy phải giữ chánh niệm

Như cây bám chặt đất .

35. Không bao giờ nên nhìn

Dáo dác và mông lung

Mắt thường nhìn thẳng xuống

Như trong lúc ngồi thiền.

36. Để cho mắt nghỉ ngơi

Thỉnh thoảng nhìn chân trời

Khi có người xuất hiện

Hãy nhìn thẳng chào hỏi.

37. Trên đường, nên đứng lại

Nhìn rõ khắp bốn phương

Lúc dừng nghỉ dưỡng sức

Hãy quan sát sau lưng .

38. Kiểm tra kỹ trước sau

Rồi nhận định hoàn cảnh

Tùy nhu cầu hành động

Mà tiến tới hay lui.

39-40. Trước khi ta hành động

Nên ý thức rõ ràng”Đây tư thế của thân”

Và trong khi hành động

Cũng luôn luôn quán xét

Tư thế của thân mình.

Cũng vậy, thường quán xét

Tâm ý như voi điên

Buộc vào trụ chánh niệm

Không cho nó chạy loạn.

41. Người tu tập thiền định

Luôn luôn giữ chánh niệm

Thường quán sát tự hỏi

Tâm ý mình ở đâu?

42. Lúc nguy, khi lễ lạc

Hoặc trong khi bố thí

Khó giữ được chánh niệm

Nên buông giới hạnh nhỏ.

43-44. Quyết định làm việc này

Không nên nghĩ việc khác

Tâm trí phải chuyên chú

Làm xong từng việc đã.

Được vậy việc mới thành

Nếu không, thì hai việc

Chẳng việc nào hoàn tất

Chánh niệm chẳng gia tăng.

45. Hãy quyết tâm từ bỏ

Xem kịch, nói chuyện phiếm

Hãy tinh tấn đoạn trừ

Tâm tham đắm thứ ấy.

46. Hãy nhớ lời đức Phật

Từ bỏ việc vô nghĩa

Như bức cỏ, vẽ đường

Đập đất đá vỡ tan.

47. Trước khi muốn đi đứng

Hoặc trước khi nói năng

Phải kiểm soát tâm ý

Đưa nó vào chánh niệm.

48. Nếu ý khởi tham ái

Tâm manh nha nổi giận

Hãy tạm dừng nói, làm

Như cây đứng lặng yên.

49-50. Khi tâm ý lăng xăng

Ngạo mạn hoặc kiêu căng

Tự mãn hoặc thô bạo

Lém lĩnh hoặc lừa dối

Tự khen và chê người

Nói những lời khinh bạc

Nói những lời gây gổ

Hãy như cây đứng yên.

51. Muốn lợi lộc, danh tiếng

Muốn sai sử người khác

Muốn kẻ khác hầu hạ

Hãy như cây đứng yên.

52. Khi muốn nói và làm

Khiến người mất lợi ích

Để mưu cầu lợi mình

Hãy như cây đứng yên.

53. Khi bồn chồn lười biếng

Nhát sợ, không biết thẹn

Nói vô nghĩa, thiên vị

Hãy như cây đứng yên.

54. Khi thấy tâm ô nhiễm

Lăng xăng việc vô nghĩa

Hãy dùng phép đối trị

Kiên trì an định tâm.

55-57. Không nên để phân tâm

Vì những việc tranh chấp

Hãy luôn đem an vui

Làm cho người hạnh phúc.

Với đức tin thâm sâu

Vững vàng và kiên quyết

Biết xấu, sợ nhân quả.

Đừng sinh tâm chê bai

Kẻ ngược ngạo, ngu si

Nên mở lòng thương họ

Vì họ bị vô minh.

Vả lại tôi đã nguyện

Vì lợi mình lợi người

Tôi không nên phạm tội

Vậy phải luôn quán tưởng

Rằng tôi là vô ngã

Tôi là một ảo tưởng.

58. Nên luôn tư duy rằng

Nhiều kiếp mới thành người

Vậy phải giữ tâm sáng

Vững như núi Tu Di.