Kinh Phạm Võng - Phẩm Bồ Tát Tâm Địa

E

- Kết thúc Bồ tát giới phạm võng

Đức Phật dạy, này các Phật tử, trên đây là bốn mười tám giới nhẹ, mà các Phật tử đã lãnh thọ để hành trì. Giới pháp ấy, các vị Bồ tát quá khứ đã tụng, các vị Bồ tát vị lai sẽ tụng và các vị Bồ tát hiện tại đang tụng²⁵⁴.

Đức Phật dạy tiếp rằng: này các Phật tử, hãy chăm chú lắng nghe, 10 giới nặng và 48 giới nhẹ này, là giới pháp mà các đức Phật trong ba đời đã tụng, sẽ tụng và đang tụng. Chính Như lai nay cũng tụng y như vậy.

Nay, đại chúng các người, bất luận là Quốc vương, thái tử, bách quan, Tỷ kheo, Tỷ kheo ni, thiện nam tín nữ… đều là những người đã lãnh thọ Bồ tát giới, thì đều phải hành trì đọc tụng, giảng thuyết, viết chép giới kinh thuộc về Phật tánh thường trú này, để lưu bố khắp chúng sanh trong ba đời, truyền thọ cho nhau, đời đời bất tuyệt. Làm được như vậy, sẽ được tiếp kiến ngàn đức Phật, sẽ được ngàn đức Phật đích thân cầm tay khen ngợi. Và người đó, đời đời không đoạ vào ác đạo, không gặp tám nạn, thường được sanh làm người hoặc các cõi trời, hưởng nhiều phước lạc.

Như vậy, nay Như lai đang ngồi dưới gốc cây Bồ đề này, đã tóm tắt khai thị giới pháp của bảy đức Phật. Đại chúng các người, hãy nhất tâm và nỗ lực mà học hỏi, hành trì pháp giới ấy²⁵⁵. (như đã nói rõ trong phần khuyến học của phẩm Vô tướng Thiên Vương)

Lúc bấy giờ, trên pháp hội, ba ngàn người²⁵⁶ học tập Bồ tát đạo hiện diện làm thính giả, im lặng lắng nghe đức Thế Tôn tự tụng lại giới pháp như vậy, ai nấy nhất tâm cúi đầu lãnh hội và hoan hỷ thọ trì.

Lúc bấy giờ, đức Thích Ca Mâu Ni nói xong phần giới pháp mười Vô Tận Tạng²⁵⁷, trong phẩm Pháp Môn Tâm Địa của đức Phật Tỳ Lô Xá Na đã nói ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, thì ngàn trăm ức hoá thân đức Thích Ca cũng nói y như vậy. Từ cung trời Ma Hê Thủ La Thiên Vương xuống đến gốc cây Bồ đề, trải qua mười chỗ đã nói các pháp phẩm²⁵⁸ cho hết thảy Bồ tát và đại chúng như vậy, ai nấy đang thọ trì đọc tụng, giảng thuyết cũng như ở đạo tràng thế giới Ta bà không khác.

Nói tóm lại, ở khắp ngàn trăm ức thế giới, Hoa Tạng thế giới và các thế giới khác nhiều như vi trần, đâu đâu đức Phật cũng điều diễn nói về kho tàng Chánh pháp của tất cả chư Phật là kho tàng tâm, kho tàng địa, kho tàng giới, kho tàng vô lượng hạnh nguyện và kho tàng nhân quả Phật tánh thường trú.

Và như vậy, tất cả các đức Phật đã nói xong hết thảy kho tàng Chánh pháp. Tất cả chúng sanh trong ngàn trăm ức thế giới, đều thọ trì và hoan hỷ phụng hành. (Nếu khai thị một cách đầy đủ các nghĩa tướng của tâm địa thì phải như trong phẩm Thất hạnh của đức Phật Hoa Quang vương).

Nhờ sức mạnh nhẫn nhục, và khả năng trí tuệ.

Mà những người thông minh, thọ trì giới pháp này.

Dù chưa được thành Phật, cũng được năm lợi ích.

Một là được chư Phật xót thương và hộ niệm.

Hai là khi lâm chung, chánh niệm tâm hoan hỷ.

Ba là sanh ở đâu, Bồ tát là bạn hữu.

Bốn là công đức như núi, giới độ được thành tựu.

Năm là ở đời này, và đời sau đầy đủ.

Phước đức và trí tuệ, giới pháp của tự tánh.

Giới pháp như trên đây, là sở hành của Phật.

Với sở hành như vậy, người trí hãy suy nghĩ.

Tâm hành của ngoại đạo, chấp ngã và trước tướng.

Thì giới pháp như đây, không thể nào tín thọ.

Còn diệt tận thọ tưởng²⁵⁹, và Niết bàn Thanh văn.

Cũng không phải là chỗ gieo hạt giới pháp này.

Muốn nuôi lớn hạt giống của tuệ giác Bồ đề.

Để ánh sáng trí này, chiếu khắp cả thế gian.

Thế nên phải thường xuyên, thanh tịnh tâm và trí.

Để quan sát thật tướng, của tất cả các pháp.

Không sanh cũng không diệt, không thường cũng không đoạn.

Không một cũng không khác, không đến cũng không đi.

Trong nhất tâm như vậy, nỗ lực mà hành trì.

Việc Bồ tát phải làm, là tuần tự tu học.

Hữu học hay vô học²⁶⁰, đừng sanh tâm phân biệt.

Đó là đệ nhất đạo, cũng gọi là Đại thừa.

Mọi lý luận nhãm nhí, từ chỗ nầy tiêu diệt.

Nhất thiết trí chư Phật, cũng từ đây xuất phát.

Cho nên các Phật tử, hãy phát tâm dõng mãnh.

Giữ gìn giới pháp Phật, như giữ ngọc Minh châu.

Quá khứ chư Bồ tát, đã học giới pháp nầy.

Vị lai cũng sẽ học, như hiện tại đang học.

Đó là hạnh Phật làm, là pháp Phật ca tụng.

Tôi đã tuỳ thuận thuyết, núi phước vô lượng nầy.

Nguyện cùng với chúng sanh, hướng về trí tuệ Phật.

Ai nghe giới pháp nầy, chóng thành tựu Phật đạo.

Tài liệu tham khảo:

Yết Ma Yếu Chỉ: Hòa thượng Thích Trí Thủ

Bồ Tát Giới: Hòa thượng Thích Trí Quang

Ưu Bà Tắc Giới Kinh: Sa môn Thích Quang Minh dịch

Kinh An Lạc

Phạm Võng Kinh - Bồ Tát Giới Bổn giảng ký: Sa môn Thích Quang Minh

Phật Quang Đại Từ Điển: Sa môn Thích Quảng Độ

Luật Học Đại Cương: Hòa thượng Thích Thanh Kiểm

Kinh Phạm Võng - Bồ Tát Tâm Địa Phẩm: Sư bà Thể Quán dịch

Hết

Tượng pháp : Mỗi đức Phật ra đời, lấy Phật làm gốc và lập 3 thời kỳ: Chánh pháp, tượng pháp và mạt pháp. - Kinh Tạp a hàm, chỉ nói có 2 thời: Chánh và tượng pháp.

- Kinh Đại bi, nói chỉ có một thời: Chánh pháp.

a. Chánh pháp: Chứng đắc, thời kỳ nầy tuy Phật đã diệt độ, nhưng pháp nghi và hành nghi chưa hề cải đổi, vẫn còn nguyên vẹn như thời Phật còn tại thế. Có Giáo (lời Phật dạy, giáo lý), có Hành (thực hành giáo lý), có Chứng đắc (chứng quả).

b. Tượng pháp: Tượng: tương tợ. Việc hành đạo và truyền đạo không còn nguyên vẹn như xưa. Càng lâu sau càng trái bậy pháp nghi, pháp hành chân chánh, không được hành trì nghiêm mật. Do đó mà không được chứng đắc, chỉ có giáo, có hành tương tợ chân chính.

c. Mạt pháp: Mạt là trái (vi). Thời kỳ trái ngược với chánh pháp, chỉ có giáo mà không có hành, không có chứng đắc.

Về thời kỳ thọ mạng chánh pháp. Phật niết bàn 1000 năm, chánh pháp lấy giáo, hạnh, chứng làm thể của chánh pháp trú trong ba đời gọi là thọ mạng chánh pháp, thì có nhiều thuyết:

. Kinh Đại bi: nói duy nhất chỉ có mạt pháp: 10.000 năm. . Các kinh, luật, luận khác nói về chánh pháp và tượng pháp không giống nhau; đại khái có 4 loại:

* Kinh Đại bi: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp 1.000 năm, mạt pháp 10.000 năm.

Tạp a hàm: Chánh pháp 1.000 năm.

Thiện kiến luật: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp 1.000 năm.

Kinh Đại thừa tam tụ sám hối: Chánh pháp 500 năm, tượng pháp 500 năm.

Kinh Bi hoa: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp 500 năm.

Kinh Đại tập nguyệt tạng, Kinh Hiền kiếp, Kinh Ma da:

Chánh pháp 500 năm, tượng pháp 1.000 năm.

Các bậc hiền đức xưa nay thường dùng thuyết:

Chánh pháp 500 năm

Tượng pháp 1.000 năm

Mạt pháp 10.000 năm

• Ba la đề mộc xoa: (Pratimoksha) dịch là biệt giải thoát, bảo giải thoát, biệt giải thoát luật nghi. Có nghĩa là luật nghi có khả năng đưa hành giả thoát khỏi những đối tượng cá biệt của nghiệp đạo, để rồi ung dung vượt thoát sanh tử.

Bồ tát giới, giới sát đứng đầu, Thanh văn giới, giới dâm là đầu, vì Thanh văn chán ghét sanh tử, lấy việc tự lợi làm bức thiết, mà dâm dục là cội nguồn của sanh tử, do đó mà dâm là đầu. Bồ tát vì lấy lợi sanh làm sự nghiệp giải thoát nên không sợ sanh tử, nên sát đứng đầu. Lại nữa, sát là đoạn chủng tử Phật tánh nơi chúng sanh, trái với từ tâm. 70 Sát có 3: 1/ Dùng nội sắc, như tay, chân, đầu hoặc bất cứ ở thân phần nào để đoạn tha mạng. 2/ Dùng ngoại sắc như gậy, đá, dao, tên... đôi, ném, đánh vào người cho chết. 3/ Nội ngoại sắc, như tay cầm dao, gậy đá... đánh chết (luật tạng)

Tự sát, giáo tha: Tự mình giết (thân tâm tạo nghiệp sát). Giáo tha, tuy mình không làm mà lại sai sử (tâm, khẩu tạo nghiệp sát). Từ ngữ "giáo tha", có nhiều ý nghĩa như: chỉ thị, ra lệnh, sai khiến, khuyên bảo, xúi dục, bày vẽ, nói khích, gợi ý...

Phương tiện sát: Dùng mọi thủ đoạn: mưu chước, sách lược, cơ hội, khí giới, độc dược để giết hại (ý).

Chú sát: Giết hại bằng chú thuật. Đọc tụng bùa chú, đưa đến sự chết. (ý nghiệp).

Sát nhân, Duyên, Pháp, Nghiệp: - Sát nhân: Ý muốn giết hại. - Duyên: Những yếu tố giúp cho ý muốn giết hại được tiếp tục không gián đoạn (tâm giết tiếp nối) - Pháp: Sử dụng các tư cụ giết hại, cách thức. (Nội sắc, ngoại sắc, nội ngoại sắc). - Nghiệp: Hành động đã thực hiện. Mạng căn chấm dứt thành tựu nghiệp sát. Đây là hành động giết hại do ý nghiệp điều khiển và thân nghiệp thực hiện. Do Nhân, Duyên và Pháp hòa hợp, hội đủ điều kiện thì sát nghiệp thành tội sát. - Nhất niệm manh tâm sát sanh: Phiền não chướng. - Sự thành mạng đoạn: Nghiệp chướng. - Chiêu cảm khổ quả trong 3 ác đạo: Báo chướng.

Ba la di: Parajika: Dịch nhiều nghĩa: - Khí: Vứt bỏ. Bồ tát phạm tội nầy bị vứt bỏ ra khỏi biển tâm Bồ đề (Đại hải không dung nạp tử thi). 71 - Cực ác: Tội nặng cùng cực, ác hết cỡ nói. - Tha thắng xứ: Bồ tát phạm tội nầy, là kẻ bị thất bại bởi giặc phiền não giết hại trên đường về giải thoát (bị kẻ khác thắng, đó là phiền não, là kẻ ác...) - Đọa, bất như ý xứ: Bồ tát phạm tội nầy, là kẻ bị hoàn toàn mất hết tự do, rơi đọa vào chổ khốn khổ, bần cùng

Giới sát, thuộc về giết hại chánh báo nội mạng người khác. Giới đạo, xâm hại y báo, ngoại mạng của người khác. Vì tài sản là tư cụ nuôi dưỡng sắc thân, nên nó thuộc về ngoại mạng. 72 . Vật thờ cúng Phật: Pháp khí thờ tự. . Vật của Pháp: Kinh sách, tiền in sách. . Vật của Tăng: Hiện tiền tăng, thường trú Tăng. Đạo, theo luật tạng có 6 cạch: 1/ Đối diện cưỡng bức mà lấy. 2/ Cắp, trộm khi chủ nhân vắng mặt. 3/ Dối trá, lường gạt. 4/ Dùng quyền uy. 5/ Tranh nhau mà đoạt. 6/ Lén mà lấy. Dù lấy bằng cách nào, người thọ Bồ tát giới đều không được sử dụng tài sản phi nghĩa ấy.

Giáo tha: Dùng miệng để sai sử, dùng vật chất tiền tài để thuê, dùng ý để tỏ tướng cho người kia biết ý.

Tài vật để trộm cướp là tất cả của cải từ quý báu đến vật tầm thường, đều có nghiệp chủ. Nghiệp chủ đó là: Tam bảo, vua quan, nhân dân, quỉ thần, giặc cướp...

- Vật Tam bảo: Vật thờ cúng Phật: Pháp khí thờ tự. . Vật của Pháp: Kinh sách, tiền in sách. Vật của Tăng: Hiện tiền tăng, thường trú Tăng.

- Vương vật: Vàng bạc, châu báu, cổ vật quí báu. Tham nhũng, móc ngoặc, buôn lậu, trốn thuế... đều là trộm cắp tài sản Tổ Quốc. - Kiếp tặc vật: Tài sản giặc cướp, cướp được là vật ấy thuộc đã lâu và mình đã quên; sau gặp lại cũng không được lấy lại, trừ khi mình thuyết phục. - Quỉ thần vật: Vật dụng thờ cúng của thần linh tại đền, am miếu...

Dâm, đại thừa hay tiểu thừa đều gọi là phi phạm hạnh. Phạm hạnh là hạnh tu thanh tịnh. Phạm hạnh là hạnh tu thanh tịnh của người xuất gia, trọn đời đoạn tuyệt dâm dục. Phi phạm hạnh là hạnh tu đã không thanh tịnh, thì ô uế thể tánh mình, lại làm ô uế tâm địa người khác. Phi phạm hạnh, là cội nguồn của sinh tử luôn hồi.

Nhất thiết nữ nhân: Phái nữ, không luận sang hèn, xấu đẹp, già trẻ, thân sơ. Nam Bồ tát thì đối tượng là nữ; nữ Bồ tát thì đối tượng là nam; không những người mà súc vật nữ, quỉ, thần nữ..

"Cố dâm": Dâm dục thì không có chuyện "Không cố ý", không có chuyện "ngộ dâm"; gặp nạn cưỡng hiếp, hoặc ác nhân bắt để hành dâm... nếu tâm thọ lạc thì phạm, không thọ lạc là không phạm. Thọ lạc như đói được ăn, khát được uống. Không thọ lạc như ăn đồ bất tịnh, phân uế, sắt nóng đâm vào thân.

Phi đạo hành dâm: là nói cư sĩ tại gia Bồ tát, không phải thời, không phải bộ phận sinh dục

"Tịnh pháp dự nhân". Vì mục đích cứu độ hết thảy chúng sanh mà đem pháp thanh tịnh (phạm hạnh) để dạy vẽ giáo hóa cho người. Đây là việc tự tha đều có lợi. Nghĩa là đem pháp thanh tịnh của chính mình mà làm cho người cũng được thanh tịnh như mình, đoạn sạch căn bản ái dục thoát ly sanh tử. Đây chính là từ tâm, bi tâm của Bồ tát đem tịnh pháp dạy dỗ người.

Nói dối, tự mình biết điều đó không thật mà cứ dối trá mê hoặc mọi người, tâm và khẩu trái nhau. Vọng ngữ, gồm các hình thái: Nói dối, nói thêm bớt, nói đâm thọc, nói thô tục.

Tự mình vọng ngữ: Chưa chứng đắc, nói đã chứng đắc, tự mình không phải là thánh nhân, mà nói ta là thánh nhân, chưa chứng đắc pháp thượng nhân (pháp tu của thánh nhân: 37 trợ đạo, thiền định tam muội,... các pháp tu nầy, hàng phàm phu rất tôn trọng) mà nói đã chứng đắc pháp thượng nhân. Nói như vậy là dối mình và dối người, mắc tội đại vọng ngữ.

Không thấy nói thấy; thấy nói không thấy: Đây chỉ là hình thức tiểu vọng ngữ. Trong 6 thức trước, đều có thể vọng ngữ. Ở câu nầy chỉ nêu lên 3 thức: Kiến (nhãn thức), thân (thân thức), tâm (ý thức). Ở luật tạng, rút gọn 6 thức trong 4 loại: Kiến, Văn, Xúc, Tri: 1/ Kiến: thuộc nhãn thức. 2/ Văn: thuộc nhĩ thức. 3/ Xúc: thuộc tỷ, thiệt, thân thức. 4/ Tri: thuộc ý thức. Vì vậy, vọng ngữ gồm 8 loại: 1. Bất kiến ngôn kiến. 2. Kiến ngôn bất kiến (nhãn) 3. Bất văn ngôn văn. 4. Văn ngôn bất văn (nhĩ) 5. Bất xúc ngôn xúc. 6. Xúc ngôn bất xúc (tỷ, thiệt, thân) 7. Bất tri ngôn tri. 8. Tri ngôn bất tri (ý)

Thân tâm vọng ngữ: thân vọng ngữ: Ra dấu, gật đầu, đưa tay. Tâm vọng ngữ: Có tội mà không phát tội. (phú tàng) Nói dối phát ra nơi miệng. Như vậy khẩu vọng ngữ. Nhưng miệng không tự phát ra lời nói được, mà phải phát xuất từ nơi tâm ý. Như vậy là là tâm vọng ngữ

Tà ngữ, tà kiến, tà nghiệp: Ngôn ngữ bất chánh, kiến giải bất chánh, hành động bất chánh. - Tà kiến: Kiến giải bất chánh là nhân của ngôn ngữ bất chánh. 76 - Tà nghiệp: Hành động bất chánh là quả của ngôn ngữ bất chánh.

Cô tửu: Chữ cô có nghĩa là bán, mua, Cô tửu là bán, mua rượu, hoặc tự mình nấu rượu, đem bán cho người, hoặc mua về bán lại cho người. Ở đây bao gồm các trình thái cấm chế về rượu như: mua bán rượu, nấu rượu và uống rượu: không những rượu mà còn nghiêm cấm sử dụng các kích thích tố làm mê loạn tâm trí như: xì ke, thuốc phiện, thuốc lá, bia bọt... Rượu và các loại nầy là những độc tố làm người cuồng loạn tâm, tê liệt trí tuệ, không còn nhận ra phải trái.

Tự cô giáo nhân cô tửu: Tự cô: đích thân bán, giáo nhân là sai người khác vi mình bán để thu lợi về mình; là đồng 77 phạm tội trọng. Tự mình uống rượu, phạm khinh; bán cho người khác uống phạm trọng.

Nhất thiết tửu: Các loại rượu bằng tầm: ngũ cốc (gạo nếp); các loại trái cây, rễ, lá cây thuốc, các loại hoa, cam giá (đường mía), bồ đào (nho), lật tử (trái lật) hoặc tươi hoặc khô. Các loại nầy, hoặc nấu, cô, ngâm, lên men có sắc có hương, có vị...

Rượu là nguyên nhân khởi sinh tội lỗi: Tứ phần luật dạy: có 36 điều lỗi. Trước hết là bất hiếu với cha mẹ, bất kính Tam bảo, và cuối là rớt vào nước đá mà chết, vào nước sôi mà mất mạng. Luận Đại trí đổ nói có 35 lỗi: Hiện tại đói khổ, thiếu thốn, đời sau ngu si... Luật dạy có thứ rượu để chữa bệnh, nhưng không vì vậy mà say sưa. Đó là luật chế cho hàng cư sĩ, hàng xuất gia thì tuyệt đối không được uống, nấu, mua bán, vì làm như vậy là tà mạng

Những lỗi lầm của tứ chúng có thể do sở học không thấu đáo, do hành trì không cẩn mật, do thiếu tế nhị và do nghiệp lực (danh lợi, vi kỷ...). Những lỗi lầm như vậy, không thể không có trong đời sống thực tế, hay đời sống tôn giáo. Khi người đồng đạo vấp phải những lỗi lầm, chúng ta không nên phú tàng, không nên chỉ trích một cách vô trách nhiệm giữa đám đông mà nói ra đúng luật để xây dựng cho nhau. Không nên rêu rao, xuyên tạc. Nếu có lỗi thì cử tội đúng giới luật, theo tinh thần yết ma. Nêu lỗi lầm tứ chúng là một tổn thương lớn cho Phật pháp, làm tín đồ mất đức tin vào Tăng bảo, tội nặng hơn là phá pháp hủy tượng. Nhất là đã thọ Bồ tát giới mà đi nói lỗi tứ chúng là trái với bản nguyện hộ trì chánh pháp, tổn thương tâm từ bi lợi sanh của Bồ tát. Hàng Thanh Văn nặng về tự lợi, nên phạm vào học xứ nầy, tùy theo tính cách có lớn có nhỏ và kết tội có nặng có nhẹ. Còn Bồ tát vì nặng về lợi tha, nên nếu chỉ vì ác tâm mà nói xấu, đều kết trọng tội, không luận lớn nhỏ.

Xuất gia tại gia Bồ tát: Xuất gia Bồ tát, tức là 2 chúng xuất gia, Tỷ kheo, Tỷ kheo ni thọ tâm địa giới. Tại gia Bồ tát, tức 2 chúng Ưu bà tắc (Cận sự nam) và Ưu bà di (Cận sự nữ) thọ Bồ tát giới. Còn Tỳ kheo, Tỷ kheo ni là những người chỉ thọ cụ túc giới mà chưa thọ Bồ tát giới.

Bảo người khác nói: Có 2 ý nghĩa: 1. Tự mình có tư oán với người khác, rồi nhờ một người thứ ba nói các lỗi lầm 79 người kia để mình thỏa mãn. 2. Người khác có tâm tư thù với mình mà mình không có cơ hội, nên nhờ một người thứ ba nói thay cho mình

Tội quá: Tội là các tội khinh, trọng. Quá là các lỗi: 5 nghịch, 10 ác. Căn cứ vào lỗi dể định tội.

Ngoại đạo ác nhân: Chỉ hàng ngoại đạo tà kiến điên đảo, không tin Phật pháp, làm đoạn tuệ mạng Phật, khiến chúng sanh đọa lạc. Chẳng hạn, ở Thiên Trúc có 96 tà đồ, ở Trung Hoa có Bách gia chư tử. Nhị thừa (Thanh Văn, Duyên Giác) cũng gọi là người xấu ác, vì hàng nhị thừa không thể tiếp tục tuệ mạng Phật pháp.

Khen mình chê người: Khen mình là khen mình có đức hạnh, tu lục độ vạn hạnh, tham thiền nhập định... để mong được cung kính, cúng dướng. Chê người, chê bai những lỗi lầm, yếu kém của người khác, nhằm hạ thấp uy tín người khác.

Tổn mình lợi người, ẩn ác dương thiện cho người là bổn hạnh lợi sanh của hạnh Bồ tát. Khen mình chê người, lợi mình tổn hại người thì không phải là từ tâm, thiện tâm của Bồ tát. Khen mình chê người là thói thường của người tầm thường, nhưng không có nơi những người có đức khiêm cung. Lại càng không có nơi những người có đức tàm quí, từ tâm.

Nếu làm tự thán hủy tha, sẽ có 2 đều bất lợi: - Tố cáo cái thiếu học, thiếu tu, thiếu đức hạnh và chấp ngã của mình. Tự khen mình bao nhiêu thì sẽ làm cho mình càng xấu đi, thấp kém đi bấy nhiêu. - Chê người là làm nhụt chí phát triển khả năng và thủ tiêu tài năng đức hạnh và ý chí của người khác. Tóm lại, học giới nầy: + Tăng cường chất liệu nuôi dưỡng đức khiêm tốn, đức vô ngã vị tha nơi người thọ Bồ tát giới. + Đồng thời nuôi dưỡng và phát triển khả năng và đức hạnh của người khác.

Hai chữ Xan tích và gia hủy trong hán văn: Xan tích: Thuộc về tâm sở tham. Gia hủy: Thuộc tâm sở tham và sân. Hai tâm sở nầy không có trí tuệ, nên nó được nhiếp vào tâm sở si. Tánh tham (Xan tích): Đọa ngã quỉ. Tánh sân (Gia hủy): Đọa địa ngục. Tánh ngu si (Xan+hủy: si): Đọa súc sanh. Như vậy, Xan tích gia hủy (Tham, sân, si) là ba độc hại, là bất thiện nên Phật cấm. Xin tài vật, cầu giáo pháp mà không cho, gọi là xan tích (lẫn tiếc). Sân hận mạ lị gọi là gia hủy. Bồ tát làm như vậy là rất trái với tâm từ bi và tổn thương hạnh lợi tha. Tự mình lẫn tiếc (tự xan): Miệng nói ra. Biểu hiện trên gương mặt. Lẫn tránh nơi khác. Hoặc nói năng nặng lời. Tay cầm gậy gộc đánh đuổi.

Giáo nhân xan: Dạy bảo người khác cất giấu tài pháp không bố thí. Bảo người khác xua đuổi, mạ lị. Miệng nói ra hoặc viết thơ đến sai bảo.

Bốn câu đầu nầy chỉ đề cập đến xan tích (lẫn tiếc) mà chưa nói đến gia hủy. Vì trước hết do mình lẫn tiếc rồi sau đó mới có gia hủy (mắng đuổi). Nếu không có lẫn tiếc mà chỉ có đánh mắng (gia hủy) thì thuộc tội khinh cấu.

Nhất thiết bần cùng nhân: Tất cả những người nghèo cùng khốn khó. Nhất thiết: là chỉ tăng tục nam nữ già, trẻ, xa, gần, oán, thân đều phải được xem bình đẳng không phân biệt. Bần cùng: có 2 loại bần cùng: 1. Thân bần cùng: thiếu thốn cơm, áo nhà ở; xin cơm ăn, áo bận, nhà ở thì Bồ tát tùy phương tiện mà cho. 2. Tâm bần cùng: Tâm không an ổn thiếu pháp, thiếu tinh thần, xin giáo pháp, xin an ủi, thì Bồ tát tùy phương tiện, tùy căn cơ mà chia xẻ. Vì vậy mà chánh văn gọi là "Tùy sở tu nhất thiết cấp dự".

Cung cấp: Tức là "Cấp dự" trong chánh văn. Kinh Quyết nghị tỳ ni, nói về việc cung cấp (bố thí) như sau: Bồ tát tại gia, hành nhị thí: tài và pháp. Bồ tát xuất gia hành tứ thí: giấy, mực, bút, pháp. Vì Bồ tát xuất gia không có của cải, chỉ có giấy mực bút là những thứ dễ xin được và có thể dùng để biên chép dịch thuật kinh sách, nên cũng gọi pháp thí. Còn hàng Bồ tát đắc nhẫn (tu nhẫn) hành 3 thí: Vương vị, thê tử. Đầu, mắt, da, thịt. Hàng phàm phu Bồ tát thì tùy lực, tùy hoàn cảnh mà hành thí. Tuy nhiên cũng có những trường hợp không nên thí pháp: 1. Người cầu pháp căn cơ ám độn; 2. Không phải là hạng người pháp khí (người không có khả năng chứa đựng được chánh pháp) thì không dùng được trong Phật pháp; 3. Người 83 nghe giáo pháp vi diệu, không tin và trở lại phỉ báng; 4. Người cận sự nữ cầu pháp không có người cận sự nam hoặc người thân trong phòng thì không nên nói; 5. Nếu thấy người cầu pháp vì sau đó, trở về làm lợi cho ngoại đạo, đã không nói pháp mà còn phải ha trách. Cũng có những người không nên cho tài: 1. Có tiền sẽ tạo ác. 2. Do có tiền mà chước họa, hại mạng

Kệ: Âm phạm Giàtha. Cũng đọc già tha, già đà, kệ đà. Dịch là tụng, phúng tụng. Kệ là những bài thi ca gồm 4 câu (tứ cụ kệ) 4 hàng. Để ca tụng công đức Phật, Bồ tát, để gom đại ý của một bài kinh, một buổi thuyết pháp; hoặc bày tỏ lòng cảm mến công đức Tam Bảo. Kệ còn là 1 bài trường thi, có thể cả 100 câu, dùng để trùng tuyên lại, giải thích thêm về một bài thuyết pháp.

Sân tâm bất thọ hối: Tâm sân hận, không chịu tiếp nhận sự sám hối của người. Hoặc người xúc phạm đến mình hoặc mình xúc phạm đến người, mà người kia biết lỗi, thành tâm đến xin sám hối; thế mà Bồ tát lại ôm lòng giận hờn, tỏ vẻ không bằng lòng cho sám hối. Bồ tát mà như vậy là trên trái với đạo dưới lỗi với tâm tiếp độ chúng sanh và giữa thì đánh mất bản nguyên tâm địa.

Giáo nhân: có 3 cách: 1. Mượn người nầy gây gổ người kia để rửa hận cho mình; 2. Làm cho người nầy giận hờn người kia để mình thủ lợi; 3. Xúi cho 2 người có vấn đề mâu thuẫn nhau để mình ở giữa vui sướng.

Tức "Vô tránh chi sự" trong chánh văn. Chỉ người có đời sống tâm linh an lạc thảnh thơi, không vướng mắc vào tranh chấp, cãi cọ hơn thua. Tức đức tánh không gây gổ.

Bồ tát đã xem chúng sanh như con, nên nỡ nào nhẫn tâm hủy nhục (mạ nhục). Đó là hạnh từ bi. Xem chúng sanh như cha mẹ thì đâu dám trái nghịch. Đó là hạnh hiếu thuận của Bồ tát.

Phi chúng sanh: tức chỉ Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát. Hiền thánh và biến hóa nhân

Mạ nhục: Là khẩu nghiệp bất thiện (miệng la mắng...); thân nghiệp bất thiện (tay đánh đập); ý nghiệp bất thiện (ý do bất tức). Thực tập học giới nầy đem lại cho chúng ta nhiều lợi ích: Nuôi dưỡng thiện căn. Tự giải trừ những oán kết. Nuôi lớn tâm nhu hòa nhẫn nhục, từ bi. Thực tập Bồ tát đạo một cách bình đẳng. Chúng sanh không oán ghét nhau, không oán ghét Phật pháp.

Báng Tam Bảo: Đập phá tượng Phật, ngăn cấm người theo Phật pháp là báng Phật. Không phân biệt được tà chánh, lấy tà làm chánh, cho chánh là tà, phỉ báng kinh luật Phật, cho 86 là không phải do Phật nói, không phải kinh điển đại thừa là báng pháp. Cho rằng đi tu là yếm thế, là tiêu cực, những người đọc tụng kinh luật là mê tín, không phải đệ tử Phật. Đó là báng Tăng. Tam Bảo là ruộng phước để chúng sanh gieo trồng căn lành, phước đức tự thân, Bồ tát phỉ báng là tự đánh mất mầm móng thiện căn của Bồ tát và của chúng sanh. Tội ấy không nhỏ.

Ngoại đạo cập dĩ ác nhân: Ở Ấn Độ và Trung Hoa, các học phái khác (dị học) cho đến Bồ tát, nếu tâm hướng ngoại cầu pháp, đều gọi là ngoại đạo. Không tin đại thừa, không tin Tam Bảo cho nên bỏ tâm địa đại giới mà tập theo dị đạo tà giáo, bài bác không có thiện ác quả báo, đều gọi là ác nhân (xem thêm chú thích (5) của trọng giới thứ 6)

Tức "nhất ngôn báng Phật" trong chánh văn. Một lời phỉ báng thôi mà còn đau lòng như 300 mũi dao nhọn đâm, huống nữa là nhiều lời! huống nữa là tự mình phỉ báng Tam Bảo! Phỉ báng Tam Bảo, thật sự thì không ai phỉ báng được. Bởi vì thể của Tam Bảo rộng lớn bao la, rực sáng như mặt trời mặt trăng, không thể chỉ dùng bàn tay mà che ánh sáng được. Làm việc nầy chẳng khác nào ném búa lên hư không, chỉ sẽ rơi xuống hại thân ta mà thôi.

Thiện học. Bồ tát hành trì Bồ tát hạnh cẩn mật, không trái với bổn nguyên tâm địa, hiểu rõ nghĩa lý Bồ tát giới về danh chúng tánh tướng, gọi là thiện học. Còn người nào trang trải hết lòng thương để đem lại lợi ích cho chúng sanh thì gọi là nhân giả. Vậy, thiện học hay nhân giả là mỹ ngữ mà đức Phật dùng để tán thán công hạnh của người hành trì các học giới Bồ tát Phạm Võng.

Ba la đề mộc xoa: là dịch âm từ Phạn ngữ Pratimoksha. Hoa dịch là Biệt giải thoát, biệt giải thoát luật 88 nghi: Có nghĩa là luật nghi có khả năng đưa hành giả thoát khỏi từng đối tượng cá biệt của nghiệp đạo, để rồi ung dung vượt thoát sinh tử. Cũng dịch là bảo giải thoát là phương tiện quí nhất để giải thoát, tức giới pháp của Tỷ kheo, Tỷ kheo ni, Bồ tát.

Thất quốc vương vị: Có nghĩa là không còn tư cách để đảm nhiệm nghĩa vụ cầm quyền trị dân. Người xuất gia thì mất phẩm vị làm Tỷ kheo, không còn tư cách để làm trưởng tử Như Lai; thừa sự chánh pháp. Chuyển luân vương vị, cũng vậy, không còn tư cách cầm quyền nhiều châu thiên hạ.

Quốc vương, chuyển luân vương: Quốc vương là vua một cõi, một nước. Chuyển luân vương là vua của vài ba cõi thiên hạ (vài ba châu). Chuyển luân vương cũng gọi Chuyển luân thánh vương, Chuyển luân thánh Đế. Gọi tắt là Luân vương. Có nghĩa là bậc Thánh vương, cai trị khắp hoàn cầu (tứ châu). Ông có 32 tướng tốt. Khi một vị Chuyển Luân Vương lên ngôi, có đủ 7 báu: 1. Luân bảo; 2. Tượng (voi) bảo; 3. Mã (ngựa) bảo; 4. Mani châu; 5. Nữ bảo (ngọc nữ); 6. Chủ tạng thần; 7. Chủ binh thần. Ông ngồi trên báu tuần quanh 4 châu, nên gọi chuyển luân vương. Chuyển luân vương cai trị 1 cõi thiên hạ, ngự trên xe, bánh làm bằng sắt, gọi Thiết luân vương. Cai trị 2 cõi thiên hạ, ngự trên xe bánh bằng đồng, gọi là Đồng luân vương. Cai trị 3 cõi thiên hạ, ngự trên xe bánh bằng bạc, gọi là Ngân luân vương. Cai trị 4 cõi thiên hạ. Ngự trên xe bánh bằng vàng, gọi là Kim luân vương. Thường gọi là Chuyển luân thánh vương. Các vua nầy do nhiều đời tu tập giử giới hạnh nghiêm túc, nên có quá báu thù thắng nầy.

Tỷ kheo, Tỷ kheo ni vị: Tỷ kheo, Tỷ kheo ni là do đắc giới mà có tên. Nếu phạm các trọng tội nầy thì danh nghĩa Tỷ kheo, Tỷ kheo ni không còn. Tỷ kheo, Tỷ kheo ni vị, là phẩm vị phước đức trí tuệ ở thế gian và xuất thế gian đã mất, thì 10 phát thú, 10 trưởng dưỡng, 10 kim cang, 10 địa là nhân vị cũng mất. Nhân vị đã mất thì quả vị (quả chứng) diệu giác cũng mất không còn. Vì vậy, quả vị Phật tánh thường trú Diệu giác đều mất hết. Hiện tại mất lợi ích lớn, hậu thân còn đọa 3 ác đạo.

Tức "Nhất thiết giai thất" trong chánh văn: Giới pháp xem là đại địa. Muôn vàn hạt giống thiện pháp đều từ nơi mãnh đất giới pháp mà sinh trưởng. Nay không có đất (giới pháp đã bị phá hủy) thì hạt giống Phật tánh biết gieo vào đâu. Giống Phật chưa gieo thì mầm Phật có đâu mà sinh trưởng. Cho gọi là nhất thiết giai thất.

Phụ mẫu Tam bảo danh tự: Phụ mẫu là cha mẹ. Cha mẹ là tiếng gợi cảm tình thương cuối cùng. Tam bảo là Phật Pháp Tăng là tiếng gợi lòng hướng thiện. Con người ta không thể thiếu tình thương yêu cha mẹ trong cuộc sống. Và đời sống tâm linh con người ta cũng cần nhiều hình ảnh có thể gợi đều thiện, đều phải để cân bằng cuộc sống đời thường nhiều bất trắc. Phạm giới, làm điều ác, tội nặng, dằn vặc lương tâm đến độ 2, 3 kiếp mà không hề được nghe âm thanh gợi tình thương cha mẹ để nghĩ tưởng công ân sinh thành giáo dưỡng; 2. Tiếng gợi lòng hướng thiện của Tam bảo để có cơ hội trở về. Đây mới là điều vô phước, chứ thiếu cơm ăn, áo bận và khổ đau nhiều chưa hẳn là điều vô phước. 90 Đức Phật qui định "hiếu là giới". Quả báo cực nặng của sự phạm giới là không được nghe tên cha mẹ. Rồi lại nâng danh từ cha mẹ lên ngang với Tam bảo. Đây là một đặc trưng của Bồ tát giới vậy

Khinh: Tức khinh cấu, âm Phạm là Đột Cát La, dịch là ác thuyết, ác tác. Lời nói bất thiện gọi là ác thuyết; hành động bất thiện gọi là ác tác. Tội này nhẹ hơn 10 giới nặng trước, nhưng chúng làm ô nhiễm bản nguyên tâm địa của Bồ tát. Nếu không biết để sám hối. Chúng sẽ làm chướng ngại tâm địa, khó thành tựu Thánh quả.

Hỏi pháp mà không đáp đúng, gọi là phạm tội trọng; vì giận, lười biếng, kiêu… không đáp, thì phạm tội khinh cấu. Khinh cấu tội có:

Tùng sanh khinh cấu và Độc đầu khinh cấu:

. Đối với bất cứ giới nào trong 10 trọng, có tâm ý muốn phạm nhưng chưa thực hiện, gọi là tùng sanh khinh cấu. (Từ

10 trọng mà sanh). Điều đã làm không từ trong 10 trọng sanh, mà chỉ riêng khởi, thì gọi là độc đầu khinh cấu.

Khinh cấu tùng sanh lại có cố phạm và ngộ phạm: . Cố ý phạm, thì hạnh sám đột cát la ố tác (Đột Các La, là ố tác). Tự sám để tự sửa, không cần cầu sám. . Ngộ phạm, thì hành sám trách tâm (tự ăn năn).

Bốn tám giới nhẹ: Chia làm 2 phần: Tổng quát và nêu giới tướng 48 khinh cấu. a. Tổng quát: Kết thúc văn trước và mở đầu văn sau: Phật dạy các vị Bồ tát rằng: "Như Lai đã nói xong 10 Ba La Đề Mộc Xoa. Còn 48 học giới khinh, sẽ nói như sau: b. Nêu giới tướng 48 khinh cấu. Chia làm 3 lần 10 và 2 lần 9 (để dễ nhớ).

Dù ai ở bất cứ địa vị nào, tu sĩ, nhất là vua quan, cũng không có quyền bất kính với bạn bè và mọi người. 94 Sư hữu: là sư Tăng. Là bậc chân tu mô phạm của nhân thiên. Đối với chúng ta, Thầy là bậc sanh giới thân và nuôi lớn tuệ mạng của chúng ta. Bạn, gọi là thiện hữu, là người có công năng giúp đỡ ta tu tâm lập đức, mọi điều thiện đều từ đó mà phát sanh. Như muốn vượt biển, ngoài sức tự chèo chống lèo lái, còn phải có buồm đăng trợ lực.

Chỉ có những người thọ Bồ tát giới, hành Bồ tát đạo mới được gọi là Phật tử. Tỷ kheo không được gọi là Phật tử, cư sĩ, 5 giới thì gọi là cận sự nam, nữ. Đó là đặc điểm mà Bồ tát giới Phạm Võng dùng danh từ Phật tử.

Tại sao trước phải thọ Bồ tát giới: Vì những lý do sau: a. Vì ở địa vị nhà cầm quyền, dễ tạo tội ác, nên trước phải Thọ Bồ tát giới để răn mình cho dân nhờ. b. Tự mình lập đức để cảm được sự giúp đỡ của thiên long bát bộ quỉ thần. Nhờ đó mà một nước vua tôi, dân cư an ổn. Vua tôi có phước thì thần dân được nhờ. c. Ông vua có đạo nhân đức, hộ pháp thiện thần ủng hộ, nước mạnh, dân được nhờ. d. Do vua tôi đều tôn sùng Tam bảo mà thọ giới thì được quỉ thần hộ vệ, thánh thể khương ninh, quốc giới an ổn, mưa thuận gió hòa, tam tai bát nạn không có. Do đó muôn dân được lợi lạc.

Chư Phật hoan hỷ vì Tâm địa giới này do thiên bách ức Phật lưu truyền, đời đời bất dứt. Nay vua tôi đều tín thọ, thần dân cũng đều thọ trì, ai nấy đều làm điều thiện, đều là Phật tử, nên Phật hoan hỷ

A xà lê: Âm tiếng Phạn, dịch là Quỷ phạm sư. Bậc thầy pháp tắc mô phạm. Có 5 nghĩa: 1. Thầy trao truyền 10 giới Sa di. 2. Thầy trao truyền 250 giới, tức Tỷ kheo đại giới. 3. Vị giáo thọ sách tấn chúng Tăng tu học hằng nửa tháng. 4. 95 Thầy dạy đạo Pháp, kinh, luật… 5. Bậc thầy có đủ khả năng trí tuệ làm y chỉ cho mọi người khác

Có tôn ty thứ đệ thì thế đạo mới còn. Đạo đức lễ giáo sở dĩ còn, là chính ở chỗ nầy, chỗ thừa thượng tiếp hạ. Một trong những điều răn mình là biết hạ mình, khiêm cung, lễ độ

Tức "Tự mại thân" trong chánh văn. Đây là chỉ sự hy sinh bản thân, sự cung kính cao độ, đem tư tưởng, sức lực mà hiến cúng. Như Thường Đề Bồ tát vì muốn nghe pháp mà phải tự cắt thịt cúng dường cho ngài Đàm Vô Kiệt; Phật Thích Ca vì cầu được nghe kinh Niết bàn mà phải cắt xẻo 3 cân thịt bán cho người chữa bệnh trong 1 tháng, để đủ tiền cúng dường nghe pháp. Quốc thành: là chỉ địa vị. Có nghĩa là hy sinh địa vị vua chúa, quan quyền. Bách vật, là chỉ tư dụng nơi tư thân.

Buôn bán rượu, tự tay đem rượu mời người uống, phạm tội trọng, vì chính mình đã đưa người vào con đường tội ác. Mình uống rượu chỉ phạm khinh cấu, vì chỉ thiệt hại cho một mình mình.

Tửu sanh quá thất: Rượu là nguyên nhân đưa đến 36 tội lỗi, và từ đó phát sanh nhiều tội lỗi khác, nên gọi là quá thất vô lượng. Kinh quỉ vấn Mục Kiến Liên chép: Quỉ hỏi: một đời tôi ngu ngốc si mê, chẳng hiểu tội vì nguyên nhân nào mà chịu như vậy? Mục Liên: Đời trước do bưng rượu mời người nài ép người uống rượu, khiến mất trí nên phải chịu báo ngu si Kinh Chánh pháp niệm xứ chép: Đem rượu mời tăng, mời những vị đã thọ giới cấm, mời các vị tu thiền, các vị tịnh cư… làm cho các vị ấy vì rượu mà rối loạn tâm trí. Người mời đọa địa ngục khiếu hoán (rên la cả ngày đêm). Luận đại thừa: Vị Bồ tát tu bố thí ba la mật, ai xin gì phải cho nấy mới trọn vẹn. Nếu có người xin rượu thì sao? Kinh tối thượng thọ trả lời: Bồ tát khi cho phải có điều kiện, nếu người xin bằng lòng: - Người hãy sanh chánh niệm, họ bằng lòng thì cho. - Uống xong bảo họ từ nay phải bỏ ngay, họ bằng long thì cho Nếu người không bỏ rượu thì ta rầy quở trách, giải thích cho hiểu tai họa của rượu mà bỏ.

Giáo nhất thiết nhân: tức chỉ phi nhân, Quỉ thần, Súc sanh (phục rượu). Không nên cúng rượu cho quỉ thần. Chữ nhất thiết ở đây là chỉ tăng, tục, già, trẻ, nam, nữ, trí, ngu… đều không được mời bất cứ loại rượu nào. Rượu sanh vô lượng tội, sao có nơi dạy uống mà không say thì có thể cho phép. Trả lời: Đây là phương tiện tạm khai cho hàng tại gia Phật tử; còn tăng sĩ xuất gia thì không được phép. Uống rượu mà vì mục đích vị tha, bệnh tật, thì được nhưng không được say sưa. Như trường hợp vua Ba Tư Nặc, vì say mà sai lính giết người đầu bếp- Mạc Lỵ phu nhân, đang tu bát quan trai, nghe vậy bà trang điểm lộng lẫy, thân hành đến cung vua; cùng vua uống rượu cả đời bà không hề uống rượu. vua ham vui nên quên lệnh cho giết người đầu bếp. Vua tỉnh rượu, bà thuật chuyện cho vua nghe. Nhà vua hối hận, hai ông bà cùng nhau đến chùa sám hối.

Ăn thịt và sát sanh là 2 nhưng rất quan hệ nhau. Sát là tổn hại mạng sống. Ăn thịt là tổn hại gián tiếp. Do đó phải nói là không sát không ăn thịt. Hồi giáo không ăn thịt heo. Ấn giáo không ăn thịt bò. Phật giáo không ăn bất cứ 1 thứ thịt nào. Vì ăn thịt thì bên trong đoạn tâm từ bi, tuyệt chủng tử Phật tánh. Bên ngoài chúng sanh thấy mà lánh xa. Kinh Niết Bàn dạy: Ăn thịt là đoạn từ bi vì tâm từ bi là tâm vô thượng bồ đề. Từ bi đã đoạn thì hạt giống Phật tánh cũng đoạn thì làm sao thành thánh quả. Có người hỏi, ăn chay có thật sự phát triển tâm từ bi không? Có phải là điều kiện để mau thành Phật ? Ăn chay không có khả năng bồi dưỡng tâm từ bi. Hãy theo dõi kỹ hằng ngày những người ăn chay, thì mới có câu trả lời chính xác. Không như chỗ thô thiển của thế gian mà cho là mê tín. Mà chính ăn chay phát xuất từ tâm bất nhẫn, tự tha đồng thể, tâm đại từ bi của Phật.

Vì tập khí sát chưa dứt, nên chúng sanh thấy tránh xa. Chuyện con chim Cáp (sẻ) trong lòng bàn tay của Xá Lợi Phất, nó run sợ, không ăn uống gì, khi bay sang Phật nó không còn sợ nữa. Bởi vì tập khí sát nơi Xá Lợi Phất chưa dứt

Nếu các vị Bồ tát không ăn thịt thì không còn phân biệt tại gia xuất gia nữa, không còn nói đến vấn đề Kiến-VănNghi. Tỷ kheo Thanh Văn được phân biệt các loại thịt tịnh nhục sau: 1. Ba loại tịnh nhục: Mắt không thấy. Tai không nghe. Tâm không nghi (Kiến-Văn-Nghi). 99 2. Năm loại tịnh nhục: 1. Kiến. 2. Văn. 3. Nghi. 4. Do Sư tử ăn còn. 5. Do tự nó đã chết. 3. Chín loại tịnh nhục: 1. Kiến; 2. Văn; 3. Nghi; 4. Thịt không vì mình mà giết; 5. Thịt tự nó giết ; 6. Do chim thú giết; 7. Thịt khô; 8. Do thình lình gặp; 9. Thịt đã giết trước. Tại sao Phật chế Tỷ kheo ăn các loại thịt nầy: Phật thành đạo, chúng ngày càng đông, theo Phật hành hoá đó đây bất thường, ở thì tại núi rừng, thức ăn tăng đoàn do đàn việt cung cấp, nên cấp gì ăn nấy. . Ấn độ xứ nóng rau quả khó trồng, nếu đòi hỏi e phiền thí chủ. . Vì thứ đệ khất thực, không đến 2 lần trong ngày, không báo trước, thí chủ ăn gì cúng nấy. Về sau, do một thành viên tăng bệnh, không đi khất thực được theo đoàn. Do đó đức Phật cho lập bếp núc, và từ đó Phật đã không cho Tỷ kheo ăn thịt nữa.

Ngũ tân, ngũ vị tân: là 5 vị cay nồng. Theo Ngài La Thập thì 100 Đều có chữ thông. Thông là hành và các loại tương cận 1. Đại toán: tỏi (còn gọi là Hồ: tỏi tây) 2. Các thông: Kiệu 3. Từ thông: Hành 4. Lan thông: Ném 5. Hưng cừ: Hẹ. Không có ở Trung Hoa, không biết là loại gì. (có khi là Riềng) Xem ra cả 5 loại nầy đều là tuế toái, không cần thiết. Tại sao không được ăn? Vì: Hôi miệng, hôi hơi thở. Nói chuyện hơi ra khó chịu. Kích thích thú tính, kém thanh tịnh. Tụng kinh, trì chú, thiền quán không linh. Kinh Lăng nghiêm chép, ăn 5 loại nầy, có các lỗi: 1. Ăn được nấu chín, tăng thêm dâm niệm; ăn sống, tăng nóng giận, cau có. 2. Thuyết pháp, tụng kinh. Do mùi hôi ấy mà chư thiên không đến nghe. 3. Ngạ quỉ liếm môi, ở chung với quỉ. 4. Chư thiên, hộ pháp thiện thần không ủng hộ, do đó ma vương thường đến quấy phá. 5. Phước đức tiêu hao.

Vì như vậy là cùng nhau làm tổn thương, ô nhiễm Đạo, nhất là không như pháp cử tội, khuyên sám, lại cùng cư trú, cùng nhận cúng dường, cùng bố tát tụng giới. Đây là nguyên nhân làm suy chánh pháp. Thanh Văn còn phải cấm kỵ, huống là Bồ tát hộ trì chánh pháp, tội nặng trăm lần. Bồ tát lấy hạnh lợi tha làm trọng, đâu được phép thấy người lầm lỗi mà không từ tâm khuyên sám. Phú tàng lỗi người là làm tăng trưởng ác tâm, trái hạnh Bồ tát.

Đây là chỉ cho: Người, phi nhân, thiên, long, bát bộ, quỉ thần, những người thọ giới, chưa thọ giới.

Bát giới:Tức bát quan trai giới, bát trai giới. Bát giới trai, nghĩa là sự chấp trì (nhận giữ) 8 qui luật, tức là 8 giới cấm và một trai thực (ăn chay đúng ngọ), nên gọi là bát trai giới. Những giới cấm nầy giúp hành giả đóng bít các cánh cửa phiền não tội lỗi, nên gọi là quan. Chữ quan trong bát quan trai là cánh cửa. Bát giới là Sát, Đạo, dâm, Dối. Rượu. Xoa ướp dầu thơm. Giường cao. Ca múa xướng hát. Ở kinh Trì Địa lại kể: sát. Đạo. Dâm. Vọng. Huỷ (chê bai). Não (xúc não). Sân hận. Báng (huỷ báng).

Thất nghịch: 1. Giết cha; 2. Mẹ; 3. Làm thân Phật chảy máu; 4. Giết Hòa thượng; 5. Giết A xà lê; 6. Phá hoà hợp tăng; 7. Giết thánh nhân (A la hán).

Bát nạn: 1. Địa ngục; 2. Ngạ quỉ; 3. Súc sinh; 4. Sanh trưởng thọ thiên (vô tưởng thiện); 5. Sanh Bắc Cu Lô Châu (cuât đơn việt: Uhara Kura); 6. Đui, điếc, câm, ngọng; 7. Thế trí biện thông; 8. Sanh trước Phật, sau Phật. Sanh 8 chỗ nầy đều là Chướng đạo, không thấy Phật, không được nghe Pháp, cho nên gọi là nạn. Sát, đạo, dâm, vọng: Cảm quả địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh. Tu vô tưởng định; Cảm quả sanh trường thọ thiên, thọ 500 kiếp, không biết Tam bảo. Tạo phước thế gian: Cảm quả sanh Bắc Cu Lô châu (phía bắc núi Tu di: Người bình đẳng, sung sướng an vui, muốn chi được nấy, sống lâu 1000 tuổi.) Tâm tà kiến, nghe pháp không hoan hỷ: Cảm quả đui mù. Bất tín Tam bảo, phỉ báng pháp sư: Cảm quả câm, ngọng. Không tin pháp xuất thế, đam mê thế pháp: Thế trí biện thông. Tạo nghiệp nặng phước bạc: Cảm quả sanh không gặp Phật.

Tức đồng trú trong chánh văn: Đồng ở trong một đại giới. Đồng thọ lợi dưỡng: Đồng chia đều lợi dưỡng của tăng

Bố tát, gọi đủ là Bố Sái Đà (upovasatha) âm là Ưu Bồ Đà Bà. Có nghĩa là diệt các ác, tăng trưởng các thiện. Chữ Bố 103 Sái, có nghĩa là trưỡng dưỡng. Chữ đà có nghĩa tịnh trừ. Dịch chung: Trưởng tịnh: Có nghĩa là nuôi lớn thiện pháp, thanh tịnh tự tâm, đoạn trừ điều bất thiện.

Cúng dường cho pháp sư là nói giả sử, chứ không phải là điều bắt buộc, đòi hỏi. Vì đó là bổn phận hộ trì Tam bảo của hàng tại gia cư sĩ.

Nói đến Thí chủ và Pháp sư. Thí chủ thì vì pháp vong thân, hao tổn của cải vật chất phụng sự, cúng dường. Còn pháp sư thì sao? Để xứng đáng với sự cung phụng cúng dường của Thí chủ. Vị Pháp sư phải: 1. Thông hiểu giáo lý; 2. Siêng năng rao giảng chánh pháp; 3. Không làm khó dễ, gây phiền nhiễu cho thí chủ; 4. Thiểu dục tri túc; 5. Không vướng mắc vào danh lợi thế sự. Nếu không có các đức tánh tối thiểu nầy, thì tên gọi pháp sư đã không còn huống là sự cúng dường. Khéo nói để đòi hỏi cúng dường. Khéo tổ chức để được hiến cúng, rồi đem sự hiến cúng ấy khoe khoang mình là người có phước, có đức rồi tiêu xài phung phí, thì đó là hạng buôn Phật bán pháp để ăn xài.

Đã thực hành Bồ tát đạo thì phải trọng pháp khinh tài. Bồ tát thân mạng còn bỏ thay, huống nữa là vàng bạc của cải. Ở đây muốn nói đến sự cung kính tột độ, tâm vị pháp khinh của cải vật chất. Cho nên vị pháp sư thọ dụng sự cúng dường phải sanh tâm tàm quí, cố gắng trau dồi đời sống đạo hạnh, mới xứng đáng với sự cúng dường.

Phải được phát xuất từ tâm cung kính, mà không do áp bức, bắt buộc phải cung cấp. Tiền kiếp A nan, cúng lúa cho 1 Sa di: A nan kiếp làm thân nam nhi của người đi buôn. Một hôm thấy 1 Sa di khất thực vừa đi vừa tụng 1 bài kệ. A nan hỏi lý do tụng kệ. Sa di thưa: thầy tôi ở núi dạy tôi khi đi khất thực phải tụng bài kệ 105 nầy. Xin được một đấu lúa chở về thì tụng được 1 bài kệ. A nan hỏi nếu không chở lúa thì tụng được bao nhiêu kệ? Sa di thưa: 10 bài. Ngày mai chú đừng đi khất thực nữa, tôi sẽ cúng và chở lúa về đây cho chú, để chú có thì giờ tụng kệ nhiều hơn. Sa di hoan hỷ và từ đó ngồi tĩnh tọa 1 nơi để tụng kệ và được học hỏi thêm. A nan xin cho Sa di được 9 dấu, thì Sa di được thông bác kinh luật. A nan nhờ phước báo ấy, đời đời được làm đệ tử Phật và đa văn, chứng tam minh, lục thông và được Phật truyền tâm ấn.

Tức cụm từ "Nhất thiết xứ" trong chánh văn. Là chỉ chỗ thường trú của chư tăng, nhà tại gia cư sĩ, đại trạch xá trung (chỉ chốn vương cung, quan trường), các nơi nầy thường thỉnh pháp sư giảng kinh thuyết pháp thì nên đến nghe, nếu không là phạm khinh mạn, lười biếng.

Tỳ ni: Vinaya: luật: Dịch là diệt, có nghĩa là diệt trừ tội ác; Thiện tri, Công năng trừ diệt tội ác cho mình và người. Lại nữa, Tỳ là khử, Ny là chân. Trừ khử hết tội lỗi thì chân tánh hiển rộ, có nghĩa là hiển bày bản nguyên tâm địa

Kinh luật là chỉ giáo pháp, giới pháp, tức là Bồ tát tâm địa giới. trong chánh văn Bồ tát giới thường dùng kinh luật hay kinh luật đại thừa, tức chỉ Bồ tát giới Phạm Võng: Kinh là Phạm Võng kinh; Luật là tâm địa giới pháp, tức Bồ tát tạng.

Ở đây là để nhắc nhở, khuyến khích các vị mới thọ Bồ tát giới, nghe pháp, học giới để nỗ lực tu tập, không nên sanh tâm kiêu mạn phân biệt tân cựu.

Lắng nghe, lãnh thọ, hỏi han: Là thể hiện tinh thần hành Bồ tát đạo; tức văn, tư, tu ba môn tuệ học, có đủ 3 yếu tố nầy mới bước vào được pháp môn đại thừa tâm địa. "Thính" là tai lắng nghe (văn), "Thọ" là tâm nạp thọ (tư); "Tư vấn" là hỏi han, nghe mà suy nghĩ chưa thấu đạt thì hỏi han chỗ nghi. Chỗ nghi đã rõ thì nương đó để tu (tu)

Ở đây có nghĩa là không được phản bội kinh luật Đại thừa, tức là Bồ tát giới nầy. Giới thứ 7 nói bất cứ ở đâu có giảng thuyết kinh luật thì đều phải đến để lắng nghe, lãnh thọ, hỏi han. Còn ở đây, giới thứ 8 nầy thì sợ tâm mình phản bội lại giáo nghĩa trung đạo Đại thừa mà nghiêng về Tiểu thừa tà kiến ngoại đạo. Bởi vì, kinh điển Tiểu thừa và tà kiến ngoại đạo, đoạn mất chủng tử Phật tánh (khôi thân đoạn trí) và là nguyên nhân làm chướng ngại đạo Bồ Đề. Cho nên Phật cấm.

Trong chánh văn là "Đại thừa thường trú kinh luật": là chỉ Bồ tát giới Phạm Võng mà bổn nguyên là Phật tánh thường trú. Ba đời các đức Phật không thêm bớt, nên gọi là kinh luật thường trú. Tại sao ở đây bảo, thọ trì cấm giới, đọc kinh luật của nhị thừa Thanh văn mà cho là phản bội Đại thừa giới? Giới pháp Thanh văn là Tỷ kheo giới. Giới ấy là bản thể tăng bảo. Như vậy, không thọ trì Tỷ kheo giới, thì không phải tăng bảo. Như thọ trì mà cố chấp rằng: Chỉ có giới pháp ấy là do Phật chế, rồi bài bác Bồ tát giới không thăng tiến thêm hướng tới quả vị chánh giác, cho nên bảo là phản bội Đại thừa. Đức Phật cũng quở trách các Tỷ kheo là "khôi thân đoạn trí"

Trong chánh văn "Nhất thiết cấm giới". Là chỉ ngoại đạo giữ rất nhiều loại cấm giới như: Không ăn thịt trâu, bò, heo, chó… Có đạo thờ bò, trâu, ngựa, heo…, thờ lửa, nước, mặc áo dơ, đứng co một chân, lấy kim châm vào thân…Ở Ấn độ có 66 loại tà kiến ngoại đạo, họ chủ trương "Khổ tận tức lạc". Học giới thứ 8 nầy, đức Phật nhằm răn dạy Bồ tát đã phát tâm thọ Bồ tát chánh giới, thì không được trái với chánh nhân tâm địa, để có thể đánh mất cực quả Phật đạo. Đức Phật ân cần chỉ dạy Bồ tát phải nhắm đến chánh nhân thành Phật, chứ không nên học theo nhị thừa Thanh văn, chỉ đoạn kiến, tư hoặc, cuối cùng chứng Niết bàn "Khôi thân đoạn trí". Mất đại dụng lợi tha, nên Phật quở là ác kiến, ác nhân chứ không phải quở trách người hành trì giới Tỷ kheo Thanh văn. Phải phân biệt rõ thế nào là đại tâm, tiểu tâm. Giáo pháp Đại thừa mà đức Phật nói ra, nhằm thuyết minh thể tướng của pháp thân, thật tướng tâm địa thường trú bất sanh bất diệt. Nó là Thầy của chư Phật, là mẹ của Bồ tát. Cho nên gọi là thường trú kinh luật. Nay ôm lòng hoài nghi, lại cho là không phải Phật thuyết, để chỉ trì pháp nhị thừa Thanh văn. Như vậy là bối đại hướng tiểu vậy.

Trong chánh văn "Nhất thiết bệnh tật nhân":chỉ cho tất cả từ tam thừa thánh nhân, sư Tăng phụ mẫu đến anh em, bà con quyến thuộc, đến chúng đệ tử và mọi loài… Nếu có tật bệnh thì Bồ tát có bổn phẩn phải thăm nuôi, giúp đỡ, an ủi, cúng dường.

Bát phước điền: tám loại ruộng để gieo giống phước đức. Đó là: 1. Phật; 2. Thánh nhân; 3. Sư tăng. Đây là 3 loại gọi là kỉnh điền, có nghĩa là 3 thửa ruộng thuộc về cung kính, phải được cung kính hết mình. 4. Hoà thượng; 5. A xà lê; (quĩ phạm sư); 6. Cha; 7. Mẹ. Bốn loại nầy gọi là ân điền: Ân sinh thành giáo dưỡng; 8. bệnh nhân. Loại cuối cùng nầy gọi là Bi điền: Thi thiết tình thương (Bi) đối với mọi chúng sanh. Trên thì cung kính cúng dường…dưới thì thăm nuôi, chăm sóc, nhờ đó nuôi lớn phước đức tự thân vô lượng. Như gieo giống vào ruộng tốt

Đệ nhất phước điền: Trong 8 loại phước điền, thăm nuôi, chăm sóc bệnh nhân là loại được kể là có phước đức lớn nhất, vì:

Bồ tát khi phát đại tâm thọ Bồ tát giới; lấy lợi sanh làm mục đích tối thượng, lấy lợi tha để thành tựu tư lợi; lấy cứu khổ ban vui cho chúng sanh làm sự nghiệp chân chính của Bồ tát. Cho nên Bồ tát đích thật phải không phân biệt thù, bạn. Thấy Phật phải cung kính, thấy Tăng, cha, mẹ phải cung kính thì quá dễ dàng. Thấy chúng sanh đau khổ, tàn tật mà giúp đỡ chăm sóc, đó mới là điều khó. Ai làm được là cao quí nhất

Các căn không vẹn toàn: Mắt, tai, mũi, lưỡi, tay chân, lục phủ ngũ tạng không hoàn bị… là một điều bất hạnh nhất, Ở đời không có niềm khổ đau bất hạnh nào lớn hơn.

Trong chánh văn là "Cúng dường linh sai": Bồ tát nếu gặp người khốn khó bệnh tật, nỗ lực tìm kiếm phương tiện thuốc thang, cơm cháo; bản thân không tài sản thì nỗ lực khuyến hoá khất cầu nơi mọi người, để họ có cơ hội biết đến cái khổ nơi người khác mà phát tâm

Người thăm nuôi bệnh nhân, phải có 5 đức tánh: 1. Phải biết bệnh nhân nên, không nên ăn gì; 2. Không nhờm gớm các thứ bất tịnh; 3. Thật sự có từ tâm, không vì cơm áo, không vì danh lợi; 4. Có khả năng khuyên lơn, an ủi, để người bệnh vui; 5. Chăm sóc thuỷ chung, không phiền não, không thối thất. Ở đây chúng ta nên đề cập đến vấn đề cúng dường cha mẹ: Kinh Tỳ ni mẫu chép: Cha mẹ nghèo phải khuyên cha mẹ thọ Tam Qui Ngũ Giới trước khi muốn cúng dường, nếu cùng ở chùa.

Khí cụ giết hại chúng sanh có hai thứ: 1. Khí giới chiến tranh; 2. Dụng cụ giết hại, bắt, bẫy sinh vật.

Tàng trử: Cất giữ, mua sắm, làm ra, buôn bán… Cất giữ, mua bán khí giới chiến tranh thì mình đều mắc tội sát sanh hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp. Như vậy là trái với hạnh từ bi của Bồ tát. Vì đây là việc của nhà cầm quyền, giữ gìn bờ cõi. Như Quốc Vương tướng sĩ. Còn Bồ tát thì nên học hạnh của Phật. Cũng cất giữ vũ khí, nhưng là thứ vũ khí để hàng phục ma vương như: Cất giữ gươm trí tuệ để chém ma vương, cắt tham, ái; Gậy dũng cảm, để dò đường vượt khó; Cung ý chí để không khuất phục vì lý tưởng Bồ tát đạo; Tên tinh tấn, để không ngừng bước độ sanh; Áo giáp nhẫn nhục, để chịu đựng gian truân; Búa rìu thiền định, để bổ, đẽo các vọng niệm và giữ vững chánh niệm; Vung lưới đại pháp, để vớt tam giới chúng sanh, ra khỏi sanh tử; Gài bẫy cảnh giác, để sập bắt giặc ba độc.

Sự trả thù không có giá trị đình chỉ tội ác. Thay vì trả thù, Bồ tát dùng phương tiện cảm hóa. Đó là sự giải thích tại sao không trả thù kẻ đã giết cha mẹ mình. Lại nữa, Bồ tát xem chúng sanh đều là cha mẹ của nhau trong nhiều kiếp.

Giới 10 cấm tàng trữ dụng cụ sát sanh hại mạng, giới 11 nầy cấm làm tay sai cho nhà cầm quyền, vào ra chốn quan quyền nịnh bợ, ton hót, báo cáo… hại đồng đạo, làm gián điệp bức hại nhân dân để thủ lợi

Tâm xấu ác: là kẻ phân biệt với thiện tâm muốn chấm dứt chiến tranh hoặc mâu thuẫn nội bộ, mà trái lại toa rập với chính quyền hại dân hại đạo. Mong cầu chút tư lợi, quyền bính thế lực. Quân: quân lính, trận: chia từng bầy, đội. Quân có 125000 người là một quân đoàn. Chia quân lính thành bầy thành đội để đánh nhau gọi là quân trận. Hợp hội: Là hội binh hiệp chiến. Tập hợp binh đội hiệp chiến gọi là quân trận.

Kẻ liên lạc: Trong chánh văn là quốc sứ. Tên bồi tay sai của chính quyền. Có nghĩa là cam tâm làm kẻ đầy tớ tay sai của nhà nước, tên liên lạc để dò xét báo cáo về những sinh hoạt tôn giáo, tín đồ, tăng lữ để kiếm huân chương, hoặc chút danh lợi thế tục mà đức Thế tôn từng ví là "đờm giải". Chẳng hạn như: Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận, Kế hoạch hóa gia đinh…những việc làm nầy là của người thế tục, còn người xuất gia là Sứ giả Như lai, là Thích Tử, thì chỉ có một sứ mệnh duy nhất là đem lại sự an lạc cho sinh dân

Hưng sư tương phạt: Hưng là dấy khởi. Sư là chúng, chỉ số đông, 2500 người là một sư. Bên nầy bên kia chinh phạt nhau gọi là tương phạt.

Bồ tát vào ra qua lại chốn triều đình, quân trận đã không được đức Phật cho phép thay, huống nữa là làm tên sai sử, tên liên lạc. Có làm được thì làm vị Quốc sư, tư vấn cho triều đình, hiến kế để vương triều trị dân, giúp nước thái bình thịnh vượng, nhân dân an lạc hạnh phúc. Còn làm Quốc sứ, thì chỉ là một tên tay sai xách dép. (Xem thêm Tỷ kheo giới Trí Quang dịch trang 31)

Buôn bán, không phải là việc làm của người xuất gia, nhất là xuất gia Bồ tát. Bồ tát vì bi tâm, hiếu thuận tâm, xem chúng sanh là cha mẹ, nên không buôn bán người vật, làm cho chúng sanh bị phân chia thọ khổ. "Phiến" là mua rẽ bán đắt; lấy tiền làm quí gọi là phiến. "Mại": là đưa vật ra lấy tiền vào. Buôn bán làm hoen ố từ tâm. Vì lợi mình mà quên người, liên hệ tới tội phạm vọng ngữ, trộm cắp. Buôn bán gia súc là sống trên sinh mạng; buôn đồ tẩm liệm làm tổn thương bi tâm, sống trên sự chết.

Súc vật, trong chánh văn là "Lục súc"là 6 con vật nuôi trong nhà (gia súc) Ngựa, Bò, Dê, Gà, Chó, Heo

Quan tài: Quan quách, gỗ, cây tẩm liệm, mền quang minh, mủ quan âm… Nếu buôn bán cũng là ác tâm, bất nhân tâm, vì mong người chết nhiều để được bán nhiều lời nhiều. Kinh Ưu ba tắc chép, làm việc có được tiền bạc hợp pháp, thì phải được phân làm 3 phần:1. Cúng dường và bố thí; 2. Cung cấp cho cha mẹ, nuôi gia đình và bản thân; 3. Dành phòng khi bất trắc bệnh hoạn, tai nạn

Lời vu khống không có căn cứ, gọi là báng. Huỷ hoại thanh danh của người, gọi là huỷ. Huỷ báng với người đã thọ giới, phạm khinh; với người chưa thọ giới, phạm trọng.

Vô cớ, trong chánh văn là "Vô sự" là người kia không tội, mà mình cũng không Thấy, Nghe, Nghi (ba căn), mà cứ huỷ báng, gọi "Vô sự báng tha".

Lương thiện, trong chánh văn là "Lương nhân": Người có đạo, ôn hoà, hiền lương, đức độ, Thiện nhân: Người lương thiện, từ ái, nhu hoà. Pháp sư: Vị thầy tuyên dương tam tạng, thánh giáo, bậc thầy của trời người. Sư: Tam sư, Thất chứng: Trên từ Hòa thượng, A xà lê, dưới đên người y chỉ một đêm, trao cho một bài kệ, một câu chú, nghe một pháp thoại… Tăng: Là bậc có đủ ngủ đức, lục hòa. Quốc vương quí nhân: Người có danh, có địa vị trong xã hội, chỉ vương triều quan quân.

Lục thân quyến thuộc: Cha, mẹ, anh, em, vợ, con. Bồ tát lấy chúng sanh làm lục thân quyến thuộc. Trong thiên hạ chỉ có bậc sư trưởng mới đích thực là thiện hữu của ta, không ai bằng được. Nếu ta tu hành nghiêm cẩn, chân chính thì đó mới chỉ lợi cho tự thân chúng ta, mà chưa có phần đền ơn đáp nghĩa. Cha mẹ là ân lớn sinh dưỡng ta, nhưng không có khả năng làm cho từng bước giải thoát. Chỉ có bậc ân sư mới có khả năng nầy. Ấy thế mà nghe thầy la rầy đã giận, bỏ đi và nói lỗi thầy, tội nầy lớn không gì bằng. Kinh thiện cung kính chép: Thầy dù có những yếu kém, cũng chưa phải đã xấu, nếu chúng ta nghĩ đến công sức nuôi dạy, thử đem cân lại bên nào nặng. Đệ tử nói xấu thầy, thì có địa ngục "Chùy phát" (Chày, búa bổ vào đầu); làm thân súc sanh một hình bốn đầu; Thân bị hực cháy; có trùng nhọn như kim đục khoét châm chích vào lưỡi, luôn luôn phải ăn đồ bất tịnh. Kinh Phát giác tín tâm chép: Kể về sáu vị mới phát Bồ đề, gặp Phật và được Ngài thuật cho nghe về tiền kiếp do nói xấu hai vị Tỳ kheo chân tu, nên bị đọa vào địa ngục làm người lé, đui, què, mẻ, sứt, u mê, ám độn, bị kẻ khác khinh miệt, nghèo nàn, túng thiếu. Một triết gia nói: "Loài người sở dĩ hơn súc vật là vì biết nói; nhưng đôi khi lại bị thua sức vật ở chỗ biết nói mà nói bậy".

Phóng lửa đốt phá: Kinh Lăng nghiêm dạy: Tỳ kheo thanh tịnh và các Bồ tát trong lúc đi đường còn không được phép làm tổn thương cây cỏ, côn trùng, huống là nổi lửa đốt phá, hại cả hữu tình vô tình, phá hoại môi trường sống của sinh linh vô tội. Nguyên nhân nổi lửa đốt phá thì bất nhất, nhưng tội lỗi thì qui về tổn mình, hại người, huỷ hoại môi trường sống chung, không tội nào bằng.

Trong chánh văn là "đại hoả" là đốt phá núi rừng đồng nội. Vì lửa lớn nên tổn hại lớn cho người và vật, có tác hại vô cùng lớn lao về môi trường sinh thái.

Từ tháng 4-9: Trong thời gian nầy lại càng cấm kỵ phóng hoả nghiêm ngặt hơn, vì mùa thu, mùa hạ, côn trùng, ấu trùng sinh sôi nảy nở nhiều. Nên cấm chứ không phải chỉ cấm trong những tháng nầy. Sau tháng 9, trong những trường hợp quá khẩn thiết cấp bách, thì Phật dạy phải đọc chú, báo cáo, xua đuổi muông thú côn trùng ra khỏi vùng, để họ tìm nơi trú ấn, sau đó mới thực hiện.

Thiêu tha nhân gia ốc trạch: Lấy gần để so sánh ngăn ngừa xa. Như nhân phóng hỏa để ngăn cản thú dữ, không cho hại đến thôn ấp thành thị… Tuy không hại vật cũng không được làm

Quỉ thần quan vật, nhất thiết hữu sanh vật. Quan ( ) vật chứ không Cung ( ) như ở chánh văn. Nếu chép quan vật 119 thì phải thêm vương vật. Nhưng nói thành, ấp, ốc trạch… là bao gồm cả vương quan vật. Quan vật mà chép Cung vật và "Hữu chủ vật", ở đây chép "Hữu sanh vật". Thì phải dịch cả đoạn nầy là: "Cung miếu và tài vật của quỉ thần, tất cả những chỗ có sanh vật". Theo đại tạng, việc đổi nhóm từ "Hữu chủ vật" thành "Hữu sanh vật" là sai. Vì theo tinh thần văn của học giới nầy thì cấm phóng lửa đốt rừng, vì thấy tai hại lớn cho muông thú côn trùng và của công. Ngày nay tác dụng tai hại của việc đốt phá rừng núi là sự tàn phá của gió, nước đối với lợi ích dân sinh, môi trường sinh thái lớn lao hơn nhiều. Do đó cho ta thấy quan trọng của học giới nầy

Trong chánh văn, chữ "tịch" có nghĩa là thiên lệch, lệch lạc. Nghĩa là không đem giáo lý Đại thừa viên đốn chánh pháp mà dạy dỗ cho người, để họ có điều kiện thăng tiến, trái lại, hướng dẫn người bằng giáo lý Thanh văn Tiểu thừa, làm cho người mất hết căn tánh Đại thừa. Lỗi ấy không nhỏ. Bất cứ ai đều phải hướng dẫn cho họ ba pháp hành: 1. Học hiểu Bồ tát giới ( kinh luật Đại thừa); 2. Phát Bồ đề tâm (tu 10 tín tâm); 3. Học hiểu Bồ tát vị. (30 tâm: 10 trú, 10 hạnh, 10 hướng) Phải theo thứ tự đó, nếu dạy khác đi là mang lỗi tịch giáo.

Trong chánh văn "Tự Phật đệ tử": là chỉ tam bảo nội chúng, tức chỉ thất chúng đệ tử.

Đoạn văn từ: "Ưng nhất nhất giáo thọ trì… thập Kim cang tâm": Có nghĩa là Bồ tát đem kinh luật Đại thừa để giảng dạy cho người thọ trì; không chỉ thọ trì mà còn làm cho người hiểu rõ nghĩa thú sâu xa của kinh luật Đại thừa, không những chỉ làm cho hiểu biểt, mà còn phải làm cho từ sự giảng giải của mình mà phát tâm Bồ đề, từ phát tâm Bồ đề hướng đến 10 phát thú tâm (Trú), khởi hạnh tu hành đi vào 10 trưởng dưỡng tâm (Hạnh), để hồi hướng về 10 Kim cang tâm (Hướng).

Thứ đệ pháp dụng : Quán hạnh pháp dụng. Sự dụng công tu tập đúng như pháp, và tuần tự theo lớp. Như: Trước hết tu tập tín tâm. Khi lòng đã vững chắc, đối với chân lý, không còn nghi ngờ (Tín); tiếp đó tu thập trú để sự hiểu biết được chân chính (Giải); tín và giải đã được thành tựu đối với kinh luật Đại thừa, có thể kham thực hiện mà không thối khuất (Hạnh); tiếp đến tu thập Diệu hạnh để hướng về trung đạo đệ nhất nghĩa. Tín, Giải, Hạnh là tam hiền vị, đã được mỹ mãn, vạn hạnh châu viên, tức lên thập địa, chứng quả vị Phật (Chứng). Hành giả hành trì theo phương hướng và tuần tự như vậy gọi là "Thứ đệ pháp dụng", và phương pháp giảng đạy như vậy, gọi là Bồ tát chánh giáo.

Trong chánh văn, "Hoạnh giáo". Dạy dỗ ngang nghịch, không như pháp. Đáng đem chánh pháp để dạy dỗ, hướng dẫn tu tập theo chánh pháp, thì lại dạy dỗ, hướng dẫn đi theo tà pháp, tà kiến. Đáng dạy dỗ hướng dẫn theo Đại thừa thì lại dạy dỗ đi theo Thanh văn Tiểu thừa. Đáng đưa người đi đường chánh thì bày đặt đi theo đường tà để cầu mong lợi dưỡng thế tục. Như muốn học kinh luật Đại thừa thì lại dạy ngoại đạo tà kiến, tà chấp phi Phật pháp. Đó là hoạnh giáo.

Trong chánh văn hai chữ "Đảo thuyết" có nghĩa là vì lợi mà thuyết pháp đức Phật đã không cho làm thay, huống nữa là đã vì lợi lộc lại nói pháp không như pháp, không có thứ tự trước sau. Phật dạy "Ta không cho phép các Tỷ kheo vì lợi dưỡng mà thuyết pháp, ta chỉ cho phép các Tỷ kheo thanh tịnh trì giới ngồi trên toà cao thuyết pháp" Cho nên các Bồ tát tân học, mỗi khi thuyết pháp, trước hết phải làm sao cho người học đạo phải kiên trì chí niệm (Bằng cách nói những khổ hạnh phải hành), sau đó mới trình bày cho thấy rõ tôn chỉ (Bằng cách trình bày Bồ tát giới, Bồ tát vị, oai nghi kinh luật). Như 123 vậy, gọi là tiền hậu thứ đệ, như pháp thuyết pháp. Nếu không như vậy là đảo thuyết, vì lợi dưỡng thuyết.

Hảo tâm: Là tâm tốt vì Đại thừa chánh pháp, tâm thanh tịnh, quên mình vì người, vì đạo, vì tự tha đều lợi, không lười biếng buông lung, không tránh nặng tìm nhẹ.

Tiên học Đại thừa oai nghi kinh luật: Tiên học là muốn nói trước hết phải có Công đức tự thân, mới kham làm lợi tha. Đại thừa oai nghi kinh luật: Có nghĩa là những oai đức tự thân được xuất phát từ hành trì, đọc tụng kinh luật Đại thừa. Từ đại thừa Bồ tát tạng chứ không phải từ Tiểu thừa tỳ ni (Chỉ đoạn trừ phiền não, chứng Thanh văn). Đây là chánh pháp, trang nghiêm, mô phạm thân tâm của Bồ tát. Vì vậy pháp nầy phải được học tập trước. Tiên học: Là hạnh; Quảng khai: Là giải. Hạnh và giải cả hai đầy đủ mới kham làm bậc sư phạm cho hậu sinh.

Thuyết nhất thiết khổ hạnh: Nói lên những điều khổ hạnh phải làm, để thử sức và nung nấu tâm chí người học đạo: Nếu thấy có thể kham làm thì sau mới dạy cho Bồ tát giới và Bồ tát vị. Những điều khổ hạnh khó làm như đốt thân, đốt tay, đốt cánh tay. Đức Thích ca đốt thân thành ngọn đèn để cầu nghe một bài kệ. Nếu không làm được những việc nầy để cúng dường chánh pháp, thì đó là kẻ phàm phu, vì nghiệp lực, chấp tướng, thân tướng chưa không, nhân ngã hãy còn; Chứ không phải tư cách, phong thái, của một vị Bồ tát xuất gia vì sự giải thoát sinh tử

Đảo lộn thứ tự trước sau của kinh luật, trong chánh văn là "Vô tiền vô hậu". Tiền là trước hết nói cho biết những 124 điều khổ hạnh phải làm; Hậu, là sau đó dạy cho hiểu về giới pháp để tâm khai, ý giải. Giảng dạy kinh điển Đại thừa mà trước hết không nói rõ những điều khổ hạnh cần phải làm, để chuẩn bị hành trang, nên gọi là vô tiền; Lại nói đảo ngược trước sau văn tự kinh luật, làm cho nghĩa lý không rõ ràng mạch lạc, gọi là vô hậu.

Báng Tam bảo thuyết: Bồ tát mà nói năng không như pháp là trái với từ bi tâm, mất lòng kính ngưỡng đối với Phật, với pháp, khuất che hảo tâm xuất gia. Người ấy tranh tụng với Phật, với pháp, cải cọ với Tăng, nên gọi là báng Tam bảo thuyết

Ỷ thế chính quyền để được danh vọng lợi dưỡng, vào ra cửa quyền, gần gũi chức sắc để xin xỏ chức tước, để làm tay sai hại đồng đạo, hại Tam bảo, hạn chế sinh hoạt tín ngưỡng, đó là Bồ tát giả danh, không phải là Bồ tát đích thật xuất gia vì độ sanh, vì sự nghiệp giải thoát, là kẻ sống mượn đạo tạo đời, sống tà mạng.

Tự vị ẩm thực: Có 2 nghĩa: 1. Để phân biệt vì mình chứ không phải vì đại chúng là một tổ chức. Vì đại chúng mà khất cầu cho chúng là đều thiện nhưng cũng không nên hạ mình cúi lòn thay, huống nữa là mình vì miếng cơm manh áo mà phải cúi lòn kẻ có quyền thế để cầu xin. 2. Để phân biệt với tâm hộ trì chánh pháp. Thân chính quyền để đề bạt chính quyền không nên hạn chế sinh hoạt tôn giáo, tư vấn cho chính quyền về vai trò của tôn giáo trong cộng đồng xã hội, là một điều tích cực, nhưng cũng không nên quá hạ mình năn nỉ thay huống là vì tư lợi, làm mất danh dự đạo pháp. Cho nên gọi "Tự vị danh lợi". Bồ tát có vì lợi ích chung, cũng không được cậy quyền thế mà áp bức người khác, yêu sách người một cách bất công phi lý

Thân cận Quốc vương… là để cậy quyền, làm tay sai, làm bàn tay nối dài của nhà cầm quyền để hại đạo, hại đồng đạo, hạn chế sinh hoạt của Phật tử, của tôn giáo, để mình được hậu đãi, đưa đón lọng tàn vinh thân, vào ra xe ngựa, đi nước nầy nước nọ

Thị tác hình thế: Cậy thế của người có quyền uy, để sát phạt, hà hiếp, áp bức, vu khống người yếu thế, kẻ đơn độc… dựa thế tác oai, hống hách, hà hiếp.

"Khất sách, đả phách, khiên vãng, hoành thủ tài vật": Xin, yêu sách, đòi hỏi (Khất sách), không được thì đánh đập, tát, vả (Đả phách), đánh đập không thành thì lôi kéo, dẫn đi nơi khác tù tội (Khiên vãng) để tạo cơ hội tước đoạt tài sản của người lương thiện một cách tai ngược (Hoạch thủ tài sản).

Muốn làm thầy thiên hạ, trước hết tự mình phải có trí tuệ, xử thế nghiêm minh, vô ngại, nhất là phong cách và đức 127 độ. Có thế mới gọi là nhân thiên sư phạm. Mình hôn ám, vô trí, bất tài, vô đức, thì làm sao mà làm thầy thiên hạ. Thầy thuốc không biết nguyên nhân và triệu chứng bệnh lý, và cũng không biết phương thức chữa bệnh, thì làm sao mong được làm thầy thuốc. Người mù lại dẫn đường cho người mù thì cả hai điều xuống hố, vào bụi. Người xuất gia trước hết phải biết học nghĩa lý và hành trình giới pháp để phát triển trí tuệ và từ tâm. Bên trong đầy đủ trí và đức, bên ngoài phải rõ nguyên nhân và căn cứ đối tượng. Trí năng được như vậy thì Như lai mới hứa khả cho làm bậc mô phạm kẻ hậu học là Như lai trưởng tử

Học giới nầy chủ yếu hướng dẫn chúng Bồ tát làm thầy chúng sanh, trước hết phải mở mang trí tuệ bằng cách học và hiểu thấu đáo nghĩa lý Bát nhã bằng 3 trình tự Bát nhã. 1. Văn tự Bát nhã: Đây là bước đầu mà trong chánh văn giới, gọi là hiểu rõ về 12 thể loại văn kinh mà thông thường gọi là 12 bộ kinh. (Trường hàng, trùng tụng, cô khởi… ) 3 loại đầu là thể văn trong các kinh; 9 loại sau là những điều, những sự việc. 2. Quán chiếu Bát nhã: tức trì Bồ tát giới… 3. Thật tướng Bát nhã: tức giải kỳ nghĩa lý, Phật tánh chi tánh. Ta thấy chỉ có mấy câu trong giới nầy, đã bao quát hết đại tạng giáo nghĩa mà Như lai đã thuyết. Về sau, chư tổ phân giao nghĩa thành 4 môn: Giáo môn, Lý môn, Hạnh môn, Quả môn. Trong đây: - "Thập nhị bộ kinh": Là Giáo môn văn tự Bát nhã. - "Trì Bồ tát giới": Là Hạnh môn: quán chiếu Bát nhã.

- "Giải kỳ nghĩa lý, Phật tánh chi tánh": Là Lý và Quả môn: thuộc Thật tướng Bát nhã. Nương nơi Thật tướng Lý môn, để thiết lập Văn tự Giáo môn; nhờ Văn tự Giáo môn mà khởi quán chiếu Hạnh môn. Nhân quán chiếu Hạnh môn mà thể nhập được Thật tướng Lý quả môn. Nếu chúng ta không hiểu được Văn tự Thánh môn, thì làm sao mà Khởi Quán chiếu Hạnh, Giải tương ưng. Nếu không phải do Phương pháp tu Hạnh giải tương ưng, thì không làm sao thể nhập Thật Tướng Lý Quả. Cho nên sơ học Bát nhã, Bồ tát trước phải học 12 thể loại kinh văn, để khởi Giải tuệ. Giải tuệ tuy đã khởi, nhưng nếu không khởi hạnh tu tập để làm vốn liếng, thì chỉ luống công cho sự giải tuệ mà thôi. Cho nên phải trung giới.

Nhất nhật lục thời trì Bồ tát giới thì phải siêng năng cần mẫn, ngày đêm 6 thời: Đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm, mai, trưa, chiều không nên lười biếng.

Giải kỳ nghĩa lý, Phật tánh chi tánh: Người thọ giới, tuy đã trì tụng Đại thừa kinh luật, nhưng nếu không hiểu ý chí của giới pháp, thì cũng không thể đạt được cứu cánh Phật quả, cho nên đã trì tụng thì phải hiểu thấu đáo nghĩa lý. Giải kỳ nghĩa lý tức rõ tánh chất của Phật tánh, Phật tánh là giác tánh, là cái tự tánh giác ngộ vốn có của hết thảy chúng sanh. Tự tánh ấy nơi thánh không tăng nơi phàm không giảm, nơi thánh không tịnh nơi phàm không uế. Nếu biết tự tánh nầy, vốn không cấu tịnh tăng giảm thì trọn ngày xem kinh, vẫn không thấy có kinh nào để xem, trọn ngày trì giới, vẫn không vướng mắc vào việc trì giới, vẫn không thấy giới điều nào mà trì cả, trọn ngày tham thiền tìm 129 tâm, nhưng không có tâm nào để tìm cả. Xem kinh như thế, trì giới như thế, tham thiền như thế, thì đó là tinh thần thực tập của người dân thiên sư phạm.

Giới luật nhân duyên: Chỉ những nhân duyên khiến Phật chế giới, mối tương quan giữa mỗi học giới. Bồ tát không thông suốt kinh luật, không giải thông được một câu kinh, một bài kệ, không học hiểu 12 loại thể tài kinh văn, không trì tụng Bồ tát giới, cũng không rõ nhân duyên Phật chế giới luật. Như vậy thực đáng hổ thẹn, huống nữa, không thông mà dối nói thông. Như vậy là kẻ đem mình tự dối gạt mình, lại khinh dối người khác, thật đáng hổ thẹn. Nhất là không chút vốn liếng kiến thức Phật pháp mà lại muốn làm thầy người khác, trao giới pháp cho người khác!

Tỷ kheo trì giới: Là để phân biệt không là phải danh tự sa môn, Tỷ kheo bán thế, mà đây là các vị hiền thánh Tăng, có giới hạnh cao minh

Thủ tróc hương lư: Tay bưng lư hương (Niệm hương), lễ bái tụng niệm… là những cử chỉ thực tập của người hành Bồ tát hạnh, trì Bồ tát giới. Những việc nầy là những sự tướng mà hành giả trong những bước đầu tu tập phải có để từ đó khởi hạnh thăng tiến bước hành trì kế tiếp, nhằm đi đến sự phá chấp. Lư hương: là lò đốt hương: 1 trong 18 vật tuỳ thân của Tỷ kheo Bồ tát, có 2 ý nghĩa: Tiêu biểu cho tín căn: Thâm nhập pháp giới, tín là đầu. Tiêu biểu cho tịnh hạnh: Thành tựu viễn mãn ngũ phẩm pháp thân, đầu do hạnh nầy. 18 vật tuỳ thân: Bồ tát giới kinh dạy các vị Bồ tát khi thực tập hạnh đầu, khi đi du hoá các phương, cách xa chỗ ở lối 100 dặm, nên đem theo mình đầy đủ 18 vật nầy: 1. Tích trượng; 2. Thâu rửu mặt + xà phòng; 3. Y; 4. Bình, chai (Nước sạch: Tịnh thuỷ); 5. Bát; 6. Tọa cụ; 7. Dương chi (tăm); 8. Hương lộ; 9. Đãy lọc nước; 10. Khăn tay; 11. Dao con; 12. Hỏa toại (dụng cụ đánh lửa, trên đồi cao để thông báo); 13. Nhiếp tử (cái nhiếp để nhổ râu, nhổ gai, kẹp tóc); 14. Thẵng sàn (giường dây, võng); 15. Kinh; 16. Luật (phạm võng); 17. Tượng Phật; 18. Tượng Bồ tát (Văn thù, Phổ hiền, Di lặc).

Thực hành hạnh Bồ tát: Thực hành hạnh Bồ tát chứ không phải hạnh Thanh văn, chỉ lo tự lợi, không lo lợi tha. Người kia đã thành Bồ tát hạnh, cũng giống như mình vậy, đều là Bồ tát, đều là người chính đáng cả, cùng nhau chuyển pháp 131 lợi sanh. Như vậy, đâu được phép đâm thọc nhau, để mình thủ lợi.

Phóng sanh: Phóng thả sinh vật, không giết hại, cứu hộ: cứu giúp lúc chúng sanh hoạn nạn. Phóng sanh là pháp trì: Không sát sanh là chỉ trì. Mỗi giới đều có 2 phần: Chỉ và tác. Tức chỉ trì và tác trì. Chỉ là ngăn lại, không sát sanh, tức giữ giới sát chỉ trì. Tác là thực hạnh, thực hành phóng sanh (tác trì). Phóng là phóng tính: Cứu là cứu hộ. Không thực hành phóng cứu là Bồ tát đã để đánh mất tâm hạnh từ bi, nên không phóng thả sinh vật, không cứu thoát sinh vật.

Nhất thiết địa thuỷ thị ngã tiên thân: Chúng ta sống, không phải chỉ sống có một đời nầy mà đã có vô số đời kiếp trước. Mà đời nào cũng đều chịu sự tác thành của 4 đại và sinh ra từ cha mẹ chúng ta. Cho nên loài nào cũng là cha mẹ chúng ta, và tứ đại trong thân thể chúng sanh nào cũng thân thể cũ (tiên) của chúng ta. Như vậy xem ra chúng ta và chúng sanh chỉ đồng một thân không sai khác. Địa thuỷ là thân trước của chúng ta: Ngày xưa khi thọ thai, trước hết do 2 yếu tố, xích, bạch, gọi là thuỷ thổ, tức là tinh cha (bạch) và huyết mẹ (xích) hoà hợp kết tụ thành một, đây là giây phút nghiệp thức xâm nhập để tạo thành thân của ta.

Nhất thiết phong hoả vì ngã bản thể: Con người lấy ba yếu tố Thọ, Noãn, Thức làm thể. Ở đây theo kinh Niết bàn: "Thọ": Thọ mạng, mạng sống là hơi thở: Chỉ "Phong". "Noãn": Hơi ấm, nóng: Chỉ "Hỏa". " Thức": Xích bạch (Thủy, Thổ: Huyết mẹ tinh cha): Chỉ "Thức". Như vậy: Địa, Thuỷ tức Thuỷ Thổ; "Xích bạch" Tinh cha huyết mẹ. Địa + Thuỷ = Xích + Bạch = "Thức" Phong + Hoả: Phong: Hơi thở, "Thở" (mạng sống) Hoả: Ấm, nóng: "Noãn" Lấy: Thọ + Noãn + Thức Hoặc: Phong+Hoả+Địa+Thuỷ(xích bạch) Thức Nói rõ hơn, thân ta lấy Thọ, Noãn, Thức làm bản thể. Nếu không có yếu tố nầy, thì sự liên kết của tinh cha huyết mẹ để thành sắc thân tứ đại, ngũ uẩn sẽ không tồn tại. Vì vậy mà nói, phong hoả là gốc gác (là bản thể) của thân chúng ta

Ưng phương tiện cứu hộ: đây là muốn nói dùng tài lực, nhân lực hoặc ái ngũ lực, làm phương tiện cứu hộ. Còn câu tiếp "Thường giáo hoá…" là nói về dùng giáo pháp làm phương tiện cứu hộ chúng sanh. Phương tiện tài vật thì có hạn: Chỉ cứu khổ được cái khổ nhất thời trong đời người. Phương tiện bằng giáo pháp thì vô cùng nên có thể cứu được cái khổ của kiếp sống luân hồi sanh tử.

Nhược phụ mẫu… Đây là thuyết minh về sự cứu hộ chúng sanh… sau khi đã qua đời. Muốn cứu hộ, giúp đỡ cha mẹ, quyến thuộc anh em để làm tròn hiếu đạo, đền ơn đáp 134 nghĩa cho người đã quá cố được siêu thoát thì chỉ nên tụng kinh bái sám, giảng thuyết kinh luật Đại thừa, phóng sanh bố thí giúp đỡ kẻ nghèo để hồi hướng công chứ không nên bày bố rườm rà linh đình mà tạo thêm tội ác cho mình và cả những người quá vãng

Trong học giới 20 dạy phải thực hành phóng sanh và cứu hộ vì từ bi tâm. Cũng dạy ta thực tập nhân duyên quán để biết rằng, tất cả người nam là cha ta; tất cả người nữ là mẹ ta. Trong nhiều kiếp chúng ta đã từng thay nhau làm cha mẹ nhau. Nay có người vì nóng giận mà đánh đập trả thù ta, thì người đó cũng chính là cha mẹ ta mà thôi. Nghĩ quán như vậy, đứa con nào mà lại đem tâm sân hận đánh đập cha mẹ để trả thù ư? Vã lại sân là một tâm sở xấu nhất trong những căn bản phiền não. Nó làm tăng trưởng ác tâm, chướng ngại chánh đạo, trái đạo Bồ đề. Nay Bồ tát phát nguyện độ sanh, lấy từ tâm làm gốc. Nếu khởi tâm sân, thì trái với bản nguyện, bỏ chúng sanh, mất bản tâm từ bi. Vì vậy mà Phật cấm kỵ.

Bất đắc dĩ sân báo sân: Bồ tát hành đạo thì phải "Tâm không cảnh tịch", "Nhân ngã song vong"; Cho nên không được ôm lòng bất nhân bất nghĩa, thù oán.

Kẻ giết hại cha mẹ mình mà không trả thù vì 2 lí do: 1. Có thể nghiệp trước cha mẹ mình đã chưa trả hết. Nay không giải kết cho cha mẹ mà lại gây thêm thì ích gì? 2. Tất cả chúng sanh đều là cha mẹ mình, thì lẽ nào chúng ta giết cha mẹ để trả thù cho cha mẹ, oán kết chồng chất thêm mãi.

Thế gian kẻ gây thù thì phải bị trả thù, mà đức Phật lại dạy không nên báo thù vì lẽ, Bồ tát đạo Đại thừa lấy phương tiện thiện xảo làm cứu cánh, cho nên tất cả mọi Phật sự đều vì sự giáo hoá chúng sanh, đoạn trừ phiền não trói buộc, ra khỏi luân hồi sanh tử tam giới, khiến chúng sanh vĩnh đoạn nguồn gốc sanh tử để giải thoát. Như vậy, làm sao có thể giết lẽ sống để trả thù cho một lẽ sống, làm cho sinh loại đời đời giết hại lẫn nhau không thôi! Lại như chúng ta đã biết, chúng ta và chúng sinh thay nhau làm cha mẹ nhau; các thiện nam tín nữ đều là cha mẹ ta. Nay giết sanh mạng để trả thù cho sanh mạng, tức là đã giết hại đa sanh phụ mẫu để trả thù cho kim sanh phụ mẫu, thì đâu có thuận lẽ đạo

Người xuất gia không được nuôi nô bộc tỳ thiếp, vì lẽ thường phải la lối đánh đập hằng ngày, khởi tâm ác nghiệp: Đánh đập: thân nghiệp. La lối nhục mạ: Khẩu nghiệp. Nóng giận: ý nghiệp.

Nếu chúng ta không chấm dứt được sự báo thù thì làm sao ngăn được tâm thù oán, của người kia? Cho nên ta không báo thù thì tất người kia cũng không khởi tâm giết hại.

Kiêu mạn; Ỷ vào thành quả việc làm của mình mà sanh tâm chấp trước, nghênh ngang không chịu lắng nghe phục thiện. Kiêu là 1 trong 20 tuỳ phiền não, nó thuộc kiểu tuỳ. Mạn: Nhờn, láo khinh thường, không có tâm khiêm tốn; ỷ vào mình, cao ngạo với người. Mạn là 1 trong 5 căn bản phiền não. 2 loại phiền não nầy, làm chướng ngại lớn trên bước đường học đạo của hành giả. Do đó, các thiện công đức không thành tựu được

Sơ thỉ xuất gia, vị hữu sở giải": Muốn nhắc nhở chúng ta rằng, từ khi mới phát tâm xuất gia, xa trần thoát tục, vì đang mới mẻ trong bước đầu, nên kiến thức chưa rộng, đạo lực chưa sâu. Đối với đệ nhất nghĩa đế, với vô ngã, vô pháp… là giáo lý cao sâu chưa hề có chút đỉnh nhận thức. Cho nên, không nên khởi tâm kiêm mạn.

"Tự thị thông minh hữu trí…" Giá trị của sự đi xin ăn thì dòng họ Sakya không ai làm, nhưng dòng họ khất sĩ thì ai cũng phải làm, phải sống. Mà lại "tự ý mình thông minh, có trí để kiêu mạn, nhưng không biết rằng, cái thông minh ấy chỉ là 138 cái sở tri kiến của xuất thế pháp. Tri kiến như thế chỉ là 1 tai nạn trong tám nạn mà Phật Giáo mong thoát khỏi. Ỷ mình có 7 thứ mà giới kinh nầy dạy: 1. Thông minh; 2. Tuổi tác lớn; 3. Học rộng; 4. Sang quí; 5. Dòng họ quyền uy; 6. Phước đức nhiều; 7. Giàu tiền của. Các loại nầy chỉ là thứ tư hửu cao quí nhất của thế tục, chỉ là cỏ rác đờm giải mà Thế Tôn đã dạy, chứ không phải tài sản xuất thế. Ấy thế mà Bồ tát xuất gia lại ỷ vào các thứ tạm bợ ấy mà sanh tâm kiêu mạn, mà không chịu học hỏi kinh luật nơi các vị Pháp sư Đại thừa đã đi trước mình. Như vậy là đã uống phải độc dược, còn thuốc chân giải thoát trước mặt thì lại không chịu uống

Người đến với vị Pháp sư cầu học: Theo Kinh Trì địa, người cầu học với vị Pháp sư là chỉ cần để lãnh hội ý nghĩa sâu xa trong kinh luật mà thôi. Không nên dòm ngó 5 điều sau: 1. Không nên để ý đến vị Pháp sư ấy có phạm giới hay không phạm giới; 2. Hèn hạ hay cao sang hơn mình; 3. Dung mạo đẹp xấu; 4. Lời nói hay dở; 5. Trôi chảy, lưu loát hay không (y pháp bất y nhân). Chuyện kể, Ngài Trừ Cái Chướng: Bạch Phật, Con muốn học 6 chữ "Đại minh Đà La Ni chú", nay biết học với ai, xin Phật chỉ dạy. Đức Phật dạy, ở Ba La Nại, hiện có 1 vị Pháp sư hằng ngày trì tụng 6 chữ ấy. Nhưng rất khó gặp (vị Pháp sư ấy) mà kiến giải của ông sáng như Phật. Người nên đến đó mà thọ giáo. Nhưng người không được sanh tâm kiêu mạn, nghi ngờ mà thối thất tâm Bồ đề . Vì Pháp sư ấy rất nhiều vợ con, rượu chè bê tha, ăn mặc không đứng đắn, mất hết uy nghiêm Trừ Cái Chướng Bồ tát nghe Phật dạy, cùng bạn bè đến cúng dường, lọng đèn đón rướt, yết kiến đảnh lễ cầu pháp, mà không hề khởi tâm bất kính. Ngày xưa là vậy đó. Kinh Viên Giác dạy: Chỉ cầu được chỗ kiến giải chân chính, không nên quán sát hình tướng.

Về kiêu mạn, đã có dịp giải thích. Về tịch thuyết, là nơi cái thấy lệch lạc bất chính, Kiên mạn tịch thuyết tức kiêu mạn bất chính

Toàn bộ giới 23 nầy ta thấy có 2 phần rõ rệt, về việc cầu thọ Bồ tát giới: a. Sau Phật diệt độ, không có vị Pháp sư để cầu giới: từ "Nhược Phật tử… nhi yếu kiến hảo tướng": Ở đây, ta thấy Phật hướng dẫn cho người phát tâm cầu thọ Bồ tát giới với 3 tường hợp: 1. Trường hợp không có Pháp sư để cầu giới: Tự mình đến trước tượng Phật, tượng Bồ tát, tự phát thệ nguyện thọ 141 giới. Thì phải sám hối trong thời gian 7 ngày trước tượng Phật, nếu thấy xuất hiện những điềm tốt, thì tâm nguyện thọ giới của mình đã thành tựu và đắc giới. Nếu vẫn chưa thấy được hảo tướng (điềm lành), thì phải tiếp tục sám hối đến 2 tuần, 3 tuần cho đến 1 năm, cốt là để thấy hảo tướng. Nếu đã thấy hảo tướng là được phép đến trước tượng Phật, Bồ tát để tâm niệm thọ giới. Nếu chưa thấy hảo tướng thì tuy có đến trước hình tượng Phật, Bồ tát mà phát nguyện thọ giới thì cũng không đắc giới pháp. 2. Trường hợp có vị Pháp sư đã thọ giới Bồ tát trước mình trao truyền giới pháp cho. Trường hợp nầy không cần phải có thời gian sám hối để thấy hảo tướng. Mà chỉ cần đến trước vị Pháp sư như vậy mà cầu xin trao Bồ tát giới cho, là đắc giới ngay, tại sao? Đối trước các vị Pháp sư như vậy vì họ là người đã được lớp lớp các vị Pháp sư tương tục truyền thọ cho nhau từ vị nầy đến vị khác, không hề gián đoạn. Hơn nữa, đắc giới một phần mà nhờ tâm chí thành khẩn của giới tử cầu giới lúc đó. 3. Trường hợp ở xa, có Pháp sư nhưng Pháp sư không đủ điều kiện trao giới pháp: Trường hợp nầy người cầu giới được phép đến trước tượng Phật, Bồ tát, tự thệ nguyện, xin thọ giới, nhưng phải được thấy hảo tướng mới đắc giới. Đó là 3 trường hợp, nay trở lại phần 2. b. Có Pháp sư nhưng tâm bất chính: Từ "Nhược Pháp sư tự ỷ giải kinh luật… khinh cấu tội": Pháp sư ỷ tài, kiêu mạn, bất chính, xấu ác, không tích cực tiếp dẫn cho chúng sanh… Pháp sư như vậy không đáng được làm thầy. Trên đây là nội dung tổng quát toàn văn học giới thứ 23, sau đây cần lưu ý thêm vài ý nghĩa căn bản.

Truyền trao Bồ tát giới có 3 nghi: a. Phật tại thế: Mình đích thân đến trước Phật cầu giới, và được Phật đích thân trao giới: gọi là thượng phẩm. b. Phật diệt độ: Trước giới sư đã thọ giới trước mình, để cầu giới và được trao truyền như pháp; gọi là trung phẩm. c. Ở xa xôi, nơi thôn dã, không Pháp sư, tự mình đến trước tượng Phật, Bồ tát phát nguyện thọ giới, nếu có sự thành tâm thấy tướng tốt, gọi là hạ phẩm. * Xưa, ngài Chân Biểu luật sư, có chí cầu giới pháp, thệ nguyện được Phật Di Lặc đích thân truyền giới cho Ngài. Do chí nguyện tha thiết cầu giới nên Ngài lên trên đỉnh cao 1 hòn núi, tìm 1 hang đá vào đó ở, ngày đêm 6 thời sám hối, qua 7 ngày, Ngài thấy đức Địa Tạng hiện thân, cầm tích trượng đứng cạnh khích lệ và tán thán. Ngài lại càng tinh tấn gấp bội. Đến tuần thứ hai, Ngài thấy 1 ác quỉ xô Ngài từ núi cao xuống hang sâu; quỉ hiện nhiều hình dạng quái dị, không hề nao núng mà càng tinh tấn hơn. Đến tuần thứ 3, thấy núi cao hang sâu đều bằng phẳng, đất đá biến thành vàng bạc đá quí, giữa đó có đức Di Lặc xuất hiện, với vô số Bồ tát tuỳ tùng. Di Lặc xoa đầu và bảo thiện tai, thiện tai đại trượng phu, tâm cầu giới như vậy, dù cao như núi Tu Di cũng không bằng. Đức Di Lặc trao y bát, truyền giới cho Ngài và cho pháp hiệu Chân Biểu. * Còn Nam Nhạc Huệ Tư thì mong thấy 42 Vị Phạn Tăng họp và làm pháp kiết ma trao giới Tỳ kheo cho Ngài. * Sa môn Đạo Tấn cầu giới với Đàm Vô Sấm; ngài dạy hãy về sám hối 7 ngày. Hành sám xong Đạo Tấn đến yết kiến thì bị quở trách. Đạo Tấn không phàn nàn gì, lui về kiết thất sám hối ba năm. Một hôm ông trông thấy Phật và Thánh Chúng trao giới cho. Hôm sau, đến để trình cho Đàm Vô Sấm 143 hay về giấc mộng lành nầy. Ông mới đến cách 10 bước thì Đàm Vô Sấm ngạc nhiên đứng dậy đón tiếp và cất tiếng khen rồi dẫn đến trước Phật trao giới cho Sa môn Đạo Tấn.

Kinh luật Phật được ví như thuyền bè đưa chúng ta thoát khỏi bể khổ sanh tử. Nếu không có chiếc thuyền nầy, chúng ta vĩnh viễn không thoát được bế ái sanh tử. Chẳng lẽ nay, đã có kinh luật Phật là một vinh hạnh lớn, thế mà không chịu học tập tu luyện, lại học tập tà kiến tạp luận nhị thừa, ngoại đạo cam chịu sanh tử luân hồi.

Kinh luật Đại thừa: kinh: Tu đa la. Luật tỳ nại da. Kinh luật Đại thừa là chỉ Bồ tát tạng, không phải là Thanh văn tạng. Kinh luật Đại thừa là Đại thừa pháp, dạy làm Phật.

Chánh kiến, chánh tánh, chánh pháp thân: Chánh kiến: Kiến giải về Phật tánh, tức chánh pháp Đại thừa (thuộc "Lý"). Chánh tánh: Là thực hành những đức tánh của Phật tánh (thuộc "Hạnh"). Chánh pháp thân: Thành tựu Phật tánh, thành tựu Pháp thân (thuộc "Quả"). Tóm lại: Chánh kiến; Chánh giải về Phật tánh: "Lý". Chánh tánh: Thực hành các đức hạnh Phật tánh: "Hạnh". Chánh pháp thân: Thành tựu Phật tánh: "Quả"

Tà kiến tiểu thừa ngoại đạo: Tà kiến: Những kiến thức phủ nhận Phật tánh, không có căn bản Phật tánh. Tà kiến như vậy, bao gồm cả nhị thừa, ngoại đạo và sách vở thế tục. Loại sách báo nầy đoạn Phật tánh, nguyên nhân chướng đạo.

A tỳ đàm tạp luận: (Abhidharma): Luận. Chỉ các bài luận nói trong thời kỳ phân chia bộ phái, có sự tranh chấp giữa 2 khuynh hướng Tiểu thừa và Đại thừa, mà không nói ở thời kỳ nguyên thuỷ. Cũng không nói về giới luật Thanh văn mà chúng ta đang chung thân hành trì.

Đầu đề của học giới nầy dịch đúng theo tinh thần nội dung, thì phải: "Phải khôn khéo trong việc nhiếp chúng để không lạm dụng, không gây mâu thuẫn, trong khả năng của các chức vụ giữ gìn, phụng sự Tam bảo". Nếu là vị trụ trì Tam bảo thì phải biết mình biết người, biết pháp biết nhân để khéo điều hoà mọi sinh hoạt của Tăng chúng và giữ gìn của Tam bảo. Không làm được như vậy là không phải Bồ tát chân thực.

Nói Phật diệt độ, là nói đời mạt pháp cách Phật rất xa, nhân tâm mạc trắc. Thời còn Phật không ai dám làm điều bất thiện. Phật còn thì Phật là chủ, Phật diệt thì phải ai nấy đều làm chủ tự mình, không vượt ngoài giới hạn của một người xuất gia, trưởng tử Như lai

Ở đây có 6 chức vụ tất cả: 1. Thuyết pháp chủ: Là vị thay Phật tuyên dương Chánh pháp. 2. Hành pháp chủ: Vị học thông kinh luật, giới đức tinh nghiêm. Học hành vẹn toàn khiến chúng noi gương chung học. 146 3. Tăng phòng chủ: Là vị chủ sự tăng phòng, biết thượng trung hạ toạ, An cư, Tự tứ, Bồ tát, họp chúng và các kiền độ. Là vị tự chủ, Tri sự. Giám tự, Giám viên… coi sóc chùa, chúng. Đây là ở Trung hoa. Ấn độ người lập chùa gọi là chủ, người lớn nhất gọi là Thượng tọa. Khi nào cần việc gì thì họp chúng. - Kiền độ: Dịch ý: Uẩn, tụ, chúng, phân đoạn, phân loại, biên tập, sắp xếp, qui tụ các pháp cùng loại vào một chỗ. (tương đương: Phẩm, tiết). Những nghi thức tác pháp trong sinh hoạt tăng đoàn như: Thọ giới, Bố tát, An cư, Tự tứ… và những điều văn qui định sự sinh hoạt hằng ngày của tăng. Ví dụ: 1.Thọ giới kiền độ, 2.Bố tát kiền độ, 3.An cư kiền độ, 4.Tự tứ kiền độ, 5.Bì cách kiền độ (qui định phép dùng da thú), 6.Dược kiền độ (ăn uống). 4. Giáo hoá chủ; Chủ sự giáo hoá: Thầy dạy cho biết tội phước, để cải thiện đời sống, dạy cho tín kỉnh Tam bảo, ăn chay lễ Phật, nghe pháp… 5. Tọa thiền chủ; Chủ sự tọa thiền: Chủ trì việc thực tập thiền, Tọa thiền, hành thiền, quán thiền. Theo dõi hơi thở, giữ chánh niệm… (để điều phục ma cảnh). 6. Hành lai chủ: Chủ sự công việc ra vào, đến đi. Là vị coi ngó, cắt cử chúng Tăng quân phân phó hội, phó trai tiếp đón tiễn khách Tăng, như vị tri khách. Những vị chủ sự nầy, nắm giử một phần hoặc toàn quyền tài sản của Tam bảo thì phải: Về tư lợi, không được lạm dụng tài sản chung. Về lợi tha, phải hoá giải những mâu thuẫn, gây tranh chấp trong chúng

"Ưng sanh từ tâm…": Đây là lời khuyên, vì sanh tâm từ bi thì sẽ cùng với chúng sanh được an vui. "Thiện hoà đấu tranh", có nghĩa là những mâu thuẫn trong chúng, nếu chưa sanh khởi, thì đừng để phát sinh, sinh khởi rồi phải nỗ lực khôn khéo dập tắt ngay. "Thiện thủ Tam bảo vật", có nghĩa là của cải Tam bảo thường trụ, không lạm dụng thất thoát. Dùng có chừng mực, đúng đắn, có độ lượng, hợp lý. Vật Tam bảo có 3 cách sử dụng: 1. Vật thuộc về Phật, có liên hệ đến Phật, thì chỉ dùng cho Phật (chú tượng, sơn tượng…); Vật thuộc về pháp, chỉ dùng cho pháp (in kinh, sách, tu bổ kinh sách, ấn tống kinh sách); Vật thuộc về Tăng, chỉ sử dụng cho Tăng sự (giúp đỡ cho Tăng học hành, phương tiện sinh hoạt hằng ngày của Tăng, tứ sự cúng dường…); 2. Đây là của cải Tam bảo, phải giữ gìn, không được lấy làm của mình, riêng dùng cho mình, cho gia đình mình và mặc lòng tiêu xài; 3. Của cải Tam bảo phải giữ gìn như chính giữ gìn pháp tài của mình, không để "hoặc" và "nghiệp" xâm phạm phá hoại.

Đây là dạy về một trong sáu hoà kỉnh, lợi hòa đồng quân. Tăng phải đầy đủ đức lục hòa, thiếu một trong 6 đức hòa kỉnh nầy thì toàn bộ Tăng thể đều mất, không còn là Tăng nữa. Vì tánh cách quan trọng như vậy cho nên đức Phật dạy chư Tăng không được riêng thọ lợi dưỡng, mà phải đồng thọ

Trong chánh văn "Quốc vương trạch xá": Các quốc gia nào Phật giáo là quốc giáo, các vua, quan chức luôn luôn lập ra nhiều nhà cửa ở khắp nơi để làm chỗ nghỉ chân tu sĩ 149 hành khất và khách bộ hành nghỉ ngơi chốc lát, nhất là ở Ấn độ, xứ nóng bức. "Đại hội" là chỉ nơi có hội lễ lớn tập phước, trai tăng, bố thí, giúp đỡ bạn nghèo.

"Ưng mãi tự thân": Sử dụng chất xám, đem thân làm mướn, đem tài năng sức lực, tư tưởng của chính mình ra mà kiếm tiền để cúng dường, giúp đỡ, cung cấp vật dụng. "Cát tự thân nhục" để bố thí chúng sinh, là nói với tại gia Bồ tát, còn đối với người xuất gia là nói giả sử, để tự xét mình với các giá trị tinh thần mà người xuất gia phải có, thịt tự thân mà chẳng còn coi ra gì huống nữa là vật chất của cải bèo bọt của thế tục. Nói vậy là đề cao việc trọng nễ khách Tăng

"Ưng thứ đệ sai": Tăng chúng thì đông đảo, còn thí chủ thì nhà chật, của ít, không thể thỉnh một lần hết thảy Tăng đến một chỗ. Do đó vị chủ sự Tăng phải cắt đặt sai thỉnh ngày nầy số nầy ngày mai số khác, có khách Tăng thì phải quan tâm sai thỉnh, không được thiên vị mất hòa khí. Trừ khi vị khách Tăng ấy và nhà thí chủ không tương ưng nhau. Kinh ngạ quỉ vấn Mục Liên dạy: Ngạ quỉ hỏi Mục Liên: Suốt ngày tôi đói khổ, tìm đến nhà xí kiếm ăn, lại bị đại lực quỉ đánh lén đầu không cho kiếm ăn, là vì sao? Mục Liên trả lời: Vì kiếp trước làm chức chủ sự Tăng mà lẩn tiếc, không cúng dường chăm sóc khách Tăng. Thí chủ cúng dường không chia cho khách Tăng. Đàn việt cúng chúng mà không quân phân cho chúng, để riêng dùng nên tội lớn phải chịu.

Thí chủ thỉnh Tăng cúng dường, vị chủ sự không sai khách Tăng đi thọ thỉnh, thì cuộc phó hội ấy, có bao nhiêu đồ vật và tuỳ giá trị đồ vật đó mà luận tội chủ sự nặng hoặc nhẹ, cho nên gọi là vô lượng tội.

Dự súc sinh vô dị. Phi Sa môn. Phi thích chủng tánh: Không khác gì súc sanh. Không phải là Sa môn. Không phải con chủng tánh Thích Ca. Không có lời quở trách nào nặng hơn. Vị chủ Tăng sự mà: Không niềm nở đón tiếp khách Tăng; không mời khách Tăng đi thọ thỉnh; không chia phần lợi dưỡng cho khách Tăng; chỉ riêng mình đi thọ thỉnh… làm như vậy: Không hợp tình người, trái lời Phật dạy, phi nhân loại nên "Dự súc sanh vô dị". Trong đạo không hợp Tăng thể, trái lời Phật dạy, hoàn toàn đánh mất tinh thần lục hoà, cho nên gọi là "Phi Sa môn". Trên không hợp tâm Phật, không biết tôn sư trọng đạo, cho nên gọi là "Phi thích chủng tánh".

Thọ biệt thỉnh là nhận mời trai tăng riêng, nhận cúng dường riêng, chứ không lợi hoà đồng quân cho chư Tăng; nhất là không chia xẻ cùng khách Tăng. Cho nên thọ biệt thỉnh là phá pháp lục hoà nên Phật răn cấm để giữ hòa hợp Tăng, không bị tan rã.

Biệt thỉnh: Nôm na mời riêng, mời cúng dường riêng 1 vài người mà không thông qua pháp thứ đệ sai của chúng Tăng; ý nói ưa ai mời nấy, cả thí chủ mời và thành viên Tăng nhận lời đều sai trái tăng, pháp. Cho nên học giới 27 nầy và học giới 28 sau cấm thọ biệt thỉnh và cấm biệt thỉnh. Thí chủ thỉnh và Tăng thọ dưỡng đều phải thông qua pháp thứ đệ của Tăng pháp mới có ích lợi cho cả hai. Trong trường hợp có khách Tăng, vị chủ sự Tăng tại trú xứ, có bổn phận hỏi han để sắp xếp sai thỉnh, bất luận vị khách Tăng ấy lưu lại lâu hay mau. Thí chủ muốn cung thỉnh Tăng, thì đến chùa hỏi vị chủ sự Tăng trình bày ý muốn, chủ sự Tăng theo đó mà thỉnh tuần tự. Thí chủ muốn thỉnh mười phương Tăng, thì chư Tăng đi ít hay đi nhiều đều là đại diện 10 phương Tăng. Do đó thí chủ có phước lớn, mà chư Tăng cũng như pháp.

Đây là giới điều răn các thí chủ không nên tự ý cung thỉnh Tăng riêng lẻ không đúng pháp. Học giới nầy từ học giới 27 ở trên mà có. Nghĩa là người nhận lời mời (thọ thỉnh) đã không nhận riêng; thì thí chủ cung thỉnh cũng không nên thỉnh riêng, kinh Bát Nhã nói: "Bất trú tướng bố thí, kỳ phước đức đẳng như hư không, trú tướng bố thí, tắc hoạch phước hữu hạn". Vì vậy, đức Phật chế định giới nầy.

Xuất gia Bồ tát: là người thế phát nhiễm y, thọ đại giới và Bồ tát tâm địa giới; còn người tại gia Bồ tát chỉ thọ 6 giới trọng và 28 giới khinh.

Trong chánh văn là "Đàn việt": Đàn việt là danh từ chỉ người cúng thí. Đàn là đàn na, dịch là hảo thí, người ưa làm việc bố thí để mong vượt khỏi những tâm lý tham lam bỏn xẻn trong thế gian.

Có người phát nguyện độ sanh. Hoặc muốn cầu gia đạo bình an. Hoặc cầu đạo nghe pháp. Hoặc cầu siêu thoát sinh cõi trời, người. Hoặc cầu sanh cõi Phật… Tất cả mọi sở nguyện sở cầu đều nên hướng về Tam bảo mà cầu, vì Tam bảo là thửa ruộng tốt nhất, từ đó sanh trưởng những thiện pháp. Ở đây chư Tăng sẽ hướng dẫn thí chủ như pháp thực hiện.

Tại sao biệt thỉnh, dù thỉnh được 500 vị Thánh tăng, không bằng thứ đệ Thỉnh, dù chỉ được một phàm Tăng? Vì không như Tăng pháp thứ đệ như Phật dạy, biệt thỉnh có thể đưa đến phá lục hoà. Biệt thỉnh thì tâm trú trước, thiên ái. Biệt thỉnh là pháp ngoại đạo. Trong phật giáo không có tâm phân biệt lựa chọn, không có tâm trước tướng cầu mong. Hơn nữa trong Phật giáo từ những đức Phật trước đến nay không có pháp biệt thỉnh. Biệt thỉnh cầu nguyện là không hợp hạnh hiếu đạo. Vì trên, trái lời dạy của bảy đức Phật. Giữa, trái với tâm bình đẳng, võ tướng. Dưới, chúng sanh mất lợi ích.

Bảy đức Phật: Tức quá khứ Thất Phật: Kinh "Tam kiếp tam Thiên Phật danh" kể: 1. Quá khứ trang nghiêm kiếp: có 1000 Phật. 3 đức Phật cuối cùng là: 998: Phật Tỳ Ba Thi. 999: Phật Thi Khí. 100: Phật Tỳ Xá Phù. 2. Hiện tại Hiền kiếp: có 1000 đức Phật. 4 đức Phật đã thành chánh giác là: 0001: Phật Câu Lưu tôn. 0002: Phật Câu Na Hàm Mâu Ni. 0003: Phật Ca Diếp. 154 0004: Phật Thích Ca Mâu Ni. (Đây là thất Phật) 0005: Phật Di Lặc (Sẽ thành Phật) …1000 sẽ là Phật Lâu Chí.(Phật cuối cùng hiện tại hiền kiếp) 3. Vị lai Tinh Tú kiếp: Có 1000 đức Phật. 0001: Phật Nguyệt Quang… 1000: Phật Tu Di Tướng.

"Tà mạng tự hoạt": Tà mạng là sự sinh sống không chân chánh, thiếu nhân cách, thiếu từ tâm, trái giới luật Phật chế. Trái với tà mạng là chánh mạng. Sự sinh sống chân 155 chánh. Tự hoạt: Đời sống chỉ nghĩ đến mình, trái với tự hoạt là vị nhân. Tà mạng tự hoạt, đời sống sinh kế không chân chánh và chỉ để lợi mình. Phật tử, Bồ tát, Tỷ kheo nên lấy pháp khất thực mà sinh sống. Xin giáo pháp, xin cơm đàn na để nuôi sống đời sống phạm hạnh thanh tịnh chân chánh, chứ không thể nuôi sống sắc thân bằng những sinh hoạt không chân chính, gọi là tà mạng. Các sinh hoạt tà mạng thì nhiều, nhưng tóm tắt thì có 8 lối như được kể trong học giới nầy: 1. Buôn bán nam nữ sắc. Việc làm nầy làm ly tán cốt nhục, đồi phong bại tục… Đạo hay đời đều không được phép. 2. Tự tay làm lấy thức ăn: Như xay, giả, sàng… Phật dạy pháp thực của Tỷ kheo là nhờ người tịnh nhân trao, mình nhận rồi mới được phép ăn. Không cho Tỷ kheo tự mình tìm kế mưu sinh, mất oai nghi, tăng trưởng lòng tham. (Điều nầy để riêng cho xuất gia). 3. Xem tướng đàn ông đàn bà. "Chiêm": chiếm, tự tiện chiếm đoạt cái phước cái hoạ của người, không phải sở hành của Sa môn. 4. Giải, đoán điềm mộng đã thấy: Tức đoán việc lành việc dữ cho người, đây cũng không phải việc làm của Sa môn. 5. Đoán thai nam nữ: Đoán mò cho người mang thai, con trai hay bé gái. Cũng không việc làm chân chánh của Tỷ kheo, lại sinh tâm khởi nhiễm tâm. 6. Chú thuật, nghề nghiệp tiểu xảo: Chú là dùng các thần chú để đuổi tà xua ma quỉ, thu nhiếp hồn phách của người. Thuật là các loại huyễn thuật, huyễn sự để mê hoặc người. 156 Công xảo: Công nghệ tinh xảo. Đây cũng không phải việc làm chính đáng của Sa môn. 7. Điều Ưng: Điều luyện (luyện tập) các loài chim muông để săn bắn như chim Ưng, chó săn… để đánh bắt sinh mạng người vật. Những việc nầy đạo tục điều cấm. 8. Chế độc dược: Độc dược có vô số thứ, ở đây chỉ nêu 3 loại: a. Hoà trộn chế biến các loại nộc rắn độc để hại người, hại vật. b. Hòa chế sanh kim, sanh ngân độc, vì vàng sống, bạc sống (chưa qua chế biến) tính chất nó rất độc, có thể giết hại người vật. c. Hòa chế độc của sâu cổ trùng để giết hại sinh mạng người vật

Ác tâm vị lợi: vì ác tâm chứ không phải thiện tâm vì đạo. Vì tư lợi cho mình, chứ không phải vì cứu giúp cái khổ của chúng sanh

Trong chánh văn là "Cổ độc": Là độc của loài "Sâu cổ". Bắt 100 con hoặc 1000 con sâu cổ nầy, nhốt chung vào một cái hộp, để chúng ăn lẫn nhau. Con nào được sống sót gọi là cổ. Dùng phân con cổ nầy, hoặc bắt nó tán nhỏ ra làm độc dược. Người bị độc sâu cổ nầy, phát điên hoặc bị bệnh cổ trướng. Bắt 100 hoặc 1000 con nhốt chung lấy phân của những con còn lại làm độc dược, gọi là "Cổ độc". Việc làm nầy bất cứ đạo hay đời đều bị cấm kỵ.

"Hảo thời": Thời gian tốt, thời gian tu tập, hành thiền bái sám… phải trân trọng, không nên lãng phí, trôi qua. Thời gian thấm thoát qua mau, không nên lười biếng, huồng qua. Nhất là trân trọng quí kính các ngày lục trai (14,15,23,29,30,1). Tam nguyệt trì trai (1,5,9) và các ngày vía Phật, Bồ tát. Trong những ngày nầy, chúng ta thực hiện 1 pháp hành nào đó để tạo công phu cho tự thân, chẳng hạn tụng 1 bộ kinh, tọa thiền, bố thí, phóng sanh… Ta phải biết quí trọng thời giờ, nhất là những tưởng đến sự vô thường, để tăng cường trai tịnh… Vì đây là những ngày quí nhất. 158 Hơn nữa, những ngày, tháng, năm trai tịnh nầy, là những thời gian mà các vị Thiên vương tuần tra các việc thiện ác phước báo, nếu không có tâm kính trọng sẽ thất lợi.

Dĩ ác tâm…: Vì ác tâm nên huỷ báng Tam bảo, mà bên ngoài thì giả bộ thiết tha cung kính. Tâm ấy không phải là tâm Bồ tát, tâm từ bi hiếu thuận tu hành của Bồ tát xuất gia. Miệng thì nói "Không" mà làm thì "Có", không những thân mà còn miệng thì huỷ báng Tam bảo. Tâm bất chính thì thân không đoan; thân không đoan nên trăm việc không thật.

Kinh Lý bạch y: Sửa sang sắp đặt công việc nhà của người thế tục. Làm quản gia, chủ trì, cai quản cho một gia đình cư sĩ. Bạch y, người áo trắng, chỉ người cư sĩ tại gia. Đây không phải là một việc làm của tỷ kheo. Tham gia, gánh vác, sửa sang, sắp đặt của nhà cư sĩ, dễ dàng đưa đến tiếng tăm không tốt cho người xuất gia. Để dành thời gian nầy cho việc trau dồi tam vô lậu học để giải thoát. Nhất là xen vào các công việc nhà thế tục như mai mối nam nữ, chạy mối đưa đường dẫn lối cho trai gái… không hề dính gì đến sự nghiệp giải thoát của người xuất gia.

Lục trai nhật,…:Kinh tử Thiên vương chép: Chư thiên có bổn phận trong các ngày trai là quan sát các việc thiện, ác của nhân gian. Mỗi vị trời, trấn giữ 1 cõi và quan sát các việc thiện ác. Từ 8-23 hàng tháng: Là thời của các sứ thần quan sát ghi chép các việc thiện ác của nhân gian: 14 và 29: Sai các Thiên tử đi tuần hành. 15 và 30: Tứ Thiên vương đích thân quan sát. 28: Sai nhật nguyệt, ngũ tinh, các vì sao nầy xuống nhân gian quan sát lẽ thiện ác về trình lại các thiên Đế thích, Tứ 159 thiên vương. Khi chết, mới mở sổ ra xem và tuỳ tội phước mà xử trị.

Tam nguyệt trai: Cũng theo kinh Tứ Thiên Vương, ba tháng trai trong năm (1,5.9), gọi là Tam thiên nguyệt: là 3 tháng hành, thuộc của thiên Đế thích tuần tra. Thiên Đế thích dùng gương sáng soi các cõi để thấy rõ các việc thiện ác của chúng sanh hiện lên trong gương. Gương nầy để lại trong cung điện của Thiên Đế Thích. Hàng năm được chiếu như sau: Tháng 1: Chiếu Nam Thiền Bộ châu. Tháng 2: Tây Ngưu Hoá châu. Tháng 3: Bắc Cu Lô châu. Tháng 4: Đông Thắng Thần châu. Tháng 5: Nam Thiềm Bộ châu. Tháng 6: Tây Ngưu Hoá châu. Tháng 7: Bắc Cu Lô châu. Tháng 8: Đông Thắng Thần châu. Tháng 9: Nam Thiềm Bộ châu. Tháng 10: Tây Ngưa Hóa châu. Tháng 11: Bắc Cu Lô châu. Tháng 12: Đông Thắng Thần châu. Như vậy mỗi năm, bức gương nầy chiếu soi cõi Nam Thiền Bộ châu của chúng ta 3 lần, các việc thiện ác của chúng sanh. Phàm những động tâm cử niệm thiện ác của chúng ta đều được chiếu hiện rõ ràng trong gương. Cho nên Phật tử trong những tháng nầy nên trai giới, phóng sanh, tác thiện, bố thi, làm phước… Đã không làm mà còn sát sanh, trộm cắp, phá trai, phạm giới, làm tổn hại phước đức của người, của mình. Kết thúc mười học giới thứ 3: Tổng kết văn 10 giới trước. Khuyên răn, nên thời thời, khắc khắc, tâm tâm niệm, hành trì tu tập học giới nầy, không được lơ là lãng quên

Bồ tát có phận sự hộ trì Tam bảo, cứu hộ chúng sanh. Nếu thấy Tam bảo lâm nạn mà không cấp tốc cứu hộ, thì Tam bảo bị suy vong và chúng sanh nương vào đâu mà tu tâm hành thiện, tức mất ruộng phước hạt giống, không biết gieo vào đâu

Phật diệt hậu: Phật còn tại thế thì hiếm có việc nầy, chỉ sau Phật diệt độ mới có những việc thất từ bi tâm

Ngoại đạo: Là những người chấp nhiều thứ tà kiến, trái với chánh kiến, chánh giải. Ác nhân: Là những người đoạn tuệ mạng Phật. Hai hạng người nầy luôn luôn tranh chấp với Phật, với Tăng, trộm vật Tam bảo

Kinh Luật… Kinh để khai tâm mở tánh để chứng đắc lẽ chân thường. Luật để ngăn ngừa tam nghiệp, làm thanh tịnh sáu căn thành tựu giải thoát, nở nào đem bán. Bán kinh luật là huỷ diệt pháp bảo. Bán đồ thờ, hình tượng cha mẹ, tượng Phật, tượng Bồ tát. Phật là đại từ phụ, Bồ tát đại từ mẫu, năng dự chúng sanh lạc, năng bạt chúng sanh khổ… Đáng để cung kính cúng dường lẽ nào thấy bán mà không động từ tâm. Nếu bán và thấy bán mà không tìm phương tiện chuộc lại là phá huỷ Phật bảo. Tăng Ni là người làm ruộng phước cho nhân sinh, là trụ thế Tăng bảo, ép bán, áp chế là phá huỷ Tăng bảo. Tóm lại, tượng Phật, tượng Bồ tát, kinh luật, dụng cụ thờ cúng, Tỷ kheo Tăng ni, Bồ tát phát tâm… là tổng thể đạo lực tứ chúng của Phật pháp, đem ra buôn bán, trộm cắp là một trọng tội đối với Tam bảo.

Trước tình trạng đó, Bồ tát tìm phương tiện cứu giúp, bằng cách khuyến hóa xin tài vật để chuộc lại: 162 Tượng Phật, Bồ tát: Để như pháp cúng dường, khiến mọi người thấy vậy mà phát tâm nương tựa, được phước, diệt tội. Kinh luật: Để pháp luân tồn tại, và lưu chuyển trong thế gian, nhờ đó chuyển mê khai ngộ. Tỷ kheo, Tỷ kheo ni: Để khiến họ ly khổ nạn, tiếp tục an ổn hành hoá. Đó là phận sự hộ trì Tam bảo, là thực hành Bồ tát đạo. Nếu không là Bồ tát không như pháp hành đạo.

Dao, gậy, cung tên… Là những khí giới mang ác tính, làm tổn thương sinh mạng, khởi ác tâm

Cân non, đấu nhỏ… Tổn hại của cải vật chất kiếm sống của chúng sanh, nhất là trong các sinh kế buôn bán giao dịch.

Cậy thế tước đoạt tài vật: Thương tổn từ tâm của Bồ tát, tổn hại tài sản của chúng sanh, gián tiếp giết hại chúng sanh.

Cậy quyền uy thế lực trói buộc giam cầm người: Là việc làm của kẻ cầm quyền, tổn hại nhân thể người khác, tổn thương từ tâm của Bồ tát, phá hoại sự nghiệp, thành quả của người khác đều không phải là tâm của người xuất gia

Mèo, Chồn, Hổ, Lang, Sói…Là những loài ăn thịt các loài khác, tổn thương tâm từ bi, thương tổn sinh mạng chúng sanh, Bồ tát không được làm.

Trong chánh văn là "Tà nghiệp giác quán". "Tà nghiệp" là trái lại với chánh nghiệp. "Giác quán". Giác, là sáng suốt, không phải mê, quán là quán sát. Thể của giác thì vốn không có tà chánh. Sở dĩ có tà có chánh là do quán sát. Giác quán phân biệt tư duy. Trong quán sát: Nếu bị vật lay chuyển thì gọi tà nghiệp giác quán. Nếu không bị vật lay chuyển thì gọi chánh nghiệp giác quán. Sở dĩ có giới thứ 33 nầy là do sợ sơ tâm của Bồ tát chưa vững, sự quán chiếu chưa thuần thục.

"Quán nhất thiết nam nữ đẳng đấu": Là nói về sự tướng của tà nghiệp giác quán. "Quán" là chủ thể năng quán; "Nhất thiết nam nữ đẳng"… Là cảnh đối tượng sở quán: Nam nữ vui chơi nhảy múa, hoặc nam nữ giận nhau, đấu võ… Hoặc quân đội đánh nhau

"Kiếp tặc đẳng đấu": Kẻ đạo tặc tranh đoạt nhau tài sản cướp được. Tất cả các điều (2) (3) đều có quan hệ đến nhãn căn (con mắt xem), làm tâm động. Đây chính là để can ngăn nhãn quan cốt ngăn ngừa tâm vọng động, tâm không bị cảnh làm lay động. Muốn cho nhãn căn được thanh tịnh, thì tâm cũng tịnh thân. Vì thế đức Phật luôn dạy chúng ta hãy luôn cộng chiến với ma ngũ ấm là vậy.

Không được nghe các loại âm thanh: Thổi, đánh… Trên đây vừa nói đến gia đình họ mắt; Nay nói đến gia đình họ tai. Gia đình họ mắt, không được tà quán, thì gia đình họ tai không được tà thính. Nhờ đó mà nhỉ căn được thanh tịnh, không bị vật tiếm đoạt sai sử

Về ca vũ: 1. Bối: Loa thổi, Con ốc, dùng vỏ ốc làm kèn, tù và… thổi lên để tấu nhạc; 2. Giác: Sừng, mỏ sừng, có nơi dịch là còi sừng, tù và làm bằng sừng trâu, mõ bằng sừng trâu. Quân đội dùng còi bằng sừng làm còi lệnh, rúc lên làm cho ngựa đối phương hoản sợ mà chạy loạn. (Rợ Hồ dùng còi sừng thổi lên làm cho ngựa Trung Quốc kinh hoảng); 3. Cầm: Đàn cầm, còn gọi là nhãn cầm. Đây là một loại nhạc cụ. Xưa có 5 giây, nay 7 giây dài 3m6; 4. Sắt: Đàn sắt, xưa có 50 giây, nay 25 giây. Do nhạc sĩ Bào Hy sáng chế; 5. Tranh: Đàn tranh, Có 15 giây, do Mọng Điềm sáng chế; 6. Địch: Ống sáo, ống tiêu, làm bằng ống tre có 7 lỗ, thổi dọc gọi là tiêu, thổi ngang gọi là địch; 7. Không hầu: Đàn không hầu, một loại nhạc khí có 24 giây. Giống đàn cầm, đàn sắt nhưng nhỏ hơn, do Sư Duyên sáng chế. Đây là 7 loại nhạc khí. Âm thanh do nhạc khí mà có. Ngoài ra còn có "Ca khiếu kỷ nhạc": Là tiếng hát lời ca là âm thanh từ con người phát ra. Hễ vào tai thì cũng làm cho tâm vọng động. Nên không được nghe ngóng

Về cờ bạc: Xư bồ Vi Kỳ: Cũng chính là để cho thân căn được thanh tịnh; 1. Xư bồ: Xư là cây Xư, một thứ cây gỗ vô dụng. Người bất tài vô tướng không dùng được vào việc gì cả gọi là xư tài. Xư bồ: Là đánh xư bồ, là tên gọi một loại cờ bạc ngày xưa ở Trung Quốc. Còn gọi là đánh ngũ mộc; 2. Vi kỳ: Cờ vây, cờ dịch, tục truyền do vua Nghiêu chế; 3.Ba la là tiếng Ấn, Tắc hý là tiếng Hoa. Một trò chơi dùng hoa ngữ và Ấn ngữ ghép chung làm một. Một trò chơi làm cho đối phương bí lối đi nên phải thua. Nay gọi là cờ tướng; 4. Đạn kỳ: Cờ đạn, vật tròn, viên đạn tròn chọi vào lỗ, chọi vào nhau (bi da); 5. Lục bát: Cờ lục bát. Cờ song lục. Hai phía đất, 2 phe, vùng đất bên nầy vùng đất bên kia; 6. Phách cúc: Đá cầu, bóng, đá 166 banh; 7. Trịch thạch: Nay là đầu Hồ. Hồ là Bình đựng, rượu. Đầu là gieo, ném, đôi. Đầu Hồ là một trò chơi, lấy những que nhỏ, vật nhỏ ném vào một cái bình, ai ném vào bình được nhiều là người thắng cuộc. Xưa ném bằng đá, nay bằng que; 8. Khiên đạo, bát đạo: Chướng ngại vật, tấn thoái lưỡng nan, để đua ngựa; 9. Hành thành: Trên một thành cao, đi hoặc chạy trên đó, ai không bị té là thắng cuộc, cũng chỉ là cờ bạc

Bói toán: 1. Trảo cảnh: Dùng thuốc đã được chú thuật, bôi lên móng tay, bóng loáng như gương soi, để đoán điềm tốt xấu hiện ra trên đó. Hoặc bôi lên gương, lên vách tường cũng vậy. Người Trung Hoa gọi là phép bói ngời sáng; 2. Thi thảo: Cỏ thi, lá nhỏ, dài, có từng kẻ nhỏ. Cỏ thì mọc trên mộ vua Văn Vương. Một bụi có cả trăm nhánh. Bông nhỏ giống hoa Kim cúc. Xưa dùng để bói, gọi là bói thi, bói dịch; 3. Dương chi: Cành dương. Bói bằng cành dương liễu. Vị thần ghé bên tai người mách bảo điềm phúc họa tốt xấu cho người biết; 4. Bát bồn: Tức chén bát, kiểu bói bằng nước đựng trong chén bát; 5. Độc lâu: Cái đầu lâu, không nơi nương tựa. Dùng đầu lâu chú nguyện vào cho linh rồi nghiêng tai nghe mách thầm về việc tốt xấu; 6. Bốc: Bói bằng mai rùa; 7. Phệ hoặc thệ: Bói toán bằng cỏ thi. Dùng chung ba loại: Ca vũ. Cờ bạc. Bói toán cho dễ nhớ

Xưa tiền thân Xá Lợi Phất hành Bồ tát hạnh, gặp một bà La môn, năn nỉ xin con mắt của Xá Lợi Phất. Xá Lợi Phất bảo: Mắt ở trong thân tôi, nên mới sử dụng được, nếu rời khỏi thân tôi thì mắt hết tác dụng, ông xin làm gì? Vị Ba La Môn bảo, người tu Bồ tát hạnh, ai xin gì cho nấy, hà tất phải nói dùng được hay không dùng được! Bấy giờ Xá Lợi Phất, móc mắt đưa cho ông. Ông đưa lên mũi ngửi và nói: Thứ thịt sống nầy tanh hôi, không dùng làm gì được, rồi nhổ nước bọt và bỏ đi. Xá Lợi Phất thầm cảm, hành Bồ tát hạnh thật là khó! Chỉ trong một niệm mà bỏ giới, thối đọa làm Thanh văn đến hai mươi tiểu kiếp. Vì vậy, mà Phật răn cấm giới nầy.

Đọc tụng giới pháp: Ở đây không những đọc tụng Bồ tát giới, mà nói tắt là thực tập đầy đủ năm hạnh: 1. Thọ trì; 2. Đọc tụng (tụng giới mỗi nửa tháng); 3. Chánh ức niệm (luôn không quên); 4. Giải nghĩa Thú (hiểu ý nghĩa giới tướng); 5. Như thuyết hành (hành trì).

Phù nang: Dụng cụ vượt biển (phao nổi). Xưa có một thương gia, cầm phù nang vượt biển, giữa biển gặp một con quỉ la sát, theo xin chiếc nang. Thương nhân không cho, La sát năn nỉ xin 1/2 cái, cũng không được lại xin 1/4, thương nhân vẫn không thoả mãn. Vì sao? Vì mạng sống người thương nhân là ở chiếc phù nang ấy. Phù nang bị phá rách thủng thì bến bờ không vào được, mạng sống đe dọa. Người xuất gia đối với giới pháp cũng vậy. Giới luật là dụng cụ để vượt biển sanh tử. Giới bị rách, bị thủng thì biển sanh tử không vượt qua được

Thảo hệ Tỷ Kheo: Vị Tỷ kheo bị trói bằng ngọn cỏ, để chỉ tâm từ bi của vị Tỷ kheo trì giới Phật (không được bứt cỏ, không làm tổn thương cỏ cây). Chuyện kể, có các vị Tỷ kheo đi qua một khu rừng vắng, bị bọn cướp lấy hết y phục, bình bát tư cụ tuỳ thân. Họ sợ vị Tỷ kheo tố cáo, nên định tâm giết hại. Nhưng trong nhóm họ có người ngăn không cho giết, vì biết các vị Tỷ kheo giữ giới không bức cỏ non, không dẫm lên cỏ cây nên bàn nhau đem các vị Tỷ kheo buộc vào một bụi cỏ, rồi bỏ đi. Các vị Tỷ kheo không dám cử động, sợ cỏ bị tổn thương, bị chết, nên cam chịu ngồi yên. Thế là bọn cướp thắng trận. Sau nhiều tiếng đồng hồ, may các vị Tỷ kheo gặp được đoàn người đi buôn giúp mở trói cho các vị Tỷ kheo. Các vị có thể đặt câu hỏi, đây là câu chuyện của Nam tông, sao lại dẫn lại trong kinh điển Đại thừa? Xin thưa. Tiểu thừa Thanh văn không trông cầu làm Phật mà còn giữ gìn giới pháp kiên trì như vậy, huống nữa là Đại thừa kiêm lợi tha.

Nguyện: Nguyện thì có vô lượng, nhưng ở học giới nầy thì bao gồm 10 nguyện: 1. Hiếu thuận với cha mẹ; 2. Nguyện được gần gũi thấy có đức hạnh; 3. Nguyện cầu được gần gũi với bạn hiền đồng học; 4. Nguyện cầu được hiểu rõ Đại thừa kinh luật' 5. Nguyện cầu được tu tập mười tâm phát thú (Trú); 6. Nguyện cầu được tu tập mười tâm trưởng dưỡng (Hạnh); 7. Nguyện cầu được mười tâm Kim cang (Hướng); 8. Nguyện cầu được tu tập mười địa (Thánh vị); 9. Nguyện cầu được như pháp tu hành, khai giải Phật thừa; 10. Nguyện cầu được kiên trì giới luật. Cha mẹ có công sinh dưỡng, sư Tăng có đức giáo giới thì tất nhiên phải hiếu thuận mà không dám trái. Vậy thì tại sao 170 phải phát nguyện? Là bởi vì, Tiểu thừa giới, Tỷ kheo vì đạo, đối với cha mẹ, nếu chưa thể chấm dứt được bổn phận phải phụng dưỡng, nên Tỷ kheo xin ăn phải chia xẻ cho cha mẹ phần nửa. Tuy là hiếu, nhưng như vậy không phải lớn lao lắm. Nay trong giới pháp Đại thừa, Tỷ kheo Bồ tát xem chúng sanh như cha mẹ mình. Nếu không phát nguyện hiếu thuận thì e không kịp với tinh thần Thanh văn, tâm không thường, không cùng khắp, nên phải phát nguyện. Thầy thì có Đại thừa, Tiểu thừa: chánh kiến tà kiến: Có giải không hạnh, có hạnh không giải… Sai thù. Ở đây cầu thầy tốt là cầu vị thầy chánh tri chánh kiến và hạnh giải kiêm toàn, đạo phong đĩnh đạc. Ở trên nói sư Tăng là nói về sự cung kính thừa sự. Ở đây nói hảo sư là nói về phương diện minh sư cầu đạo.

Toàn bộ học giới nầy, tóm thâu trong bốn loại thệ nguyện như sau: 1. Thề không có những hành động phi phạm: Phi phạm hạnh chỉ có 1 lời thệ duy nhất và vấn đề dục tính dễ làm hành giả phá giới nên đề cập đến trước. 2. Thề không dối thọ cúng dường: Có 6 loại vì nhu cầu vật chất ăn uống cũng dễ làm ta phá giới: 1. Thề không thọ dụng y phục, nếu tâm phá giới; 2. Thề không thọ dụng thức ăn uống, nếu tâm phá giới; 3. Thề không thọ dụng giường nằm chỗ ngồi, nếu tâm phá giới; 4. Thề không thọ dụng thuốc men, 173 nếu tâm phá giới; 5. Thề không thọ dụng phòng ốc nhà cửa, đất đai, ruộng vườn, nếu tâm phá giới; 6. Thề không thọ dụng sự lễ bái, nếu tâm phá giới, vì thọ dụng lễ bái là phước của chủ, mà tội của Tăng. 3. Thề không để nhiễm ô 5 căn, vì 5 căn cũng chứng tỏ những cảm giác có thể làm ta phá giới. (5 căn không tiếp xúc 5 trần bằng tâm (ý thức) phá giới): 1. Thề làm tịnh nhãn căn; 2. Thề làm tịnh nhĩ căn; 3. Thề làm tịnh Tỷ căn; 4. Thề làm tịnh thiệt căn; 5. Thề làm tịnh thân căn. Ba loại lời thề trên đây gồm 12 lời, là thuộc hạnh tư lợi. Loại thứ 4 sau đây là thuộc lợi tha, là tổng quát và căn bản. 4. Thề độ thoát hết thảy chúng sanh thành Phật, không riêng gì mình thanh tịnh giải thoát

Đầu đà: (dhudanga) dịch là đào thải, tu trị, đẩu tẩu. Có nghĩa đập rũ sạch trần cấu, phải bỏ mọi phiền não làm vướng bận thần tâm. Đây là một hạnh tu gọi là hạnh đầu đà. Kinh pali chép 13 nếp, kinh Trung Hoa chép có 12 nếp, tức là 12 nếp sống gian khổ, đơn bạc. Luận Du Dà nói về sự tham lam, ăn uống, mặc, ở không thuận cho đời sống phạm hạnh, ví như: lông thú mà không đập rũ thì không thể làm nên thảm, chăn… Đầu đà đập rũ hết mọi sự tham lam để thành tựu phạm hạnh. Luận Trí Độ nói: Phật pháp chỉ lấy tuệ giác làm căn bản, không lấy khổ hạnh làm ưu tiên. Nhưng 12 hạnh đầu đà giúp cho tuệ giác thành tựu, nên Phật thường khen ngợi, 12 hạnh là : * Về mặc: có hai: 1. 3 y phấn tảo; 2. Chỉ may mặc nội 3 y thôi. * Về ăn: Có năm: 3. Thường hành khất thực; 4. Thứ đệ khất thực; 5. Nhất tọa thực; 6. Tiết lương thực (ăn nội trong bát); 7. Không ăn quá ngọ. 176 * Về ở: Có năm:; 8. Ở chỗ vắng, yên tĩnh; 9. Thọ hạ tọa; 10. Lộ địa tọa (đứng, ngồi chỗ vắng); 11. Ở chỗ mồ mã (dễ dàng quán sự vô thường); 12. Thường tọa bất ngoạ.

18 Vật tuỳ thân. Tu hạnh đầu đà và du hóa luôn luôn phải có đầy đủ bên thân 18 vật nầy: 1. Tăm (chải răng) là tinh khẩu nghiệp; 2. Tháo đậu: Nhu cầu cho rửa, tắm, giặt như bồ kết, tro, xà phòng: Tịnh thân nghiệp; 3. Bình thuỷ: dụng cụ, bình, chai…đựng nước uống: Tịnh ý nghiệp; 4. Bát: Dụng cụ để đựng thức ăn khất được; Tri túc, ly tà mạng thực, chỉ khất thực; 5. Chỉ 3 y: Trừ 3 độc tham sân si; 6. Tọa cụ: An nghỉ phần pháp thân (Giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến pháp thân); 7. Tích trượng: Phòng thú dữ, báo hiệu dò nước sâu cạn để lội qua. Cảnh giác tự thân tâm trước mọi ma chướng; 8. Hương: Giới đức luôn ngát hương; 9. Lò trầm: Trì giới kiên cố, biểu hiện đức tin; 10. Đãy lọc nước: Đức từ bi luôn luôn hộ sanh, chuộc mạng; 11. Khăn tay: Lau sạch mồ hôi tàm quí; 12. Nhiếp tử: Dao cạo, hàng phục ma chướng phiền não; 13. Dụng cụ lấy lửa: Khai trí tuệ, phá si ám; 14. Nhíp nhỗ râu, gai: Nhỗ sạch phiền não; 15. Giường dây: Võng gọn gàng. Pháp toà không toà; 16. Kinh luật: Xiển dương bản nguyên tâm địa; 17. Tượng Phật: Cực quả Như Lai; 18. Tượng Bồ tát: Diệu nhân của Bồ tát để thành tựu Cực quả.

Tân học Bồ tát: Nói tân học Bồ tát là vì các vị nầy còn mới mẻ, chưa quen biết, chưa hiểu rõ, nên phải nhắc nhở chứ không phải chỉ nhắc nhở tân học Bồ tát mà cựu học thì không. Vì 3 đời chư Phật đều nối tiếp nhau tụng giới. Ngày xưa Phật còn tại thế, có 1 Tỷ kheo đã chứng La hán, đến ngày tụng giới, tự nghĩ rằng tâm mình đã thanh tịnh, không cần đi Bồ tát tụng giới, ngồi nhà tham thiền nhập định 177 cũng được. Đức Phật ở tại tịnh xá Kỳ hoàn, quán biết tâm niệm vị A La hán nầy, Ngài vận dụng thần thông đến nói và hỏi: Hôm sau là ngày gì? - Ngày chư Tăng tụng giới. Sao Thầy không đi thính giới? - Bạch, con nghĩ tọa thiền cũng như thính giới. - Phật dạy rằng: Thầy không đi thính giới thì ai đi? Vẫn biết thầy thanh tịnh, nhưng sau nầy sẽ có thầy tâm không thanh tịnh. họ cũng theo gương thầy mà không đi thính giới. Thì đó là một tệ trạng bắt đầu manh nha. Vị Tỷ kheo ấy, vị A La Hán ấy đảnh lễ sám hối Phật rồi theo Phật về tu viện Kỳ Hoàn cùng chư Tăng tụng giới. Đức Phật không dùng thần thông nữa mà đi bộ để các vị La Hán cùng đi theo. Đức Phật là vậy đó. Ngài trọng ngày Bồ tát, ngày tụng giới như vậy đó. Còn chúng ta, ai nấy nên nỗ lực mà thực hành để làm đống lương cho hậu thế. Lại có chuyện kể, ở đất Nghiệp, chùa Bảo Minh, có vị sư hiệu Vân Khâm, làm quản chúng 1 tu viện, ngày 14 tháng tư năm đó, tập chúng Bồ tát, tụng giới, sư thuyết giới. Đại sư lên pháp tòa và bạch chúng rằng: Giới có nghĩa là ngăn lỗi dứt ác, mọi người tu hành đều biết cả, cần gì phải tụng đi tụng lại hoài. Nói xong đại sư hạ tòa. Từ đó Đại sư cải cách và bỏ hẳn ngày Bồ tát tụng giới của chư tăng. Đến ngày mãn hạ, chúng Tăng họp bàn chuẩn bị lễ Tự tứ, bỗng không thấy đại sư đâu cả. Mọi người phân nhau tìm kiếm, nhưng chẳng thấy sư đâu cả, và sau đó thấy sư nằm bên 1 ngôi mộ hoang ngoài vườn, cách tu viện lối ba, bốn dặm, toàn thân đẩm máu, mê man bất tỉnh. Chúng đưa sư về tu viện chăm sóc. Sau khi tĩnh lại, chúng hỏi lý do, và đáp: Thấy một 178 người to cao dữ tợn, tay cầm dao sáng ngời vào tu viện lôi tôi ra và bảo: Ngày tụng giới là ngày truyền thống thiêng liêng của chư Tăng, mà chư Phật, Bồ tát và 10 phương phàm Thánh tăng đều tụng giới bố tát. Sao nhà người dám cải tổ và huỷ bỏ ngày bố tát? Nói xong, lấy dao rạch cùng mình mẩy tôi rồi bỏ đi. Nói xong, sư mê man và được chúng chăm sóc cứu tĩnh. Từ đó sư hối hận và rất tinh tấn tu tập đến lâm chung.

Nạn xứ: Là những nơi thường xảy những bất an, do những tai nạn: Ác quốc giới (quốc nạn): Tức là những quốc gia thường xảy ra: Sát hại lẫn nhau, tranh chấp quyền binh giữa các đảng phái chính trị: Đao binh. Cơ cẩn, Thiên tai…, Ác quốc vương: Nhà vua không tin tội phước nhân quả, phước họa… Thổ địa cao thấp: Chỗ đất đai cao thấp, gồ ghề, hiểm trở trong việc sinh hoạt, đi lại. Cỏ cây rậm rạp: Nơi thiếu ánh sáng, có nhiều thú dữ, nếu vào ra sẽ gặp tai nạn. Thuỷ, hoả, phong tam tai. Đạo tặc cư ngụ, Rắn độc năng ra vào…

Việc nầy, từ việc Bố tát tụng giới. Từ các việc tập chúng hội họp mà ra. Người tụng ngồi chỗ cao, người nghe ngồi chỗ thấp. Chúng tham dự tụng giới cũng phải có tôn ty thứ tự trước sau cao thấp. Nếu không thì không khác gì ngoại đạo thế tục.

Vua tôi (quốc vương): Ở thế tục, vua là lớn, nên ngồi trên, ngồi trước, tôi là nhỏ, ngồi dưới ngồi sau. Trong đạo, nếu vua thọ giới sau tôi, thì vua cũng phải theo thứ tự ngồi sau. Nếu vua còn câu nệ lễ giáo ở đời, thì vua cũng được ngồi trên ngồi trước để tránh các chướng ngại trong pháp hội. Còn đối với hàng xuất gia tại gia thì phải có thứ tự, xuất gia theo xuất gia trước sau, tại gia theo tại gia trước sau, nam theo nam, nữ theo nữ. Mỗi phái đều phải căn cứ giới lạp làm chuẩn cho hàng xuất gia. Thứ tự như vậy là ý niệm bình đẳng, có lý, ý niệm bình đẳng theo giới pháp. Nếu thứ tự theo giai cấp, tuổi tác hay địa vị, nếu bình đẳng một cách hỗn loạn, vô trật tự tôn ty thì đó là binh nô. Có nghĩa là lấy sức mạnh mà dành phần.

Không làm như kẻ ngoại đạo, người ngu si: Có nghĩa là một sự sắp xếp hợp lý, đúng giới luật. Tăng theo Tăng, Ni theo ni, tại gia theo tại gia, nam theo nam, nữ theo nữ, già trẻ, vua tôi… Mà phân trước sau, không phải là một tập hợp Tăng 180 tục, già trẻ, Tăng ni khó coi. Như vậy đời, đạo đều không thuận. Trong đạo: Ni có tuổi đạo cao vẫn phải lễ chân sa di Tăng 3 tuổi đạo.

Toàn bộ học giới nầy khuyến khích mọi người tu phước và tu tuệ: a/ Về tu phước: Khuyên phát tâm tu phước không nên cưỡng ép, đòi hỏi nhiều, làm cho họ tránh xa không dám đến gần. Chẳng hạn: Người tu gần biển, bị rồng luôn luôn phun nước làm ông loạn động. Ông xin rồng hạt ngọc bảo châu. Rồng sợ nên bỏ đi thật xa; Còn người tu trong rừng, bị quạ luôn đậu gần quấy phá, kêu la ồn ào. Ông quyết xin cho được đôi cánh, quạ sợ quá bỏ đi thật xa. Người tu mà đòi hỏi tín đồ cũng vậy, tín đồ sẽ xa dần, không muốn đến chùa nữa. cho nên chúng ta phải hết sức thận trọng. Vấn đề khuyến hóa tu phước, ở đây có 7 điều khuyên: 1. Kiến lập Tăng phòng: Tăng phòng là chỗ cho Tăng vân tập học tập hội hè, thiền tập, an cư kiết hạ. 2. Sơn lâm: Kiến lập núi rừng, gây dựng trồng trọt cây cối im mát, tạo cảnh để chư Tăng bách bộ, thiền hành thiền tọa, niệm Phật, thiền quán yên tĩnh, và cũng để giử gìn bảo vệ môi trường. 3. Vườn: Để trồng trọt râu trái, cúng Phật, chúng Tăng. 4. Ruộng: Để có lương thực cho chúng ta an tâm tu học. (3) + (4) là hưng long Tăng bảo). 182 5. Tháp thờ Phật: Để Tăng tín đồ chiêm ngưỡng, noi gương Phật cầu giai thoát. (hưng long Phật bảo). 6. Chỗ tọa thiền: Để chư Tăng hành thiền, bổ túc 2 thời tu tập sách tấn. 7. Các loại cơ sở vật chất khác, thuận tiện cho việc tu tập, hành đạo, của chư tăng. b/ Về tu tuệ: Vì chúng sanh, giảng thuyết kinh luật Đại thừa, vì kinh luật Đại thừa có công năng diệt ác sinh thiện, trừ tội tăng trí tuệ, nhất là vào những lúc: Bệnh tật, Quốc nạn, đạo tặc, húy kỵ thân thuộc, trai hội cầu phước, mưu sinh (hành lai trị nhật), đại hoả, đại thủy, hắc phong, ngộ la sát, các tội báo, đa dâm, đa si…

Giới pháp của Phật là bình đẳng, nhất là Bồ tát giới, Ai ai cũng có quyền được thọ. Nếu phân biệt lựa chọn: Kẻ sang, người hèn, cao hạ, giàu nghèo, trí ngu. Người muốn thì không truyền; người không đáng trao thì lại truyền trao. Trước hết là chuốc tội, như vậy đâu được phép làm thầy. Vì vậy mà Phật chế giới 40 nầy.

Không nên lựa chọn có 2: a/ Truyền giới pháp không lựa chọn, phân biệt. b/ Trao y pháp không lựa chọn, phân biệt. Truyền giới pháp không lựa chọn, vì tất cả hạng người (tất cả chúng sanh) đều có khả năng thành Phật. Như vậy, đâu được phép không cho thọ giới. Trao y pháp cũng vậy. Trao giới pháp không lựa chọn: Tâm thể như pháp, bên trong đủ giới tâm. Trao y pháp không lựa chọn: Thân tướng như pháp, bên ngoài đầy pháp phục

Đã giải thích ở phần tựa

Pháp sư truyền giới pháp, phải hội đủ các điều kiện căn bản như sau: 1. Chính mình phải trì giới nghiêm mật. 2. Hiểu thấu đáo Bồ tát giới: Tội tướng nặng nhẹ, cách thức sám hối, cách thức thọ giới và truyền giới. 3. Hiểu rõ Bồ tát vị: Là hiểu: 1. Phật tánh căn bản (đệ nhất nghĩa = thật tướng bát nhã); 2. Hiểu nội dung 40 tâm địa: a. Thập chúng tánh: là chỉ 10 trú vị, tức 10 phát Thú tâm; b. Trưởng dưỡng tánh (tánh chủng tánh): là chỉ 10 hạnh vị, tức 10 tâm trưởng dưỡng; c. Đạo chủng tánh (bất khả hoại tánh): là chỉ mười hướng vị, tức 10 kim cang tâm; d. Chánh pháp tánh (Thánh chứng tánh): là chỉ địa vị, Tam hiền vi (Trú, 185 Hạnh, Hướng). Nương 10 địa, tu trung đạo quán, phá một phần vô minh, chứng nhập thánh vi. Đến đây, Bồ tát chỉ còn 2 bậc nữa cùng với 4 chủng tánh trên, gọi là lục chủng tánh: Đó là: e. Đẳng giác tánh: Bồ tát chỉ còn 1 bậc nữa là thành tựu hoàn toàn; g. Diệu giác tánh: Đến đây Bồ tát chứng đắc giác ngộ hoàn toàn.

Phá Tăng có 2: a. Phá kiết ma Tăng: Biệt chúng Bố tát, làm các việc Kiết ma khác trong chúng dù chỉ có 4 Tỷ kheo, nếu 1 vị Tỷ kheo không đồng chúng hoà hợp, hay tập hợp thì sự Kiết ma bất thành. Mọi sinh hoạt Tăng sự kể cả các việc thuyết giới, truyền giới… đều không thể cử hành. b. Phá pháp luân Tăng: Pháp luân là chánh pháp luân lưu, luân chuyển 8 chánh pháp, 4 thánh đế, lục độ, vạn hạnh… Dù chỉ có 9 người mà 1 người đứng ra chia rẽ, kéo theo 4 người khác (để đủ túc số làm Kiết ma) rồi tự xưng là Phật, lập giáo pháp riêng, làm đảo lộn Phật pháp, kinh luật (khuyên ăn mặn…) làm cho Phật tử bỏ chánh theo tà. Làm như vậy là phá hoại sự hiện hữu của Phật pháp trong thế gian gọi là phá pháp luân Tăng. Tỷ kheo ni không phạm điều nầy, vị Tỷ kheo ni tự xưng là Phật, thì không ai tin.

Giới trước nói nếu không phạm 7 tội nghịch đều được thọ giới. Sau khi thọ mà phạm giới thì vị giới sư phải biết nghi thức sám hối để chỉ bày dạy dỗ cho người sám hối. Sám hối mà không có ý nghĩa để giáo giới, lại chỉ vì lợi mà làm thầy, tội lỗi ấy không tha thứ. Do vậy mà Phật dạy học giới nầy. Vì 188 lợi: là vụ lợi: Vụ nhiều đệ tử, vụ nhiều bổn đạo tín đồ, vụ nhiều danh dự, lợi dưỡng…

Giáo giới sư: Ông thầy dạy dỗ, khuyên răn, dùng từ bi trí tuệ và ái ngữ để thăng tiến đức tin và đạo nghiệp cho mọi người.