Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết

CHƯƠNG VIII: PHẬT ĐẠO⁴⁸³

Văn-thù hỏi Duy-Ma-Cật:

"Bồ tát làm sao để thông đạt Phật đạo?"⁴⁸⁴

Duy-Ma-Cật nói:

"Bồ tát đi trên phi đạo⁴⁸⁵ là thông đạt Phật đạo."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Bồ tát đi trên phi đạo là thế nào?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bồ tát hành năm vô gián⁴⁸⁶ mà không thù không hại.⁴⁸⁷ Đi đến địa ngục mà không có cáu bẩn nào của tội lỗi.⁴⁸⁸ Đi đến súc sinh mà không có các lỗi lầm của vô minh, kiêu, mạn.⁴⁸⁹ Đi đến ngạ quỷ⁴⁹⁰ mà vẫn đầy đủ công đức. đi lên các cõi Sắc và vô Sắc giới⁴⁹¹ mà không cho là hơn hết.⁴⁹² Thị hiện hành tham dục mà không nhiễm trước. Thị hiện hành sân hận thù nghịch mà không có thù hận ác ý đối với các chúng sinh. Thị hiện hành ngu si mà dùng trí tuệ để chế ngự tâm mình. Thị hiện hành xan tham bủn xỉn mà không tiếc cái gì sở hữu trong ngoài, thân mạng. Thị hiện hành phá giới mà an trụ trong tịnh giới, cho đến dù đối với tội nhỏ vẫn ôm lòng kinh sợ. Thị hiện hành sân nhuế mà thường hành từ, nhẫn nhịn. Thị hiện hành biếng nhác mà lại siêng năng tu tập công đức. Thị hiện hành loạn ý mà thường chánh niệm, tâm định. Thị hiện hành ngu si⁴⁹³ mà thấu triệt tuệ thế gian và xuất thế gian. Thị hiện hành siểm ngụy mà khéo phương tiện tùy theo nghĩa kinh.⁴⁹⁴ Thị hiện hành kiêu mạn⁴⁹⁵ mà đối với chúng sinh thì như một chiếc cầu.⁴⁹⁶ Thị hiện hành các phiền não mà tâm thường thanh tịnh. Thị hiện nhập bọn với Ma nhưng thuận với trí tuệ của Phật chứ không theo giáo thuyết khác.⁴⁹⁷ Thị hiện nhập vào hàng Thanh văn, nhưng thường nói pháp chưa từng nghe cho chúng sinh. Thị hiện trong hàng Bích-chi-phật mà thành tựu đại bi giáo hoá chúng sinh. Thị hiện hoà nhập trong giới cùng khổ nhưng có bàn tay châu báu với công đức vô tận.⁴⁹⁸ Thị hiện làm người khuyết tật mà thân tự trang nghiêm các tướng tốt đẹp đẽ. Thị hiện ở giữa giai cấp hạ tiện mà sinh vào chủng tính Phật, đủ các công đức. Thị hiện ở giữa người gầy xấu ốm yếu mà được thân Na-la-diên,⁴⁹⁹ hết thảy chúng sinh đều ưa nhìn ngắm. Thị hiện người già yếu mà không ốm đau, vượt qua nỗi sợ hãi sự chết. Thị hiện có mọi tiện nghi của cuộc sống⁵⁰⁰ vẫn luôn thấy rõ tính vô thường, không tham cầu gì. Thị hiện có thê thiếp và nàng hầu mà vẫn thường xa rời bùn sình ngũ dục. Thị hiện người đần độn, nói lắp, nhưng lại thành tựu biện tài bằng lực tổng trì không hề quên lãng.⁵⁰¹ Thị hiện đi vào bến tà⁵⁰² nhưng vẫn đưa chúng sinh đi qua bằng bến chánh. Hiện vào khắp các đạo mà đoạn trừ nhân duyên của chúng. Hiện ở niết bàn vẫn không dứt lìa sinh tử.⁵⁰³

"Văn-thù-sư-lợi, Bồ tát đi trên phi đạo như vậy là Bồ tát thông đạt Phật đạo."

Đoạn Duy-Ma-Cật lại hỏi Văn-thù-sư-lợi:

"Thế nào là chủng tánh của Như Lai?"⁵⁰⁴

Văn-thù-sư-lợi đáp:

"Hữu thân⁵⁰⁵ là chủng tánh; vô minh và hữu ái là chủng tánh; tham, sân, si là chủng tánh; bốn điên đảo là chủng tánh; năm chướng cái⁵⁰⁶ là chủng tánh; sáu nhập⁵⁰⁷ là chủng tánh; bảy thức xứ⁵⁰⁸ là chủng tánh; tám tà pháp⁵⁰⁹ là chủng tánh; chín não xứ⁵¹⁰ là chủng tánh; mười bất thiện nghiệp đạo là chủng tánh. Nói tóm, sáu mươi hai kiến và hết thảy phiền não đều là chủng tánh Phật."

Duy-Ma-Cật hỏi Văn-thù-sư-lợi:

"Sao lại như vậy?"

Văn-thù-sư-lợi đáp:

"Vì người thấy pháp vô vi⁵¹¹ rồi vào chánh vị⁵¹² thì không còn phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng chánh giác. Cũng như trên gò đất cao thì làm sao nảy nở hoa sen; chỉ mọc nơi chỗ đầm lầy mới mọc hoa này. Cũng vậy, người thấy pháp vô vi rồi vào chánh vị thì cuối cùng không còn sinh nơi Phật Pháp.⁵¹³ Chỉ có chúng sinh ở chốn bùn lầy phiền não mới có thể phát khởi Phật pháp. Cũng như hạt giống đem bỏ giữa hư không không bao giờ có thể nảy mầm; đem vùi trong đất phân mới có thể tươi tốt. Do đó, người vào Chánh vị vô vi không phát sinh Pháp Phật; trong khi người khởi lên ngã kiến⁵¹⁴ lớn như núi Tu-di còn có thể phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác mà phát huy Pháp Phật.

"Cho nên, nên biết hết thảy phiền não đều là chủng tánh của Như Lai. Cũng như người không lặn xuống biển sâu thì không tìm được ngọc trai vô giá; cũng vậy người không lặn xuống biển phiền não sẽ không tìm được ngọc Nhất thiết trí."

Lúc ấy Ma-ha Ca-diếp tán thán:

"Lành thay, Văn-thù-sư-lợi, lành thay, lời ông nói thật tuyệt. Đúng như những điều được nói, những đám trần lao đều là chủng tánh Như Lai. Chúng tôi nay thật chẳng thể phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng chánh giác.⁵¹⁵ Cho đến người phạm năm tội vô gián cũng còn có thể phát ý sanh nơi Phật pháp nhưng chúng tôi thì vĩnh viễn không thể phát. Cũng như người mà căn đã hư hoại thì chẳng còn hưởng lợi được gì nơi ngũ dục. Cũng vậy, hàng Thanh-văn đã đoạn các kết sử chẳng còn thu hoạch gì thêm nơi Phật pháp, vĩnh viễn không có chí nguyện. Cho nên, Văn-thù-sư-lợi, phàm phu còn quay trở lại với Phật pháp chứ Thanh-văn thì không. Vì sao? Vì phàm phu khi nghe Pháp thì có thể phát khởi đạo tâm⁵¹⁶ vô thượng, để cho Tam bảo không gián đoạn. Giả sử Thanh-văn trọn đời nghe Pháp và thấy lực, vô úy của Phật, v.v… nhưng vĩnh viễn không thể phát đạo tâm vô thượng."

Lúc ấy,trong hội chúng có Bồ tát tên Phổ-hiện Sắc-thân hỏi Duy-Ma-Cật:

"Cư sĩ, ai là cha mẹ, vợ con, thân bằng quyến thuộc của ngài? Gia nhân tôi tớ của ngài, voi ngựa xe cộ của ngài ở đâu?"

Bấy giờ Duy-Ma-Cật trả lời bằng bài kệ:

Trí độ,⁵¹⁷ mẹ Bồ tát;

Phương tiện,⁵¹⁸ cha Bồ tát.

Hết thảy bậc Đạo sư

Đều từ đấy mà sinh.

Lấy Pháp hỷ làm vợ;

Tâm từ bi, con gái;

Tâm thành thật,⁵¹⁹ là trai.

Nhà, rốt ráo không-tịch;

Đệ tử là trần lao,⁵²⁰

Tùy nghi mà chuyển hoá.

Đạo phẩm,⁵²¹ là bạn hữu

Nhờ đây thành chánh giác.

Các độ, bạn đồng hành;

Bốn nhiếp là kỹ nữ;

Ca vịnh, tụng pháp ngôn,

Lấy đó làm âm nhạc.

Tổng trì là vườn hoa,

Vô lậu là rừng cây.

Giác ý,⁵²² hoa tươi đẹp

Quả, trí tuệ, giải thoát.

Tám giải⁵²³ là hồ tắm;

Nước định lắng trong, đầy.

Rải bằng bảy hoa tịnh,⁵²⁴

Tắm gội người vô nhiễm.

Voi, ngựa: năm thần thông,

Kéo cổ xe Đại thừa;

Lấy nhất tâm⁵²⁵ chế ngự

Dong ruổi tám chánh đạo.

Tướng tốt để nghiêm thân

Vẻ đẹp chuốt tư thái.

Tàm quý là trang phục

Thâm tâm⁵²⁶ là tràng hoa.

Giàu có bảy tài bảo⁵²⁷

Dạy dỗ cho thêm ích.

Theo giáo thuyết tu hành

Hồi hướng làm đại lợi.⁵²⁸

Bốn thiền là giường chõng

Phát sinh từ tịnh mạng.⁵²⁹

Học nhiều, tăng trí tuệ,

Làm âm thanh thức tỉnh.⁵³⁰

Cam lộ là thức ăn;⁵³¹

Vị giải thoát là tương;⁵³²

Tịnh tâm là tắm gội;

Giới phẩm là hương thoa.

Diệt trừ giặc phiền não,

Dũng mãnh không ai hơn.

Hàng phục bốn thứ ma

Cờ thắng dựng Đạo tràng.⁵³³

Dù biết không khởi, diệt

Vẫn thị hiện tái sanh

Trên khắp các quốc độ

Như mặt trời rọi khắp.

Cúng dường vô lượng Phật

Khắp mười phương thế giới

Mà không hề phân biệt

Có Phật và có ta.

Dù biết các cõi Phật

Cùng chúng sinh là không

Vẫn thường tu tịnh độ,

Để giáo hóa chúng sinh.

Chúng sinh vô số loại,

Sắc, thanh, và oai nghi;

Bồ tát lực, vô uý,⁵³⁴

Khoảnh khắc thảy hiển hiện.

Biết rõ việc chúng ma

Vẫn thị hiện hành theo,

Rồi bằng phương tiện trí,

Tuỳ ý mà thể hiện.⁵³⁵

Hoặc hiện già, bịnh, chết,

Để thành tựu chúng sinh;

Biểt rõ là huyễn hoá,

Thông suốt không chướng ngại.

Hoặc hiện lửa tận thế

Đốt cháy rực cõi đất;

Khiến người tưởng thường hằng

Hiểu rõ pháp vô thường.

Vô số ức chúng sinh

Cùng đến thỉnh Bồ tát.

Một lúc chúng đến nhà,

Chỉ cho hướng Phật đạo.

Kinh sách và chú thuật,

Kỹ, mỹ nghệ đều tinh;

Lấy đó mà thị hiện,

Làm lợi ích quần sinh.

Xuất gia khắp các đạo,

Đạo pháp của thế gian;

Nhân đó trừ mê hoặc,

Chứ không đọa tà kiến.

Làm Vua mặt Trời, Trăng,

Phạm Thiên, Thế giới chủ,

Có khi là đất, nước,⁵³⁶

Hoặc gió, hoặc là lửa.

Hoặc tai kiếp⁵³⁷ tật dịch,

Thị hiện cây cỏ thuốc;

Để cho người được uống,

Trị dứt các dịch bịnh.

Hoặc tai kiếp đói kém;

Hiện thân làm thức ăn;

Trước cứu người đói khát

Sau dạy Pháp giải thoát.

Hoặc tai kiếp đao binh;

Khơi dậy tâm từ bi

Gíáo hoá chúng sinh kia

Để sống không tranh chấp.

Hoăc khi gặp đại chiến,

Khiến hai bên cùng mạnh

Rồi dùng lực oai nghiêm

Làm họ giảng hòa nhau.

Trong khắp mọi quốc độ,

Chỗ nào còn địa ngục,

Liền thị hiện chỗ ấy

Giúp người giảm bớt khổ.

Trong khắp mọi quốc độ,

Súc sinh ăn thịt nhau;

Người thị hiện chỗ đó

Làm lợi ích cho chúng.⁵³⁸

Thị hiện thọ ngũ dục

Mà vẫn hiện hành thiền,

Làm rối loạn các ma

Không cho chúng tự tiện.

Hy hữu như trong lửa

Nở một đóa sen hồng;

Hành thiền trong ngũ dục

Cũng hy hữu như vậy.

Hoặc hiện làm dâm nữ

Dẫn dụ người háo sắc;

Trước lấy dục câu móc,

Sau hướng về Phật trí.

Hoặc là chủ thành ấp;

Hoặc làm chủ thương buôn;

Làm quốc sư, đại thần;

Cũng vì lợi chúng sinh.

Có người nghèo, đói rách,

Hiện làm kho vô tận;

Rồi nhân đó khuyên dẫn,

Khiến phát Bồ-đề tâm.

Với kẻ tâm kiêu mạn;

Hiện làm đại lực sỹ

Khuất phục các kiêu mạn,

Đưa về vô thượng đạo.⁵³⁹

Hoặc đám người kinh sợ,

Liền đến mà an ủi.

Trước làm cho hết sợ;

Sau khiến phát đạo tâm.

Hoặc hiện lìa dâm dục,⁵⁴⁰

Làm tiên nhân năm thông⁵⁴¹

Để dắt dẫn quần sanh,

Trụ ở giới, nhẫn, từ.

Với người cần phục dịch,

Hiện thân làm tôi tớ

Khiến cho chủ hài lòng

Mà phát khởi Đạo tâm.

Tuỳ theo người nhu cầu,

Mà đưa vào Phật đạo;

Liền dụng lực phương tiện

Cấp cho đủ thứ cần.

Như thế, đạo vô lượng,

Và sở hành không bờ;

Trí tuệ không biên tế,

Người độ vô số chúng.

Dù hết thảy chư Phật

Trải qua vô lượng kiếp

Tán thán công đức này

Cũng không thể nói hết.

Pháp như vậy, ai nghe

Mà không phát bồ-đề?

Chỉ trừ kẻ vô dụng,

Hoặc si ám, vô tri.

CHƯƠNG IX: PHÁP MÔN BẤT NHỊ⁵⁴²

Bấy giờ, Duy-Ma-Cật nói với các Bồ tát hiện diện: "Thưa các nhân giả, thế nào là Bồ tát vào Pháp môn bất nhị? Mong các vị hãy tùy chỗ sở thích của mình mà trình bày."

1. Trong hội có Bồ tát Pháp Tự Tại⁵⁴³ nói: " Thưa chư nhân giả, sanh và diệt là hai. Pháp trước vốn không sanh, nay tất không diệt. Lãnh hội pháp nhẫn vô sanh này là vào Pháp môn bất nhị."

2. Bồ tát Đức Thủ⁵⁴⁴ nói: "Ngã và ngã sở là hai. Nhân bởi có ngã nên có ngã sở. Nếu không có ngã thì không có ngã sở. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

3. Bồ tát Bất Huyến⁵⁴⁵ nói: "Thọ và bất thọ⁵⁴⁶ là hai. Nếu không thọ các pháp thì không khả đắc.⁵⁴⁷ Vì không khả đắc cho nên không thủ, không xả, không tác, không hành. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

4. Bồ tát Đức Đỉnh⁵⁴⁸ nói: "Cáu bẩn và thanh tịnh là hai. Thấy được tánh của cáu bẩn thì không còn tướng tịnh, thuận theo tướng tịch diệt. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

5. Thiện Tú⁵⁴⁹ Bồ tát nói: "Động và niệm⁵⁵⁰ là hai. Không động thì không niệm. Không niệm thì không phân biệt. Đạt đến chỗ này là vào Pháp môn bất nhị."

6. Bồ tát Thiện Nhãn⁵⁵¹ nói: "Nhất tướng với vô tướng là hai. Hiểu được nhất tướng rốt ráo là vô tướng, không chấp vào vô tướng để thành tựu bình đẳng, đó là vào Pháp môn bất nhị."

7. Bồ tát Diệu Tý⁵⁵² nói: "Tâm Bồ tát với tâm Thanh-văn là hai. Quán tướng của tâm vốn rỗng không, hư ảo, thì chẳng có tâm nào là tâm Bồ tát hay tâm Thanh-văn. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

8. Bồ tát Phất-sa⁵⁵³ nói: "Thiện và bất thiện là hai. Nếu không khởi thiện hay bất thiện là nhận chân thật tế của vô tướng. Thông suốt như vậy là vào Pháp môn bất nhị."

9. Bồ tát Sư Tử nói: "Tội, phước⁵⁵⁴ là. Hiểu được tánh của tội chẳng khác tánh của phước. Lấy trí tuệ kim cang mà quyết rõ tướng này, không ràng buộc, chẳng giải mở; đó là vào Pháp môn bất nhị."

10. Bồ tát Sư Tử Ý⁵⁵⁵ nói: "Hữu lậu và vô lậu là hai. Nếu chứng các pháp là bình đẳng thì chẳng khởi tưởng hữu lậu hay vô lậu, không vướng vào tướng, không trụ vô tướng; đó là vào Pháp môn bất nhị."

11. Bồ tát Tịnh Giải⁵⁵⁶ nói: "Hữu vi, vô vi là hai. Nhưng nếu lìa các số⁵⁵⁷ thì tâm như hư không,⁵⁵⁸ trí tuệ thanh thịnh, chẳng còn chỗ trở ngại; đó là vào Pháp môn bất nhị."

12. Bồ tát Na-la-diên⁵⁵⁹ nói: "Thế gian và xuất thế gian là hai nhưng tánh của thế gian là không thì cũng là xuất thế gian. Ở trong đó không vào, không ra, không đầy,⁵⁶⁰ không tan; đó là vào Pháp môn bất nhị."

13. Bồ tát Thiện Ý⁵⁶¹ nói: "Sinh tử và Niết bàn là hai. Nếu thấy được tánh của sinh tử thì chẳng còn sinh tử, không trói buộc, không cởi mở, không bùng cháy, không dập tắt.⁵⁶² Hiểu được vậy là vào Pháp môn bất nhị."

14. Bồ tát Hiện Kiến⁵⁶³ nói: "Tận và bất tận là hai. Trong cứu cánh, pháp tận cũng như bất tận đều chính là tướng vô tận.⁵⁶⁴ Tướng vô tận tức là không.⁵⁶⁵ Không thì không có tướng tận hay bất tận. Vào chỗ đó là vào Pháp môn bất nhị."

15. Bồ tát Phổ Thủ⁵⁶⁶ nói: "Ngã và vô ngã là hai. Ngã còn không thể nắm bắt được, phi ngã làm sao nắm bắt? Nhìn ra thật tánh này của ngã thì không khởi nhị nguyên nữa; đó là vào Pháp môn bất nhị."

16. Bồ tát Điện Thiên⁵⁶⁷ nói: "Minh, vô minh là hai. Nhưng thật tánh của vô minh chính là minh. Minh cũng không thể thủ, lìa hết thảy số.⁵⁶⁸ Ở trong đó mà bình đẳng không hai; đó là vào Pháp môn bất nhị."

17. Bồ tát Hỷ Kiến⁵⁶⁹ nói: "Sắc và Sắc Không là hai. Sắc chính là Không, không phải do sắc diệt mà không, nhưng tính của Sắc tự nó là Không. Thọ, Tưởng, Hành và Thức cũng vậy. Thức và Không là hai. Thức cũng chính là Không, không phải do Thức diệt mà không, vì tánh của Thức chính là Không vậy. Thông đạt chỗ này là vào Pháp môn bất nhị."

18. Bồ tát Minh Tướng⁵⁷⁰ nói: "Bốn đại chủng và không đại chủng⁵⁷¹ là hai. Tánh của bốn đại chủng chính là không đại chủng. Cũng như tiền tế⁵⁷² và hậu tế đều là không, cho nên trung tế cũng là không. Thấu suốt tánh này của bốn đại chủng là vào Pháp môn bất nhị."

19. Bồ tát Diệu Ý⁵⁷³ nói: "Con mắt, và sắc là hai. Nếu biết tánh của con mắt ở nơi sắc chẳng khởi tham, sân, si, đó là tịch diệt. Cũng vậy, tai với âm thanh, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với cảm xúc, ý với các pháp là hai. Nếu biết thật tánh của ý ở nơi pháp chẳng khởi tham, sân, si, đó là tịch diệt. An trụ trong đây là vào Pháp môn bất nhị."

20. Bồ tát Vô Tận Ý⁵⁷⁴ nói: "Bố thí và hồi hướng đến nhất thiết trí là hai. Nhưng tánh của bố thí chính là sự hồi hướng đến nhất thiết trí. Cũng vậy, trì giới , nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ với hồi hướng nhất thiết trí là hai. Nhưng tánh của trí tuệ là tánh của hồi hướng nhất thiết trí. Ở trong đây mà thâm nhập nhất tướng, là vào Pháp môn bất nhị."

21. Bồ tát Thâm Huệ⁵⁷⁵ nói: "Đây là không, đây là vô tướng, đây là vô tác, là hai.⁵⁷⁶ Nhưng không tức là vô tướng. Vô tướng tức là vô tác. Không, vô tướng, vô tác tức không tâm, không ý, cũng không thức.⁵⁷⁷ Ở trong một giải thoát môn cũng chính trong cả ba giải thoát môn. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

22. Bồ tát Tịch Căn⁵⁷⁸ nói: "Phật, Pháp, Chúng là hai. Phật tức là Pháp. Pháp tức là Chúng. Tam bảo này tướng vô vi, bình đẳng với hư không, hết thảy các pháp cũng vậy. Thấu suốt Pháp này là vào Pháp môn bất nhị."

23. Bồ tát Tâm Vô Ngại⁵⁷⁹ nói: "Thân với thân diệt⁵⁸⁰ là hai. Thân cũng chính là thân diệt. Vì sao? Vì thấu rõ thật tánh của thân thì không còn khởi ý niệm về thân hay thân diệt, vì cả hai rốt ráo là bất nhị, không khác. Ở trong đó mà không kinh, không sợ, là vào Pháp môn bất nhị."

24. Bồ tát Thượng Thiện⁵⁸¹ nói: "Thân, khẩu, ý thiện⁵⁸² là hai. Tướng của ba nghiệp này là vô tác. Tướng vô tác của thân tức là tướng vô tác của miệng. Tướng vô tác của miệng tức là tướng vô tác của ý. Tướng vô tác của ba nghiệp này tức là tướng vô tác của hết thảy pháp. Nếu có thể tùy theo trí tuệ vô tác như vậy là vào Pháp môn bất nhị."

25. Bồ tát Bồ tát Phước Điền⁵⁸³ nói: "Phước hành, tội hành và bất động hành⁵⁸⁴ là hai. Thật tánh của ba hành là không. Không bố thí, không phước hành, không tội hành, không bất động hành. Không khởi ba hành này là vào Pháp môn bất nhị."

26. Bồ tát Hoa Nghiêm⁵⁸⁵ nói: "Từ ngã mà khởi nhị nguyên, đó là hai. Thấy thật tướng của ngã, nhị nguyên này sẽ không khởi. Nếu không trụ nơi pháp nhị nguyên thì không có thức. Không có gì được nhận thức, đó là vào Pháp môn bất nhị."

27. Bồ tát Bồ tát Đức Tạng⁵⁸⁶ nói: "Sự có sở đắc là phân hai. Nếu không sở đắc thì không thủ cũng không xả. Không thủ, không xả là vào Pháp môn bất nhị."

28. Bồ tát Nguyệt Thượng⁵⁸⁷ nói: "Tối, sáng là hai. Không tối, không sáng thì không hai. Vì sao? Như nhập diệt tận định thì chẳng còn tối hay sáng. Tướng của hết thảy các pháp cũng như vậy. Ở trong đó bình đẳng mà vào. đó là vào Pháp môn bất nhị."

29. Bồ tát Bảo Ấn Thủ⁵⁸⁸ nói: "Vui thích Niết bàn, không vui thích thế gian là sự hai. Nếu không vui thích Niết bàn, không chán ghét thế gian, thế thì không có hai. Vì sao? Nếu có buộc mới có cởi. Nhưng nếu chẳng có buộc ràng thì ai mong cầu cởi trói? Không ràng buộc, không cởi mở, tức không thích cũng không chán; đó là vào Pháp môn bất nhị."

30. Bồ tát Châu Đỉnh Vương⁵⁸⁹ nói: "Chính đạo và tà đạo là hai. Người trụ ở chính đạo tất không phân biệt chính, tà.⁵⁹⁰ Lìa hai thái cực này là vào Pháp môn bất nhị."

31. Bồ tát Lạc Thật⁵⁹¹ nói: "Thật, bất thật là hai. Người thấy sự thật còn không cho đó là thật, huống gì là cái bất thật. Vì sao? Đó là cái mà mắt thịt không thể thấy, chỉ có con mắt huệ mới nhìn ra. Nhưng con mắt huệ thì không có sự thấy, cũng không có sự không thấy. Đó là vào Pháp môn bất nhị."

Chư Bồ tát đã lần lượt từng vị trình bày xong, liền hỏi Văn-thù-sư-lợi:

"Thế nào là Bồ tát vào Pháp môn bất nhị?"

Văn-thù-sư-lợi nói:

"Theo ý tôi, đối với hết thảy pháp không nói, không thuyết, không chỉ thị, không nhận thức;⁵⁹² vượt ngoài vấn đáp. Đó là vào bất nhị pháp môn."

Đoạn Văn-thù hỏi Duy-Ma-Cật:

"Chúng tôi mỗi người đã nói rồi, xin nhân giả cho biết thế nào là Bồ tát vào Pháp môn bất nhị?"

Bấy giờ, Duy-Ma-Cật lặng im không nói.

Văn-thù-sư-lợi tán thán:

"Tuyệt, tuyệt thay; cho đến không còn văn tự và ngôn thuyết, ấy mới thật là vào Pháp môn bất nhị."

Khi thuyết phẩm Pháp môn bất nhị này, năm ngàn Bồ tát trong hội đều vào Pháp môn bất nhị, đắc vô sanh pháp nhẫn.

CHƯƠNG X: PHẬT HƯƠNG TÍCH

Lúc bấy giờ Xá-lợi-phất tâm niệm, "Sắp đến giờ ăn. Các Bồ tát này sẽ ăn gì đây." Duy-Ma-Cật biết ý đó, bèn nói:

"Phật đã dạy tám pháp giải thoát.⁵⁹³ Nhân giả đã thọ hành. Há lẫn lộn giữa sự muốn ăn và nghe Pháp sao? Nếu ngài muốn ăn, xin chờ giây lát, sẽ được bữa ăn hiếm có."

Tức thì, Duy-Ma-Cật nhập định⁵⁹⁴ và dùng thần thông lực chỉ cho hội chúng thấy ở phương trên, cách thế giới này vượt qua bốn mươi hai Hằng hà sa số cõi Phật, có một nước tên là Chúng hương,⁵⁹⁵ có Phật hiệu Hương Tích⁵⁹⁶ nay đang tại thế. Hương thơm của quốc độ này át hẳn mọi hương thơm của chư thiên trong các quốc độ khắp mười phương. Trong quốc độ đó không có tên gọi Thanh-văn và Bích-chi-Phật⁵⁹⁷ mà chỉ có chúng đại Bồ tát thanh tịnh nghe Phật giảng Pháp. Ở đó hương thơm tạo ra mọi thứ như lầu các, đất đai, vườn tược và hoa viên khiến chúng tỏa mùi thơm ngát. Còn thực phẩm thì có mùi thơm lan tỏa đến vô lượng thế giới khắp mười phương. Ngay lúc bấy giờ Phật và chư Bồ tát ở đó vừa cùng ngồi lại để thọ thực được dâng cúng bởi những người con của chư thiên thảy đều có tên là Hương Nghiêm,⁵⁹⁸ đều đã phát tâm cầu giác ngộ tối thượng. Hết thảy hội chúng đều trông thấy cảnh này.

Duy-Ma-Cật nói với hội chúng:

"Trong chư tôn giả, ai có thể đến đó để xin phẩm thực của đức Thế Tôn?"

Nhưng do oai thần của Văn-thù-sư-lợi nên hết thảy chư Bồ tát đều im lặng. Thấy vậy, Duy-Ma-Cật nói:

"Nhân giả, đại chúng này há không thấy hỗ thẹn sao?"⁵⁹⁹

Văn-thù-sư-lợi đáp lại: "Phật có dạy, không nên khinh thường người chưa từng học."

Khi ấy, Duy-Ma-Cật vẫn không rời chồ ngồi, ở ngay trước đại chúng, dùng thần lực tạo ra một vị hóa Bồ tát có thân tướng sáng ngời, oai nghiêm thù thắng bao trùm cả chúng hội, rồi nói với vị này:

"Ông hãy đi lên phương trên, vượt qua bốn mươi hai Hắng hà sa cõi Phật, có quốc độ tên gọi là Chúng hương, có Phật hiệu Hương Tích, cùng với các Bồ tát vừa mới ngồi lại để thọ thực. Ông hãy đến chỗ đó, mang lời tôi mà thưa rằng, đảnh lễ Thế Tôn ở đó, thưa với ngài rằng: 'Duy-Ma-Cật cúi đầu lễ dưới chân Thế Tôn, vô vàn tôn kính, và thăm hỏi sức khoẻ Thế Tôn, ít bệnh, ít não, khí lực an ổn chăng? Nguyện xin chút thức ăn dư của Thế Tôn, mang về thế giới Ta-bà⁶⁰⁰ để làm Phật sự; để cho những ai hâm mộ Pháp nhỏ được mở rộng sang đường lớn, và cũng để cho cho danh hiệu Như Lai được lan truyền khắp nơi.'"

Sau đó hết thảy hội chúng đều nhìn thấy vị hóa Bồ tát ngay trước đại chúng bay lên phương trên, đến cõi Chúng hương, quỳ lạy dưới chân Phật ở đó, và lại nghe tiếng của hoá Bồ tát ấy nói, 'Duy-Ma-Cật cúi đầu lễ dưới chân Thế Tôn, vô vàn tôn kính, và thăm hỏi sức khoẻ Thế Tôn, ít bệnh, ít não, khí lực an ổn chăng? Nguyện xin chút thức ăn dư của Thế Tôn, mang về thế giới Ta-bà để làm Phật sự; để cho những ai hâm mộ Pháp nhỏ⁶⁰¹ được mở rộng sang Đường lớn, và cũng để cho danh hiệu Như Lai được lan truyền khắp nơi.'"

Chư Bồ tát ở cõi đó trông thấy vị hoá Bồ tát này, tán thán là chưa từng có, tự hỏi không biết Thượng nhân này từ đâu đến? Thế giới Ta-bà ở chỗ nào? Thế nào gọi là những người hâm mộ pháp nhỏ? Các ngài liền hỏi Phật. Phật nói:

"Có một thế giới tên là Ta-bà, nằm ở phương dưới cách đây vô số quốc độ bằng số cát của bốn mươi hai sông Hằng. Ở đó có đức Phật hiệu Thích-ca-mâu-ni hiện đang ở giữa cõi đời xấu xa đầy năm điều uế trược⁶⁰² mà phô diễn đạo giáo cho chúng sinh ưa thích pháp nhỏ. Ở đó còn có vị Bồ tát tên là Duy-Ma-Cật đã an trụ giải thoát bất khả tư nghì đang giảng Pháp cho chư vị Bồ tát. Cho nên ông ấy đã tạo ra một vị hóa sứ giả để tán dương danh xưng và quốc độ này của Ta khiến các Bồ tát kia thêm phần công đức."

Chư Bồ tát lại hỏi:

"Vị đó là ai mà có thể biến hoa như vậy, có đức lực vô úy và thần túc lớn đến vậy?"

Đức Thế Tôn đáp:

"Lớn lao thay! Ông ấy thường gởi các hóa sứ giả đến khắp mười phương quốc độ để thi hành Phật sự vì lợi ích của chúng sinh."

Nói xong, đức Hương Tích Như lai lấy một cái bát làm bằng các loại hương chứa đầy cơm thơm rồi trao cho vị hoá Bồ tát. Khi ấy, chín triệu Bồ tát ở đó đều lên tiếng nói:

"Chúng con muốn đến thế giới Ta-bà để đảnh lễ Phật Thích-ca, thăm Duy-Ma-Cật cùng chư vị Bồ tát ở đó."

Phật Hương Tích dạy:

"Có thể đi. Nhưng hãy thu lại mùi hương nơi thân của các ông để chúng sinh ở đó không sanh mê hoặc tham đắm. Các ông cũng nên thay đổi hình tướng mình, chớ để cho những người cầu đạo Bồ tát ở quốc độ đó xấu hổ, tự ty. Các ông cũng chớ có ý nghĩ khinh thường họ mà gây chướng ngại. Vì sao? Vì mười phương quốc độ đều như hư không. Vả lại, hết thảy chư Phật vì muốn giáo hóa người hâm mộ pháp nhỏ nên chưa hoàn toàn hiển bày quốc độ thanh tịnh đó thôi."

Lúc ấy, vị hóa Bồ tát nhận bát cơm thơm rồi cùng chín triệu Bồ tát kia, nương theo thần lực của Phật và của Duy-Ma-Cật, biến mất khỏi cõi thế giới ấy, trong phút chốc đều về đến nhà Duy-Ma-Cật.

Duy-Ma-Cật dùng thần lực biến hoá nên chín triệu tòa sư tử, trang nghiêm như đã nói trước. Các Bồ tát đều ngồi lên đó.

Bấy giới hóa Bồ tát trao cho Duy-Ma-Cật bát cơm thơm mà mùi hương lan tỏa khắp thành Tỳ-da-ly, rồi lan khắp ba nghìn đại thiên thế giới.

Các bà-la-môn, cư sỹ trong thành Tỳ-da-ly ngửi được mùi hương ấy đều thấy thân ý thơ thới, đồng ca ngợi sự hiếm có này. Lúc ấy, vị đứng đầu các trưởng giả tên là Nguyệt Cái⁶⁰³ liền dẫn tám mươi bốn ngàn người đến nhà Duy-Ma-Cật. Thấy có rất nhiều Bồ tát ngự trên các tòa sư tử trang nghiêm, họ mừng rỡ, cung kính đảnh lễ chư Bồ tát và các vị đại đệ tử của Phật, rồi đứng sang một bên. Chúng quỷ thần và chư thiên khắp các cõi trời thuộc Dục giới và Sắc giới ngửi được mùi hương cũng tìm đến.

Lúc ấy, Duy-Ma-Cật mới nói với Xá-lợi-phất và các vị Thanh-văn:

"Các Nhân giả, nay mời các vị dùng món cơm có hương vị cam lộ. Cơm này được xông ướp bằng hương Đại bi của Như Lai. Đừng ăn cơm bằng ý hữu hạn,⁶⁰⁴ vì như vậy sẽ khó thể tiêu hóa được."

Có một vị Thanh-văn nghĩ rằng, "Cơm này ít; mà đại chúng thì đông. Mỗi người đều ăn, làm sao đủ?" Vị hóa Bồ tát liền nói:

"Đừng lấy đức nhỏ và trí nhỏ của Thanh-văn đo lường phước huệ vô lượng của Như Lai. Nước của bốn đại dương còn có thể cạn, chứ cơm này vô tận. Nếu mọi người⁶⁰⁵ đều vo cơm thành viên lớn như núi Tu-di, ăn cho đến một kiếp⁶⁰⁶ vẫn chưa hết cơm. Tại sao? Vì đó là thức ăn còn dư của người⁶⁰⁷ đã thành tựu công đức của vô tận giới, định, huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến; do vậy, không bao giờ cùng tận."

Bấy giờ, bát cơm này khiến cho cả đại chúng đều no đủ mà vẫn không vơi. Các Bồ tát, Thanh-văn, trời và người, những ai dùng cơm này đều cảm thấy an lạc như chư Bồ tát ở hết thảy quốc độ Lạc trang nghiêm.⁶⁰⁸ Từ chân lông họ tỏa ra mùi thơm vi diệu như mùi thơm các loài cây trên cõi Chúng hương.

Bấy giờ Duy-Ma-Cật hỏi các Bồ tát từ Chúng hương đến:

"Hương Tích Như lai giảng dạy bằng Pháp gì?"

Họ đáp:

"Như Lai ở quốc độ chúng tôi không dùng ngôn tự để giảng thuyết mà chỉ dùng các hương thơm khiến cho trời và người có thể thâm nhập luật hành.⁶⁰⁹ Mỗi mỗi Bồ tát ngồi dưới những cội cây hương, cảm nhận mùi hương vi diệu của cây mà chứng tam-muội đức tạng."⁶¹⁰

Đoạn các Bồ tát lại hỏi Duy-Ma-Cật:

"Đức Thế Tôn Thích-ca-mâu-ni Phật giảng Pháp như thế nào?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Chúng sinh trên cõi này cang cường, khó chuyển hóa, nên Phật thuyết bằng ngôn ngữ cang cường để điều phục họ. Ngài nói răng, 'Đây là địa ngục; đây là súc sinh; đây là ngạ quỷ; đây là các nạn xứ;⁶¹¹ đây là những nơi tái sinh cho kẻ ngu muội;⁶¹² đây là tà hành của thân; đây là quả báo cho tà hành của thân; đây là tà hành của miệng; đây là quả báo cho tà hành của miệng; đây là tà hành của ý; đây là quả báo cho tà hành của ý; đây là sát sinh; đây là quả báo của sát sinh; đây là sự lấy của không được cho; đây là quả báo của sự lấy của không được cho; đây là tà dâm; đây là quả báo của tà dâm; đây là vọng ngữ; đây là quả báo của vọng ngữ; đây là nói hai lưỡi; đây là quả báo của sự nói hai lưỡi; đây là ác khẩu; đây là quả báo của ác khẩu; đây là sự nói lời vô nghĩa; đây là quả báo của sự nói lời vô nghĩa; đây là tham lam; đây là quả báo của sự tham lam; đây là thù hận; đây là quả báo của sự thù hận; đây là tà kiến; đây là quả báo của tà kiến; đây là sự keo kiệt; đây là quả báo của sự keo kiệt; đây là sự huỷ giới; đây là quả báo của sự huỷ giới; đây là sự sân hận; đây là quả báo của sự sân hận; đây là sự lười biếng; đây là quả báo của sự lười biếng; đây là loạn ý; đây là quả báo của sự loạn ý; đây là sự ngu si; đây là quả báo của sự ngu si; đây là kết giới;⁶¹³ đây là quả báo của kết giới; đây là trì giới;⁶¹⁴ đây là phạm giới;⁶¹⁵ đây là điều nên làm; đây là điều không nên làm;⁶¹⁶ đây là sự chướng ngại; đây là sự không chướng ngại; đây là đắc tội; đây là không đắc tội; đây là dứt tội; đây là tịnh; đây là cấu uế; đây là hữu lậu; đây là vô lậu; đây là tà đạo; đây là chánh đạo; đây là hữu vi; đây là vô vi; đây là thế gian; đây là niết-bàn. Vì tâm tánh người khó chuyển hóa giống như vượn khỉ nên phải bằng nhiều phương cách giáo hóa để điều phục họ. Cũng như voi ngựa nếu không đánh đau thì không chế ngự được, những người mê muội trong thế gian này chỉ có thể thâm nhập luật bằng tất cả những lời gay gắt."

Nghe xong, các Bồ tát đều khen:

"Thật chưa từng nghe. Đức Thế Tôn Thích-ca-mâu-ni Phật đã ẩn đi vô lượng năng lực tự tại, hoá độ chúng sinh bằng pháp mà người nghe ưa thích. Các Bồ tát ở đây cũng nhẫn nại những khó nhọc, bằng vô lượng đại bi mà sinh nơi cõi Phật này."

Duy-Ma-Cật nói:

"Thật đúng như vậy. Chư Bồ tát ở cõi này có tâm đại bi kiên cố đối với chúng sinh. Việc làm lợi ích hết thảy chúng sinh của họ trong một đời hơn cả những người ở các cõi khác đã làm trong hàng trăm ngàn kiếp. Vì sao vậy? Vì họ đã thực hành mười thiện pháp mà các cõi Tịnh độ khác không có. Mười thiện pháp đó là gì? Đó là: Lấy bố thí đối trị bần cùng. Lấy trì giới đối trị phạm giới. Lấy nhẫn nhục đối trị sân nhuế. Lấy tinh tấn đối trị giải đãi. Lấy thiền định khắc phục loạn ý. Lấy trí tuệ dẹp tan vô minh. Nói pháp trừ nạn độ người khổ trong tám nạn. Dạy pháp Đại thừa cho người còn chấp pháp Tiểu thừa. Lấy thiện căn giúp người vô đức. Thường dùng bốn nhiếp pháp để thành tựu chúng sinh. Đó chính là mười thiện pháp."

Chư Bồ tát lại hỏi:

"Bồ tát thành tựu bao nhiêu pháp để ở trong thế giới này tu hành mà không ung nhọt, tái sanh tịnh độ?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bồ tát thành tựu tám pháp để ở trong thế giới này tu hành mà không ung nhọt, tái sanh tịnh độ. Đó là: Làm lợi ích chúng sinh không cầu báo đáp. Chịu thay chúng sinh hết thảy khổ não, và hồi hướng công đức đã làm cho chúng sinh. Tâm bình đẳng với chúng sinh bình đẳng, khiêm hạ vô ngại. Tôn kính chư Bồ tát như đối với chư Phật.⁶¹⁷ Khi nghe kinh chưa từng nghe cũng không khởi nghi hoặc. Không đối nghịch với pháp của hàng Thanh-văn. Không ganh tị vì người được cúng dường, không tự cao lợi đắc của mình, trái lại ở đó tự chế ngự tâm mình. Thường tự xét kỗi mình,⁶¹⁸ không tranh tụng sở đoản của người, nhất tâm cầu thành tựu mọi công đức. Đó chính là tám pháp."

Sau khi Duy-Ma-Cật và Văn-thù-sư-lợi thuyết các pháp như vậy, hàng trăm ngàn chư thiên đã phát tâm cầu giác ngộ tối thượng, và mười ngàn vị Bồ tát đắc vô sanh pháp nhẫn.