Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết

CHƯƠNG V: VĂN-THÙ-SƯ-LỢI THĂM BỆNH²⁸¹

Lúc ấy, Phật nói với Văn-thù-sư-lợi²⁸²:

"Ông hãy đi thăm bệnh Duy-Ma-Cật."

Văn-thù đáp:

"Bạch Thế Tôn, với bậc Thượng nhân ấy, không dễ đối đáp. Vì ông đã thâm nhập thật tướng, thuyết giảng tài tình các yếu nghĩa của Phật Pháp. Tài biện thuyết của ông thông suốt, trí tuệ của ông vô ngại. Ông biết rõ Bồ tát đạo vì đã bước vào kho tàng huyền nhiệm của chư Phật. Ông đã hàng phục mọi tà ma; du hý thần thông,²⁸³ trí tuệ và phương tiện đều sở đắc vẹn toàn.²⁸⁴ Tuy vậy con sẽ vâng Thánh chỉ đến thăm bệnh ông."

Bấy giờ, trong chúng, các vị Bồ tát, đại đệ tử của Phật; Đế Thích, Phạm Thiên, cùng bốn vị Thiên vương, thảy đều tự nghĩ: "Nay hai vị Đại sỹ Văn-thù và Duy-Ma-Cật gặp nhau, ắt sẽ nói Pháp vi diệu." Cho nên tám ngàn Bồ tát, năm trăm Thanh-văn và hàng trăm ngàn thiên vương đều muốn đi theo Văn-thù-sư-lợi.

Vậy là Văn-thù-sư-lợi được chư Bồ tát, đệ tử Phật, hàng trăm nghìn trời và người đều muốn đi theo. Rồi thì, Văn-thù-sư-lợi cùng với đoàn tùy tùng cung kính vây quanh gồm các Bồ-tát, chúng Đại Đệ tử, và các trời, nguời, cùng vào thành lớn Tỳ-da-li.

Lúc bấy giờ, Trưởng giả Duy-Ma-Cật tâm niệm: "Văn-thù-sư-lợi và đoàn tùy tùng đang đến." Ông bèn dùng thần lực khiến cho nội thất trống rỗng. Tất cả đồ đạc cho đến gia nhân đều mất hết. Chỉ đặt mỗi cái giường bệnh để nằm mà thôi.

Văn-thù-sư-lợi đi vào nhà, thấy căn nhà trống không, không có gì cả, chỉ một mình Duy-Ma-Cật nằm trên giường bệnh.

Duy-Ma-Cật nói:

"Xin chào ngài Văn-thù-sư-lợi. Ngài bằng tướng không đến mà đến, tướng không thấy mà thấy²⁸⁵."

Văn-thù-sư-lợi đáp:

"Thật như vậy, Cư sĩ, nếu đã đến thì không còn đến nữa. Nếu đã đi thì không còn đi nữa.²⁸⁶ Vì sao? Đến, không từ đâu đến. Đi, không đi đến đâu.²⁸⁷ Cái đã có thể bị thấy thì không còn bị thấy nữa. Nhưng hãy gác việc này qua một bên. Cư sỹ, bệnh của ông, có kham nỗi không? Việc điều trị thế nào, có thuyên giảm chứ không tăng phải không? Thế Tôn ân cần gởi lời hỏi thăm vô lượng.²⁸⁸ Cư sĩ, vì sao ông mắc bệnh? đã lâu chưa? chừng nào sẽ hết?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Si và hữu ái là nguồn gốc của bệnh tôi.²⁸⁹ Vì hết thảy chúng sinh bệnh mà tôi bệnh. Bao giờ hết thảy chúng sinh đạt đến chỗ không bệnh, bệnh tôi sẽ hết. Vì sao? Bồ tát, vì chúng sinh mà đi vào sinh tử. Có sinh tử thì có bệnh. Nếu hết thảy chúng sinh được thoát ly bệnh khổ thì Bồ tát không còn bệnh. Ví như, vị trưởng giả chỉ có đứa con một; khi người con ấy bị bệnh, cha mẹ nó cũng bị bệnh. Nếu nó bình phục, cha mẹ nó khỏe. Cũng vậy, Bồ tát yêu thương chúng sinh như cha mẹ yêu con, nên chúng còn bệnh thì Bồ tát còn bệnh; khi chúng hết bệnh, Bồ tát khỏe! Câu hỏi tiếp theo là, bệnh của Bồ tát từ đâu phát sinh? Bệnh của Bồ tát xuất phát từ tâm đại bi."

Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Sao thất này trống không và chẳng có người hầu?"²⁹⁰

Duy-Ma-Cật đáp: "Quốc độ của chư Phật nào mà chẳng trống không."

Lại hỏi: "Quốc độ của chư Phật do cái gì mà không ?"²⁹¹

Lại đáp: "Vì không nên không."²⁹²

Lại hỏi: "Đã Không, cần gì Không nữa?"²⁹³

Lại đáp: "Vì vô phân biệt Không, cho nên Không."²⁹⁴

Lại hỏi: "Không,²⁹⁵ có thể phân biệt ư ?"

Lại đáp: "Mọi phân biệt cũng không."

Lại hỏi: "Phải tìm Không ở đâu?"

Lại đáp: "Phải tìm trong sáu mươi hai kiến chấp."²⁹⁶

Lại hỏi: "Sáu mươi hai kiến chấp phải tìm ở đâu?"

Lại đáp: "Nên tìm trong giải thoát của chư Phật."

Lại hỏi: "Tìm sự giải thoát của chư Phật ở đâu?"

Lại đáp: "Nên tìm trong tâm hành của hết thảy chúng sinh."

Và ông tiếp: "Ngài có hỏi sao tôi chẳng có gia nhân. Vâng, thì bọn Ma và các Ngoại đạo là gia nhân của tôi. Vì sao? Vì bọn Ma ưa sinh tử mà Bồ tát chẳng xả bỏ sinh tử. Ngoại đạo ham kiến chấp mà Bồ tát bất động²⁹⁷ trong mọi kiến chấp."

Lại hỏi: "Bệnh của cư sĩ thuộc tướng gì?"

Lại đáp: "Bệnh tôi vô hình, không thể thấy."²⁹⁸

Lại hỏi: "Bệnh này hiệp với thân hay hiệp với tâm?"²⁹⁹

Lại đáp: "Nó không phải thân hiệp vì nằm ngoài thân. Cũng không phải tâm hiệp vì tâm vốn như huyễn.³⁰⁰"

Lại hỏi: "Trong bốn đại³⁰¹, đất, nước, lửa, gió, bệnh thuộc đại nào ?"

Lại đáp: "Bệnh ấy không phải địa đại cũng không lìa địa đại. Thuỷ, hỏa, phong đại cũng vậy. Nhưng bệnh của chúng sinh phát sinh từ bốn đại. Vì chúng sinh ấy có bệnh, nên tôi bệnh."

Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi hỏi Duy-Ma-Cật³⁰²: "Bồ tát nên vấn an một Bồ tát đang thọ bệnh như thế nào?"

Duy-Ma-Cật nói: "Nói về sự vô thường của thân mà chớ nói ghê tởm và từ bỏ thân. Nên nói về thân khổ đau mà không nói Niết- bàn an lạc. Nói về vô ngã của thân mà vẫn nói về sự giảng dạy và hướng dẫn chúng sinh³⁰³. Nói về thân không tịch mà không nói rốt ráo tịch diệt. Nói về sám hối tội lỗi trong quá khứ nhưng không nói nhập vào quá khứ.³⁰⁴ Vì đã bệnh nên thương cảm người đang mắc bệnh kia. Biết rằng mình đã chịu đau khổ từ vô lượng quá khứ; mà làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh. Nên nghĩ nhờ phước mà mình đã tu mà suy niệm về mạng thanh tịnh.³⁰⁵ Chớ sinh buồn phiền bức rức, mà hãy thường xuyên phát khởi tinh tấn. Nên hành động như bậc y vương để cứu chữa bệnh người. Bồ tát nên an ủi một Bồ tát đang bệnh như vậy để khiến cho hoan hỷ."

Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Làm sao Bồ tát đang bệnh chế ngự được tâm mình?"

Duy-Ma-Cật đáp: "Bồ tát đang bệnh nên nghĩ rằng: bệnh này đến từ những phiền não và vọng tưởng điên đảo của nhiều đời trước.³⁰⁶ Không có pháp nào là thật, vậy thì ai đang thọ bịnh? Tại sao vậy? Do bốn đại hoà hợp mà giả danh là thân. Bốn đại vô chủ, thân cũng vô ngã. Vả chăng, bệnh khởi đều do bám chấp tự ngã.³⁰⁷ Vì vậy không nên bám chấp tự ngã này.³⁰⁸

"Khi đã tỏ tường nguồn căn của bệnh, Bồ tát liền loại trừ tưởng về ngã và tưởng về chúng sinh, và tưởng;³⁰⁹ về pháp sẽ hiện khởi.³¹⁰ Bồ tát nên nghĩ như vầy: ‹Thân được hợp thành do bởi nhiều pháp. Khởi, chỉ là sự sinh khởi của pháp. Diệt, chỉ là sự huỷ diệt của pháp.› Vả lại, các pháp này không nhận biết lẫn nhau. Khi sinh khởi, nó không nói, ‹Ta khởi.› Khi diệt, nó không nói, ‹Ta diệt.› Để diệt trừ tưởng về pháp này, Bồ tát đang bệnh nên nghĩ: ‹Tưởng về pháp này cũng là một thứ đảo điên. Cái gì điên đảo, cái đó là đại hoạn. Ta phải rời xa nó.›³¹¹ Thế nào là rời xa? Rời xa ngã và ngã sở. Rời xa ngã và ngã sở nghĩa là sao? Rời xa pháp hai.³¹² Pháp hai nghĩa là sao? Là không nghĩ đến pháp trong thân lẫn pháp ngoài thân,³¹³ mà hành nơi bình đẳng.³¹⁴ Bình đẳng là gì? Đông đẳng ngã, đồng đẳng Niết-bàn.³¹⁵ Tại sao như vậy? Vì ngã và niết-bàn đều không. Tại sao cả hai đều không? Vì chỉ là danh tự, cho nên là không. Hai pháp này như vậy không có quyết định tính.³¹⁶

"Đạt được tính bình đẳng này rồi thì không còn bịnh nào khác ngoại trừ còn có cái bịnh của không. Cái bịnh của không cũng là không.

"Bồ tát đang bịnh ấy tiếp thọ các cảm thọ³¹⁷ bằng vô sở thọ. Tuy chưa thành tựu Phật pháp, nhưng vẫn có thể chứng nghiệm mà không cần diệt tận thọ.

"Biết thân là đối tượng của khổ đau, ông nên nghĩ đến chúng sinh ở những cõi thấp kém hơn mà khởi lòng đại bi, rằng ‹Ta đã được điều trị.³¹⁸ Ta cũng sẽ điều trị hết thảy chúng sinh. Chỉ trừ bịnh chứ không trừ pháp.³¹⁹ Chỉ dẫn chúng cắt đứt gốc rễ bịnh. Gốc rễ của bệnh là gì? Đó là có vin níu.³²⁰ Từ chỗ có vin níu mà phát sinh gốc rễ của bịnh. Vin níu vào cái gì? Đó là ba cõi. Thế nào là cắt đứt³²¹ sự vin níu? Bằng vô sở đắc. Nếu là vô sở đắc, thì không có sự vin níu. Cái gì là vô sở đắc? Là rời xa hai kiến. Hai kiến là gì? Nội kiến, và ngoại kiến. Đó là vô sở đắc.³²²

"Văn-thù-sư-lợi, đó là cách Bồ tát đang bịnh chế ngự tâm mình. Vì để cắt đứt cái khổ già, bịnh, chết, là bồ-đề của Bồ tát. Không làm được điều này thì sự tu trì của ông không có sự sắc bén của tuệ.³²³ Cũng như, thắng kẻ địch mới gọi là dũng; cũng vậy, dứt trừ cùng lúc già, bịnh, chết, ấy mới là Bồ tát.

"Bồ tát đang bịnh lại nên suy ngẫm: ‹Bịnh ta không thực cũng không tự hữu. Bịnh của hết thảy chúng sinh cũng không thực và không tự hữu.› Nhưng khi quán như vậy, đối với các chúng sinh mà khởi đại bi từ ái kiến,³²⁴ thì nên xả ly ngay. Vì sao vậy? Vì Bồ tát đoạn trừ khách trần phiền não³²⁵ mà khởi đại bi. Bi do ái kiến tức là có tâm mệt mỏi nhàm chán sinh tử. Xả ly được điều đó mới không có sự mệt mỏi chán chường, để dù tái sinh ở đâu cũng không còn bị ái kiến che lấp. Tái sinh ở đâu, đều không bị trói buộc để có thể giảng Pháp và cởi trói cho hết thảy chúng sinh. Như đức Phật đã nói: ‹Không thể có việc tự mình bị trói mà có thể cởi trói cho người. Chỉ khi tự mình không bị trói, khi ấy mới có thể cởi trói cho người.›

"Cho nên, Bồ tát chớ tự trói buộc mình. Thế nào là trói buộc? Thế nào là cởi mở? Tham đắm vị ngọt của thiền là trói buộc của Bồ tát. Bằng phương tiện mà tái sinh,³²⁶ đó là Bồ tát cởi trói. Lại nữa, không có phương tiện huệ³²⁷ là trói buộc; có phương tiện huệ là cởi trói. Không có huệ phương tiện³²⁸ là trói buộc; có huệ phương tiện là cởi trói.

"Không có phương tiện huệ³²⁹ là trói buộc, nghĩa là thế nào ? Đó là với tâm ái kiến mà Bồ tát trang nghiêm cõi Phật, thành tựu chúng sinh; tự điều phục mình trong pháp không, vô tướng và vô tác.³³⁰ Như vậy gọi không có phương tiện huệ là trói buộc.

"Có phương tiện huệ là cởi trói, là nghĩa thế nào? Đó là không đem tâm ái kiến mà trang nghiêm cõi Phật, thành tựu chúng sinh; tự điều phục mình trong pháp không, vô tướng và vô tác mà không mệt mỏi chán chường. Đó gọi là có phương tiện huệ là cỏi trói.

"Không có tuệ phương tiện là trói buộc, là nghĩa thế nào? Bồ tát trụ tham dục, sân nhuế, tà kiến, các thứ phiền não, mà vun trồng gốc rễ các công đức. Đó gọi là không có tuệ phương tiện là trói buộc.

"Có tuệ phương tiện là cởi trói, là nghĩa thế nào? Bồ tát đã xa lìa tham dục, sân nhuế, tà kiến, các thứ phiền não, mà vun trồng gốc rễ các công đức, rồi hồi hướng đến a-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề. Đó gọi là có tuệ phương tiện là cởi trói.

"Văn-thù-sư-lợi, Bồ tát bệnh nên quán các pháp như vậy. Rồi lại quán thêm nữa. Quán thân này³³¹ vô thường, khổ, không, phi ngã; đó gọi là tuệ. Mà dù thân đang bệnh ông vẫn ở lại cõi sinh tử vì lợi ích của chúng sinh, không thấy mệt mỏi; đó gọi là phương tiện.

"Rồi lại quán thân. Thân không lìa bịnh, bệnh không lìa thân. Ấy là bệnh, ấy cũng là thân; không phải mới, không phải cũ. Đó gọi là tuệ.³³² Giả sử thân mang bệnh, mà không cần dứt trừ nó vĩnh viễn. Đó gọi là phương tiện.

"Văn-thù-sư-lợi, Bồ tát bệnh nên chế ngự tâm mình như vậy. Không trụ trong đó; cũng không trụ nơi tâm không được chế ngự. Vì sao vậy? Vì trụ ở tâm không được chế ngự, là pháp của người ngu. Nếu trụ nơi tâm đã được chế ngự, đó là pháp của Thanh văn. Vì vậy Bồ tát chẳng trụ ở tâm được chế ngự hay không được chế ngự. Xa lìa cả hai; đó là hành của Bồ tát. Khi ở sinh tử vẫn không hành ô uế;³³³ trụ nơi Niết-bàn mà không vĩnh viễn diệt độ; đó là hành của Bồ tát. Không theo hạnh phàm phu cũng không phải hạnh Hiền Thánh; đó là hành của Bồ tát. Hạnh không nhơ cũng không tịnh; đó là hành của Bồ tát. Dù siêu quá hành của Ma, vẫn thị hiện để khuất phục bầy Ma;³³⁴ đó là hành của Bồ tát. Cầu nhất thiết trí³³⁵ nhưng không cầu phi thời;³³⁶ đó là hành của Bồ tát.³³⁷ Tuy quán các pháp bất sanh, vẫn không vào chánh vị;³³⁸ đó là Bồ tát hạnh. Dù quán mười hai duyên khởi, vẫn hội nhập mọi tà kiến;³³⁹ đó là hành của Bồ tát. Dù che chở hết thảy chúng sinh, vẫn không hệ luỵ bởi ái; đó là hành của Bồ tát. Tuy vui với sự viễn ly,³⁴⁰ mà không y tựa vào sự diệt tận của thân và tâm; đó là hành của Bồ tát. Dù đi qua ba cõi vẫn không hư hoại pháp tánh;³⁴¹ đó là hành của Bồ tát. Dù hành nơi Không, vẫn gieo trồng mọi công đức; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành vô tướng vẫn cứu độ chúng sinh; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành vô tác vẫn thị hiện thọ thân;³⁴² đó là hành của Bồ tát. Tuy hành vô khởi³⁴³ vẫn khởi làm các hạnh thiện; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành trì sáu hạnh Ba-la-mật vẫn biến tri tâm và tâm sở pháp của chúng sinh;³⁴⁴ đó là hành của Bồ tát. Tuy hành sáu thần thông mà không đoạn tận các lậu; đó là Bồ tát hạnh. Dù hành bốn vô lượng tâm, vẫn không tham đắm cầu tái sinh cung trời Phạm Thiên;³⁴⁵ đó là hành của Bồ tát. Dù hành trì thiền định, giải thoát và tam muội, mà không tùy thiền mà tái sinh;³⁴⁶ đó là hành của Bồ tát. Dù hành trì bốn niệm xứ, mà không hoàn toàn rốt ráo xa lìa thân, thọ, tâm, pháp; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành trì bốn chánh cần mà không xả thân tâm tinh tấn;³⁴⁷ đó là hành của Bồ tát. Tuy hành trì bốn như ý túc, mà đạt tự tại thần thông; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành năm căn mà phân biệt căn tánh nhạy bén hay trì độn của hết thảy chúng sinh; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành năm lực vẫn phấn đấu thành tựu mười lực, vô úy của Phật; đó là hành của Bồ tát. Tuy hành bảy giác phần mà phân biệt trí tuệ của Phật;³⁴⁸ đó là hành của Bồ tát. Dù hành tám chánh đạo vẫn thích đi trên Phật đạo vô biên; đó là Bồ tát hạnh. Dù hành pháp trợ đạo Chỉ và Quán mà rốt ráo không rơi vào tịch diệt; đó là hành của Bồ tát. Dù hành các pháp bất sinh bất diệt vẫn trang điểm tự thân bằng các tướng hảo; đó là hành của Bồ tát. Dù thị hiện oai nghi của Thanh-văn hay Phật Duyên-giác vẫn không xả pháp của Phật;³⁴⁹ đó là Bồ tát hạnh. Tuy tùy theo tướng tịnh rốt ráo của hết thảy pháp mà vẫn tùy chỗ thích hợp thị hiện tự thân; đó là hành của Bồ tát. Dù nhìn thấu hết thảy cõi Phật luôn tĩnh lặng như hư không,³⁵⁰ vẫn làm hiển hiện các loại cõi Phật thanh tịnh; đó là hành của Bồ tát. Dù đã đạt quả vị Phật, có thể chuyển Pháp luân, và vào Niết-bàn, vẫn không từ bỏ Bồ tát đạo; đó là hành của Bồ tát."

Duy-Ma-Cật giảng xong pháp này,³⁵¹ hết thảy tám ngàn chư thiên đi theo Văn-thù-sư-lợi đều phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác .

CHƯƠNG VI: BẤT TƯ NGHỊ³⁵²

Bấy giờ, khi Xá-lợi-phất thấy trong thất này không có giường ghế gì, bèn nghĩ: "Các Bồ tát và đại đệ tử sẽ ngồi ở đâu?" Trưởng giả Duy-Ma-Cật biết được ý nghĩ ấy, bèn hỏi Xá-lợi-phất:

"Thưa ngài, nhân giả đến đây vì pháp, hay vì đi tìm giường ghế?"

Xá-lợi-phất đáp:

"Tôi đến đây vì Pháp, chẳng vì giường ghế."

Duy-Ma-Cật nói:

"Thưa ngài Xá-lợi-phất, người cầu Pháp ngay đến thân mạng còn không tham tiếc, huống hồ giường ghế. Vì rằng, cầu Pháp không phải là tìm cầu những gì là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không phải là tìm cầu những gì là giới,³⁵³ xứ;³⁵⁴ không phải là tìm cầu những gì thuộc Dục, Sắc, Vô sắc.³⁵⁵

"Thưa Xá-lợi-phất, người cầu Pháp không bám chấp Phật mà cầu, không bám chấp Pháp mà cầu, không bám chấp Tăng mà cầu.³⁵⁶ Người cầu Pháp không phải để thấy khổ mà cầu, không đoạn trừ tập mà cầu, không chứng diệt mà cầu, không tu đạo mà cầu.³⁵⁷ Vì sao vậy? Vì Pháp không có hý luận.³⁵⁸ Vì nếu nói: "Tôi thấy khổ, đoạn tập, chứng diệt, tu đạo," thì chỉ là hý luận, không phải tầm cầu Pháp.

"Thưa Xá-lợi-phất, Pháp được gọi là tịch diệt.³⁵⁹ Nếu hành nơi sinh diệt, đó là đi tìm cầu sự sinh diệt chứ không phải tìm cầu Pháp. Pháp được gọi là vô nhiễm.³⁶⁰ Nếu tham nhiễm pháp, cho đến tham nhiễm Niết bàn, đó là nhiễm trước³⁶¹ chứ không phải tìm Pháp. Pháp không hành xứ.³⁶² Nếu hành nơi pháp, đó là hành xứ chứ không phải là sự cầu Pháp.³⁶³ Pháp không thủ xả.³⁶⁴ Nếu có thủ xả nơi pháp, đó là thủ xả chứ chẳng phải tìm Pháp. Pháp không xứ sở.³⁶⁵ Nếu dính mắc xứ sở,³⁶⁶ đó là sự dính mắc xứ sở chứ không phải tìm Pháp. Pháp được gọi là vô tướng. Nếu tùy theo tướng mà nhận thức,³⁶⁷ đó là đi tìm cầu tướng chớ chẳng phải tìm cầu Pháp. Pháp không thể trụ.³⁶⁸ Nếu trụ nơi pháp, đó là cầu trụ pháp chớ chẳng phải cầu pháp.³⁶⁹ Pháp không thể được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận biết.³⁷⁰ Nếu hành nơi sự thấy, nghe, cảm, biết; đó chỉ là thấy, nghe, cảm, biết chứ chẳng phải tìm cầu pháp. Pháp là vô vi.³⁷¹ Nếu hành nơi hữu vi, đó là cầu hữu vi chớ chẳng phải cầu pháp.

"Cho nên, thưa ngài Xá-lợi-phất, cầu pháp là không cầu tìm bất cứ gì."³⁷²

Khi nói xong lời này này, năm trăm chư thiên được sự thanh tịnh của con mắt pháp ở trong các pháp.³⁷³

Rồi trưởng giả Duy-Ma-Cật lại hỏi Văn-thù-sư-lợi:

""Nhân giả đã chu du qua vô lượng a-tăng-kỳ quốc độ; ở cõi Phật nào có tòa sư tử được thành tựu với công đức vi diệu tối thượng tuyệt đẹp ?"

Văn-thù-sư-lợi đáp:

"Cư sĩ, ở phương đông có cõi Phật cách đây vô lượng nghìn vạn ức a-tăng-kỳ³⁷⁴ thế giới bằng số cát của ba mươi sáu sông Hằng. Đó là cõi Tu-di-tướng.³⁷⁵ Có Phật Tu-di Đăng Vương³⁷⁶ hiện ở đó. Đức Phật ấy có cao 84.000 do-tuần³⁷⁷ và bảo tòa sư tử của ngài cũng cao 84.000 do-tuần, được trang sức bậc nhất."

Lúc ấy, trưởng giả Duy-Ma-Cật hiển hiện năng lực thần thông,³⁷⁸ tức thì đức Phật kia khiến 32.000³⁷⁹ tòa sư tử cao lớn, oai nghiêm, đến thẳng vào thất của Duy-Ma-Cật. Chư Bồ tát, đại đệ tử Phật, các Phạm Thiên và bốn vị Thiên vương đều điều chưa từng trông thấy. Thất ấy trở nên rộng rãi, chứa hết 32.000 bảo tòa, không khuất lấp cái nào và cũng không làm chật hẹp thêm thành Tỳ-da-li, cõi Diêm-phù-đề và bốn thiên hạ.

Đoạn Duy-Ma-Cật nói với Văn-thù-sư-lợi:

"Xin mời chư vị ngồi vào tòa sư tử. Hãy cùng ngồi với các Bồ tát Thượng nhân.Các vị hãy tự lập thân mình tương xứng với tầm vóc của toà."

Các vị Bồ tát đã đắc thần thông lực liền tự biến hình cao lớn 4 vạn 2 nghìn³⁸⁰ do-tuần để ngồi vào tòa sư tử. Nhưng các Bồ tát sơ tâm³⁸¹ và chúng Đại đệ tử³⁸² không thể leo lên những bảo tòa cao lớn như vậy được.

Duy-Ma-Cật mới nói với Xá-lợi-phất:

"Mời tôn giả ngồi lên toà sư tử."

Xá-lợi-phất đáp:

"Cư sĩ, tòa này cao rộng thênh thang, tôi không thể lên được."

Duy-Ma-Cật bảo:

"Thưa ngài Xá-lợi-phất, hãy đảnh lễ đức Như Lai Tu-di Đăng Vương thì sẽ ngồi lên được."

Lúc ấy hết thảy chư Bồ tát sơ tâm và Đại đệ tử đều cung kính đảnh lễ đức Như Lai Tu-di Đăng Vương và ngồi lên được các tòa sư tử.

Xá-lợi-phất nói với Duy-Ma-Cật:

"Cư sĩ, thật là chưa từng có. Căn phòng nhỏ như vầy có thể chứa đủ các tòa cao rộng như vậy mà không che lấp thứ gì ở thành Tỳ-da-li, cũng không cản ngại bất cứ gì ở các thành phố, làng mạc của cõi Diêm-phù-đề và bốn thiên hạ cũng như các cung điện trời, rồng, quỷ thần."

Duy-Ma-Cật đáp:

"Vâng, thưa ngài Xá-lợi-phất, chư Phật và Bồ tát có môn giải thoát được gọi là bất khả tư nghị. Bồ tát tru nơi giải thoát này có thể đặt ngọn Tu-di hùng vĩ trong một hạt cải mà không hề thay đổi kích thước của hạt cải. Tướng trạng nguyên thuỷ của núi chúa Tu-di³⁸³ vẫn như cũ. Bốn vị Thiên vương cùng với chư thiên Đao-lị³⁸⁴ cũng không biết mình đã được đặt trong một hạt cải. Chỉ những ai cần được độ mới thấy Tu-di lọt vào trong hạt cải.³⁸⁵ Đó là pháp môn giải thoát bất khả tư nghị.³⁸⁶

"Lại nữa, đem nước trong bốn đại dương đặt vào một lỗ chân lông mà chẳng khuấy động các loài tôm, cua, rùa, ca, các loại thuỷ tộc, mà bốn đại dương cũng y nguyên trạng khiến các rồng, quỷ thần, A-tu-la cũng chẳng biết mình đã được dời chỗ đem đặt vào một lỗ chân lông.

"Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ tát trụ giải thoát bất khả tư nghị có thể đặt trong lòng bàn tay phải cả ba nghìn đại thiên thế giới, như người thợ gốm cầm cái bàn xoay,³⁸⁷ và ném nó vượt qua Hằng hà sa số thế giới mà chúng sinh trong đó không hay không biết mình đang đi đâu; rồi thu về đặt lại chỗ cũ mà không khiến cho bất cứ ai có cảm tưởng đi và về.

"Lại nữa, Xá-lợi-phất, hoặc có chúng sinh chỉ có thể độ được nếu vui sướng với sự tồn tại lâu dài trong thế gian này, Bồ tát này có thể dùng thần lực của ngài kéo dài bảy ngày thành một kiếp khiến cho họ thấy là một kiếp. Hoặc có chúng không thích ở lâu trong thế giới này để đựơc độ, Bồ tát có thể rút ngắn một kiếp thành bảy ngày khiến cho chúng sinh ấy thấy chỉ là bảy ngày.

"Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị có thể thâu tóm tất cả mọi sự nghiệp trang nghiêm trong hết thảy cõi Phật tập họp về một cõi để mọi chúng sinh có thể nhìn thấy.

"Lại nữa, ngài có thể đặt hết thảy chúng sinh từ mọi cõi Phật trong lòng tay phải, rồi bay lượn³⁸⁸ khắp mười phương cho mọi nơi đều được thấy mà không hề xao động bản xứ.

"Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ tát này có thể chỉ trong một lỗ chân lông cho thấy hết thảy phẩm vật của chúng sinh trong mười phương quốc độ cúng dường chư Phật .

"Lại nữa, ngài có thể chỉ trong một lỗ chân lông cho thấy tất cả mặt trời, mặt trăng, tinh tú của hết thảy thế giới khắp mười phương.

"Lại nữa, ngài có thể hít một hơi hết thảy gió³⁸⁹ của mười phương quốc độ mà không suy suyễn thân mình cũng chẳng rung gãy một cành cây.

"Lại nữa, khi mười phương thiên hạ kiếp tận³⁹⁰ do lửa thiêu đốt, Bồ tát này có thể hít hết lửa vào bụng mình mà không bị tổn hại và lửa vẫn cháy.

"Lại nữa, Bồ tát này có thể lấy một cõi Phật từ phương dưới cách xa ngài Hằng hà sa số thế giới rồi ném nó lên cao ở phương trên cách xa ngài Hằng hà sa số thế giới nữa, dễ dàng như người ta dùng đầu mũi kim nâng một chiếc lá táo mà không làm cho lá táo hư hại.

"Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị có thể dùng thần lực hiện thân là Phật, Bích-chi-Phật, Thanh-văn, Đế Thích, Phạm Thiên, hay Thế chủ, hoặc hiện thân Chuyển luân Thánh vương.³⁹¹

"Lại nữa, Ngài cũng có thể khiến mọi âm thanh trong mười phương quốc độ, âm cao, trung, thấp, đều biến thành tiếng Phật giảng pháp vô thường, khổ, không, vô ngã, và đủ các pháp khác nhau được thuyết bởi chư Phật khắp mười phương; tất cả đều được nghe cùng khắp trong đó.

"Thưa ngài Xá-lợi-phất, tôi chỉ mới nói vài năng lực của giải thoát bất khả tư nghị. Nếu kể cho đủ thì trong một kiếp cũng chưa nói hết."

Lúc bấy giờ, Đại Ca-diếp nghe pháp môn Giải thoát bất khả tư nghị này liền tán thán là chưa từng có, rồi nói với Xá-lợi-phất:

"Giống như có người trình bày các thứ sắc tượng trước mặt người mù, nhưng người mù không thể thấy. Hết thảy Thanh-văn không thể hiểu dù được nghe pháp môn Giải thoát bất khả tư nghị này. Những người có trí nghe pháp này ai mà không phát tâm cầu giác ngộ tối thượng? Chúng ta vì sao để cho vĩnh viễn đoạn tuyệt gốc rễ mà so với pháp Đại thừa này thì như hạt giống đã mục. Hết thảy Thanh-văn khi nghe pháp môn Giải thoát bất khả tư nghị này phải khóc than, âm thanh chấn động cả ba nghìn đại thiên thế giới. Hết thảy Bồ tát thì nên hết sức hân hoan, đội lên đầu mà thọ nhận pháp này.³⁹² Bồ tát nào tin hiểu trì pháp môn Giải thoát bất khả tư nghị này, hết thảy bọn Ma³⁹³ không thể làm gì được."

Khi Đại Ca-diếp nói điều này, 32.000 chư thiên phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Bấy giờ Duy-Ma-Cật nói với Đại Ca-diếp:

"Thưa Nhân giả, những ai hiện thân là Ma vương trong vô lượng a-tăng-kỳ thế giới khắp mười phương, phần lớn đều là Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị. Bằng phương tiện lực để nhằm hóa độ chúng sinh nên hiện thân như vậy .

"Lại nữa, Đại Ca-diếp, vô lượng Bồ tát khắp mười phương có khi có người đến xin cho tay, chân, tai, mũi, đầu, mắt, tủy, não, máu, thịt, da, xương, chòm xóm, thành ấp, nàng hầu hay vợ con, nô tỳ, voi, ngựa, xe cộ, vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, hổ phách, chân châu, vỏ sò, quần áo, đồ ăn thức uống; những người đến xin như vậy phần lớn đều là Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị; dùng phương tiện lực để thử, khiến cho chí nguyện được kiên cố. Vì Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị có đại uy lực để thúc ép Bồ tát và cho chúng sinh thấy những việc khó làm như vậy.³⁹⁴ Phàm căn trí thấp kém không có uy lực đó để thúc ép Bồ tát làm như vậy.³⁹⁵ Cũng như³⁹⁶ cái đạp³⁹⁷ của voi chúa không phải là điều mà con lừa có thể kham.³⁹⁸ Đó chính là cánh cửa dẫn vào phương tiện của trí tuệ của Bồ tát đã trụ giải thoát bất khả tư nghị."³⁹⁹

CHƯƠNG VII: QUÁN CHÚNG SINH⁴⁰⁰

Văn-thù hỏi Duy-Ma-Cật:

"Bồ tát nên quán sát chúng sinh như thế nào?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Như nhà ảo thuật quán sát ảo vật mình tạo ra; Bồ tát nên quán sát chúng sinh cũng như vậy. Cũng như bậc trí giả nhìn trăng nơi đáy nước; nhìn bóng mình trong gương; nhìn ánh lửa khi nhiệt bốc;⁴⁰¹ như tiếng vọng của lời gọi; như mây nổi trong bầu trời;⁴⁰² như đám bọt nước;⁴⁰³ như bong bóng trên mặt nước;⁴⁰⁴ như lõi chuối rỗng; như ánh chớp lóe kéo dài;⁴⁰⁵ như đại thứ năm;⁴⁰⁶ như uẩn thứ sáu;⁴⁰⁷ như tình thứ bảy⁴⁰⁸ như nhập thứ mười ba;⁴⁰⁹ như giới thứ mười chín;⁴¹⁰ Bồ tát nên quán sát chúng sinh cũng như vậy. Cũng như sắc trong vô sắc giới; như mầm của hạt giống hư;⁴¹¹ như thân kiến⁴¹² của Tu-đà-hoàn;⁴¹³ như sự nhập thai của A-na-hàm;⁴¹⁴ như ba độc của La hán; như tham, sân, phá giới của Bồ tát đã chẳng đắc pháp nhẫn;⁴¹⁵ như tập khí phiền não nơi Phật;⁴¹⁶ như sắc được thấy bởi người mù; như hơi thở ra vào của vị đang nhập diệt tận định;⁴¹⁷ như dấu chân chim trong hư không;⁴¹⁸ như đứa con của người đàn bà vô sinh;⁴¹⁹ như phiền não của người được biến hoá;⁴²⁰ như những điều thấy trong chiêm bao khi đã thức; như sự thọ thân của vị đã diệt độ;⁴²¹ như ngọn lửa không khói;⁴²² Bồ tát nên quán sát chúng sinh cũng như vậy."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Bồ tát quán như thế thì làm sao thực hành lòng từ?"⁴²³

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bồ tát sau khi quán như vậy, lại suy nghĩ, ‹Ta sẽ thuyết pháp như vậy cho chúng sinh.› Đó chính là lòng từ chân chánh. Ngài nên tu hành từ tịch diệt,⁴²⁴ vì không có gì sanh;⁴²⁵ hành từ không nóng bức,⁴²⁶ vì không có phiền não; hành từ bình đẳng,⁴²⁷ vì bình đẳng với ba thời; hành từ vô tranh,⁴²⁸ vì không có gì khởi;⁴²⁹ hành từ bất nhị, vì trong ngoài không kết hợp; hành từ bất hoại, vì rốt ráo diệt tận;⁴³⁰ hành từ kiên cố, vì tâm không huỷ;⁴³¹ hành từ thanh tịnh, vì các pháp tánh tịnh;⁴³² hành từ vô biên,⁴³³ vì như hư không; hành từ của A-la-hán, vì diệt giặc kết sử;⁴³⁴ hành từ của Bồ tát,⁴³⁵ vì an ổn chúng sinh;⁴³⁶ hành từ Như Lai, vì được như tướng;⁴³⁷ hành từ của Phật, vì thức tỉnh chúng sinh;⁴³⁸ hành từ tự nhiên, vì không do nhân mà được;⁴³⁹ hành từ bồ-đề, vì một vị bình đẳng; hành từ không thể sánh, vì đã đoạn trừ các ái;⁴⁴⁰ hành từ của đại bi, vì hướng dẫn bởi Đại thừa;⁴⁴¹ hành từ không mệt mỏi vì quán không, vô ngã;⁴⁴² hành từ của pháp thí không còn nuối tiếc;⁴⁴³ hành từ của trì giới, vì chuyển hóa người phạm giới; hành từ⁴⁴⁴ nhẫn nhục, vì hộ vệ mình lẫn người; hành từ của tinh tấn, vì gánh vác chúng sinh; hành từ của thiền định, vì không cảm thọ vị ngọt;⁴⁴⁵ hành từ của trí tuệ, vì mọi sự đều đúng thời;⁴⁴⁶ hành từ của phương tiện, vì thị hiện tất cả;⁴⁴⁷ hành từ không ẩn dấu, vì trực tâm thanh tịnh; hành từ của thâm tâm, vì không tạp hành;⁴⁴⁸ hành từ không dối trá⁴⁴⁹ nên chẳng còn việc hư giả; hành từ an lạc, vì khiến cho đạt được an lạc của Phật.⁴⁵⁰

"Đó là những hạnh từ của Bồ tát."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Bồ tát hành bi⁴⁵¹ như thế nào?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Tất cả công đức mà Bồ tát làm đều được chia sẻ cho cho hết thảy chúng sinh."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Thế nào là hỷ?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Hoan hỷ không hối tiếc những lợi ích gì."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Thế nào là xả ?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Gia ân⁴⁵² mà mà không mong cầu tri đáp trả."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Sợ sinh tử, Bồ tát nên nương tựa vào đâu?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bồ tát, trong khi sợ hãi sinh tử, nương tựa vào sức mạnh của công đức Như Lai."⁴⁵³

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Bồ tát muốn nương nhờ sức mạnh của công đức Như Lai thì cần phải an trụ như thế nào?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bồ tát muốn nương nhờ sức mạnh của công đức Như Lai thì cần phải an trụ nơi chỗ độ thoát hết thảy chúng sinh."⁴⁵⁴

Văn-thù-sư-lợi hỏi

"Bồ tát nên tiêu trừ cái gì để độ thoát chúng sinh?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Muốn độ thoát chúng sinh phải tiêu trừ phiền não của họ."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Làm sao để tiêu trừ phiền não?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Nên thực hành chánh niệm."⁴⁵⁵

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Làm sao để thực hành chánh niệm?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Hãy hành bất sinh và bất diệt."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Pháp gì bất sinh? Pháp gì bất diệt ?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Bất thiện thì bất sinh; pháp thiện thì bất diệt."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Đâu là nguồn gốc của thiện và bất thiện?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Thân là nguồn gốc của thiện và bất thiện."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Đâu là nguồn gốc của thân?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Dục tham là gốc."⁴⁵⁶

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Đâu là nguồn gốc của dục tham?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Hư vọng phân biệt là gốc."⁴⁵⁷

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Đâu là nguồn gốc của hư vọng phân biệt?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Tưởng đảo điên là gốc."

Văn-thù-sư-lợi hỏi:

"Đâu là nguồn gốc của tưởng đảo điên?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Vô-trụ là gốc."

Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Đâu là nguồn gốc của vô-trụ?"

Duy-Ma-Cật đáp:

"Vô-trụ chẳng có gốc. Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, từ gốc vô-trụ này mà các pháp được kiến lập."⁴⁵⁸

Bấy giờ trong thất của Duy-Ma-Cật có một Thiên nữ⁴⁵⁹ thấy các trời, người đến nghe Pháp,⁴⁶⁰ liền hiện thân xuống rải hoa trời lên các Bồ tát và Đại đệ tử.⁴⁶¹ Hoa rắc trên thân các Bồ tát tức thì rơi xuống đất, nhưng rắc trên thân các Đệ tử thì bám vào. Tất cả các vị Đệ tử dùng thần lực phủi hoa, nhưng hoa không đi.

Thấy vậy, Thiên nữ hỏi Xá-lợi-phất:

"Sao ngài phủi hoa đi?"

Xá-lợi-phất đáp:

"Hoa này không như pháp, nên phải phủi đi."

Thiên nữ nói:

"Đừng bảo hoa này không như pháp. Vì sao? Vì chúng không có gì phân biệt,⁴⁶² mà chính ngài đang khởi tâm phân biệt. Nếu người xuất gia trong Phật pháp mà còn có cái phân biệt, cái đó mới là không như pháp. Nếu không khởi phân biệt nữa, đó là như pháp. Nhìn chư Bồ tát xem, hoa không bám được vào thân vì các ngài đã đoạn trừ hết thảy tưởng phân biệt. Cũng như người khi đang run sợ thì bị Ma⁴⁶³ lung lạc. Đệ tử vì sợ sinh tử⁴⁶⁴ nên bị sắc, thinh, hương, vị, xúc lung lạc. Người không còn sợ hãi, thì tất cả năm dục không làm gì được. Vì tập khí của kết sử⁴⁶⁵ vẫn còn nên hoa bám được thân đó thôi. Nếu tập khí của kết sử trừ sạch, hoa không bám được."

Xá-lợi-phất hỏi:

"Cô ở nhà này bao lâu rồi?"

Thiên nữ đáp:

"Tôi ở đây cũng lâu như sự giải thoát của bậc kỳ niên."⁴⁶⁶

Xá-lợi-phất hỏi:

"Ở đây lâu chừng ấy sao?"

Thiên nữ hỏi lại:

"Giải thoát của kỳ niên thì lâu bằng chừng nào?"

Xá-lợi-phất lặng im không đáp. Thiên nữ lại hỏi:

"Sao bậc Đại trí kỳ cựu im lặng?"

Xá-lợi-phất nói:

"Sự giải thoát không thể diễn giải bằng lời. Vì vậy, tôi không biết nói gì."

Thiên nữ nói:

"Ngôn thuyết và văn tự đều là biểu lộ của giải thoát.⁴⁶⁷ Vì sao? Vì giải thoát không ở trong, không ở ngoài, không ở giữa; văn tự cũng không ở trong, không ở ngoài, không ở giữa. Vì vậy, thưa ngài Xá-lợi-phất, không có việc lìa văn tự mà diễn thuyết giải thoát. Tại sao? Tất cả pháp đều là biểu hiện của giải thoát."

Xá-lợi-phất hỏi:

"Vậy cô há không muốn nói rằng dâm, nộ, si cũng là giải thoát?"

Thiên nữ đáp:

"Phật vì người tăng thượng mạn⁴⁶⁸ mà nói rằng xa lìa dâm, nộ, si là giải thoát đó thôi. Với người không còn tăng thượng mạn, Phật nói tự tánh dâm, si đồng nhất với giải thoát."

Xá-lợi-phất ca ngợi:

"Lành thay, lành thay, Thiên nữ! Cô đã sở đắc gì, chứng nghiệm cái gì mà biện tài xuất chúng như vậy?"

Thiên nữ đáp:

"Tôi không sở đắc gì cũng không chứng nghiệm gì mà được biện tài như vậy. Vì sao? Nếu có sở đắc, sở chứng, thì đối với Phật pháp⁴⁶⁹ đó là tăng thượng mạn."

Xá-lợi-phất hỏi:

"Trong ba thừa, cô chí hướng thừa nào?"

Thiên nữ đáp:

"Khi cần giảng pháp Thanh-văn để chuyển hóa chúng sinh, tôi là Thanh-văn. Khi cần giảng pháp nhân duyên để chuyển hóa chúng sinh, tôi là Bích-chi-phật. Khi cần pháp đại bi để chuyển hóa chúng sinh, tôi là Đại thừa. Thưa Xá-lợi-phất, như người bước vào rừng hoa chiêm-bặc chỉ ngửi thấy mùi hương chiêm-bặc⁴⁷⁰ thơm át hẳn các mùi khác; cũng vậy, người bước vào nhà này chỉ ngửi thấy mùi hương công đức Phật và chẳng còn thiết mùi hương Thanh-văn hay Bích-chi-phật. Thưa Xá-lợi-phất, khi mà Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ thiên vương, các trời, rồng, quỷ thần vào nhà này và được nghe vị Thượng nhân này giảng thuyết Chánh Pháp, hết thảy đều hâm mộ mùi hương công đức Phật mà phát tâm Đại thừa trước khi ra khỏi nhà này. Thưa Xá-lợi-phất, tôi ở đây mười hai năm,⁴⁷¹ chưa từng nghe Pháp Thanh-văn hay Bích-chi-phật, mà chỉ nghe pháp của chư Phật bất khả tư nghị, đại từ, đại bi.

"Thưa Xá-lợi-phất nhà này luôn hiện tám pháp chưa từng có, rất khó gặp. Những gì là tám?

"Thứ nhất, nhà này được rọi sáng bằng ánh kim quang suốt cả ngày đêm không khác nhau; chẳng cần đến mặt trời hay mặt trăng mới sáng.

"Thứ hai, những ai⁴⁷² bước vào nhà này không bị bức rức bởi những cáu bẩn.⁴⁷³"

"Thứ ba, nhà này thường có Đế Thích, Phạm Thiên, bốn Thiên vương và các Bồ tát ở phương khác đến đây hội họp không dứt.

"Thứ tư, sáu Ba-la-mật và các pháp bất thối chuyển⁴⁷⁴ luôn được giảng dạy trong nhà này.

"Thứ năm, trong nhà này thường được nghe nhạc trời huyền diệu tấu diễn vô lượng âm thanh của của sự giáo hoá bằng chánh pháp.

"Thứ sáu, nhà này chứa bốn kho tàng tích trữ đầy tràn nhiều bảo vật chu cấp cho người cùng khổ mà không hề kiệt tận.

"Thứ bảy, khi vị Thượng nhân nhà này nghĩ tưởng đến Phật Thích-ca, Phật A-di-đà, Phật A-súc, Bảo Đức, Bảo Viêm, Bảo Nguyệt, Bảo Nghiêm, Nan Thắng, Sư Tử Hưởng, Nhất Thiết Lợi Thành,⁴⁷⁵ cùng vô lượng chư Phật khắp mười phương thế giới, thì các Ngài liền đến giảng thuyết rộng rãi pháp tạng bí yếu của chư Phật. Thuyết xong rồi mới trở về.

"Thứ tám, hết thảy mọi thiên cung trang nghiêm và đất Phật thanh tịnh đều ánh hiện trong nhà này.

"Thưa ngài Xá-lợi-phất, nhà này thường hiện tám pháp chưa từng có, rất khó gặp này. Khi đã chứng kiến tám sự kiện bất khả tư nghị như vậy, ai còn vui thích nơi pháp Thanh-văn làm gì?"

Xá-lợi-phất hỏi:

"Sao cô không chuyển đổi thân nữ này đi?"

Thiên nữ đáp:

"Mười hai năm nay tôi tìm kiếm tướng người nữ,⁴⁷⁶ mà không thể tìm thấy được. Vậy tôi phải chuyển cái gì đổi cái gì? Cũng như nhà ảo thuật làm trò tạo nên một thân nữ huyễn. Nếu có người hỏi, ‹Sao không chuyển đổi thân nữ?›Người này hỏi có chính xác không? "

Xá-lợi-phất đáp:

"Không chính xác. Sự huyễn không có tướng cố định, làm sao chuyển?"

Thiên nữ nói:

"Hết thảy các pháp cũng đều như thế, không có tướng cố định,⁴⁷⁷ sao ngài hỏi tôi không chuyển đổi nữ thân?"

Nói đoạn, Thiên nữ dùng thần lực biến Xá-lợi-phất thành như Thiên nữ và nàng tự hoá thân thành như Xá-lợi-phất, rồi hỏi:

"Sao ngài không chuyển đổi thân nữ đó đi?"

Xá-lợi-phất, trong hình tượng Thiên nữ, đáp:

"Tôi ở đây không biết do chuyển biến gì mà biến thành thân nữ."

Thiên nữ đáp:

"Thưa Xá-lợi-phất, nếu ngài có thể chuyển đổi thân nữ đó, thì hết thảy người nữ cũng có thể chuyển. Cũng như Xá-lợi-phất chẳng phải nữ mà hiện thân nữ. Tất cả người nữ cũng vậy, dù họ hiện thân nữ nhưng không phải nữ. Cho nên Phật dạy: 'Hết thảy pháp đều phi nam phi nữ.' "

Nói xong, Thiên nữ rút lại dùng phép thần thông khiến Xá-lợi-phất trở lại tướng ban đầu, và hỏi:

"Sắc tướng thân nữ nay đâu rồi?"

Xá-lợi-phất đáp:

"Sắc tướng thân nữ không tại đó, cũng không không tại đó."⁴⁷⁸

Thiên nữ mới nói:

"Cũng vậy, hết thảy pháp không ở tại đó, nhưng không hề không ở tại đó. Và này, không tại đó, cũng không không tại đó, đó là Phật thuyết vậy."

Xá-lợi-phất hỏi:

"Chết ở đây, cô sẽ sinh về đâu?"

Thiên nữ đáp:

"Hoá thân bởi Phật⁴⁷⁹ sinh như thế nào, tôi cũng sẽ sinh như vậy."

Xá-lợi-phất nói:

"Hoá thân bởi Phật không chết, không sinh."

Thiên nữ đáp:

"Chúng sinh cũng vậy, không chết, cũng không sinh."

Xá-lợi-phất hỏi:

"Chừng bao lâu cô sẽ chứng đắc giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác?"

Thiên nữ đáp:

"Chừng nào Xá-lợi-phất trở lại làm phàm phu,⁴⁸⁰ khi ấy tôi sẽ chứng đắc giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác."

Xá-lợi-phất nói:

"Tôi trở thành phàm phu; không có trường hợp đó."

Thiên nữ nói:

"Cũng không có chuyện tôi chứng đắc giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác. Vì sao? Vì bồ-đề không có trú xứ, nên không có người chứng đắc."

Xá-lợi-phất nói:

"Có vô lượng chư Phật nhiều như số cát sông Hằng nay đang chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác; đã chứng đắc, sẽ chứng đắc; thế là nghĩa thế nào?"

Thiên nữ đáp:

"Do văn tự thế tục mà nói có ba đời, chứ không phải bồ-đề có quá khứ, hiện tại, hay vị lai."

Thiên nữ lại nói:

"Thưa Xá-lợi-phất, ngài có chứng A-la-hán đạo chăng?"⁴⁸¹

Xá-lợi-phất đáp:

"Không có gì chứng đắc nên chứng đắc."

Thiên nữ nói:

"Cũng vậy, chư Phật và đại Bồ tát do không có gì chứng đắc nên chứng đắc."

Bấy giờ, Duy-Ma-Cật nói với Xá-lợi-phất:

"Thiên nữ này đã cúng dường chín mươi hai ức Phật.⁴⁸² Nàng có thể du hý với thần thông lực của Bồ tát, đã hoàn thành mọi ước nguyện, đã chứng vô sanh pháp nhẫn và đắc pháp Bồ tát bất thối chuyển. Do bản nguyện mà nàng tùy thời hiển hiện để giáo hóa chúng sinh."