Kinh Tiểu Bộ 2015- Tập V

Chương Hai Mươi- Phẩm Sáu Mươi Bài Kệ

CHƯƠNG HAI MƯƠI

PHẨM SÁU MƯƠI BÀI KỆ

529. CHUYỆN HIỀN GIẢ SONAKA

(TIỀN THÂN SONAKA)

Một ngàn đồng trẫm tặng cho người...

Câu chuyện này bậc Đạo sư kể trong lúc Ngài ngụ tại Kỳ Viên về Đại sự xuất thế viên mãn của Ngài.

Vào dịp này, bậc Chánh Giác ngồi ở Chánh pháp đường giữa các Tỷ-kheo trong lúc Tăng chúng đang tán thán công hạnh viên mãn của việc Ngài xuất thế, Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà cả ngày xưa nữa, Như Lai đã thật sự thoát tục và làm Đại sự xuất thế.

Nói xong, Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa, vua Magadha (Ma-kiệt-đà) cai trị tại thành Rājagaha (Vương Xá). Bồ-tát sinh làm con chánh hậu, vào ngày đặt tên, hoàng gia gọi ngài là vương tử Arindama. Chính ngày ngài ra đời, một cậu trai khác cũng ra đời tại nhà vị quốc sư, được cha mẹ đặt tên là Sonaka.

Hai cậu bé lớn lên, khi đến tuổi khôn lớn đều cực kỳ xinh đẹp lạ thường, hình dáng thật khó phân biệt nhau. Họ cùng đến Takkasilā, sau khi luyện tập xong đủ các học thuật, họ ra đi với ý định học các nghề thực dụng và xem các tập tục địa phương, dần dần đi du hành đến tận Ba-la-nại.

Tại đó, họ cư ngụ trong ngự viên và hôm sau đi vào kinh thành. Chính ngày hôm ấy, một số người dự định cúng dường thực phẩm cho các vị Bà-la-môn, đem ra món cháo và sắp đặt ghế sẵn; khi trông thấy hai vị nam tử này đến gần, liền mời họ vào nhà ngồi trên các ghế đã soạn ra. Trên ghế

dành cho Bồ-tát có trải tấm vải trắng, còn ghế dành cho Sonaka trải tấm thảm len đỏ.

Khi thấy điềm ấy, Sonaka hiểu ngay là ngày hôm ấy Arindama, bạn chàng sẽ lên ngôi vua tại Ba-la-nại và phong cho chàng chức đại tướng. Sau khi ăn xong, hai vị cùng trở về ngự viên. Lúc bấy giờ, đã đến ngày thứ bảy từ khi vua Ba-la-nại băng hà và hoàng gia không có người kế vị. Vì thế, các quân sư cùng hoàng tộc sau khi tắm rửa đầu mình xong, tụ tập nhau lại và bảo:

- Các người hãy đến nhà người xứng đáng lên ngôi vua

Họ bắt đầu đánh xe hoa ra đi.

Khi rời thành, xe đi dần đến ngự viên và dừng tại cổng ngự viên, sẵn sàng đợi một người bước lên xe. Bồ-tát đang nằm nghỉ với y ngoài đắp cạnh. Khi nghe tiếng nhạc cụ, Sonaka nghĩ thầm: “Đây là xe hoa đến đón Arindama, hôm nay ngài sẽ lên ngôi vua và phong ta chức đại tướng. Song thật ra ta không muốn trị dân; khi ngài đi rồi, ta sẽ rời thế tục và làm ẩn sĩ khổ hạnh.”

Thế rồi, ngài đứng ẩn mình sang một bên. Vị quốc sư đi vào ngự viên thấy bậc Đại sĩ nằm đó, liền ra lệnh thổi kèn lên. Bậc Đại sĩ thức dậy quay mình nằm thêm một lát rồi ngồi xếp chân trên phiến đá. Lúc ấy, vị quốc sư giơ tay ra cầu khẩn ngài:

- Tâu Đại vương, quốc độ này thuộc quyền ngài.

- Sao thế, không có kẻ thừa kế ngai vàng ư?

- Quả vậy, tâu Đại vương.

Ngài bảo:

-Thế thì được.

Họ liền làm lễ quán đảnh (rảy nước thánh trên đầu) cho ngài lên ngôi vua ngay tại đó. Rồi để ngài lên xe hoa xong, họ rước ngài vào thành cùng đám tùy tùng rầm rộ. Sau lễ rước ngài thật trọng thể quanh kinh thành, ngài đi lên hoàng cung; trong cảnh đại huy hoàng vinh quang ấy, ngài quên bẳn người bạn trẻ Sonaka.

Nhưng khi vua đi rồi, Sonaka trở lại ngồi trên phiến đá, và chính một ngọn lá úa của cây sāla lìa cành rơi trước mặt ngài, khiến ngài trông thấy, liền kêu lên:

- Thân ta rồi cũng bị hư hoại như chiếc lá này!

Và khi chứng đạt được thắng trí nhờ ngài quán sát tính vô thường của các pháp, ngài đắc quả vị Độc Giác Phật. Ngay lúc ấy, những đặc tính của con người thế tục trong ngài biến mất đi, và những dấu hiệu của một bậc chân tu hiện rõ ra, ngài bảo:

- Ta không còn tái sinh vào đời sau nữa.

Trong khi thốt lên ý nguyện này, ngài khởi hành tiến về hang Nandamūla.

Còn bậc Đại sĩ sau bốn mươi năm trôi qua, chợt nhớ đến Sonaka và nói:

- Sonaka nay ở đâu trên đời này?

Dần dần mỗi khi nhớ lại thân bằng, vua không thấy ai báo cho ngài biết: “ Hạ thần có thấy vị ấy, hạ thần có nghe nói đến vị ấy.”

Khi lên ngồi xếp bằng trên ngai vàng đặt trên chiếc bệ nguy nga có đám nhạc công và vũ nữ ca kịch vây quanh, tận hưởng cảnh vinh hoa phú quý ấy, vua bảo:

-B ất kỳ ai nghe được có người nói Sonaka đang ở nơi này nơi nọ và báo tin cho trẫm, trẫm hứa sẽ ban tặng một trăm đồng tiền; còn ai thấy chàng tận mắt và báo cho trẫm, trẫm hứa tặng một ngàn đồng tiền.

Rồi để làm cho lời cảm khái này được linh động thêm thành một bài ca, ngài ngâm kệ đầu:

Một ngàn đồng, trẫm tặng cho người

Trông thấy thân bằng, bạn trẫm chơi,

Tặng một trăm đồng cho kẻ khác

Biết Sonaka ấy chút tăm hơi.

Lúc ấy, một vũ nữ bắt được điệu hát từ miệng vua, liền hát lên khúc ca ấy rồi dần dần một người khác, rồi một người nữa hát lên cho đến khi khắp cả hậu cung cho rằng đó là điệu hát được vua ưa chuộng, nên đồng hát lên.

Dần dần, dân chúng khắp thị thành đến thôn quê đều hát bài ấy và chính vua cũng thường hát bài ấy. Sau năm mươi năm, vua đã sinh hạ nhiều vương tử và công chúa, vị thái tử tên là Dīghāvu.

Vào lúc ấy, vị Độc Giác Phật nghĩ thầm: “Vua Arindama rất nóng lòng gặp lại ta. Vậy ta muốn đi giải thích cho ngài hiểu nỗi khổ đau của tham dục và công đức của việc xuất gia, ta sẽ chỉ cho ngài con đường tu hành ẩn sĩ.”

Rồi nhờ thần lực, Ngài đến đó ngay và an tọa trong ngự viên. Lúc bấy giờ, một đứa bé lên bảy để tóc năm chòm, được mẹ sai đến đây vừa lượm

củi khô vừa hát đi hát lại bài hát ấy. Ngài Sonaka gọi cậu bé lại và hỏi:

- Này con, sao con cứ hát mãi bài ấy mà chẳng hề hát bài nào khác, con không biết bài nào khác hay sao?

- Thưa Tôn giả, con biết nhiều bài khác, nhưng bài này đức vua yêu thích lắm, vì thế con cứ hát hoài.

- Thế có ai hát điệp khúc của bài này không?

- Thưa Tôn giả, không.

- Vậy ta muốn dạy conn một điệp khúc rồi con đi về hát cho đức vua nghe.

- Thưa vâng.

Thế là Ngài dạy cậu bé điệp khúc “Một ngàn đồng” và cả đoạn sau, đến khi cậu bé hát thật thông thạo, Ngài để cậu bé về và bảo:

-Này con, con hãy đi về hát điệp khúc này trước đức vua, ngài sẽ ban cho con nhiều quyền thế. Con cần gì phải lượm củi khô nữa? Thôi hãy đi về hết sức nhanh lên.

- Thế thì tốt lắm.

Cậu bé đáp sau khi đã thông thạo khúc hát, liền từ tạ Tôn giả Sonaka:

-Thưa Tôn giả xin Ngài ngồi lại đây cho đến khi con thỉnh đức vua đến.

Nói xong, cậu vội vàng chạy thật nhanh về gặp mẹ và bảo:

-Mẹ hãy tắm rửa cho con và mặc áo quần vào thật đẹp, hôm nay mẹ con ta sẽ thoát cảnh nghèo hèn.

Sau khi cậu đã tắm rửa, ăn mặc lịch sự xong, cậu đến cửa cung bảo:

-Này ông lão canh cổng, xin hãy đi trình Đại vương biết: “Có một cậu bé đến đây, đang đứng ở cửa, chuẩn bị ca một bài dâng lên Thánh thượng.”

Người giữ cổng vội phi báo với vua. Vua triệu cậu bé vào yết kiến và bảo:

-Này hiền hữu, muốn hát đối cùng trẫm chăng?

-Tâu Đại vương, đúng thế.

-Vậy thì hát đi.

-Tâu Đại vương, con không muốn hát ở đây, mà con muốn xin cho tiếng trống đánh lên khắp kinh thành báo hiệu dân chúng tụ tập tại đây, con mong muốn hát trước mặt dân chúng.

Vua ra lệnh làm như vậy, rồi ngự giữa bảo tọa dưới một ngôi đình thật lỗng lẫy và dành một chỗ ngồi xứng đáng cho cậu bé, ngài bảo:

- Bây giờ hãy hát đi.

Cậu bé đáp:

-Tâu Đại vương, xin Đại vương hát trước rồi con sẽ xin hát điệp khúc của bài đó.

Vua liền hát trước tiên vần kệ này:

1. Một ngàn đồng, trẫm tặng cho người

Trông thấy thân bằng, bạn trẫm chơi,

Tặng một trăm đồng cho kẻ khác

Biết Sonaka ấy chút tăm hơi.

Lúc ấy, bậc Đạo sư muốn làm sáng tỏ việc cậu bé còn để tóc năm chòm này ca điệp khúc do vua khởi xướng và với trí tuệ tối thắng, Ngài ngâm hai vần kệ:

2.Rồi cậu bé kia bỗng nói rằng,

Trên đầu còn để tóc năm chòm,

Ngàn đồng xin tặng cho con thấy,

Và đã nghe xin tặng một trăm,

Con sẽ đưa tin Tôn giả ấy,

Bạn thân ngày trước của minh quân.

Các vần kệ sau đây được hiểu theo tương quan diễn biến của câu chuyện:

Đức vua:

3.Thành thị, thôn quê, quốc độ gì

Mà con lê mãi bước chân đi,

Thấy đâu hiền hữu Sonaka ấy,

Con hãy vui lòng nói trẫm nghe?

Tiểu nhi:

4.Trong quốc độ này, chính ngự viên,

Nhiều sāla lớn mọc đua chen,

Xanh tươi cành lá, thân cao vút,

Phong cảnh đẹp sao trước mắt nhìn.

5. Cành lá giao nhau, kết thật dày,

Vươn lên trời tựa các vầng mây,

Sonaka nằm dưới gốc, thiền định,

Ly dục, tâm an, thanh tịnh đầy.

Bậc Đạo sư:

6-7. Vua liền khởi sự quyết lên đàng,

Rẽ lối tiến ngay, thật vội vàng

Đến chốn Sonaka trú ngụ,

Quẩn quanh vườn ngự rộng thênh thang,

Thân bằng, Ngài thấy đà ly dục,

Thánh hạnh an nhiên hỷ lạc tràn.

Vua không đảnh lễ Ngài, mà chỉ ngồi xuống một bên và bởi lẽ bản thân vua đã đắm mình vào ác dục, nên cứ tưởng vị cố bằng hữu này là một kẻ khốn khổ bần hàn lắm, liền ngâm kệ bảo bạn:

8.Trọc đầu, mất cả mẹ cùng cha,

Trẫm thấy người kia khoác áo đà,

Kẻ khó tu hành đang nhập định,

Trải mình đây, dưới gốc sāla.

9.Nghe thế, Sonaka bảo rằng:

“Chẳng là khốn khổ, tấu Vương quân,

Kẻ nào biết rõ trong hành động

Luôn hướng về điều phải, lẽ chân.”

10. Khốn hèn là kẻ bỏ điều chân,

Và lại thực hành chuyện bất nhân,

Với kẻ ác kia, ngài phải biết,

Khổ đau, mạt vận để dành phần.

Ngài đã khiển trách Bồ-tát như vậy. Còn vua giả vờ không biết mình bị khiển trách, cứ làm vẻ thân hữu trò chuyện cùng Ngài, nêu rõ danh tánh, gia tộc qua vần kệ:

11. Vua Kāsi nọ chính là ta,

Ta mệnh danh là Arindama,

Từ lúc đến đây, thưa Thánh giả,

Có điều chi đáng để phiền hà?

Vị Độc Giác Phật liền đáp:

- Không chỉ khi an trú nơi đây mà bất cứ ở nơi nào khác, ta cũng không gặp điều gì phiền phức cả.

Rồi Ngài bắt đầu ngâm kệ nêu lên các niềm phước lạc của bậc tu hành:

12. Một kẻ xuất gia chẳng bạc tiền,

Được bao phước lạc, kể đầu tiên,

Trong bình hay vựa, không tồn trữ,

Chỉ muốn vật thừa, sống thản nhiên.

13-14. Phước lạc tiếp theo, đáng tán đồng,

Vị này thọ thực chẳng sai lầm,

Thứ ba, hạnh phúc hằng ngày được

Thọ thực an vui, chẳng mếch lòng.

15-16. Phước lạc thứ tư, chốn đến đi,

Thong dong chẳng biết luyến lưu gì,

Thứ năm ví thử thành kia cháy,

Người chẳng thiệt thòi chẳng mất chi.

17. Thứ sáu là điều hạnh phúc đây,

Người tu tính để phận riêng tây,

Ví dù quốc độ điêu tàn cả,

Người ấy chẳng hề thiệt mảy may.

18. Thứ bảy là điều hạnh phúc kia,

Vì chưng nghèo khó chẳng còn gì,

Dù bầy cướp chặn đường vây hãm,

Cừu địch dù bao kẻ hiểm nguy,

Bình bát, hoàng y, người phạm hạnh

Bình an vẫn cứ bước chân đi.

19. Còn đây là hạnh phúc sau cùng,

Vị ấy lang thang khắp mọi vùng,

Không cửa, không nhà và khốn khó,

Lên đường chẳng luyến tiếc, băn khoăn.

Như thế, vị Độc Giác Phật Sonaka đã nêu lên tám phước lạc của một tu sĩ, rồi hơn thế nữa, Ngài có thể kể cả trăm cả ngàn vô lượng phước lạc, nhưng vì vua đang tham đắm dục lạc nên vội ngắt ngang lời Ngài, bảo:

- Trẫm không màng các phước lạc của đời tu hành kia.

Và để làm sáng tỏ việc mình mê đắm dục lạc ra sao, vua ngâm kệ:

20-21. Phước lạc ngài ca, trẫm chẳng màng,

Trẫm truy tầm lạc thú trần gian,

Nhân, thiên lạc, trẫm đều yêu thích,

Đạt cả hai ngay, hãy chỉ đàng.

Vị Độc Giác Phật liền đáp lời:

22. Ai cứ tham lam muốn hưởng tràn

Biết bao dục lạc cõi trần gian,

Tạo nên ác nghiệp trong đời sống,

Sau phải tái sinh cõi khổ buồn.

23. Bỏ ái dục kia lại phía sau,

Suốt đời vô úy tiến lên mau,

Tham thiền đạt đến tâm thanh tịnh,

Chẳng phải luân hồi cõi khổ đau.

24. Ta nói Đại vương ví dụ này,

Arindama hãy lắng nghe đây:

Những người hiền trí nhờ lời dụ,

Ý nghĩa cao siêu sẽ hiểu ngay.

25. Trên sông Hằng sóng thủy triều dâng,

Kìa chú quạ ngu thấy cuốn phăng

Một xác vật gì to quái lạ,

Tự nhủ thầm khi nó nổi gần:

26. “Vật kia tìm được lớn lao thay,

Ôi thật là kho thực phẩm đầy,

Để tận hưởng bao niềm khoái lạc,

Đây ta sẽ ở suốt đêm ngày.”

27. Như thế thịt voi, quạ cứ ăn,

Uống thêm nước mát tự sông Hằng,

Trong khi trôi nổi, không hề thấy

Rừng miếu thoáng qua giấc mộng vàng.

28. Cứ vậy buông lung chú quạ trôi,

Đắm mình trên xác chết tanh hôi,

Sông Hằng cuốn chú lao đầu thẳng

Vào chốn hiểm nguy của biển khơi.

29. Song lúc thức ăn đã cạn đi,

Ôi, chim tội nghiệp cố bay về,

Đông, tây, nam, bắc nào đâu hướng,

Chẳng thấy đất đai, biển bốn bề.

30. Xa giữa trùng dương, đã mệt phờ

Trước khi chú quạ đến bên bờ,

Giữa muôn vàn hiểm nguy trên biển,

Ngã xuống, không bay nữa bấy giờ.

31. Nơi chú chim kia khốn khổ rơi,

Cả đàn sấu, thủy quái đang bơi

Chung quanh, vội đến và xâu xé,

Tan xác run run của quạ mồi.

32. Cũng vậy, Đại vương với những người

Tham lam tìm lạc thú kia hoài,

Tưởng mình có trí như chim quạ,

Cho đến khi lìa bỏ cuộc đời.

33. Ví dụ ta bày tỏ thật chân,

Đại vương hãy thận trọng quan tâm,

Danh thơm có được hay danh xấu,

Tùy thuộc hành vi của Đại quân.

Như vậy, nhờ ví dụ kia, Ngài đã khuyến giáo vua và để cho và để cho vua ghi nhớ mãi điều này, Ngài ngâm kệ:

34. Vì từ tâm nói một hai lần,

Nhắc nhở đôi lời để hộ thân,

Song chớ nhắc đi nhắc lại mãi,

Giống gia nô trước chủ nhân ông.

35. Với trí vô biên, bậc Đại nhân,

Sonaka Giác giả dạy vương quân

Vừa xong, Ngài thẳng đàng bay biến

Trong khoảng không gian rộng mịt mùng.

Đây là vần kệ phát xuất từ trí tuệ tối thắng của đức Phật.

Bồ-tát đứng ngắm Ngài bay qua không gian trong lúc còn nhìn thấy hình bóng Ngài, song khi Ngài đã khuất dạng, Bồ-tát vô cùng xúc động nghĩ thầm: “Người Bà-la-môn này thuộc dòng giống thấp kém thế, mà sau

khi phủi bụi bặm trên bàn chân lên đầu ta, một người xuất thân từ quý tộc được kế tục từ đời này qua đời khác, đã biến mất trong bầu trời. Vậy hôm nay ta phải giã từ thế gian và thành người tu khổ hạnh ngay.” Trong niềm ước mong làm ẩn sĩ, và rời quốc độ, ngài ngâm hai vần kệ:

36. Các quản xa nay được lệnh ban,

Đi tìm đâu được đấng minh hoàng?

Trẫm không muốn ngự trên ngai nữa,

Trẫm giã từ ngay chiếc miện vàng.

37. Ngày mai ta chết, ai có hay?

Trẫm mong thọ giới tự hôm nay,

Sợ rằng như quạ kia ngu dại

Ác dục cuốn lôi, trẫm đọa đày.

Nghe vua muốn thoái vị như vậy, các quốc sư tâu:

38. Đại vương có Thái tử Dīghāvu

Vương tử đẹp tươi thật là,

Quán đảnh suy tôn lên bảo tọa,

Sẽ làm Đại đế của triều ta.

Tiếp theo đây, khởi đầu bằng vần kệ do vua ngâm, các câu sau tuần tự được hiểu theo diễn tiến câu chuyện:

39. Mau triệu Dīghāvu đến đây,

Hoàng nhi này thật tốt tươi thay,

Sắc phong quán đảnh lên vương vị,

Ấy chính là vua quốc độ này.

40. Khi quần thần dẫn đến Dīghā

Chúa tể tương lai của nước nhà,

Vương phụ bảo cùng hoàng thái tử,

Con yêu độc nhất, quả chàng là.

Phụ vương:

41. Thôn làng sáu vạn ấy ngày xưa

Trẫm đã phán rằng: “Chính của ta,”

Hãy nhận chúng đi, này Thái tử,

Từ nay trẫm giã biệt sơn hà.

42. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm muốn hôm nay thọ giới ngay,

Vì sợ ngu si như chú quạ,

Đắm mê ác dục, trẫm sa lầy.

43. Kìa xem, vương tượng sáu mươi ngàn

Được điểm tô bao vẻ rỡ ràng,

Với đủ cân đai vàng chói lọi

Trang hoàng bảo vật sáng huy hoàng.

44. Quán tượng ngồi lên cỡi mỗi con,

Tay cầm giáo có móc câu tròn,

Nhận đi, Thái tử, cha ban tặng

Con, kẻ lên ngôi trị nước non.

45. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm muốn hôm nay thọ giới ngay,

Vì sợ ngu si như chú quạ,

Đắm mê ác dục, trẫm sa lầy.

46. Kìa xem, vương mã sáu mươi ngàn,

Tô điểm yên cương sáng rỡ ràng

Tuấn mã Sindh đều dòng giống quý,

Bộ binh hùng hậu cả quân đoàn.

47. Chúng đều mang quản mã oai hùng,

Đầy đủ trong tay với kiếm, cung,

Thái tử nhận đi, cha tặng cả

Cho con, người ngự trị toàn dân.

48. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm muốn hôm nay thọ giới ngay,

Vì sợ ngu si như chú quạ,

Đắm mê ác dục, trẫm sa lầy.

49. Vương sáu vạn đủ yên cương,

Cờ xí tung bay ngập bốn phương,

Da cọp, da beo bao phủ khắp,

Kìa xem quang cảnh thật huy hoàng.

50. Quản xa điều ngự, giáp bào mang,

Cung tiễn cầm tay, thảy vũ trang,

Thái tử nhận đi, cha tặng cả

Vì con, người ngự trị giang san.

51. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm mong thọ giới tự hôm nay,

Sợ rằng như quạ kia ngu dại,

Ác dục đắm mê, trẫm đọa đày.

52. Sáu vạn bò tơ sắc đỏ hồng,

Cùng đàn bò đực ở trên lưng,

Nhận đi, Thái tử, cha ban tặng,

Vì chính con cai trị quốc dân.

53. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm muốn hôm nay thọ giới ngay,

Vì sợ ngu si như chú quạ,

Đắm mê ác dục, trẫm sa lầy.

54. Sáu vạn cung phi đẹp nõn nà,

Đứng kia xiêm áo thật xa hoa,

Đầy tay vòng ngọc, hoa tai điểm,

Cha tặng con, người trị quốc gia.

55. Ngày mai ta chết, có ai hay?

Trẫm mong thọ giới tự hôm nay,

Sợ rằng như quạ kia ngu dại,

Ác dục đắm mê, trẫm đọa đày.

Thái tử:

56. Chúng bảo con: “Vương mẫu mất rồi”

Đáng thương ai tử nọ! Than ôi!

Làm sao con sống không vương phụ,

Con đã lìa sinh thú ở đời.

57. Như ở sau lưng, sát với cha,

Voi con thường thấy kế voi già,

Xuyên đèo, xuyên núi hay rừng rậm,

Bằng phẳng, gồ ghề, cũng vượt qua.

58. Bình bát trong tay, con bước sau,

Theo cha dẫn lối bất kỳ đâu,

Cha không thấy gánh con làm nặng,

Hay phải nuôi con khó nhọc nào.

Phụ vương:

59. Như thương nhân, chủ các con tàu,

Kiếm lợi dù cho với giá nào,

Thường bị cuốn trôi vào vực xoáy

Cả thuyền, thủy thủ, thảy tiêu hao.

60. Sợ rằng ta gặp bước gian nan,

Con trẻ gây phiền lụy cản đàng,

Làm lễ phong vương trong bảo điện,

Cho con hưởng lạc thú trần gian.

61. Cả bầy cung nữ vuốt ve chàng,

Ngời chói đôi tay với ngọc vàng,

Như Đế-thích cùng bầy thị nữ,

Từ đây chàng sẽ được hân hoan.

62. Họ rước Dīghāvu, Thái tử này

Vào cung điện, chốn lạc hoan đầy,

Vừa nhìn vương tử, đoàn thanh nữ

Kiều diễm, liền thưa gửi giải bày:

63. “Chàng là ai, nhạc sĩ, thiên thần,

Hay Đế-thích danh tiếng lẫy lừng,

Bố thí của tiền khắp thị trấn,

Xin cho tiện thiếp biết danh xưng?”

64. “Ta không nhạc sĩ, chẳng thiên thần,

Chẳng Đế-thích danh tiếng lẫy lừng,

Vua xứ Kāsi, ta kế vị,

Dīghāvu Thái tử, ấy danh xưng,

Hãy yêu ta nhé và an lạc,

Ta sắc vương phi đủ mọi nàng.”

65. Rồi với Dīghāvu, vị chúa công,

Các nàng kiều nữ lại thưa rằng:

“Thượng hoàng tìm chỗ nào an trú,

Và kể từ nay sẽ ẩn thân?”

Thái tử:

66. “Phụ vương đã tránh chốn bùn nhơ,

Ngài đã bình an ở đất khô,

Thoát khỏi chông gai rừng rậm rạp,

Cuối cùng ngài đã thấy đường to.

67. Còn ta mới cất bước lên đường

Dẫn đến nơi đầy rẫy khổ buồn,

Qua đám chông gai, rừng rậm rạp,

Tiến lên tìm số phận kinh hoàng.”

Cung phi:

68. “ Cung nghênh Thánh thượng đến hoàng cung,

Như hổ tìm con ở động hang,

Thánh thượng từ đây lên ngự trị,

Chánh chân thừa kế chiếc ngai vàng.”

Nói xong, cả đoàn cung nữ cùng đánh nhạc cụ vang lừng và biểu diễn đủ loại ca múa, cảnh vinh quang huy hoàng tuyệt diệu đến độ thái tử say mê quên hết mọi sự về phụ vương.

Nhưng sau đó, chàng cai trị đúng chánh pháp, rồi đi theo nghiệp của mình. Còn Bồ-tát tu tập thiền định làm phát khởi thắng trí và khi mạng chung, ngài sinh lên cõi Phạm thiên.

Bậc Đạo sư chấm dứt Pháp thoại và bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà ngay cả ngày xưa nữa, Như Lai cũng đã làm Đại sự xuất thế.

Rồi ngài nhận diện tiền thân:

Vào thời ấy, vị Độc Giác Phật chứng đắc Niết-bàn, vương tử là Rāhula (La-hầu-la) và vua Arindama chính là Ta.

530.CHUYỆN HIỀN GIẢ SAṂKICCA

(TIỀN THÂN SAṂKICCA)

Vừa thấy Brahmadatta, bậc Đế vương...

Câu chuyện này bậc Đạo sư kể lại trong khi trú vườn xoài của Jīvaka về việc mưu sát phụ vương vua Ajātasattu (A-xà-thế). Theo sự xúi giục của Devadatta (Đề-bà-đạt-đa), vua ấy đã nhờ vị này sát hại phụ vương.

Nhưng khi bệnh tật tràn lan trong đám giáo hội ly khai tiếp theo sau sự chia rẽ trong Tăng chúng, Đề-bà-đạt-đa quyết định ra đi và xin đức Như Lai thứ tội. Trong lúc đi đường đến Sāvatthi (Xá-vệ), trên một chiếc cáng, vị này bị nuốt vào lòng đất ngay tại cổng Kỳ Viên. Khi được tin trên, vua A-xà-thế suy nghĩ: “Vì Đề-bà-đạt-đa thù nghịch với đức Thế Tôn nên phải bị mất xác vào lòng đất và đọa vào địa ngục Avīci (A-tỳ). Vì lão ấy mà ta đã can tội giết hại phụ vương thánh thiện, vị vua của công lý; chắc chắn ta cũng sẽ bị nuốt vào lòng đất.”

Vì thế, vua kinh hoàng đến độ không còn hứng thú an hưởng cảnh vương giả trong triều đình. Và trong khi tưởng rằng chỉ nằm nghỉ ngơi chốc lát, vua đã ngủ thiếp dần, rồi thấy mình dường như rơi vào một cảnh giới toàn bằng sắt dày chín dặm, bị đâm bằng cọc sắt nhọn và bầy chó xâu xé; chúng cứ nhe răng dọa nạt ông, làm ông kêu lớn và giật mình tỉnh dậy.

Vì vậy, vào ngày lễ hội rằm trăng tròn thàng mười, khi được đám đông quần thần vây quanh, ông nghĩ đến cảnh vinh quang của mình, lại thấy cảnh vinh quang của phụ vương còn vượt xa hơn mình nữa, mà chỉ vì Đề-bà-đạt-đa, ông đã giết một vị vua chân chính như vậy. Trong khi nghĩ đến điều này, một cơn sốt nổi lên khắp thân thể, mồ hôi đổ ra như tắm.

Rồi ông xem xét ai có thể xua tan nỗi sợ hãi này khỏi lòng mình, ông kết luận là ngoại trừ đấng Thập lực (danh hiệu của đức Phật), không còn ai nữa, ông suy nghĩ: “Ta đã có tội lớn đối với đức Như Lai, vậy ai có thể đem ta đến yết kiến đức Thế Tôn?

Và xem ra không còn ai ngoài Jīvaka, ông tìm cách mời vị này cùng đi

đến yết kiến đức Phật.

Vua thốt ra một tiếng kêu vui mừng. Vua bảo:

- Này Hiền khanh, đêm nay trăng sáng đẹp quá, hôm nay ta muốn đi cúng dường đảnh lễ một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, có nên chăng?

Khi nghe các công đức của Purāṇa và các vị Đạo sư khác được các đệ tử của họ tán thán, vua không quan tâm mà chỉ hỏi lại Jīvaka; và khi nghe vị này kể các công đức của Như Lai cùng kêu lên:

- Xin Thánh thượng hãy đi đảnh lễ đấng Thế Tôn.

Vua ra lệnh cho các tượng xa chuẩn bị đi đến vườn xoài của Jīvaka.

Khi đến gần đức Như Lai, vua đảnh lễ và được đức Phật thân ái đáp lễ lại, vua hỏi đức Phật về công quả của việc tu hành trong đời này. Và sau khi nghe được bài thuyết Pháp êm dịu về vấn đề này từ đức Như Lai, cuối cùng vua xin làm đệ tử đức Phật, và ra về sau khi đã được hòa hợp với đức Phật.

Từ đó, thực hành bố thí và trì giới, vua thường kề cận đức Như Lai, nghe Ngài thuyết Pháp êm dịu và nhờ thân cận bậc thiện hữu tri thức, nỗi lo sợ giảm bớt và cảm giác kinh hoàng của ông dần dần biến mất, ông đã được an tâm trở lại và hân hoan tu tập Tứ nhiếp pháp.

Một ngày kia, Tăng chúng bắt đầu bàn luận tại Chánh pháp đường, bảo nhau:

- Này các Hiền giả, sau khi giết phụ vương, vua A-xà-thế quá kinh hoàng không còn muốn hưởng cảnh vương giả nữa, cứ luôn luôn bị cảm giác khổ đau trong mọi hành động. Sau đó, vua tìm đến đức Như Lai và nhờ thân cận với bậc thiện hữu, vua đã quên mất hết mọi nỗi lo âu và an hưởng vinh hoa hạnh phúc của đời vương giả.

Bậc Đạo sư đi đến và hỏi:

-Này các Tỷ-kheo, các ông đang bàn luận vấn đề gì?

Và khi nghe các vị ấy nói vấn đề kia, Ngài bảo:

-Không phải chỉ bây giờ mà cả ngày xưa nữa, người này sau khi giết cha mình, đã nhờ Ta mà phục hồi sự thanh thản tâm trí.

Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa, tại thành Ba-la-nại, vua Brahmadatta sinh được một con trai, đó là vương tử Brahmadatta. Vào thời ấy, Bồ-tát được sinh vào nhà của vị

quốc sư. Ngày ngài ra đời, họ đặt tên ngài là cậu Saṃkicca. Hai hài nhi cùng lớn lên trong cung vua nên trở thành đôi bạn chí thân. Khi hai vị đến tuổi khôn lớn, và sau khi đã hoàn tất mọi môn học tại Takkasilā, liền trở về nhà. Vua phong cho con làm phó vương và Bồ-tát vẫn sống chung cùng bạn.

Một ngày kia, khi vua cha du ngoạn tại lạc viên, phó vương nhìn thấy cảnh đại vinh quang của ngài, sinh lòng ao ước và nghĩ thầm: “Phụ vương còn mạnh khỏe hơn một vị vương huynh, nếu ta đợi chờ vua cha chết thì ta già nua khi lên ngôi báu. Lúc ấy, ta được giang sơn thì có lợi gì? Ta muốn giết cha và làm vua ngay.”

Chàng liền nói với Bồ-tát về dự định sẽ làm gì, Bồ-tát phản đối dự tính đó,và bảo:

- Này hiền hữu, giết cha là một tội trọng. Chuyện ấy sẽ đưa đường đến địa ngục, xin ngài đừng làm việc ấy, xin đừng giết đức vua.

Song phó vương cứ nhắc đi nhắc lại chuyện ấy và bị bạn thân phản đối đến lần thứ ba. Phó vương liền vấn kế bọn hầu cận, bọn chúng đồng ý, và lập mưu giết vua cha. Nhưng Bồ-tát nghe tin này, nghĩ thầm: “Ta không muốn thân cận với hạng người như thế.” Rồi không kịp từ giã song thân, ngài trốn đi bằng cửa hậu và sống cảnh ẩn dật trong vùng Tuyết sơn. Tại đó, ngài theo đời khổ hạnh và chứng đắc các thắng trí phát xuất thiền định, chỉ nuôi thân bằng các thứ củ quả rừng.

Còn vương tử, khi bạn bỏ đi rồi, đã mưu giết phụ vương và tận hưởng cảnh vinh quang.

Nghe tin nam tử Saṃkicca xuất gia tu hành, nhiều thiện gia nam tử cũng rời bỏ thế tục và xin thọ giới với ngài để sống đời khổ hạnh. Ngài sống tại đó với hội chúng đông đảo các vị khổ hạnh kia và tất cả đều đạt các Thiền chứng.

Phần vua, sau khi giết cha và hưởng thọ dục lạc của đời đế vương một thời gian ngắn, lại thấy lo sợ và tâm bất an như thể một người đã thấy rõ hình phạt mình trong địa ngục.

Lúc ấy, vua nhớ đến Bồ-tát, liền nghĩ: “Bạn ta đã cố ngăn cản ta, bảo rằng giết cha là một việc kinh hoàng, song đã không thuyết phục được ta, nên đã bỏ đi để khỏi vướng lụy; nếu trước kia có bạn ta ở đây, ắt hẳn đã không để ta phạm tội giết cha và đã cứu ta thoát được nỗi kinh hoàng này. Không biết bây giờ bạn ta ở đâu. Nếu ta biết được chàng ở đâu, ta sẽ cho

mời chàng về. Ai có thể cho ta biết nơi chàng ở chăng?”

Từ đó, ở trong hậu cung cũng như ngoài triều đình, vua vẫn thường tán dương Bồ-tát. Một thời gian lâu sau đó, khi đã sống ở Tuyết sơn cả năm mươi năm, Bồ-tát nghĩ thầm: “Vua đang nhớ đến ta. Ta phải đi tìm bạn và thuyết pháp để bạn ta khỏi lo sợ.”

Thế là được năm trăm vị khổ hạnh theo hầu, ngài bay qua không gian rồi hạ xuống hoa viên Dāyapassa, và ngài an tọa trên phiến đá với các hiền nhân vây quanh.

Người giữ vườn thấy ngài, liền hỏi:

- Thưa Thánh giả, vị nào là bậc Thượng thủ của hội chúng hiền nhân này?

Khi được biết đó là hiền giả Saṃkicca và lão cũng nhận ra ngài, liền thưa:

- Thưa Tôn giả, xin ngài ở nán lại đây cho đến khi tôi đi thỉnh hoàng thượng đến. Hoàng thượng đang nóng lòng gặp ngài.

Đảnh lễ ngài xong, lão vội đến cung tâu trình về việc ngài trở về. Vua đến thăm ngài, và sau cung kính đảnh lễ theo đúng phép xã giao xong, liền đưa ra vấn đề hỏi ngài.

Bậc Đạo sư ngâm kệ làm sáng tỏ việc này:

1. Vừa thấy Brahmadatta Đại vương,

Ngôi cao chiếm chệ thật huy hoàng,

Lão tâu: “Chúa thượng, thân bằng cũ,

Chúa thượng vẫn thường dạ luyến thương.”

2. Tôn giả Saṃkicca đã đến đây,

Giữa hiền nhân, nổi tiếng vai thầy,

Đại vương, xin vội lên đường sớm,

Chớ chậm tình thăm bậc Thánh này.

3. Vua ngự lên xa giá vội vàng,

Sẵn sàng theo lệnh của vua ban,

Triều thần bạn hữu vây quanh đủ,

Tìm kiếm Thánh nhân, tiến thẳng đàng.

4. Cả năm biểu tượng của vương gia

Ví chúa Kāsi vội bỏ ra,

Lọng, quạt đuôi trâu rừng, mão niệm,

Đôi hài, bảo kiếm cũng trao qua.

5. Rồi vua ngự xuống khỏi vương xa,

Cởi hết bào y rực sáng lòa,

Đi đến Dāyapassa ngự uyển

Là nơi an tọa Thánh Saṃkicca.

6. Và vua vội vã tiến lên gần,

Đảnh lễ trang nghiêm, lại hỏi thăm,

Nhắc lại hàn huyên câu chuyện cũ

Cùng nhau trao đổi đã bao lần.

7.Cạnh bạn, vua an tọa một bên,

Để khi dịp tốt bắt đầu lên,

Hỏi câu liên hệ bao điều ác,

Vua vội nêu ra với bạn hiền:

8.“ Saṃkicca, bậc thượng thủ hiền nhân,

Đại trí nhân nay trẫm vấn an,

Tĩnh tọa Dāyapassa ngự uyển,

Bao điều trẫm muốn hỏi thân bằng.

9.Ra sao kẻ ác lúc trần,

Cảnh giới nào đâu phải thọ thân,

Trẫm đã đi sai đường chánh đạo,

Trẫm mong lời giải của hiền nhân.”

Bậc Đạo sư nói thêm để làm sáng tỏ việc này:

10. Như vậy Saṃkicca bảo Đại vương,

Trị Kāsi quốc độ giang sơn,

Tại dãy Dāyapassa ngự viên, an tọa,

“Đại đế, lắng nghe sẽ tỏ tường.”

11. Ví thử ngài đưa lối chỉ đường,

Cho người đi lạc bước vô phương,

Người kia theo đúng lời khuyên nhủ,

Chẳng gặp chông gai cản bước chân.

12. Nếu kẻ kia đi lạc nẻo tà,

Nếu ngài dẫn dắt đúng đường ra,

Kẻ kia tuân thủ lời khuyên nhủ,

Sẽ thoát ra bao cảnh khổ mà.

Ngài đã khuyến giáo vua như vậy, và hơn nữa ngài còn dạy vua pháp lành:

13-14. Đường cái khác nào lẽ chánh chân,

Con đường tắt chỉ nẻo tà gian,

Chánh chân đưa lối lên Thiên giới,

Ác dẫn người vào địa ngục môn.

15. Kẻ nào phạm giới, hỡi quân vương,

Và sống đời bất chánh bất lương,

Số phận nào chờ trong địa ngục,

Mệnh chung, nghe rõ sẽ am tường:

16. Sañjīva, Kāḷasutta,

Roruva tiểu và đại,

Saṅghāta, Đại Avīci,

Tapana, Patāpana,

17. Tám địa ngục kia tiếng lẫy lừng

Khiến cho người thất đảm kinh hoàng,

Thoát thân từ đó đều vô vọng,

Các ngục Ussada được kể rằng,

Con số tăng hơn mười sáu nữa,

Đều là ngục cỡ nhỏ từng phần.

18. Lửa cháy, hành hình các tội nhân,

Thảy đều tạo ác nghiệp vô ngần,

Kinh hồn, hoảng hốt, đầy đau đớn,

Khổ não, hãi hùng ngập bốn phương.

19. Bốn phía đều xây cửa bốn tầng,

Chia từng khoảng cách thật cân phân,

Mái vòm bằng sắt trên che phủ,

Tường sắt lại còn bọc lấy thân.

20. Nền sắt này xây mới vững sao,

Vì không lửa dữ đốt tan nào,

Dù xa trăm dặm chung quanh đó

Cũng thấy oai thần tỏa vút cao.

21. Ai làm thương tổn các hiền nhân,

Hoặc xúc phạm gì bậc thiện chân,

Rơi thẳng vào ngay miền địa ngục,

Chẳng còn cơ hội để vươn thân.

22. Thân thể tả tơi, cảnh hãi hùng

Khác nào cá nướng, lửa đang nồng,

Cũng vì ác nghiệp bao năm cũ

Đày xuống ngục kia phải nướng thân.

23. Thiêu hủy tứ chi lửa bỏng sôi,

Hành hình làm hoảng sợ con mồi,

Dù mong giải thoát ra ngoài ngục,

Cũng chẳng tìm đâu lối thoát rồi.

24. Chạy tới chạy lui kiếm lối đi,

Đông, tây, nam, bắc chẳng mong gì,

Vì chư thần đó ngăn đường lối,

Họ cố tìm đường có ích chi.

25. Hàng ngàn năm số phận đau thương,

Chúng sống trong miền địa ngục môn,

Với cánh tay dài vươn tới mãi,

Khóc than nỗi khổ ngập tâm hồn.

26. Cũng như rắn độc giết con mồi,

Nổi giận hung tàn nếu bị khơi,

Phải tránh tổn thương cho Thánh giả,

Những người nguyền khổ hạnh trong đời.

27. Tộc trưởng Kekakā Ajjuna,

Tan tành vì hại Gotama,

Dù ngàn tay, vóc người cường tráng,

Thiện xạ lẫy lừng một thuở xưa.

28. Daṇḍdakī phỉ báng Kisavaccha,

Ngài chẳng tội tình, chẳng xấu xa,

Như chặt cọ dừa từ gốc rễ,

Hoàn toàn hủy diệt thế kia mà.

29. Mejjha vì bậc trí Mātaṅga

Phải rớt từ trên bảo tọa kia,

Đất nước trở thành hoang phế địa,

Chúa tôi đều phải hóa ra ma.

30. Dân chúng Vishṇu tộc tấn công

Dīpāyana ấy Hắc hiền nhân

Cùng tộc Andha tìm địa ngục,

Giết nhau dùng giáo, trượng tranh hùng.

31. Bị mắc lời nguyền của trí nhân,

Cecca xưa bước giữa không trung,

Tương truyền bị nuốt vào lòng đất

Biến mất vào ngày đã định phần.

32. Kẻ ngu bướng bỉnh chẳng khi nào

Được tán đồng từ bậc trí cao,

Song các thiện nhân đầy chánh nghĩa

Khó lòng nói chuyện dối gian nào.

33. Kẻ nào nằm sẵn để chờ mong

Bắt lấy hiền nhân với trí nhân,

Sẽ bị cuốn chìm vào địa ngục,

Vì mưu kế độc phải ăn năn.

34. Kẻ nào lòng phản bội hung tàn,

Xông đến đành càn lão Thánh nhân,

Sẽ giống gốc cây dừa chết héo,

Chẳng con thừa kế, phải tàn dần.

35. Kẻ nào dám giết đại hiền nhân,

Hoặc bậc tu hành sống chánh chân,

Sẽ đọa Kāḷasutta địa ngục

Cực hình phải chịu lắm ngày ròng.

36. Còn nếu Maga, một ác vương

Muốn làm điên đảo cả giang sơn,

Mạng chung, vào ngục Tapana ấy,

Phải chịu nhiều đau khổ đoạn trường.

37. Trăm ngàn năm sống đọa đày thân

Như cách chư Thiên tính tháng năm,

Mặc áo làm bằng cây lửa đỏ,

Giữa đau thương địa ngục muôn phần.

38. Lửa phun lên rực sáng nơi nơi,

Tung tóe từ thân thể tả tơi,

Chân cẳng,tóc râu cùng tất cả

Chỉ dùng nuôi ngọn lửa làm mồi.

39. Trong lúc thân kia cháy thật nhanh,

Khổ đau hành hạ đến tan tành,

Như voi bị quất bằng cây nhọn,

Kẻ khốn rống lên hết sức mình.

40. Có kẻ tham sân lại giết cha,

Ấy người hèn hạ, đại gian tà,

Chịu nhiều thống khổ trong hầm lửa

Ở ngục Kāḷasutta mãi mà.

41. Trong chảo sắt sôi đến lột da,

Bị đâm tên sắt đến mù lòa,

Ăn phân, kẻ giết nhằm thân phụ,

Nước muối chìm thân, chuộc tội xưa.

42. Quỷ sứ đặt trong miệng kẻ này

Vì e nó ngậm chặt hàm ngay,

Một hòn sắt nóng nung cho đỏ,

Hoặc một lưỡi cày với sợi dây,

Rồi buộc lấy mồm cho thật chặt,

Thả vào trong vũng nước bùn lầy.

43. Kên kên, diều quạ, cả đen, nâu

Chim, mỏ sắt kia thật đủ màu,

Phanh lưỡi nó ra từng mảnh nhỏ,

Run run từng miếng, máu tuôn trào.

44. Bay đi, bầy quỷ lại bay về

Đánh đập kẻ gây khốn khổ kia

Vào ngực cháy, chân tay gãy nát,

Chúng hành người, độc ác say mê.

45. Cả bầy quỷ sứ thật hân hoan,

Song nỗi khổ đau lại ngập tràn,

Những kẻ đọa đày trong ngục ấy,

Vì đời phạm tội giết nghiêm đường.

46. Còn nếu kẻ nào giết mẫu thân

Đọa ngay vào ngục Dạ-ma quân,

Để đền tội phạm hành vi ác,

Nhận quả báo kia thật xứng phần.

47-48. Quỷ dữ nắm người giết mẫu thân

Dùng cày sắt rộng ủi mạnh vào lưng,

Tạo thành những luống cày sâu rộng,

Máu tựa đồng tan chảy cả dòng

Từ các vết thương, và chúng lấy

Làm nguôi cơn khát bỏng tù nhân.

49-50. Hồ máu đỏ kia nó ngập mình,

Hít mùi xác chết hoặc bùn tanh,

Bầy sâu khủng khiếp dùng mồm sắt

Xuyên suốt da người chịu cực hình,

Xâu xé thịt kia nhai ngấu nghiến,

Hút ngay máu đỏ thật ngon lành.

51-52. Ngục sâu trăm dặm, ngập chìm thân,

Trăm dặm quanh đầy xác thối nồng,

Bởi chính mùi hôi, ôi, tội nghiệp,

Xưa dù mắt sáng, cũng mờ dần.

53. Vượt qua ngục thất Khuradhāra(7),

Tù ngục tăm, khó vượt qua,

Những kẻ phá thai sao thoát được

Dòng sông khủng khiếp Vetaraṇī (8).

54. Cây vải có gai sắc thật dài

Chừng vài ba tấc, miệng người đời

Tương truyền trên cả đôi bờ ấy

Lơ lửng giường đen tối của ngài.

55. Tất cả bọc trong khối lửa hồng,

Vươn lên sừng sững tựa trời trồng,

Cháy bùng rực rỡ như cây tháp,

Cao cả dặm đường giữa cõi không.

56-57. Trên lửa gai nung, ngục hiện ra,

Gian phu, dâm phụ, bọn gian tà

Roi da vụt xuống, đầu lăn lóc,

Hỗn loạn quay cuồng chạy trốn xa,

Tơi tả tứ chi nhừ nát cả,

Chúng nằm thức đợi suốt đêm qua.

58-59. Tảng sáng vào nồi sắt ẩn thân,

To như núi, ngập nước bừng bừng,

Ngu si vây bọc như y quấn,

Bọn ác nhân kia sáng tối ròng,

Vì ác nghiệp gây từ kiếp trước,

Nay đền nợ cũ xứng cân phần.

60. Người vợ được mua với bạc vàng

Đem lòng coi rẻ đức lang quân,

Hoặc nhìn khinh bỉ người thân thích,

Lưỡi bị móc ra, thống khổ tràn.

61. Thấy lưỡi căng đầy đám bọ sâu,

Kêu than chẳng thể được đâu nào,

Âm thầm phải gánh bao hình phạt

Trong ngục Tapana, chịu khổ đau.

62-63. Kẻ giết heo cừu, bọn thợ săn,

Chài ngư, trộm cướp, lũ tà nhân,

Xem hành vi thiện là hèn kém,

Bị đánh bằng dùi sắt, kiếm cung,

Nhào xuống, cả bầy người khát máu

Bị tên, giáo đuổi, ngã vào dòng.

64. Thợ rèn làm hại suốt ngày đêm,

Dùng gậy sắt kia để luyện rèn,

Chỉ sống bằng đồ ăn bẩn thỉu

Nhả ra bởi các kẻ đê hèn.

65. Diều quạ, kên kên, với chó rừng

Hàm nhe toàn sắt, sẵn sàng luôn

Vồ ngay kẻ khốn đang lăn lộn,

Nuốt sống vào mồm quá hám ăn.

66. Ai dùng thú dữ giết hươu nai,

Hoặc giết chim bằng các bẫy mồi,

Tội lỗi đầy thân chìm đọa xứ,

Ăn năn ngày tháng khổ đau dài.

Như vậy, ngài đã miêu tả các địa ngục trên và bây giờ vừa mở một chỗ trên mặt đất, ngài vừa chỉ vua thấy Thiên giới, vừa bảo:

67. Nhờ tích đức trên cõi thế gian,

Từ xưa người thiện đến thiên đàng,

Chư Thiên, Phạm chúng, kìa Thiên chủ,

Đạt quả công năng chín vẹn toàn.

68. Ta bảo ngài cai trị chánh chân

Suốt trong quốc độ, hỡi Quân vương,

Đạt thành phước đức nhờ công chánh,

Hối tiếc về sau chẳng phải mang.

Nghe xong bài thuyết giáo của bậc Đại sĩ, vua bình tâm lại, còn Bồ-tát sau khi ở đó một thời gian nữa, liền trở về nơi an trú của mình.

Đến đây, bậc Đạo sư chấm dứt Pháp thoại và bảo:

- Không chỉ bây giờ mà cả ngày xưa nữa, vua ấy cũng đã được Ta làm cho an tâm.

Và Ngài nhận diện tiền thân:

- Vào thời bấy giờ, vua Ajātasattu (A-xà-thế) là nhà vua kia, các đệ tử đức Phật là hội chúng của vị khổ hạnh, và Ta chính là Hiền giả Saṃkicca.

Chú Dẫn

Chú dẫn

A

Abhidhamma, 288

Abhiññā, 25

Aciravatī, 184, 185

Adhamma, 117, 118, 119, 120

Āditta, 386

Aggideva, 98

Aggimāla, 157

Ahidīpa, 258

Ahipāraka, 690, 691, 693, 694,695,696, 697, 703, 704

Ajapāla, 501, 506, 515

Ajātasattu, 171, 365, 366, 736, 747

Ajita Kesakambalī, 721

Ajjuna, 98, 635

Akitti, 256, 257, 263

Alambusā, 647,648,650, 651, 652, 653, 655, 679

Aḷāra, 658, 659, 660, 663, 664, 665, 667

Āḷvaka, 197

Alīnasattu, 543, 553

Ānanda, 23, 29,35, 41, 49, 57, 75, 86, 106, 111, 112, 113, 116, 128, 139, 146, 175, 176, 216 , 224, 235,245, 246, 247, 248, 255, 263, 284, 287, 297, 304, 312, 326, 347, 385, 394, 395, 396, 400, 424, 436, 437, 449, 450, 456, 463, 541, 578, 624, 645, 667, 678, 704, 721

Anāthapiṇḍika, 161, 246

Anattalakkhaṇa, 197

Andhakaveṇhu, 96, 98

Aṅga, 479

Aṅgīrasa, 635

Aṅgulimāla, 197, 553

Antthigandha, 493, 497

Añjana,634

Añjanā, 97, 101, 105, 106

Aṅkura, 98, 101

Anomā,135

Anotatta,230,394,406

Anuruddha, 29,311, 355, 385, 436, 515,578, 645

Anusissa, 633, 634, 636, 637, 638, 645

Apaṇṇaka, 305

Ārañjara,634

Arindama, 722, 723, 724, 735

Ariṭṭhapura, 426, 690, 693

Asitañjana, 96, 99

Assapāla, 501, 504, 515

Asura, 515

Atimuttaka, 43

Aṭṭaka, 635, 636, 644

Avanti, 415, 634

Avīci, 176, 217, 595, 736

Ayoghara, 515, 516, 523

Ayogharakumāra, 517

Ayojjhā, 99

B

Bahuputtaka, 450

Baka, 198

Baladeva,98, 99, 105

Bandhula, 166, 167, 168, 169, 170

Bhaddaji, 347

Bhaddakāpilānī, 515

Bhadrakāra, 572, 573, 578

Bhallāṭiya, 469

Bhandukaṇṇa, 346

Bhāradvāja, 253, 401, 402

Bharata, 141, 142, 143, 145, 146

Bharu, 154

Bharukaccha, 154, 156, 160

Bhīmaratha, 635, 636, 644

Bhisa, 327

Bhūridatta, 199, 481

Bhūripañña, 90

Biḷāri, 83

Biḷārikosiya, 85

Bimbisāra, 286, 365

Bodhi, 705, 707, 709, 710

Bodhikumāra, 36

Brahmadatta, 23, 31, 36, 59, 65, 76, 79, 87, 107, 113, 117, 128, 148, 172, 177, 186, 194, 206, 214, 217, 225, 230, 237, 242, 256, 268, 277, 291, 306, 313, 320, 327, 337, 338, 356, 396, 402, 438, 516, 524,

534, 579, 586, 596, 611, 615, 627, 646, 668, 679, 705, 737

Brahmavaḍḍhana, 135

C

Cakkadaha, 251

Cakkavāka, 87

Campā, 479, 480

Campeyya, 479, 480, 492

Canda, 80, 81, 85, 86, 306, 307, 310

Candā, 306, 307, 308, 309, 311, 678

Canda Kinnara, 305

Candadeva, 98

Candadevī, 668

Candaka, 435, 656

Caṇdāla, 218, 224, 402, 415

Candapabbata, 306

Caṇḍoraṇa, 107

Cānura, 98, 99

Chaddanta, 554, 555, 556, 557

Channa, 135, 304, 449, 456

Ciñcamāṇavikā, 203, 204, 205, 206

Citta, 415, 416, 417, 418, 420, 421, 424, 440, 441, 442, 443, 445, 446, 449

Citta Miga, 438, 440

Cittakūṭa, 230, 231, 233, 235, 450, 453, 456

Cūḷabodhi, 36

Cūḷakāliṅga, 249

Cūḷasutasoma, 135

Culla Palobhana, 493

Culla Subhaddā. 556, 557, 562, 565

Cullakammāsadamma, 552

Cullasutasoma, 515

Cunda, 112

D

Dadhimāla, 157

Daḷhadhamma, 229

Damiḷa, 258

Daṇḍaki, 634, 635

Daṇḍakī, 641

Dantapura, 248, 250, 251, 254

Dasabala, 177, 437

Dasaratha, 140, 142, 146

Data, 365, 366

Dāyapassa, 739

Devadatta, 50, 117, 176, 217, 224, 277, 284, 372,457, 463, 470, 478, 492, 579, 585, 586, 595, 736

Devagabbhā, 96, 97, 98

Devala, 645

Dhamma, 117, 118, 120

Dhamma Bhaṇḍāgārika, 395

Dhamma Senāpati, 395

Dhammacetiya, 170

Dhammagutta, 515

Dhammapāla, 65, 66, 67, 69, 70

Dhammapālakumāra, 66

Dhanañjaya, 578

Dhanañjaya Korabya, 570

Dhanapāla, 437

Dhanuggahatissa, 365, 366, 372

Dhataraṭṭha, 451, 452, 453

Dibbacakkhuka, 472

Dīghakārāyana, 170

Dīghāvu, 724, 731

Dīpāyana, 43, 44, 45, 46, 47, 49

Diṭṭhamaṅgalikā, 402, 403, 404, 405, 406, 409, 410

Dūta, 242

Duyyodhana, 656

Dvāravatī, 99, 100, 101

E

Erāvaṇa, 637

Esukārī, 498, 500, 502, 515

G

Gaṇḍa, 287

Gandhabba, 80

Gandhamādana, 31, 32, 465

Gayā, 197

Gayāsīsa, 197

Ghanasela, 634

Ghatapaṇḍita, 98

Ghovaḍḍhamāna, 97

Godhāvarī, 632, 633, 636

Gopāla, 501, 505, 515

Gotama, 50, 184, 185, 203, 204, 205, 217, 285, 286

Guñjā, 356, 658

H

Haṃsa, 450

Hatthipāla, 498, 501, 502, 503, 504, 505, 506, 507, 509, 511, 513, 514, 515, 677

I

Indapatta, 386, 570, 571, 578

Indra, 80, 647, 654

Indriya, 646

Isigili, 625

Isisiṅga, 646, 647, 649, 651, 655, 679, 680, 681, 682, 684, 688

J

Jambuka, 616, 621, 624

Janasandha, 194, 196

Jarā, 105, 106

Jātimanta, 412, 413

Jayaddisa, 542, 543, 544

Jayasumana, 658

Jetavana, 524, 533, 554, 689

Jhāna, 25

Jīvaka, 457, 736, 737

Jotipāla, 628, 629, 630, 631, 632, 635

Juṇha, 113, 114

K

Kaccāyana, 645

Kadamba, 314, 315

Kalābu, 635

Kāḷadevala, 633, 634

Kāḷamattikā, 105

Kāḷamattiya, 99

Kāḷasena, 99

Kāḷavallimaṇḍapa, 515

Kālī, 271, 272

Kāliṅga, 248, 249, 250, 251, 255, 635, 636, 644

Kāliṅgabhāradvāja, 251, 253, 255

Kāma, 184

Kampilla, 542, 550, 551, 606

Kaṃsa, 96, 97

Kaṇha, 23, 25, 26, 27, 28, 29, 44

Kaṇhadīpāyana, 100, 104

Kaṇhakumāra, 23

Kaṇṇapeṇṇā, 656, 657

Kanthaka, 135

Kapilapura, 65, 305

Kapilavatthu, 23, 162, 305

Kapiṭṭha, 632, 633, 634

Kāra, 258, 259

Kāradīpa, 258

Karambiya, 586, 587, 588

Kāraṇḍaka, 111

Kārāyana, 170

Kāsi, 36, 42, 59, 65, 114, 121, 128, 129, 130, 242, 365, 396, 404, 493, 501, 513, 518, 534, 558, 579, 635, 646, 680, 705

Kasiṇa, 191, 632, 633

Kassapa, 17, 86, 197, 198, 355, 515, 578, 645, 667, 678, 692

Kaṭakandhakāra, 515

Kaṭṭhahari, 166

Kaṭṭhavāhana, 166

Kattikā, 693

Kāvīrapaṭṭanna, 258

Kelāsa, 251, 557, 565

Khaṇḍahāla, 136

Khantivādī, 635

Khemā, 279, 357, 438, 444, 449, 450, 453, 456

Khujjuttarā, 678

Khuramāla, 156

Kinnara, 274, 306

Kisavaccha, 633, 634, 635, 636, 645

Kokālika, 183, 264, 265, 266, 267, 276

Kolita, 645

Koṇḍañña, 197, 639

Koravya, 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392

Kosala, 147, 161, 162, 167, 171, 176, 193, 195, 205, 214, 247, 365, 366, 386, 394, 425, 469, 605, 613, 614

Kosambaka, 71

Kosambī, 42, 71, 401, 417

Kosambika, 42

Kosiki, 525

Kosiya, 301, 303, 304

Kosiyagotta, 298

Kuddāla, 515

Kukkuṭa, 71

Kulavaḍḍhana, 673, 678

Kumbhavatī, 634

Kummāsapiṇḍa, 596

Kuṇāla, 161, 225

Kuṇḍalinī, 616, 619, 621, 624

Kuru, 386, 470, 570

Kusa, 158, 544, 562

Kusa, 42, 121, 327

Kusinārā, 166, 170

L

Lakkhaṇa, 140, 142, 143, 145

Lambacūḷaka, 633

Laṭṭhivana, 305

Licchavī, 167, 168

M

Madda, 249, 557

Maddakucchi, 457

Madhurā, 97

Magagha, 50, 298, 348, 479, 656, 722

Maghavā, 638

Mahā Kañcana, 327, 328

Mahā Kassapa, 197, 415

Mahā Kosala, 365

Mahā Moggallāna, 625

Mahā Nārada Kassapa, 668

Mahā Panāda, 347

Mahā Saṅgharakkhita, 515

Mahā Subhaddā, 555, 556, 557

Mahā Ummagga, 90, 203, 437, 498, 570, 586, 705

Mahā Vāṇija, 373

Mahādhammapāla, 65, 305

Mahādhanaka, 277

Mahāhaṃsa, 451

Mahājanaka, 53

Mahākāliṅga, 249

Mahākammāsadamma, 552

Mahākaṃsa, 96

Mahākaṇha, 199

Mahākappina, 197

Mahāli, 167

Mahāmaṅgala, 90

Mahāmāyā, 111, 146, 515

Mahānāga, 515

Mahānāma, 162, 163, 165

Mahāpanāda, 345, 346, 347

Mahārakkhita, 470, 471

Mahāsāgara, 96

Mahāsīva, 515

Mahiṁsaka, 656

Makkhali Gosāla, 721

Malayamahādeva, 515

Mallikā, 166, 167, 168, 169, 170, 464, 468, 469, 596, 604, 605

Maṇḍavya, 43, 44, 45, 47, 48, 49, 406, 407, 408, 411, 412, 414

Maṇḍavyakumāra, 405

Maṇimekhalā, 32

Manosilā, 406

Mantidatta, 365

Mātali, 80, 82, 85, 86, 199, 202, 379, 380, 382

Mātaṅga, 402, 403, 406, 408, 409, 411, 414

Maṭṭakuṇḍali, 96

Māyā 478

Meghiya, 112

Mejjha, 412, 414

Meṇḍissara, 633, 645

Migācira, 580

Mithilā, 337, 379, 382, 658

Mittagandhaka, 312, 313

Mittavindaka, 17, 19, 20, 22

Moggallāna, 86, 176, 235, 247, 264, 288, 289, 319, 515, 578, 678

Moḷinī, 31, 35

Mora, 357

Mūgapakkha, 515

Muṭṭhika, 98, 99, 105

N

Nāga, 198, 258, 479, 656, 657, 659, 666

Nāgamuṇḍā, 162

Nāgasamāla, 112

Nāgita, 112

Naḷakāra, 340, 345

Naḷamāla, 158, 159

Nāḷikīra, 635

Naḷinikā, 680, 681, 683, 688

Nanda, 97, 98, 242, 364, 393, 394, 397, 544, 626, 648, 652

Nandagopā, 96, 97, 98

Nandamūla, 129, 130, 131, 724

Nandana, 648

Nārada, 382, 383, 384, 385, 633, 634, 668

Nāri, 646

Nerañjarā, 417

Nigaṇṭha Nāthaputta, 721

Nigrodha, 50, 57

Nigrodhakumāra, 51

Nīlavaṇṇakusamāla, 158

P

Pabbata, 633, 645

Pacceka Buddha, 129

Paduma, 207, 208, 209, 211

Padumakumāra, 206

Pajjunna, 98

Pakudha Kaccāna, 721

Paṇaka, 555

Pañcāla, 457, 542, 606

Pañcapaṇḍita, 498

Pañcasikha, 80, 82, 83, 85, 86

Paṇḍara, 587, 588, 589, 591, 592, 593

Pandukaṇṇa, 346, 347

Pānīya, 128

Pasenadi, 247, 365

Patikolamba, 458, 459

Pātimokkha, 147

Phandana, 225

Phussadeva, 515

Piṇḍolabhāradvāja, 285

Pottika, 52, 54, 56, 57

Pukkusa, 197

Puṇṇaka, 29, 199

Pupphaka, 458, 460, 461, 463

Pupphavatī, 136

Purāṇa, 737

Pūraṇa Kassapa, 721

R

Rāhula, 41, 134, 146, 305, 319, 492, 678, 735

Rāhulamātā, 311

Rāja Cakkavattī, 249

Rājagaha, 50, 285, 298, 625, 656, 722

Rājovāda, 606

Rakkhita, 92, 478

Rakkhitakumāra, 92

Rāma, 140, 142, 143, 145, 146

Rāmapaṇḍita, 140

Ramma, 135, 138

Reṇu, 470

Rohanta, 438, 440, 441, 444, 449

Rohiṇeyya, 101, 106

Rohiṇī, 225

Ruru, 277

S

Sabbadatta, 135, 136

Sādhīna, 379, 382, 383, 385

Sāgala, 112, 249

Sāgara, 97

Sahampati, 267

Sāketa, 535

Sākha, 57

Sākhakumāra, 52

Sakka, 23, 25, 26, 29, 80, 86, 122, 187, 198, 205, 252, 258, 259, 260, 263, 274, 287, 288, 289, 295, 296, 310, 329, 340, 379, 427, 432, 433, 500, 513, 523, 632, 638, 654, 679

Sakya, 162

Sākya, 449, 456

Sāla, 173, 175, 278, 280, 556, 615, 727

Sālindiya, 298, 301

Sālissara, 633, 645

Sāḷiya, 610

Sāma, 107, 298, 542

Sambhava, 574, 576, 577, 578

Sambhūta, 415, 416, 417, 418, 424

Sambulā, 596, 597, 600, 602, 604, 605

Samkassa, 288, 289

Saṃkicca, 738, 739, 740, 747

Saṃvara, 148, 150, 151, 152, 153

Saṃyutta, 555

Sañjaya, 573, 574, 576, 578

Saṅkha, 30, 31, 32, 33

Saṅkhapāla, 482, 656, 657, 667

Sarabha, 285

Sarabhamiga, 285

Sarabhaṅga, 635, 636, 637, 638, 645

Sāriputta, 49, 70, 86, 95, 106, 112, 153, 169, 176, 183, 235, 245, 264, 285, 288, 289, 290, 291, 297, 319, 355, 378, 395, 400, 449, 456, 478, 492, 515, 553, 578, 595, 624, 625, 645, 667, 678, 704

Sātodikā, 633

Sattigumba, 458, 460, 463

Sāvatthi, 312, 533, 689, 736

Sevāla. 555

Siddhattha, 65

Sineru, 288, 289, 356

Sirimanda, 437

Sītā, 140, 141, 142, 143, 145, 146

Sīvaka, 428, 430, 436

Sivi, 425, 426, 427, 428, 429, 432, 433, 435, 436, 690, 704

Somadatta, 678

Somakumāra, 668

Somanassa, 478

Somanassakumāra, 472

Sonaka, 722, 723, 724, 725, 727, 728

Soṇananda, 135

Sonuttara, 554, 559, 560, 561, 567

Sotthisena, 596, 601, 602, 604, 605

Sovīra, 425

Subhaddā, 557, 559, 563, 566, 567

Sucīrata, 570, 571, 572, 576, 578

Sudassana, 135, 199, 668

Suddhodana, 65, 70, 146, 515

Sudhābhojana, 202

Sudhammā, 472

Sujampati, 638

Sumanā, 480, 481, 484, 486, 492

Sumedhā, 338, 339, 340, 341, 347

Sumukha, 451, 452, 453, 456

Sunakkhatta, 112

Sunanda, 694, 704

Suppāraka, 156, 160

Suppārakakumāra, 155

Sura, 534, 535

Surā, 535

Suraṭṭha, 633

Suriya, 80, 82, 85, 86

Suriyadeva, 98

Suruci, 336, 337, 338, 339, 346

Surucikumāra, 337

Surundhana, 121, 135

Sutanā, 438, 440, 441, 446, 449

Sutasoma, 552, 668, 670, 677, 678

Suyāma, 289

T

Tacchasūkara, 365

Takkāriya, 268, 270, 276

Takkasilā, 23, 36, 52, 66, 67, 70, 92, 113, 189, 194, 217, 220, 242, 321, 327, 337, 338, 416, 426, 482, 544, 545, 628, 656, 668, 690, 705, 722, 738

Tesakuṇa, 606

Tinduka, 579, 606, 613

Tirīṭavaccha, 690

Tudu, 267

Tuṇḍila, 271

U

Udaya, 121, 135

Udayabhadda, 121, 122, 126

Udayabhaddā, 121, 122

Uddāla, 320

Uddālaka, 320, 321, 322, 323, 324, 325, 326

Udena, 401, 402, 414

Uggasena, 483, 491, 492

Ujjenī, 415

Uḷumpa, 170

Ummadantī, 690, 691, 693, 694, 695, 696, 703, 704

Ummādanti, 696, 697

Ummagga, 591

Upakaṃsa, 96, 97

Upakañcana, 327, 328, 330

Upāli, 289

Upananda, 626

Uparimaṇḍalakamalaya, 515

Upasāgara, 97, 98

Upavāṇa, 112

Uposatha, 150, 151, 152, 153, 251, 253, 254

Uppalavaṇṇā, 35, 449, 532, 553, 624, 704

Uruvelā, 197

Uruvela Kassapa, 305

Usīnara, 198

Ussada, 20, 519

Uttarapañcāla, 417, 457, 470

Uttarāpatha, 96

V

Vaḷabhāmukha, 159

Valāha, 251

Vallabhā, 164,

Vāmantapabbhāra, 515

Vaṃsa, 42

Varuṇa, 535

Vāsabhakhattiyā, 162, 163, 164, 165

Vāsava, 647, 654

Vasiṭṭhaka, 59, 60, 62

Vāsudeva, 98, 99, 101, 104, 105, 106

Vejayanta, 379, 381, 626

Veḷuvana, 71, 437, 625

Vepulla, 251

Vesāli, 167

Vessantara, 305, 616, 617, 619, 624

Vessavaṇa, 346, 517, 543

Vettavatī, 412

Videha, 379, 658

Vidhura, 571, 572, 578

Vidhūra, 386, 387, 388, 393, 394

Viḍūḍabha, 164, 165, 166, 170, 171

Visākhā, 49, 161, 205, 247, 336, 337, 347, 533,534

Vissakamma, 289, 345, 346, 347, 478, 513, 514, 632, 677

Y

Yakkha, 500

Yāma, 500

Yamaka Pāṭihāriya, 286

Yaññadatta, 45, 46, 47

Yasavatī, 256

Yudhiṭṭhila, 138, 139, 386

Yugandhara, 231, 288

Yuvañjaya, 136, 139