Đại Tập 28 · Bộ Bát-nhã XI · Số 220 (Quyển 501–550)

Kinh Đại Bát- Nhã Ba- La- Mật- Đa Quyển 544, Phẩm 7: Địa Ngục

thí, trì giới, tu tập của các hữu tình. Như vậy tất cả tập hợp lại đầy đủ và cân nhắc để trước hết phát khởi sự tùy hỷ vô cùng cao quý, vô cùng thù thắng, vô cùng cao cả, vô cùng nhiệm mầu không thể nghĩ bàn, không thể suy lường, không gì hơn, không gì sánh bằng, tương ưng với các việc phước nghiệp. Lại đem sự tùy hỷ tương ưng với các việc phước nghiệp này, cùng các hữu tình chung hưởng một cách bình đẳng và hồi hướng đến quả vị Giác ngộ cao tột.

Thì Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát này đã tùy hỷ hồi hướng với các việc phước nghiệp nhiều hơn như trước đã nói; nếu so với các chúng Bồ-tát dùng hữu sở đắc làm phương tiện, tu Bát-nhã và các căn lành tương ưng các việc phước nghiệp thì trăm ngàn lần trội hơn cho đến vô cực lần trội hơn. Vì sao? Vì các Bồ-tát kia tu Bát-nhã và các căn lành tương ưng các việc phước nghiệp, mà dùng hữu sở đắc làm phương tiện. Còn sự tùy hỷ hồi hướng của Bồ-tát này thì dùng vô sở đắc làm phương tiện.

Phẩm 7: ĐỊA NGỤC

Bấy giờ, Xá-lợi Tử thưa Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn, phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là tánh của trí Nhất thiết, có thể thành tựu hoàn toàn trí Nhất thiết trí ư?

Đức Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói!

Lúc ấy, Xá-lợi Tử lại thưa:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể chiếu sáng tất cả, nên phải kính lễ; không bị các pháp thế gian làm nhiễm ô; có thể trừ hết tối tăm; phát được ánh sáng rực rỡ; thường đem lại sự lợi lạc an vui cao tột, làm cho những kẻ mù lòa được mắt sáng, làm ngọn đuốc sáng cho kẻ bộ hành trong tối, đưa kẻ lạc đường quay về nẻo chánh; hiện rõ tánh các pháp tức là Niết-bàn; chứng tỏ tất cả pháp là không sinh, không diệt và là mẹ các Đại Bồ-tát; là chỗ nương tựa che chở cho những kẻ không chỗ nương tựa chở che; trừ được tất cả khổ não của sinh tử; khai thị các pháp, không tánh là tánh; có thể làm cho chư Phật chuyển bánh xe pháp vô thượng đủ ba lần với mười hai hành tướng…

–Bạch Thế Tôn, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát nên trụ thế nào?

Bấy giờ, Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát nên như Phật mà trụ, suy nghĩ kính thờ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như suy nghĩ kính thờ Phật.

Khi ấy, Thiên đế Thích thầm nghĩ: “Do duyên cớ gì hôm nay Xá-lợi Tử lại hỏi Phật về việc này?” Nghĩ rồi liền hỏi Xá-lợi Tử:

–Vì duyên cớ gì mà hỏi việc này?

Xá-lợi Tử bảo Đế Thích:

–Trước đây, Đức Phật Thế Tôn đã nói: Các chúng Đại Bồ-tát được phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa hộ trì, nên đã khởi lên sự tùy hỷ hồi hướng tương ưng với các việc phước nghiệp và mau chứng được trí Nhất thiết trí hơn hẳn các Bồ-tát tu Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã và các căn lành có sở đắc. Do duyên cớ đấy, nên hỏi việc này.

Này Kiều-thi-ca, như hàng trăm, hàng ngàn kẻ mù lòa bẩm sinh; nếu không có người mắt sáng, dùng phương tiện dắt dẫn, thì dù có tới gần đi nữa cũng không thể đi đúng đường, huống chi ở xa làm sao có thể đi đến được thành lớn giàu có an vui. Cũng vậy, năm pháp Ba-la-mật-đa trước như những kẻ mù bẩm sinh, nếu không có Bát-nhã ba-la-mật-đa tức người sáng mắt dẫn đường thì không thể đạt tới chánh đạo của Bồ-tát, huống hồ là có thể chứng nhập thành Niết-bàn!

Này Kiều-thi-ca, năm pháp Ba-la-mật-đa như Bố thí… phải dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa, gọi là người có mắt. Lại nhờ sự hộ trì của Bát-nhã ba-la-mật-đa mới gọi là đến bờ kia.

Khi ấy, Xá-lợi Tử lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Các Đại Bồ-tát phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa như phát khởi sắc, thọ, tưởng, hành và thức. Này Xá-lợi Tử, như năm thủ uẩn không thể phát khởi. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng nên biết như vậy. Xá-lợi Tử, như năm thủ uẩn chẳng phát khởi mà gọi là phát khởi. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng lại như vậy, không phát khởi mà gọi là phát khởi.

Xá-lợi Tử lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy thì thành tựu pháp gì?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Các Đại Bồ-tát phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy thì hoàn toàn không có sự thành tựu đối với tất cả pháp. Vì không có sự thành tựu đối với tất cả pháp mới gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Thiên đế Thích bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, chẳng lẽ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể thành trí Nhất thiết trí sao?

Phật bảo Thiên đế Thích:

–Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng không thể thành trí Nhất thiết trí. Vì sao? Này Kiều-thi-ca, vì như thế là có sở đắc nên không thể thành được. Như thế là có danh tưởng nên không thể thành được. Như thế là có khởi tạo tác nên không thể thành được.

Thiên đế Thích lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vậy tại sao nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thành trí Nhất thiết trí?

Phật bảo Thiên đế Thích:

–Đối với sự phát khởi trí Nhất thiết trí, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có sự thành tựu nên mới gọi là thành.

Thiên đế Thích lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật kỳ lạ! Bạch Thiện Thệ, thật hiếm có! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không vì sự sinh diệt tất cả pháp mà hiện ra thế gian; không vì sự thành hoại tất cả pháp mà xuất hiện ở thế gian, nhưng lại cùng với thế gian làm lợi ích lớn lao.

Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát khởi lên tư tưởng thế này: “Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả pháp, hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc thành, hoặc hoại, Đại Bồ-tát này phải liền xa rời Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.”

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy! Đúng là có nguyên nhân mà các Đại Bồ-tát xa rời Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy. Nghĩa là khởi lên tư tưởng thế này: “Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không sở hữu, chẳng phải chân thật, không bền chắc, không tự tại. Đại Bồ-tát này liền phải xa rời Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.” Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng phải có, chẳng phải không; chẳng phải hư, chẳng phải thật; chẳng phải bền chắc, chẳng phải không bền chắc; chẳng phải tự tại, chẳng phải không tự tại; đối với tất cả pháp không có sự phân biệt.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa bạch Phật:

–Phật nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy là để hiện rõ pháp nào?

Phật bảo:

–Này Thiện Hiện, ta nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế là hoàn toàn không có pháp để hiện rõ. Vì sao? Vì trong giáo pháp của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, chẳng hiển bày sắc, cũng chẳng hiển bày thọ, tưởng, hành, thức; chẳng hiển bày quả Dự lưu, cũng chẳng hiển bày quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề; cũng chẳng hiển bày tất cả hạnh của Đại Bồ-tát và quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là Ba-la-mật-đa rộng lớn?

Phật hỏi Thiện Hiện:

–Do nguyên nhân nào mà ông có ý nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là Ba-la-mật-đa rộng lớn như vậy?

Thiện Hiện đáp:

–Đối với sắc, Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng làm cho lớn, chẳng làm cho nhỏ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng làm cho lớn, chẳng làm cho nhỏ. Đối với sắc chẳng làm cho tập hợp, chẳng làm cho tan rã. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng làm cho tập hợp, chẳng làm cho tan rã. Đối với sắc chẳng làm cho có sức, chẳng làm cho không có sức. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng làm cho có sức, chẳng làm cho không có sức. Như vậy cho đến đối với các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng không làm cho lớn, chẳng làm cho nhỏ. Đối với sự chứng đắc trí Nhất thiết trí của Phật cũng không làm

cho lớn chẳng làm cho nhỏ. Đối với các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác chẳng làm cho tập hợp, chẳng làm cho tan rã. Đối với sự chứng đắc trí Nhất thiết trí của Phật cũng chẳng làm cho tập hợp, chẳng làm cho tan rã. Đối với các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng chẳng làm cho có sức, chẳng làm cho không có sức. Đối với sự chứng đắc trí Nhất thiết trí của Phật cũng chẳng làm cho có sức, chẳng làm cho không có sức. Vì sao? Vì năm uẩn cho đến trí Nhất thiết trí chẳng phải lớn, chẳng phải nhỏ, chẳng phải tập hợp, chẳng phải tan rã, chẳng phải có sức, chẳng phải không có sức.

Vì tất cả pháp tự tánh đều là không, nếu Đại Bồ-tát khởi lên tư tưởng như vậy thì chẳng phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì những tư tưởng như thế chẳng phải là quả Đẳng lưu của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có tư tưởng như vầy: “Ta phải cứu thoát một số hữu tình vào cảnh giới Vô dư y Niết-bàn.” Nếu có tư tưởng này thời gọi là có sở đắc lớn; chẳng có sở đắc mới có thể thành tựu được. Vì sao? Vì hữu tình không sinh, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không sinh. Vì hữu tình không tự tánh, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có tự tánh. Vì hữu tình xa lìa, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng xa lìa. Vì hữu tình không thể nghĩ bàn, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nghĩ bàn. Vì hữu tình không có pháp hoại, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có pháp hoại. Vì hữu tình không giác tri, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không giác tri. Vì hữu tình đúng như nghĩa, không có sự chứng ngộ; nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng đúng như nghĩa, cũng không có sự chứng ngộ. Vì năng lực của hữu tình chẳng thành tựu, nên biết năng lực Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng thành tựu.

Bạch Thế Tôn, con duyên theo ý này mà nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là Bát-nhã ba-la-mật-đa rộng lớn. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đem lại những thành tựu đại sự.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, Đại Bồ-tát nào có thể tin hiểu sâu xa, không có sự ngăn ngại, không nghi ngờ, cũng chẳng nhầm lẫn. Đại Bồ-tát này qua đời từ chỗ nào mà sinh tới nơi đây, hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã bao lâu, đối với nghĩa

sâu xa của pháp có thể tùy theo đó mà hiểu rõ?

Phật bảo:

–Xá-lợi Tử, Đại Bồ-tát này từ mười phương thế giới, đã phụng sự chư Phật; ở trong pháp hội qua đời, sinh đến nơi đây. Đại Bồ-tát này đã hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa trải qua vô lượng, vô số đại kiếp; đối với nghĩa sâu xa của pháp có thể theo đó hiểu rõ. Vì sao? Nếu Đại Bồ-tát từ thế giới phương khác, đã phụng sự Đức Phật, ở trong pháp hội đó qua đời, sinh đến nơi đây, thì Đại Bồ-tát này đã gần gũi nhiều chư Phật Thế Tôn, đã từng hỏi pháp nghĩa sâu xa trong đấy, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa hoặc thấy hoặc nghe, liền nghĩ rằng: “Hôm nay ta được thấy Phật, được nghe những điều Phật nói.” Do yếu tố này, nếu nghe thuyết giảng về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng tai lắng nghe cung kính lãnh thọ, chấm dứt sự nghi ngờ đối với pháp nghĩa sâu xa.

Xá-lợi Tử, Đại Bồ-tát này đã từng cúng dường vô số chư Phật, đã nhiều kiếp hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy nên đời này mới có thể thành tựu được việc như vậy.

Bấy giờ, Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể lắng nghe, có thể quan sát được, có thể phát khởi, có thể nhớ nghĩ, có thể thị hiện cái này, cái kia, có thể hiện rõ nơi chốn, thời gian khác nhau, có thể thuyết giảng và biểu hiện các tướng trạng và chỉ rõ ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa không?

Phật dạy:

–Không thể. Thiện Hiện nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa về tự tánh chẳng có gì khác nhau cùng uẩn, xứ, giới mà có thể chỉ rõ được. Vì sao? Vì tất cả pháp rốt ráo xa lìa. Chẳng phải pháp xa lìa là có thể chỉ rõ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Thiện Hiện nên biết, lìa uẩn, xứ, giới cũng không thể giác ngộ được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì ngay nơi uẩn, xứ, giới có thể hiểu được các pháp rốt ráo xa lìa, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thế nên Bát-nhã ba-la-mật-đa cùng với uẩn, xứ, giới không hai không khác.

Thiện Hiện nên biết, tất cả pháp là rốt ráo không, là xa lìa tánh, là vĩnh viễn vắng lặng nên gọi là chẳng thể nắm bắt được. Vì ta chẳng thể nắm bắt được nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, lúc nào không còn tưởng, cũng không có lời nói để thi thiết về các tưởng, khi đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát phải tích chứa công hạnh lâu như vậy mới có thể siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Ở đây nên phân biệt, vì căn cơ của các Bồ-tát khác nhau. Thiện Hiện nên biết, có Đại Bồ-tát từ lúc mới phát tâm, đã gặp thiện hữu chân chánh, dùng phương tiện giúp đỡ, nên có thể tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa ngay. Đại Bồ-tát này, có phương tiện thiện xảo nên chẳng hủy báng Chánh pháp; chẳng thấy các pháp có tăng, có giảm; thường không xa lìa chánh hạnh của Bồ-tát; thường không xa lìa chư Phật Bồ-tát; thường gieo trồng căn lành để thân tâm thanh tịnh; nghiêm đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật, để mau chứng được trí Nhất thiết trí. Có những thiện nam, trụ Bồ-tát thừa, dù đã từng được gặp trăm ngàn Đức Phật, được ở chỗ các Đức Phật mà tu hành phạm hạnh, nhưng lấy hữu sở đắc làm phương tiện, nên không thể tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nghe thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, chẳng sinh lòng tin hiểu, nên liền bỏ đi. Vì sao? Vì những thiện nam trụ Bồ-tát thừa này, ở chỗ Đức Phật quá khứ, đã từng nghe thuyết giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng sinh cung kính. Vì không cung kính nên không thường lắng nghe. Vì chẳng thường lắng nghe nên không thể thân gần được. Vì không gần gũi nên không thể thỉnh hỏi. Vì chẳng thỉnh hỏi nên không thể tin hiểu. Vì không tin hiểu nên bỏ chúng mà đi. Do nguyên nhân này, làm cho nghiệp thiếu chánh pháp càng tăng trưởng. Do sức mạnh của thói quen từ đời trước, nay nghe thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này lại bỏ đi nữa, chẳng sinh cung kính, nên không thể tin nhận. Vì không tin nhận, nên hoặc thân, hoặc tâm đều chẳng hòa hợp. Vì không hòa hợp, nên không thể hiểu rõ nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa này. Đối với nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, người ấy không thể tin nhận được, chẳng lắng nghe được, chẳng hiểu rõ được, chẳng quán sát được, nên làm cho nghiệp thiếu chánh pháp tăng trưởng. Do nghiệp này, nên nghiệp tội về ác

tuệ tăng trưởng. Bởi nghiệp này nên khi nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa liền nhàm chán, hủy báng, vứt bỏ.

Thiện Hiện nên biết, các thiện nam trụ Bồ-tát thừa này, mà đã nhàm chán hủy báng, vứt bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì nên biết tức là nhàm chán, hủy báng, vứt bỏ trí Nhất thiết trí của chư Phật ba đời. Do nguyên nhân này làm cho ác nghiệp tăng trưởng, rất nặng. Từ nghiệp này nên bị đọa vào địa ngục lớn, trải qua thời gian lâu dài chịu lấy khổ cực. Nghĩa là ác nghiệp và thói hư từ đời trước nặng nề, nên căn lành của sự giác ngộ trí tuệ yếu ớt, phước đức cạn mỏng nên tổn mình hao người. Đối với Phật, Pháp, Tăng, tuy có được chút phần tin, ưa, nhưng vì ngu si nên không thể phân biệt chỗ cạn sâu của chánh pháp. Đối với Đại thừa, tự hủy báng nhàm chán, xả bỏ; khiến cho các hữu tình mới học chánh pháp cũng hủy báng, chán bỏ đối với Đại thừa, còn bảo rằng: “Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng phải thật lời Phật, chẳng nên tu học.” Họ đã làm cho người khác hủy báng Bát-nhã, tự thân họ đối với Bát-nhã càng hủy báng hơn. Họ đã hủy báng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì đối với trí Nhất thiết cũng hủy báng sâu nặng. Do năng lực hủy báng trí Nhất thiết một cách sâu nặng, nên đối với Phật, Pháp, Tăng cũng hủy báng sâu nặng. Từ việc tạo ra nghiệp ác quá nặng này, nhân duyên các ác nghiệp tăng trưởng nên đọa vào địa ngục lớn, lãnh chịu khổ cực dữ dội, hàng trăm ngàn năm chẳng được giải thoát. Họ do tội nặng ấy nên trong thế giới này, phải ở địa ngục lớn này đến địa ngục lớn khác, cho đến khi kiếp hỏa, kiếp thủy, kiếp phong chưa xuất hiện đều lãnh chịu những cực khổ dữ dội. Nếu ở thế giới này, tùy theo thời gian, ba kiếp thủy, hỏa, phong khởi lên, mà do nghiệp ác nặng nề của họ vẫn chưa hết thì sau khi qua đời, thọ sinh ở thế giới khác, vẫn bị đọa vào địa ngục lớn giống như trước, để chịu khổ cực nặng nề suốt trăm ngàn năm. Vì người kia tội nặng, nên ở thế giới phương khác, vẫn ở hết địa ngục lớn này đến địa ngục lớn khác, cho đến khi kiếp hỏa, kiếp thủy, kiếp phong chưa xuất hiện thì vẫn lãnh chịu những khổ cực nặng nề.

Nếu ở thế giới phương khác, ba kiếp thủy, hỏa, phong tùy lúc khởi lên; họ vì ác nghiệp nặng nề chưa hết được, nên sau khi qua đời, thọ sinh ở thế giới phương khác nữa, cũng đọa vào địa ngục như trước, lãnh chịu cực khổ nặng nề hơn trăm ngàn năm. Vì tội nặng,

nên dù ở thế giới phương khác, vẫn đọa hết địa ngục lớn này, đến địa ngục lớn khác; cho đến lúc ba kiếp hỏa, thủy, phong chưa xuất hiện, vẫn lãnh chịu khổ cực nặng nề. Cứ như thế chuyển đi mãi, lần lượt khắp các địa ngục lớn trong mười phương, chịu các thứ khổ cực nặng nề. Nếu các thế giới khắp mười phương kia, khi kiếp hỏa, kiếp thủy, kiếp phong khởi lên, vì nghiệp ác nặng nề vẫn chưa dứt, nên sau khi qua đời, lại sinh trở lại vào địa ngục lớn của thế giới Kham nhẫn này, từ địa ngục lớn này đến địa ngục lớn khác, cho đến kiếp hỏa, kiếp thủy, kiếp phong chưa khởi lên, lãnh chịu khổ cực nặng nề. Nếu trong thế giới này, ba kiếp hỏa, thủy, phong tùy lúc khởi lên; vì nghiệp ác của họ sâu nặng chưa dứt, nên sau khi qua đời, sinh trở lại thế giới phương khác nữa, trải qua khắp các địa ngục lớn chịu cực khổ nặng nề. Cứ luân hồi mãi như vậy, trải qua vô số kiếp, cho đến khi năng lực của nghiệp tội hủy báng chánh pháp yếu dần đi, vừa được ra khỏi địa ngục lại đọa làm loài bàng sinh, xoay chuyển như vậy đến hết cõi này tới phương khác, nhiều kiếp loanh quanh chịu các thứ khổ. Khi năng lực của nghiệp tội phỉ báng chánh pháp yếu dần, họ mới thoát khỏi loài bàng sinh, nhưng lại đọa vào loài quỷ, hết cõi này đến phương khác, xoay chuyển lần hồi, trải qua vô số kiếp, chịu đủ mọi thống khổ.

Cuối cùng, khi thế lực của nghiệp phỉ báng pháp sắp hết, họ mới ra khỏi quỷ giới, được sinh vào cõi người. Tuy được làm người, nhưng ở nơi hạ tiện, mù, điếc, câm, ngọng, nhiều bệnh tật, nghèo cùng, xấu xí, ngu si, bị mọi người khinh chê. Dù sinh đến chỗ nào cũng khổ nhiều vui ít, không được nghe đến danh hiệu Phật, Pháp, Tăng. Vì sao? Vì các ác nghiệp phỉ báng Tam bảo nên họ phải chuốc lấy đầy đủ các loại quả khổ như vậy.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, tội hủy báng pháp và nghiệp vô gián, hai hành động ác này là tương tợ chăng?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Chớ bảo rằng tội này tương tợ nghiệp vô gián. Vì sao? Năm nghiệp vô gián tuy đưa đến quả khổ nặng nề, nhưng không thể sánh với tội hủy báng chánh pháp. Nghĩa là tội kia khi nghe thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, hủy báng chống nghịch, nói rằng Bát-nhã ba-la-

mật-đa này chẳng phải thật lời Phật nói, không nên tu học, chẳng phải pháp, chẳng phải luật, chẳng phải lời Đại sư dạy. Do nguyên nhân này nên tội kia rất nặng.

Xá-lợi Tử, người hủy báng pháp này là tự hủy báng chánh pháp còn dạy người hủy báng. Tự hoại thân mình, còn dạy người khác hoại. Tự uống thuốc độc còn khiến người khác uống theo. Tự mất quả vui được sinh thiện và quả giải thoát, còn làm cho người khác mất luôn. Tự đưa thân mình vào địa ngục lửa, còn làm cho người khác bị như vậy. Bản thân chẳng tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa còn dạy người khác, khiến họ không tin hiểu, u mê điên đảo, tự chìm trong biển khổ, cũng lôi người chìm theo.

Xá-lợi Tử, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, Ta còn không muốn để cho kẻ phỉ báng chánh pháp kia nghe đến danh tự huống hồ vì họ mà thuyết.

Xá-lợi Tử, kẻ hủy báng chánh pháp kia, Ta còn không cho các thiện nam trụ Bồ-tát thừa nghe đến tên, huống là mắt thấy, sao lại cho ở chung được?

Xá-lợi Tử, đối với kẻ hủy báng chánh pháp kia, Ta còn chẳng cho mặc áo ca-sa huống hồ nhận sự cúng dường. Vì sao? Xá-lợi Tử, những kẻ hủy báng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì phải biết đó là kẻ phá hoại chánh pháp, đọa vào loài đen tối như ốc sên dơ bẩn, dơ mình bẩn người như đống phân thối. Những kẻ nào tin dùng lời của kẻ phá hoại pháp, cũng chuốc lấy khổ lớn như đã nói ở trước.

Khi ấy, Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, do duyên cớ gì mà Như Lai chẳng nói về hình dạng thân thể lớn nhỏ mà kẻ hủy báng chánh pháp này phải lãnh chịu khi đọa vào ác thú?

Phật bảo:

–Xá-lợi Tử, thôi, chẳng nên nói về hình dạng thân thể mà kẻ phá hoại chánh pháp phải lãnh thọ vào đời sau. Vì sao? Nếu Ta nói đầy đủ hình dạng cảnh giới ấy thì kẻ kia nghe được rất kinh sợ, phải thổ huyết cho đến mất mạng hoặc đau khổ đến chết, tâm quá buồn lo như trúng tên độc, thân khô héo dần như mạ đứt gốc. Vì sợ kẻ kia nghe nói về kẻ hủy báng chánh pháp, phải thọ thân quá xấu xí khổ sở như vậy, luôn tự kinh hoàng tan thân mất mạng. Ta thương xót kẻ kia

nên không thể vì ông mà nói.

Xá-lợi Tử lại thỉnh lần thứ hai, lần thứ ba, xin Như Lai nói về hình thể kia để làm sự răn dạy sáng suốt cho đời sau, biết được tội hủy báng chánh pháp, thân chịu khổ cực nặng nề mà không gây ra tội này nữa.

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Trước Ta đã nói về tội của kẻ hủy hoại chánh pháp, lãnh chịu cảnh giới khổ sở, đủ làm sự răn dạy sáng suốt cho đồng loại ở đời sau. Các thiện nam… nghe ta nói về quả báo tội hủy báng chánh pháp như trước, thà bỏ thân mạng quyết không hủy báng chánh pháp, đừng để tự thân phải chịu khổ cực ở đời sau.

Bấy giờ, Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, có những thiện nam thông minh, nghe Đức Phật nói: “Người hủy báng chánh pháp, đời sau phải chịu khổ lớn lâu dài”, nên khéo giữ gìn nghiệp thân, miệng, ý. Vì sao? Đừng để tự thân phải vì các nghiệp ác ấy mà làm người trong cảnh giới ác, chịu khổ lâu dài.

Bạch Thế Tôn, sự tạo tác, làm cho nghiệp hủy hoại chánh pháp tăng trưởng há chẳng phải do các nghiệp ác huân tập từ đời trước ư?

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy! Trong chánh pháp và Tỳ-nại-da của Ta sẽ có những kẻ xuất gia ngu si. Tuy họ gọi Ta là Bậc Đại Sư nhưng lại hủy báng chống nghịch những gì Ta nói về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Thiện Hiện nên biết, nếu hủy báng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là hủy báng quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu hủy báng quả vị Giác ngộ cao tột, tức là hủy báng trí Nhất thiết trí. Nếu có hủy báng trí Nhất thiết trí tức là hủy báng Phật, Pháp, Tăng bảo. Nếu có hủy báng Phật, Pháp, Tăng bảo thì liền nhận lấy vô biên nghiệp tội. Nếu đã nhận lấy vô biên nghiệp tội thì liền chuốc lấy vô biên khổ báo.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Người ngu si kia, do bao nhiêu nguyên nhân mà hủy báng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này?

Phật bảo:

–Thiện Hiện, do bốn nguyên nhân. Những gì là bốn? Một là bị

các tà ma lừa gạt. Hai là không tin hiểu pháp thâm sâu. Ba là không siêng năng tinh tấn, say đắm năm uẩn nên bị các ác tri thức khống chế. Bốn là ôm nhiều sân giận, ưa làm việc ác, thích đề cao mình, khinh chê người khác.

Người ngu si do có đủ bốn nguyên nhân này, nên hủy báng Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì vậy nên đời sau phải cực khổ gian nan.

Kinh Đại Bát- Nhã Ba- La- Mật- Đa Quyển 545, Phẩm 8: Thanh Tịnh

KINH ĐẠI BÁT- NHÃ BA- LA- MẬT- ĐA

QUYỂN 545

Phẩm 8: THANH TỊNH

Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn, những người ngu si chẳng siêng tinh tấn, đủ các ác hạnh, căn lành cạn mỏng, ám độn vô cầu, ít nghe kém tuệ, bị ác tri thức khống chế, chẳng phụng sự bạn lành, chẳng ưa thỉnh hỏi, chẳng siêng năng tu học những điều thắng thiện, nên khi nghe Phật thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thật là khó tin hiểu?

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói!

Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa này thâm sâu như thế nào mà khó tin, khó hiểu?

Phật bảo:

–Thiện Hiện, sắc chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì sắc lấy không tánh làm tự tánh. Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải trói buộc, chẳng phải cởi mở. Vì sao? Vì thọ, tưởng, hành, thức lấy không tánh làm tự tánh.

Thiện Hiện, khoảng trước của sắc chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Khoảng trước của sắc lấy không tánh làm tự tánh. Khoảng sau của sắc chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì khoảng sau của sắc lấy không tánh làm tự tánh. Khoảng giữa của sắc chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì khoảng giữa của sắc lấy không tánh làm tự tánh. Khoảng trước của thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì khoảng trước của thọ, tưởng, hành, thức lấy không tánh làm tự tánh. Khoảng sau của thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì khoảng sau của thọ, tưởng, hành, thức lấy không tánh làm tự tánh.

Khoảng giữa của thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải buộc, chẳng phải mở. Vì sao? Vì khoảng giữa của thọ, tưởng, hành, thức lấy không tánh làm tự tánh.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất khó tin hiểu. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cực khó tin hiểu!

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói! Vì sao? Này Thiện Hiện, sắc thanh tịnh tức quả thanh tịnh. Quả thanh tịnh tức sắc thanh tịnh. Vì sao? Vì sắc thanh tịnh và quả thanh tịnh này là không hai, không có hai phần, không phân biệt, không chấm dứt. Thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh tức quả thanh tịnh. Quả thanh tịnh tức thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh. Vì sao? Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh và quả thanh tịnh là không hai, không có hai phần, không phân biệt, không chấm dứt.

Này Thiện Hiện, sắc thanh tịnh tức là trí Nhất thiết thanh tịnh. Trí Nhất thiết thanh tịnh tức là sắc thanh tịnh. Vì sao? Vì sắc thanh tịnh và trí Nhất thiết này là không hai, không khác, không có hai phần, không chấm dứt. Thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh tức là trí Nhất thiết thanh tịnh. Trí Nhất thiết thanh tịnh tức là thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh. Vì sao? Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh và trí Nhất thiết thanh tịnh này là không hai, không khác, không có hai phần, không chấm dứt.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử thưa Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa rất là thâm sâu?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này có thể chiếu rõ được?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì hết sức là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa là ánh quang minh lớn?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì là thanh tịnh vô cùng.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa vĩnh viễn không tương tục?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa vốn không tạp nhiễm?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì là thanh tịnh vô cùng.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa không chứng đắc, không hiện quán?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa không có chỗ sinh khởi?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này rốt ráo không sinh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này chẳng sinh ở Dục giới, chẳng sinh ở Sắc giới, chẳng sinh ở Vô sắc giới?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này không biết, không hiểu nỗi?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa này không biết không hiểu ở những pháp nào?

Phật dạy:

–Không biết, không hiểu đối với sắc. Vì sao? Vì rất là thanh tịnh. Không biết không hiểu đối với thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với trí Nhất thiết không hao tổn, không lợi ích?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa không lấy, không bỏ đối với tất cả pháp?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rất là thanh tịnh.

Bấy giờ, Thiện Hiện cũng bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã thanh tịnh nên sắc thanh tịnh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo thanh tịnh.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã thanh tịnh nên thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã thanh tịnh nên quả thanh tịnh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã thanh tịnh nên trí Nhất thiết thanh tịnh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã thanh tịnh nên không chứng đắc, không hiện quán.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã vô biên nên sắc vô biên?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì ngã vô biên nên thọ, tưởng, hành, thức vô biên?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo thanh tịnh.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát có thể hiểu thế này:

Đây là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo tịnh.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng phải bờ này, chẳng phải bờ kia, chẳng phải ở khoảng giữa?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì rốt ráo thanh tịnh.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát khởi lên tư tưởng xả bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa là xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy! Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này chấp trước danh, chấp trước tướng.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật kỳ lạ! Bạch Thiện Thệ, thật hiếm có! Ngài đã khéo vì chúng Đại Bồ-tát khai thị, phân biệt rốt ráo chấp tướng đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Thế nào là Đại Bồ-tát khởi lên sự chấp tướng đối với Bát-nhã

ba-la-mật-đa sâu xa?

Thiện Hiện đáp rằng:

–Nếu Đại Bồ-tát khởi lên tư tưởng chấp trước cái không đối với sắc cho là không. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cho là không, rồi khởi lên chấp trước tưởng không ấy. Đối với pháp quá khứ cho là pháp quá khứ, rồi khởi lên chấp trước tưởng về pháp quá khứ. Đối với pháp vị lai cho là pháp vị lai, rồi khởi lên chấp trước tưởng về pháp vị lai. Đối với pháp hiện tại cho là pháp hiện tại, rồi khởi lên tưởng chấp trước pháp hiện tại. Nghĩa là các thiện nam trụ Bồ-tát thừa, khi mới phát tâm phước đã khởi lên như vậy nên gọi là chấp tướng.

Khi ấy Thiên đế Thích hỏi Thiện Hiện rằng:

–Dựa vào đâu mà gọi như vậy là chấp tướng?

Thiện Hiện đáp:

–Nếu bảo đây là tâm đại Bồ-đề, hoặc chấp đây là tâm Bồ-đề rồi bắt đầu hồi hướng đến quả vị Giác ngộ cao tột thì gọi là chấp trước.

Kiều-thi-ca, tâm vốn tánh không, không thể hồi hướng. Các thiện nam trụ Bồ-tát thừa, nếu khởi chấp rằng: “Ta hướng tới Đại thừa.” Tất cả như thế gọi là chấp trước tướng. Vì thế đối với quả vị Giác ngộ cao tột, các chúng Đại Bồ-tát muốn thị hiện, khuyến khích, hướng dẫn, khen ngợi các hữu tình hướng tới Đại thừa, nên tùy theo thật tướng mà thị hiện, khuyến khích, hướng dẫn, khen ngợi các hữu tình kia; nếu có thể thị hiện, để khuyến khích, hướng dẫn, ngợi khen các hữu tình kia thì đối với chính họ không làm tổn hại, cũng chẳng làm tổn hại kẻ khác. Đây là chỗ đã được các Như Lai chấp nhận.

Kiều-thi-ca, các thiện nam an trú Đại thừa, nếu có thể thị hiện, để khuyến khích, hướng dẫn, khen ngợi các hữu tình, hướng tới Bồ-tát thừa như thế, liền có thể xa lìa được tất cả sự chấp trước.

Bấy giờ, Thế Tôn khen Thiện Hiện:

–Hay thay, hay thay! Nay ông có thể vì các Bồ-tát mà nói một cách khéo léo về tướng chấp trước, làm cho các Bồ-tát giác ngộ, xa lìa. Lại có những chấp trước vi tế này nữa, Ta sẽ nói cho ông, ông nên lắng nghe cho kỹ, suy nghĩ cho sâu.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy nói, chúng con rất muốn nghe!

Phật bảo:

–Thiện Hiện, các thiện nam an trú Đại thừa, muốn tới quả vị Giác ngộ cao tột đối với các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, phải đem tâm thanh tịnh tin, giữ lấy tướng để nhớ nghĩ. Tùy theo sự giữ lấy tướng gọi là chấp trước. Vì sao? Vì sự giữ lấy tướng đều gọi là chấp trước. Nếu đối với các pháp vô lậu, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, hiện tại và vị lai đều rất tùy hỷ; lại đem căn lành của sự tùy hỷ này ban cho các hữu tình một cách bình đẳng, cùng hồi hướng đến quả vị Giác ngộ cao tột, cũng gọi là chấp trước. Vì sao? Vì thật tánh các pháp chẳng phải quá khứ, chẳng phải hiện tại, chẳng phải vị lai; xa lìa ba đời, chẳng phải lìa ba đời mới có thể hồi hướng được. Pháp lìa ba đời không thể giữ lấy tướng, không thể duyên theo, cũng là việc không thấy nghe hiểu biết.

Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật tánh các pháp rất thâm sâu.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì bản tánh xa lìa.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa bản tánh thâm sâu?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì bản tánh thanh tịnh.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa bản tánh thanh tịnh?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì bản tánh xa lìa.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa hoàn toàn nên kính lễ.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì tất cả pháp bản tánh là xa lìa. Thiện Hiện nên biết, nếu bản tánh của tất cả pháp là xa lìa thì tức là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì Như Lai chứng biết thật tánh các pháp là không tạo, không tác.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì vậy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không có sự chứng đắc đối với tất cả pháp nên gọi là Hiện Đẳng Giác.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì tất cả pháp đồng một tánh, chẳng phải hai. Thiện Hiện nên biết, các pháp một tánh tức là không tánh. Các pháp không tánh tức là một tánh. Như vậy các pháp một tánh hay không tánh đều là tánh vốn thật. Tánh vốn thật này tức là một tướng, được gọi là không tướng. Thế nên Thiện Hiện, đối với tất cả pháp, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không có sự chứng đắc, nên gọi là Hiện Đẳng Giác. Vì sao? Vì bản tánh các pháp chỉ có một, không hai.

Thiện Hiện nên biết, bản tánh các pháp tức chẳng phải bản tánh. Chẳng phải bản tánh đấy tức là bản tánh; biết được như vậy thì có thể xa lìa tất cả sự chấp trước.

Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, như vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa khó có thể hiểu biết?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì không có người hiểu biết.

Thiện Hiện lại thưa:

–Như vậy, Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nghĩ bàn.

Phật dạy:

–Đúng vậy, chẳng phải tất cả tâm đều có thể biết rõ được.

Thiện Hiện lại thưa:

–Như vậy, Bát-nhã ba-la-mật-đa không có sự tạo tác?

Phật dạy:

–Đúng vậy! Vì những sự tạo tác ấy chẳng thể nắm bắt được.

Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?

Phật dạy:

–Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nếu không hành sắc là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu không hành thọ, tưởng, hành, thức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát chẳng hành sắc không tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc chẳng hành thọ, tưởng, hành, thức

không tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nếu không hành sắc, không viên mãn tướng là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu không hành thọ, tưởng, hành, thức và không viên mãn tướng là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì sắc không viên mãn tức là chẳng phải sắc. Thọ, tưởng, hành, thức không viên mãn tức không phải thọ, tưởng, hành, thức. Nếu không hành như vậy tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật hy hữu! Bạch Thiện Thệ, thật kỳ lạ! Ở trong những sự chấp trước mà nói tướng không chấp trước.

Phật bảo:

–Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nếu không hành sắc, không có sự chấp tướng tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu không hành thọ, tưởng, hành, thức, không có sự chấp tướng tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát nếu thường hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì đối với sắc chẳng sinh chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức chẳng sinh chấp trước; đối với quả Dự lưu chẳng sinh chấp trước; đối với quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán chẳng sinh chấp trước; đối với Độc giác Bồ-đề chẳng sinh chấp trước; đối với quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật chẳng sinh chấp trước; đối với trí Nhất thiết cũng chẳng sinh chấp trước. Vì sao? Vì không chấp trước nên không trói buộc, vượt qua tất cả, gọi là trí Nhất thiết. Thiện Hiện, như vậy các Đại Bồ-tát vượt qua tất cả chấp trước để hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật hy hữu! Bạch Thiện Thệ, thật kỳ lạ! Như vậy sự chứng pháp tánh của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất là thâm sâu, nếu nói hay không nói đều không tăng giảm.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói! Thí như hư không, giả sử hết thọ lượng của chư Phật hoặc khen hoặc chê mà hư không kia không tăng, không giảm. Pháp tánh thâm sâu cũng lại như vậy, hoặc nói hoặc chẳng nói đều không tăng, không giảm.

Này Thiện Hiện, thí như người do biến hóa đối với sự khen chê

đều không vui, không buồn, không tăng, không giảm. Pháp tánh thâm sâu cũng lại như vậy, hoặc nói, hoặc không nói đều như vậy, vốn không thay đổi.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là việc rất khó. Nghĩa là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tu hoặc chẳng tu, cũng không tăng, không giảm, không tiến, không thoái. Các Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa như tu hư không hoàn toàn không sở hữu. Nghĩa là trong ấy, không có pháp nào là có thể nắm bắt, mà siêng tu học cho đến quả vị Giác ngộ cao tột thường không có sự thoái lui.

Bạch Thế Tôn, chúng con là hàng hữu tình, đều phải kính lễ các Đại Bồ-tát, vì đó là bậc mặc áo giáp đại công đức. Vì sao? Các Đại Bồ-tát vì độ hữu tình, nên mặc áo giáp công đức. Ví như muốn chiến tranh với hư không phải mặc áo giáp kiên cố.

Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát vì độ hữu tình nên mặc áo giáp công đức, như vị tướng hùng dũng muốn đem hư không để chỗ cao hơn.

Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát rất là dũng mãnh, mặc áo giáp công đức, vì các hữu tình như hư không, pháp giới, pháp tánh, nên muốn đạt đến quả vị Giác ngộ cao tột.

Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát đạt được đại Tinh tấn ba-la-mật-đa vì tất cả pháp như hư không, nên mặc áo giáp công đức.

Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát rất là hiếm có, vì các loài hữu tình như hư không, giải thoát khổ sinh tử như hư không, được Niết-bàn an lạc như hư không, nên mặc áo giáp công đức.

Bấy giờ, trong hội có một vị Bí-sô chắp tay hướng về Phật thưa:

–Bạch Thế Tôn, con phải kính lễ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nghĩa là Bát-nhã ba-la-mật-đa này không pháp nào có thể sinh, không pháp nào có thể diệt.

Khi ấy, Thiên đế Thích hỏi Thiện Hiện:

–Nếu Đại Bồ-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa phải học như thế nào?

Thiện Hiện đáp:

–Nếu Đại Bồ-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa phải như hư không tinh tấn tu học.

Khi ấy, Thiên đế Thích liền bạch Phật:

–Đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu các thiện nam, thiện nữ chí tâm lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, tinh tấn tu học, như lý suy nghĩ, biên chép, giảng thuyết, truyền bá rộng rãi. Con sẽ hộ trì không để tổn hại buồn phiền.

Bấy giờ, Thiện Hiện bảo Đế Thích:

–Ông thấy có pháp nào để hộ trì không?

Thiên đế Thích nói:

–Thưa Đại đức, không! Tôi không thấy có pháp để hộ trì.

Thiện Hiện bảo:

–Nếu Đại Bồ-tát trụ như Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói tức là hộ trì. Ai lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhân và phi nhân muốn làm hại họ liền được thuận tiện ngay. Kiều-thi-ca, nếu muốn hộ trì các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; chẳng khác gì có người phát khởi sự tinh tấn siêng năng hộ trì hư không. Nếu muốn hộ trì các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì chỉ uổng công nhọc nhằn, hoàn toàn không ích gì. Kiều-thi-ca, ý ông nghĩ sao? Ai có thể giữ được tiếng vang không?

Thiên đế Thích nói:

–Thưa Đại đức, không!

Thiện Hiện bảo:

–Kiều-thi-ca, nếu muốn hộ trì các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng lại như vậy, uổng công nhọc nhằn, hoàn toàn không có lợi ích gì. Kiều-thi-ca, các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dù biết các pháp đều như tiếng vang, mà chẳng xem thấy, cũng chẳng chỉ rõ. Vì tất cả pháp hoàn toàn không sở hữu và chẳng thể nắm bắt được. Nếu Đại Bồ-tát trụ được như vậy tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Bấy giờ, do sức oai thần của Thế Tôn, nên khiến cho bốn Đại thiên vương, Thiên đế Thích, Đại Phạm vương và tất cả chúng trời trong thế giới ba lần ngàn này cùng đi đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng qua một bên. Nhờ thần lực của Phật, nên khắp mười phương thế giới, đều thấy được ngàn Đức Phật đang thuyết giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa; nghĩa phẩm, danh tự đều giống như nơi đây. Vị đứng đầu chúng Bí-sô, thỉnh thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa đều tên Thiện

Kinh Đại Bát- Nhã Ba- La- Mật- Đa Quyển 545, Phẩm 9: Khen Ngợi

Hiện. Vị đứng đầu các chúng trời, vấn nạn Bát-nhãn Ba-la-mật-đa đều tên Đế Thích.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Thiện Hiện:

–Bồ-tát Từ Thị sẽ chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, tức khi ấy lấy danh hiệu này, cũng ở chỗ này thuyết giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa. Trong hiền kiếp chư Phật đời vị lai sẽ lấy danh hiệu này, cũng ở chỗ này, tuyên thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Phẩm 9: KHEN NGỢI

Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này chỉ có danh tự. Danh tự như vậy cũng chẳng thể nắm bắt được, chỉ dựa vào lời nói vay mượn thi thiết mà có. Thế nên Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không sở hữu, thật chẳng thể nắm bắt được danh tự Bát-nhã ba-la-mật-đa. Hai pháp này lần lượt tương tợ, đồng không sở hữu đều chẳng thể nắm bắt được. Do đâu Phật nói khi Bồ-tát Từ Thị chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột thì lấy danh hiệu này? Cũng ở chỗ này tuyên thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Bồ-tát Từ Thị sẽ chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, khi ấy chẳng chứng sắc không; chẳng chứng thọ, tưởng, hành, thức không; chẳng chứng sắc trói buộc; chẳng chứng thọ, tưởng, hành, thức trói buộc; chẳng chứng sắc cởi mở; chẳng chứng thọ, tưởng, hành, thức cởi mở; tức là lấy các hành tướng như vậy mà nói. Bồ-tát Từ Thị sẽ chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột liền lấy tên này, cùng ở tại nơi đây thuyết giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh?

Phật dạy:

–Thiện Hiện, vì sắc thanh tịnh, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì hư không thanh tịnh, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì sắc không ô nhiễm,

nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức không ô nhiễm, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì hư không không ô nhiễm, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh. Vì tất cả pháp có nhiễm và không nhiễm đều chẳng thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rất là thanh tịnh.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu các thiện nam, thiện nữ chỉ nghe danh hiệu, công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà được lợi ích hoàn hảo, rộng lớn; huống gì thọ trì, đọc tụng, tu tập, biên chép, thuyết giảng, truyền bá rộng rãi. Các thiện nam, thiện nữ này, không chết bất ngờ cũng không bệnh đột ngột và cũng không bị các tai họa xảy đến, thường được vô lượng trăm ngàn Thiên thần, cung kính vây quanh, đi theo hộ trì. Vào ngày mồng tám, ngày thứ mười bốn, ngày thứ mười lăm của tháng có trăng và tháng không có trăng, nếu các thiện nam, thiện nữ, dù an trụ hay đi đến bất cứ một chỗ nào mà đọc tụng, thuyết giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì sẽ được vô biên công đức, lợi ích thù thắng.

Phật bảo:

–Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói! Các thiện nam, thiện nữ này đọc tụng, tuyên thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên vô lượng Thiên thần thường đến cung kính vây quanh hộ trì. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là ngọc báu vô thượng của các Trời, Người, A-tố-lạc. Do nguyên nhân này, các thiện nam, thiện nữ này sẽ được vô biên công đức và ích lợi.

Lại nữa Thiện Hiện, khi lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, biên chép cúng dường, tu học, tuyên thuyết… Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thời có nhiều tà ma làm cản trở. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là ngọc báu lớn đối với các oán thù và trộm cướp. Thí như ở thế gian có ngọc quý báu, dù để chỗ nào cũng có nhiều oán thù, trộm cướp.

Thiện Hiện nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là của báu không gì hơn, thường làm cho thế gian an vui lợi ích.

Này Thiện Hiện, đối với tất cả pháp, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng thành, chẳng hoại, chẳng hướng tới, chẳng quay lui, chẳng kéo theo, chẳng đuổi đi, chẳng lấy, chẳng bỏ,

chẳng dơ chẳng sạch, chẳng tăng, chẳng giảm, chẳng gần chẳng xa. Vì sao? Vì tất cả pháp hoàn toàn không sở hữu và đều chẳng thể nắm bắt được.

Thiện Hiện nên biết, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có sự chứng đắc đối với tất cả pháp, nên chẳng phải nhiễm ô cũng chẳng phải bị nhiễm ô. Vì sao? Vì không có pháp nên không thể bị nhiễm ô không có pháp.

Thiện Hiện nên biết, vì sắc không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không nhiễm ô. Thọ, tưởng, hành, thức không nhiễm ô, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng không nhiễm ô. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không nhiễm ô nên các pháp, sắc… cũng không nhiễm ô. Nếu đối với nhau như vậy mà không có sự phân biệt là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có sự phân biệt, nên đối với tất cả pháp không lấy, không bỏ, không nói, không chỉ, không kéo theo, không đuổi đi.

Khi ấy, có vô lượng trăm ngàn Thiên tử ở giữa hư không, vui mừng hớn hở, đồng thanh xướng rằng:

–Hôm nay, ở châu Thiệm-bộ này chúng con được thấy Đức Phật chuyển bánh xe diệu pháp lần thứ hai.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Thiện Hiện:

–Xe pháp này chẳng phải chuyển lần thứ nhất, cũng chẳng phải chuyển lần thứ hai. Vì sao? Vì đối với tất cả pháp, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng vì sự chuyển đi hay sự hoàn lại mà xuất hiện ở thế gian; chỉ vì không tánh tự tánh không, nên xuất hiện ở thế gian. Nếu Đại Bồ-tát biết được như vậy, không bị sự phân biệt tức là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là Ba-la-mật-đa rộng lớn, vì hiểu rõ tất cả pháp tự tánh là không. Tuy hiểu rõ các pháp tự tánh đều là không, nhưng các Đại Bồ-tát vẫn dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa để không ràng buộc, không đắm trước tất cả pháp, mà chứng được quả vị Giác ngộ cao tột, chuyển xe diệu pháp, cứu độ chúng hữu tình. Tuy chứng Bồ-đề nhưng không thấy sự chứng đắc. Vì chứng hay chẳng chứng đều chẳng thể nắm bắt được. Dù chuyển xe

pháp mà không thấy có gì để chuyển, vì pháp có chuyển đi hay hoàn lại đều chẳng thể nắm bắt được. Mặc dù cứu độ hữu tình mà không thấy có gì được độ; vì pháp được thấy hay chẳng được thấy đều chẳng thể nắm bắt được.

Bạch Thế Tôn, trong giáo pháp thâm sâu của Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa này, việc chuyển xe pháp hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong ấy không có pháp để hiện rõ, không có pháp để chỉ bày, không có pháp để chứng đắc, không có pháp lưu chuyển, không có pháp hoàn diệt. Vì sao? Vì tất cả pháp rốt ráo không sinh, cũng chẳng diệt; vì chẳng sinh, diệt nên không chuyển đi không hoàn lại.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy! Vì sao? Vì chẳng phải trong pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện có thể có pháp chuyển đi và pháp hoàn lại, vì tánh của pháp chuyển đi và hoàn lại là chẳng thể nắm bắt được. Nếu thường tuyên thuyết khai thị như vậy thì gọi là sự tuyên thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa khéo léo, thanh tịnh. Trong đấy, hoàn toàn không có người thuyết, người nhận, pháp được nói và pháp lãnh thọ. Đã không có người thuyết, người nghe và pháp thuyết, thì những người có thể chứng được cũng chẳng thể nắm bắt được. Vì không có người chứng, cũng không có người đạt được Niết-bàn, cũng không có người thuyết pháp làm phước điền; vì phước điền không có nên tánh phước điền cũng không có. Sự biểu thị danh ngôn đều chẳng thể nắm bắt được nên gọi là Ba-la-mật-đa rộng lớn.

Bấy giờ, Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chính là Ba-la-mật-đa vô biên, như hư không, rộng lớn không bờ không bến vậy.

Đấy là Ba-la-mật-đa không gì sánh bằng vì tất cả pháp đều chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa xa lìa vì rốt ráo không.

Đấy là Ba-la-mật-đa khó chinh phục vì tướng tánh các pháp chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa không để dấu vết vì không qua, không lại, không hình thể.

Đấy là Ba-la-mật-đa không tánh vì không qua lại.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô hành vì tất cả pháp không thể chuyển động.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô đoạt, vì tất cả pháp không thể giữ lấy.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô tận cùng với pháp vô tận hằng tương ưng.

Đấy là Ba-la-mật-đa không sinh, vì tất cả pháp không thể sinh.

Đấy là Ba-la-mật-đa không tác, vì các tác giả đều chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô tri, vì không có sự biết đối với tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô kiến, vì không có sự thấy đối với tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô chuyển, vì những kẻ sống chết đều chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô hoại, vì khoảng trước, sau và giữa đều chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa như huyễn, vì các pháp không sinh, không biểu thị được.

Đấy là Ba-la-mật-đa như mộng, vì tánh các ý thức là bình đẳng.

Đấy là Ba-la-mật-đa không tạp nhiễm, vì tham, sân, si không tự tánh.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô sở đắc, vì chỗ nương tựa chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa không hý luận, vì tất cả pháp vượt khỏi sự nghĩ bàn.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô tư lự, vì tất cả pháp không làm dao động.

Đấy là Ba-la-mật-đa không chuyển động, vì trụ vào pháp giới.

Đấy là Ba-la-mật-đa lìa nhiễm, vì tất cả pháp chẳng hư vọng.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô đẳng khởi, vì tất cả pháp không có sự phân biệt.

Đấy là Ba-la-mật-đa tịch tĩnh, vì tất cả pháp tướng đều chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa lầm lỗi, vì tu các công đức để đến bờ kia.

Đấy là Ba-la-mật-đa không hữu tình, vì chứng thật tế.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô đoạn, vì tất cả pháp không khởi lên một cách bình đẳng.

Đấy là Ba-la-mật-đa như thật, vì không phân biệt.

Đấy là Ba-la-mật-đa không hai bên, vì không chấp trước đối với tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa không tạp hoại, vì tất cả pháp chẳng hòa hợp.

Đấy là Ba-la-mật-đa không chấp giữ, vì vượt các bậc Thanh văn và Độc giác.

Đấy là Ba-la-mật-đa không tầm tứ, vì đạt đến tánh bình đẳng của pháp tầm tứ.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô lượng, vì vô lượng pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa không khởi, vì lìa ngã pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa không phân biệt, vì tánh các sự phân biệt là bình đẳng.

Đấy là Ba-la-mật-đa chẳng thể nắm bắt được, vì đạt đến tánh chân thật của tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô trước, vì không chấp trước đối với tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa không nương tựa, vì không chỗ nương tựa.

Đấy là Ba-la-mật-đa chẳng sinh, vì tất cả pháp hoàn toàn chẳng sinh.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô thường, vì tất cả pháp thường không có tánh.

Đây gọi là Ba-la-mật-đa khổ, vì làm bức bách phiền não tánh bình đẳng.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô ngã, vì đối với tất cả pháp không có sự chấp trước.

Đây gọi là Ba-la-mật-đa rỗng không, vì tất cả pháp chẳng thể nắm bắt được.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô tướng, vì lìa các tướng của tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô nguyện, vì không có sự thành.

Đây gọi là Ba-la-mật-đa sức lực, vì không chịu khuất phục tất cả pháp.

Đấy là Ba-la-mật-đa vô lượng Phật pháp, vì quá số lượng.