Đại Tập 28 · Bộ Bát-nhã XI · Số 220 (Quyển 501–550)

Kinh Đại Bát- Nhã Ba- La- Mật- Đa Quyển 526, Phẩm 26: Phương Tiện Thiện Xảo (4)

KINH ĐẠI BÁT- NHÃ BA- LA- MẬT- ĐA

QUYỂN 526

Phẩm 26: PHƯƠNG TIỆN THIỆN XẢO (4)

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Ngài thường nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này nương vào nghĩa nào mà được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này đạt đến bờ giác, là cứu cánh của tất cả các pháp, nương vào nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa này để đạt đến bờ giác, nương nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này nương theo nghĩa lý thù thắng, phân tích các pháp cho đến không có một phần nhỏ nào có thể nắm bắt được, nương vào nghĩa này, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này bao trùm chân như, pháp giới, pháp tánh, nói rộng cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn, nương nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này không có pháp nhỏ nào mà nó tương ưng hoặc chẳng tương ưng, có sắc hoặc không sắc, có thấy hoặc không thấy, có đối hoặc không đối, nương nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này chẳng phải tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng, vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng gọi là không tướng.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này có khả

năng sinh tất cả pháp lành thù thắng, sinh tất cả trí tuệ biện tài, làm phát sinh các cái vui thế gian và xuất thế gian, chiếu soi tất cả nghĩa lý sâu xa, nương nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, do Bát-nhã ba-la-mật-đa này nghĩa lý chắc thật không động, không hoại, nương nghĩa này nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, nếu Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này thì tất cả ác ma và quyến thuộc của ma, hàng Thanh văn, Độc giác, Phạm chí ngoại đạo, bạn ác, oán thù đều không thể phá hoại được. Vì sao? Vì trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này nói, tất cả pháp tự tướng là không, nên các ác ma không thể làm gì được.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát nên theo nghĩa chân thật này mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tức là tự tướng của tất cả pháp đều không, thì tất cả ác duyên không thể làm cho lay động, hư hoại.

Lại nữa này Thiện Hiện, muốn hành nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa này thì các Đại Bồ-tát nên dùng vô sở đắc làm phương tiện để thực hành các nghĩa vô thường, khổ, không, vô ngã, cũng hành các nghĩa Khổ trí, Tập trí, Diệt trí, Đạo trí, Pháp trí, Loại trí, Thế tục trí, Tha tâm trí, Tận trí, Vô sinh trí, như thuyết trí.

Như vậy này Thiện Hiện, vì hành nghĩa lý Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, nghĩa và chẳng phải nghĩa đều chẳng thể nắm bắt được, Đại Bồ-tát hành nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, hành nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa các Đại Bồ-tát phải suy nghĩ: “Ta chẳng nên hành tham dục phi nghĩa, chẳng nên hành sân nhuế phi nghĩa, chẳng nên hành ngu si phi nghĩa, chẳng nên hành kiêu mạn phi nghĩa, chẳng nên hành tà kiến phi nghĩa, cho đến chẳng nên hành tất cả kiến thú phi nghĩa. Cũng chẳng nên hành tham dục, sân nhuế, ngu si, kiêu mạn, tà kiến, kiến thú và các pháp phi nghĩa khác.” Vì sao? Vì chân như, thật tế của tham, sân,

si… không cùng các pháp là nghĩa hay chẳng phải nghĩa. Lại nữa này Thiện Hiện, hành nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, các Đại Bồ-tát suy nghĩ: “Ta chẳng nên hành nghĩa, chẳng phải nghĩa của sắc; chẳng nên hành nghĩa hoặc chẳng phải nghĩa của thọ, tưởng, hành, thức. Nói rộng cho đến chẳng nên hành nghĩa, chẳng phải nghĩa của quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật; chẳng nên hành nghĩa, chẳng phải nghĩa của trí Nhất thiết.” Vì sao? Vì khi ta đạt quả vị Giác ngộ cao tột, tìm nghĩa và chẳng phải nghĩa của tất cả pháp đều chẳng thể nắm bắt được.

Thiện Hiện nên biết, chư Phật ra đời hoặc không ra đời thì các pháp, pháp giới, pháp trụ, pháp định, pháp nhĩ vẫn thường trụ, không có pháp đối với pháp nào là nghĩa hay chẳng phải nghĩa.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên lìa sự chấp trước nghĩa, chẳng phải nghĩa để hành nghĩa lý Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này không cùng với các pháp là nghĩa hay chẳng phải nghĩa?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này đối với các pháp hữu vi, vô vi đều không có đối tượng tạo tác, chẳng ân, chẳng oán, không ích, không tổn. Vì lý do này nên không cùng các pháp là nghĩa hay chẳng phải nghĩa.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, có phải chư Phật, hàng đệ tử và tất cả Hiền thánh đều lấy vô vi làm nơi chân thật để hướng đến chăng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Tất cả Hiền thánh đều lấy vô vi làm mục đích hướng đến, nhưng pháp vô vi không làm lợi ích hay tổn hại các pháp khác. Ví như hư không, chân như, thật tế không làm lợi ích hay tổn hại các pháp Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của các Đại Bồ-tát cũng lại như thế, không làm lợi ích, hay tổn hại các pháp, cho nên Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng cùng các pháp là nghĩa hoặc chẳng phải nghĩa.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, có phải các Đại Bồ-tát cần phải học Bát-nhã ba-

la-mật-đa vô vi mới có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí chăng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Các Đại Bồ-tát cần học phải Bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi sâu xa mới có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí, dùng pháp không hai làm phương tiện.

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, có phải dùng pháp không hai để đắc pháp không hai chăng?

Phật dạy:

–Không phải.

Thiện Hiện thưa:

–Vậy thì dùng pháp hai để đắc pháp không hai chăng?

Phật dạy:

–Không phải.

Thiện Hiện thưa:

–Nếu không có hai pháp, không dùng pháp hai và đắc pháp không hai để đắc, thì các Đại Bồ-tát làm sao đạt được trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, pháp hai không hai đều chẳng thể nắm bắt được. Vì vậy, đối tượng để chứng đắc trí Nhất thiết trí chẳng dùng pháp hai, pháp không hai để đắc, nhưng pháp không đối tượng chứng đắc có khả năng đạt pháp không đối tượng chứng đắc. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và trí Nhất thiết trí đều chẳng thể nắm bắt được, nên không đắc mà đắc mới gọi là thật đắc.

Khi ấy Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa này vô cùng sâu xa, các Đại Bồ-tát có thể làm việc khó làm: vô sở đắc hữu tình, cũng vô sở đắc sự hoạt động của hữu tình nhưng vì hữu tình mà cầu đạt đến quả vị Giác ngộ cao tột.Ví như có người trồng cây giữa hư không là việc rất khó. Các Đại Bồ-tát cũng lại như vậy, vô sở đắc hữu tình và vô sở đắc sự hoạt động của chúng, chỉ vì hữu tình mà cầu đạt đến quả vị Giác ngộ cao tột là việc rất khó.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Bát-nhã ba-la-mật-đa này vô cùng sâu xa, các Đại Bồ-tát có thể làm

việc khó làm, vô sở đắc hữu tình và vô sở đắc sự hoạt động của hữu tình, nhưng vì hữu tình mà cầu đạt quả vị Giác ngộ cao tột.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát mặc dù không thấy thật có hữu tình và sự hoạt động của chúng, nhưng các hữu tình ngu si điên đảo chấp là thật có nên trầm luân sinh tử, chịu khổ vô cùng. Vì cứu độ chúng nên Bồ-tát cầu đến quả vị Giác ngộ cao tột. Được Bồ-đề rồi, dùng phương tiện thiện xảo để độ thoát chúng. Ví như có người trồng cây chỗ đất tốt, mặc dù người ấy không biết gốc, thân, nhánh, lá, hoa, quả của cây này ai sẽ hưởng nhưng khi trồng rồi, tùy thời tiết, người ấy siêng năng tưới bón, chăm sĩc, giữ gìn. Về sau cây này dần dần lớn lên, gốc, thân, nhánh, lá, hoa, quả sum suê, được nhiều người dùng đến, chữa lành bệnh, được an vui. Các Đại Bồ-tát cũng lại như vậy, mặc dù chẳng thấy có Phật quả, có hữu tình, nhưng vì hữu tình nên cầu đến quả vị Giác ngộ cao tột, tuần tự tu hành sáu pháp đạt đến bờ giác và vô lượng pháp phần Bồ-đề khác khi đã viên mãn rồi, mới chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, khiến hữu tình thọ dụng nhánh, lá, hoa, quả ở cây Phật, đều được lợi ích.

Thiện Hiện nên biết, sự ích lợi của nhánh lá có nghĩa là các hữu tình nương cây Phật này để được thoát khổ của cảnh giới ác.

Sự lợi ích của hoa, nghĩa là các hữu tình nương cây Phật này, được sinh vào dòng dõi lớn Sát-đế-lợi, cho đến sinh vào dòng dõi lớn Cư sĩ, hoặc sinh vào cõi trời Tứ Thiên vương, cho đến sinh vào cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Sự lợi ích của quả, nghĩa là các hữu tình nương cây Phật này, chứng đắc quả Dự lưu cho đến quả Độc giác Bồ-đề, hoặc quả vị Giác ngộ cao tột.

Các hữu tình này đắc Bồ-đề rồi, lại dùng nhánh, lá, hoa, quả, của cây Phật làm lợi ích cho loài hữu tình khác, khiến họ cũng được thoát khổ của cảnh ác, được vui nơi cõi trời, người, tuần tự an lập nhập vào cảnh giới Niết-bàn của Ba thừa.

Thiện Hiện nên biết, mặc dù các Đại Bồ-tát làm việc lợi ích lớn như thế, nhưng không thấy thật có hữu tình đắc Niết-bàn, chỉ thấy vọng tưởng tịch diệt.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vô sở đắc hữu tình và sự hoạt động của chúng, nhưng

để trừ vọng tưởng điên đảo của họ, mà cầu đến quả vị Giác ngộ cao tột. Do nhân duyên này nên nói là việc vô cùng khó khăn.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát phải biết như Phật. Vì sao? Vì chúng sinh nương vào các Đại Bồ-tát này mới có thể đoạn trừ các nỗi khổ trong địa ngục, ngạ quỷ, bàng sinh, cũng có thể đoạn trừ nỗi khổ không an ổn, bần cùng và hèn kém trong ba cõi.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Các Đại Bồ-tát phải biết như Phật. Nếu thế gian này không có chúng Bồ-tát phát tâm đạt đến quả vị Giác ngộ cao tột thì không có ba đời mười phương chư Phật, cũng không có Độc giác và các Thanh văn, không thể đoạn trừ các nỗi khổ trong địa ngục, ngạ quỷ, bàng sinh, cũng không thể đoạn trừ nỗi khổ không an ổn, bần cùng và hèn kém trong ba cõi.

Vì vậy này Thiện Hiện, như ông đã nói các Đại Bồ-tát phải biết như Phật.

Lại nữa này Thiện Hiện, ông nên biết các Đại Bồ-tát tức là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì nếu do chân như này mà giả lập Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, thì cũng do chân như này mà giả lập Độc giác. Nếu do chân như này mà giả lập Độc giác thì cũng do chân như này mà giả lập Thanh văn. Nếu do chân như này mà giả lập Thanh văn thì cũng do chân như này mà giả lập tất cả Hiền thánh. Nếu do chân như này mà giả lập tất cả Hiền thánh thì cũng do chân như này mà giả lập sắc uẩn. Nếu do chân như này mà giả lập uẩn sắc thì cũng do chân như này mà giả lập các uẩn thọ, tưởng, hành, thức. Nếu do chân như này mà giả lập các uẩn thọ, tưởng, hành, thức uẩn thì cũng do chân như này mà giả lập nhãn xứ. Nếu do chân như này mà giả lập nhãn xứ, thì cũng do chân như này mà giả lập các nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ . Cứ khai triển như vậy, cho đến tất cả nếu do chân như này mà giả lập quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật thì cũng do chân như này mà giả lập trí Nhất thiết trí. Nếu do chân như này mà giả lập trí Nhất thiết trí thì cũng do chân như này mà giả lập cảnh giới hữu vi. Nếu do chân như này mà giả lập cảnh giới hữu vi thì cũng do chân như này mà giả lập cảnh giới vô vi. Nếu do chân như này mà giả lập cảnh giới vô vi thì

cũng do chân như này mà giả lập tất cả pháp. Nếu do chân như này mà giả lập tất cả pháp thì cũng do chân như này mà giả lập tất cả hữu tình. Nếu do chân như này mà giả lập tất cả hữu tình, thì cũng do chân như này mà giả lập tất cả Đại Bồ-tát.

Như vậy này Thiện Hiện, nếu là chân như của Như Lai, chân như của Độc giác, chân như của Thanh văn, chân như của tất cả Hiền thánh, chân như của tất cả các sắc, chân như của các pháp, chân như của hữu tình, chân như của tất cả Đại Bồ-tát thì chân như ấy như thật, đều không sai khác, do không khác nên gọi là chân như.

Đối với chân như này, các Đại Bồ-tát tu học viên mãn, chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, nên gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

Vì vậy này Thiện Hiện, ông phải biết chúng Đại Bồ-tát tức là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, vì tất cả pháp, tất cả hữu tình đều lấy chân như làm định lượng vậy.

Vì vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát cần nên học chân như Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này. Nếu học chân như Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì có thể học chân như tất cả pháp. Nếu có thể học chân như tất cả pháp thì có thể viên mãn chân như của tất cả pháp. Nếu có thể viên mãn chân như của tất cả pháp thì đối chân như của tất cả pháp được tự tại. Nếu đối chân như của tất cả pháp được tự tại, thì có thể khéo biết căn tánh hơn kém của tất cả hữu tình. Nếu có thể khéo biết căn tánh hơn kém của tất cả hữu tình, thì có thể xét biết rõ một cách đúng đắn sự sai khác của hữu tình. Nếu có thể xét biết rõ đúng đắn sự sai khác của hữu tình thì biết rõ sự tạo nghiệp và thọ quả báo của hữu tình. Nếu biết tất cả sự tạo nghiệp và thọ quả báo của hữu tình thì nguyện và trí viên mãn. Nếu nguyện và trí viên mãn thì có thể tịnh tu diệu trí trong ba đời. Nếu có thể tịnh tu diệu trí trong ba đời thì có thể viên mãn trí Nhất thiết trí. Nếu có thể viên mãn trí Nhất thiết trí thì có thể hành hạnh Bồ-tát không điên đảo. Nếu có thể hành hạnh Bồ-tát không điên đảo, thì có thể đem lại sự thành tựu cho hữu tình. Nếu có thể đem lại sự thành tựu cho hữu tình thì có thể làm nghiêm tịnh cõi Phật. Nếu có thể làm nghiêm tịnh cõi Phật, thì có thể chứng đắc được sự mong cầu là quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu có thể chứng đắc được sự mong cầu là quả vị Giác ngộ cao tột thì có thể chuyển bánh xe diệu pháp như thật. Nếu có thể chuyển bánh xe diệu pháp như thật thì có

thể tùy thuận an lập chúng sinh vào đạo Ba thừa. Nếu có thể tùy thuận an lập chúng sinh vào đạo Ba thừa thì mới có thể dẫn dắt chúng sinh vào cõi Vô dư y Bát-niết-bàn.

Như vậy này Thiện Hiện, vì thấy tất cả công đức tự lợi, lợi tha như thế, nên các Đại Bồ-tát mới

phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, nỗ lực dũng mãnh hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa một cách kiên cố không thoái chuyển.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nào mà muốn làm lợi ích cho các hữu tình, có thể phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, tu hành đúng như pháp Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, thì Trời, Người, A-tố-lạc… trong thế gian đều cung kính cúng dường.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Nếu các Đại Bồ-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình có thể phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột như thuyết tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, thì Trời, Người, A-tố-lạc… trong thế gian đều cung kính cúng dường.

Bấy giờ, Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu các Đại Bồ-tát khắp vì tất cả hữu tình làm những việc lợi ích, có thể phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột thì được bao nhiêu phước?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát này được phước vô lượng, không thể tính đếm hay thí dụ được.

Thiện Hiện nên biết, giả sử tất cả hữu tình ở thế giới của chư Phật đầy khắp trong thế giới ba lần ngàn, đều hướng đến vị Thanh văn, Độc giác, ý ông nghĩ sao? Phước đức các hữu tình này có nhiều chăng?

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, rất nhiều! Phước đức mà họ đạt được vô lượng, vô biên.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, phước đức của họ đạt được so với phước đức của một vị Bồ-tát đạt được do phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, theo lời ông hỏi, thì không bằng một

phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu. Vì sao? Vì hàng Thanh văn, Duyên giác đều nương vào các Đại Bồ-tát mà có, chẳng phải Đại Bồ-tát nương Thanh văn, Duyên giác mà có.

Lại nữa này Thiện Hiện, hãy tạm gác lại lượng phước đức đạt được của tất cả hữu tình trong thế giới ba lần ngàn do hướng đến bậc Thanh văn, Duyên giác, giả như tất cả hữu tình đầy trong thế giới ba lần ngàn đều trụ bậc Tịnh quán, ý ông nghĩ sao? Các hữu tình này phước đức có nhiều chăng?

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, rất nhiều! Phước đức mà họ đạt được vô lượng, vô biên.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, phước đức của họ đạt được so với phước đức của một vị Bồ-tát đạt được do phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, theo lời ông hỏi, thì không bằng một phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu. Vì sao? Vì hàng Thanh văn, Độc giác đều nương vào các Đại Bồ-tát mà có, chẳng phải Đại Bồ-tát nương Thanh văn, Độc giác mà có.

Lại nữa này Thiện Hiện, hãy tạm gác lại lượng phước đức của tất cả hữu tình trong thế giới ba lần ngàn đều trụ bậc Tịnh quán, giả như tất cả hữu tình đầy trong thế giới ba lần ngàn, đều trụ bậc Chủng tánh hoặc bậc Đệ bát, bậc Cụ kiến, bậc Bạc, bậc Ly dục, bậc Dó biện, bậc Độc giác, theo ý ông nghĩ sao? Các hữu tình này phước đức có nhiều chăng?

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, rất nhiều! Phước đức mà họ đạt được vô lượng, vô biên.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, phước đức của họ đạt được so với phước đức của một vị Bồ-tát đạt được do phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, theo lời ông hỏi, thì không bằng một phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu. Vì sao? Vì hàng Thanh văn, Độc giác đều nương vào

các Đại Bồ-tát mà có. Chẳng phải Đại Bồ-tát nương Thanh văn, Độc giác mà có.

Lại nữa này Thiện Hiện, giả sử tất cả hữu tình đầy khắp trong thế giới ba lần ngàn cõi Phật, đều phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, phước đức của chúng Đại Bồ-tát này đạt được so với phước đức của một vị Đại Bồ-tát nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì không bằng một phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu.

Lại nữa này Thiện Hiện, giả sử tất cả hữu tình đầy khắp trong thế giới ba lần ngàn cõi Phật đều nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì phước đức của chúng Đại Bồ-tát này đạt được so với phước đức của một Đại Bồ-tát do hướng đến Bồ-đề thì không bằng một phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu.

Lại nữa này Thiện Hiện, giả sử tất cả hữu tình đầy khắp trong thế giới ba lần ngàn cõi Phật đều hướng đến Bồ-đề, phước đức của chúng Đại Bồ-tát này đạt được so với phước đức của một Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì không bằng một phần trăm, một phần ngàn, cho đến cũng không bằng một phần trăm ngàn, ức, triệu.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát mới phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột phải tư duy pháp gì?

Phật bảo:

–Này Thiện Hiện, Đại Bồ-tát này thường chánh tư duy về trí Nhất thiết tướng.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa:

–Bạch Thế Tôn, trí Nhất thiết tướng lấy gì làm tánh? Duyên vào đâu? Tăng thượng gì? Hành tướng gì? Có tướng gì?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, trí Nhất thiết tướng lấy không tánh làm tánh, không tướng, không nhân, không chỗ cảnh giác, không sinh, không hiện.

Lại nữa, ông còn hỏi, trí Nhất thiết tướng duyên vào đâu, tăng thượng gì, hành tướng gì, có tướng gì? Thiện Hiện nên biết, trí Nhất thiết tướng lấy không tánh làm chỗ duyên, lấy chánh niệm làm tăng

thượng, lấy vắng lặng làm hành tướng, lấy không tướng làm tướng.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, có phải chỉ riêng trí Nhất thiết tướng lấy không tánh làm tánh, hay là sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng lấy không tánh làm tánh?

Nói rộng cho đến có phải quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật cũng lấy không tánh làm tánh, hay là cảnh giới hữu vi và cảnh giới vô vi cũng lấy không tánh làm tánh?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, chẳng những trí Nhất thiết tướng lấy không tánh làm tánh, mà sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng lấy không tánh làm tánh, cho đến cảnh giới hữu vi và cảnh giới vô vi cũng lấy không tánh làm tánh.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì lý do gì mà trí Nhất thiết tướng lấy không tánh làm tánh? Sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng lấy không tánh làm tánh, cho đến cảnh giới hữu vi và cảnh giới vô vi cũng lấy không tánh làm tánh?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, vì tự tánh của trí Nhất thiết tướng là không, nếu tự tánh của pháp là không, thì pháp ấy lấy không tánh làm tánh; tự tánh của sắc, thọ, tưởng, hành, thức cho đến cảnh giới hữu vi và cảnh giới vô vi cũng là không. Nếu tự tánh của pháp là không thì pháp này lấy không tánh làm tánh.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì lý do gì tự tánh của trí Nhất thiết tướng là không, tự tánh của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi cũng không có tự tánh?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, trí Nhất thiết tướng không có tự tánh hòa hợp. Nếu pháp không có tự tánh hòa hợp, thì pháp ấy lấy không tánh làm tánh. Sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi cũng không có tự tánh hòa hợp. Nếu pháp không có tự tánh hòa hợp thì pháp ấy lấy không tánh làm tánh. Vì lý do này, nên các Đại Bồ-tát phải biết tất cả pháp đều lấy không tánh làm tự tánh.

Lại nữa này Thiện Hiện, tất cả pháp đều lấy Không, Vô tướng, Vô nguyện làm tự tánh. Vì lý do này, nên các Đại Bồ-tát phải biết tất cả pháp đều lấy không tánh làm tự tánh.

Lại nữa này Thiện Hiện, tất cả pháp đều lấy chân như làm tự tánh. Nói rộng hơn, cho đến lấy cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn làm tự tánh. Vì lý do này nên các Đại Bồ-tát biết tất cả pháp đều lấy không tánh làm tánh.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu tất cả pháp ấy đều không tánh thì các Đại Bồ-tát mới phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, thành tựu những phương tiện thiện xảo nào để có thể hành Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đem lại sự thành tựu cho hữu tình, cho đến làm nghiêm tịnh cõi Phật? Nói rộng cho đến thành tựu những phương tiện thiện xảo nào để có thể hành trí Nhất thiết trí, đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, Đại Bồ-tát ấy được thành tựu phương tiện thiện xảo vi diệu, mặc dù biết tất cả pháp đều lấy không tánh làm tánh, như vẫn tinh tấn đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật. Tuy tinh tấn đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật, nhưng vẫn thông suốt tất cả hữu tình, các cõi Phật và đều lấy không tánh làm tự tánh.

Thiện Hiện nên biết, Đại Bồ-tát ấy tuy hành Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, học đạo Bồ-đề nhưng vẫn biết Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, đạo Bồ-đề này đều lấy không tánh làm tự tánh. Nói rộng, cho đến tuy hành trí Nhất thiết trí, học đạo Bồ-đề, nhưng vẫn biết trí Nhất thiết trí và đạo Bồ-đề đều lấy không tánh làm tự tánh.

Thiện Hiện nên biết, Đại Bồ-tát ấy tu sáu độ đạt đến bờ giác, học đạo Bồ-đề như thế, nói rộng, cho đến tu hành trí Nhất thiết trí, học đạo Bồ-đề như thế, nhưng nếu chưa thành tựu mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ, bốn sự hiểu biết thông suốt, đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả, mười tám pháp Phật bất cộng, pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả, trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng và vô lượng, vô biên các pháp Phật khác thì đều gọi là học đạo Bồ-đề chưa viên mãn.

Nếu Đại Bồ-tát học đạo này đã được viên mãn thì đối với tất cả Ba-la-mật-đa cũng viên mãn. Vì Ba-la-mật-đa đã viên mãn nên trong một sát-na tương ưng Bát-nhã, liền có thể chứng đắc trí Nhất thiết tướng.

Bấy giờ, tất cả tập khí phiền não nhỏ nhặt vĩnh viễn không còn phát sinh, nên gọi là đoạn sạch không còn gì, được mệnh danh là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Lại dùng Phật nhãn thanh tịnh vô ngại quán các pháp trong mười phương ba đời còn chẳng đắc “không” huống gì đắc “có”.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên quán tất cả pháp đều lấy không tánh làm tự tánh.

Này Thiện Hiện, đây gọi là các Đại Bồ-tát thành tựu phương tiện thiện xảo nhiệm mầu, nghĩa là Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán tất cả pháp còn chẳng đắc “không”, huống gì đắc “có”.

Thiện Hiện nên biết, Đại Bồ-tát ấy hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khi tu Bố thí, đối với việc bố thí, người cho, người nhận, vật được cho và tâm Bồ-đề còn chẳng thấy không, huống gì thấy có; khi tu Tịnh giới, đối với tịnh giới này, chỗ giữ tịnh giới, người trì tịnh giới, tâm giữ tịnh giới, còn chẳng thấy không, huống gì thấy có; khi tu An nhẫn, đối với pháp an nhẫn này, chỗ tu an nhẫn, người tu an nhẫn, tâm tu an nhẫn còn chẳng thấy không, huống gì thấy có; khi tu Tinh tấn, đối với sự tinh tấn này, chỗ tu tinh tấn, người hành tinh tấn, tâm tu tinh tấn còn chẳng thấy không, huống gì thấy có; khi tu Tĩnh lự, đối với tĩnh lự này, chỗ tu tĩnh lự, người hành tĩnh lự, tâm tu tĩnh lự còn chẳng thấy không, huống gì thấy có; khi tu Bát-nhã, đối với Bát-nhã này, chỗ tu Bát-nhã, người hành Bát-nhã, tâm tu Bát-nhã còn chẳng thấy không, huống gì thấy có. Nói rộng cho đến khi chứng trí Nhất thiết trí, đối với trí Nhất thiết trí này, hoặc người đắc, hoặc nhân duyên đắc và nơi chốn thời gian đắc còn chẳng thấy không, huống gì thấy có. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát ấy thường nghĩ: “Các pháp đều lấy không tánh làm tự tánh. Không tánh như thế, bản tánh nó vốn như vậy, chẳng phải Phật, hàng Thanh văn, Độc giác làm ra; cũng không có ai làm ra, vì tất cả pháp đều không tác giả, đều lìa tác giả vậy.”

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, chẳng lẽ các pháp lìa tánh các pháp?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy!

Thiện Hiện thưa:

–Bạch Thế Tôn, nếu tất cả pháp đều lìa tánh pháp thì làm sao pháp lìa đó biết được pháp lìa có hoặc chăng?

Vì sao? Vì pháp không không thể biết được pháp không, pháp có không thể biết pháp có, pháp không không thể biết pháp có, pháp có không thể biết pháp không. Như vậy, tất cả pháp đều lấy vô vi làm tánh, thì làm thế nào Đại Bồ-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chỉ rõ các pháp có hoặc không?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát tùy theo thế tục chỉ rõ các pháp có hoặc không, chứ không vin theo thắng nghĩa.

Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế tục và thắng nghĩa có khác nhau chăng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, ngoài thế tục không có thắng nghĩa. Vì sao? Vì chân như của thế tục tức là thắng nghĩa. Do vì các loài hữu tình điên đảo vọng chấp, đối với chân như này không biết, không thấy. Các Đại Bồ-tát vì lợi ích chúng sinh, tùy theo tướng của thế tục chỉ rõ các pháp hoặc có, hoặc không, không theo thắng nghĩa.

Lại nữa này Thiện Hiện, đối với năm uẩn, các hữu tình vọng tưởng thật có, không biết chẳng phải thật có, còn các Đại Bồ-tát vì lợi ích chúng sinh nên chỉ rõ các uẩn hoặc có, hoặc không để chúng sinh nhân đây thấu suốt các uẩn, các pháp chẳng phải có, chẳng phải không và chẳng muốn họ chấp thật có vô tướng.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên siêng năng tinh tấn lìa các chấp có không, hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và vì các chúng sinh làm những việc lợi ích to lớn.

Bấy giờ, Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Như Lai thường nói các hạnh Bồ-tát, các hạnh đó là gì?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, hạnh Bồ-tát là Vô thượng Bồ-đề, nên gọi là

hành, hoặc làm những việc lợi ích cho chúng sinh nên gọi là hạnh Bồ-tát.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát hành hạnh Bồ-tát?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên đối với không của sắc, hành hạnh Bồ-tát, đối với không của thọ, tưởng, hành, thức, hành hạnh Bồ-tát. Nói rộng cho đến đối với không của trí Nhất thiết hành hạnh Bồ-tát, đối với không của trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng hành hạnh Bồ-tát, đối với không của sự nghiêm tịnh cõi Phật hành hạnh Bồ-tát, đối với không của việc đem lại sự thành tựu cho hữu tình hành hạnh Bồ-tát, đối với không của Đà-la-ni làm phát sinh biện tài mà hành hạnh Bồ-tát, đối với không của Đà-la-ni làm phát sinh văn tự mà hành hạnh Bồ-tát, đối với không của Đà-la-ni ngộ nhập văn tự mà hành hạnh Bồ-tát, đối với không của Đà-la-ni ngộ nhập không văn tự mà hành hạnh Bồ-tát; đối với không của cảnh giới hữu vi hành hạnh Bồ-tát, đối với không của cảnh giới vô vi hành hạnh Bồ-tát.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát khi tu hành hạnh Bồ-tát như vậy, như quả vị Giác ngộ cao tột của Phật, đối với các pháp không khởi hai tướng.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế gọi là quả vị Giác ngộ cao tột và vì hữu tình mà hành hạnh Bồ-tát.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Như Lai ở đâu cũng thường nói Phật-đà, vậy tên Phật-đà này y vào nghĩa nào để nói?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, ai đã giác ngộ nghĩa chân thật thì gọi là Phật-đà, giác ngộ được pháp chân thật thì gọi là Phật-đà. Đối với nghĩa chân thật có thể hiểu thông suốt thì gọi là Phật-đà. Đối với tất cả pháp, giác ngộ hoàn toàn thật tánh của nó, tận cùng thật tánh của nó thì gọi là Phật-đà. Như thật khai ngộ cho tất cả hữu tình xa lìa các điên đảo thì gọi là Phật-đà.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Như Lai ở đâu cũng thường nói Bồ-đề, vậy tên

Bồ-đề này y vào nghĩa nào để nói?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, Bồ-đề có nghĩa là không, là chân như, là thật tế, là pháp giới, là pháp tánh.

Lại nữa này Thiện Hiện, giả lập danh tướng, đặt bày ngôn từ để làm cho giác ngộ chân thật tối thượng tối diệu, thì gọi là Bồ-đề.

Lại nữa này Thiện Hiện, Bồ-đề là chân, là thật, chẳng hư dối, chẳng biến đổi.

Lại nữa này Thiện Hiện, Bồ-đề là không thể phá hoại, không thể phân biệt.

Lại nữa này Thiện Hiện, giác ngộ chân tịnh của chư Phật thì gọi là Bồ-đề.

Lại nữa này Thiện Hiện, do đó chư Phật đối với tất cả pháp, tất cả chủng tướng, hiện Chánh đẳng giác thì gọi là Bồ-đề.

Lại nữa này Thiện Hiện, chỉ giả đặt ra danh ngôn thế tục, không thật có, chẳng thể nắm bắt được thì gọi là Bồ-đề.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát vì Bồ-đề nên tu sáu pháp Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến tu trí Nhất thiết trí, khi tập hợp các căn lành thì pháp nào làm lợi ích, hoặc làm tổn hại, làm tăng hoặc giảm, sinh hoặc diệt, nhiễm hoặc tịnh?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát vì Bồ-đề nên tu sáu pháp Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí, khi tập hợp các căn lành, đối với tất cả pháp không làm lợi ích hay tổn hại, không tăng, không giảm, không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này vì Bồ-đề nên tu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả pháp dùng cái không duyên vào đâu làm phương tiện nên không lợi ích, tổn hại, không tăng giảm, không sinh diệt, không nhiễm tịnh mà được hiện tiền.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát vì Bồ-đề nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả pháp dùng cái không duyên vào đâu làm phương tiện, chẳng làm lợi ích hay tổn hại, chẳng tăng giảm, chẳng sinh diệt, chẳng nhiễm tịnh thì Đại Bồ-tát này khi hành Bát-

nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm thế nào để gồm thâu các Ba-la-mật-đa như Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã và làm thế nào gồm thâu trí Nhất thiết tướng? Làm thế nào vượt qua bậc Thanh văn, Độc giác và bậc phàm phu thẳng đến Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, tu hành các địa của Đại Bồ-tát tuần tự chứng đắc trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không dựa vào hai, nên bao gồm cả Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến không dựa vào hai cho nên tuần tự chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không dựa vào hai, nên bao gồm cả Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không dựa vào hai, nên tuần tự chứng đắc trí Nhất thiết trí thì Đại Bồ-tát làm thế nào từ lúc đầu phát tâm cho đến tâm cuối cùng, luôn luôn tăng trưởng pháp lành thù thắng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát dựa vào hai mà thực hành thì các pháp lành chẳng được tăng trưởng. Vì sao? Vì kẻ phàm phu ngu muội đều dựa vào hai, nên pháp lành đã phát sinh không được tăng trưởng, còn các Đại Bồ-tát chẳng dựa vào hai nên từ khi phát tâm cho đến tâm cuối cùng thường tăng trưởng pháp lành thù thắng.

Vì vậy, này Thiện Hiện, căn lành của các Đại Bồ-tát vững chắc không thể khuất phục, Trời, Người, A-tố-lạc… trong thế gian, không thể phá hoại, không thể làm rơi vào quả vị Thanh văn, Độc giác, không bị các pháp ác bất thiện của thế gian dẫn dắt, sai khiến hành sáu pháp Ba-la-mật-đa, cho đến trí Nhất thiết trí, các pháp lành đã có không được tăng trưởng.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát không nên hành không hai Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không hai.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát vì căn lành nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chăng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, không phải vậy. Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát không vì căn lành mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng không phải vì căn không lành mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì pháp của các Đại Bồ-tát là như vậy. Nếu chưa gần gũi cúng dường, cung kính chư Phật Thế Tôn, nếu các căn lành chưa được viên mãn hoàn toàn, nếu chưa tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh thì chắc chắn không thể chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào là các Đại Bồ-tát gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, làm cho căn lành viên mãn hoàn toàn, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát khi mới phát tâm gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, theo Phật nghe Phật thuyết khế kinh cho đến luận nghĩa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, ôn tập cho được thông suốt hoàn toàn. Đã thông suốt hoàn toàn rồi mới tư duy đúng lý. Đã tư duy rồi, thấy rõ ý nghĩa sâu xa. Thấy rõ ý nghĩa sâu xa rồi mới có thể thông đạt hoàn toàn. Đã thông đạt hoàn toàn rồi mới đắc Đà-la-ni, phát sinh sự hiểu biết vô ngại, cho đến khi chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, sinh ở chỗ nào đối với giáo nghĩa chánh pháp đã được nghe, thọ trì chẳng quên mất, ở chỗ chư Phật, trồng nhiều căn lành. Nhờ năng lực giữ vững căn lành nên vị ấy nên không đọa vào ác thú, mà sinh chỗ an vui. Lại nhờ giữ vững căn lành nên tâm an vui thanh tịnh. Do sức giữ vững tâm an vui thanh tịnh nên thường không điên đảo, đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật. Lại nhờ giữ vững căn lành nên thường chẳng xa lìa bạn lành chân tịnh. Đó là các Như Lai, Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn cùng những người hay khen ngợi Phật, Pháp, Tăng.

Này Thiện Hiện, như vậy gọi là Đại Bồ-tát gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, làm cho căn lành viên mãn hoàn toàn, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí. Vì vậy, này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, phải siêng năng tinh tấn gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, thâu nhiếp viên mãn căn lành thù thắng, phục vụ bạn lành chân tịnh không bao giờ mệt mỏi nhàm chán.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu các Đại Bồ-tát không gần gũi cúng dường chư Phật, không thành tựu căn lành thù thắng, không tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, thì chẳng lẽ chứng đắc trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, nếu các Đại Bồ-tát không gần gũi cúng dường chư Phật, không thành tựu căn lành thù thắng, không tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, thì chẳng xứng đáng nhận là Đại Bồ-tát, huống gì có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí. Vì sao? Vì có Đại Bồ-tát gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, trồng nhiều căn lành, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, còn chưa thể chứng đắc trí Nhất thiết trí, huống gì là chẳng gần gũi cúng dường chư Phật, chẳng trồng căn lành, chẳng tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh mà có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí sao? Nếu những vị này có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí thì nhất định không có việc ấy.

Vì vậy, này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát muốn nhận tên Đại Bồ-tát, muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí thì thường nên gần gũi cúng dường chư Phật, trồng nhiều căn lành thắng diệu một cách rốt ráo, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh không sinh mệt mỏi chán nản.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì lý do gì có Đại Bồ-tát cũng gần gũi cúng dường chư Phật, trồng nhiều căn lành, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, mà chẳng chứng đắc trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, bởi vì Đại Bồ-tát đó xa lìa phương tiện thiện xảo Bát-nhã ba-la-mật-đa. Mặc dù có gần gũi cúng dường chư Phật, có trồng nhiều căn lành, tận lực phục vụ bạn lành chân tịnh, nhưng vị ấy không thể chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là phương tiện thiện xảo? Các Đại Bồ-tát thành tựu các phương tiện thiện xảo phải làm việc gì để chứng đắc trí Nhất thiết trí?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát từ khi phát tâm, trong lúc tu hành Bố thí ba-la-mật-đa, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí hoặc

cúng dường chư Phật, Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn, hoặc bố thí cho những người khác hay loài phi nhân thì Đại Bồ-tát này được thành tựu tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí. Như vậy, Đại Bồ-tát này hành bố thí mà không tưởng mình bố thí, không nghĩ có người nhận, cũng không nghĩ ta và cái thuộc về ta. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này quán tánh tướng của tất cả pháp đều không, không khởi, không thành, không chuyển, không diệt nhập vào tướng của các pháp, biết tất cả pháp không tác, không động, nhập vào các hành tướng. Đại Bồ-tát này thành tựu phương tiện thiện xảo như vậy, luôn luôn tăng trưởng căn lành thắng diệu. Nhờ tăng trưởng căn lành này nên có thể hành Bố thí ba-la-mật-đa để đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật. Mặc dù hành bố thí nhưng Bồ-tát vẫn không mong cầu quả báo của sự bố thí, tức là chẳng tham đắm quả báo thù thắng sinh tử. Chỉ vì cứu độ kẻ chưa được cứu độ và muốn giải thoát người chưa được giải thoát, nên các vị ấy siêng tu tập Bố thí ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát từ khi phát tâm tu hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí thọ trì tịnh giới, tâm không phát sinh tham, sân, si, không bị phiền não ràng buộc, cũng không phát sinh các pháp bất thiện làm ngăn ngại Bồ-đề, đó là xan tham, ác giới, sân giận, lười biếng, tâm hạ liệt, tâm tán loạn, ác tuệ và các tâm kiêu mạn khác…, cũng không phát sinh tác ý tương ưng Thanh văn, Độc giác. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này quán tánh tướng tất cả pháp đều không, không khởi, không thành, không chuyển, không diệt nhập vào tướng của các pháp, biết tất cả pháp không tác, không động, nhập vào các hành tướng. Đại Bồ-tát này thành tựu phương tiện thiện xảo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thắng diệu. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật. Mặc dù hành tịnh giới nhưng các vị ấy vẫn không mong cầu quả báo của giới, tức là chẳng tham đắm quả báo thù thắng sinh tử, chỉ vì cứu độ người chưa được cứu độ và muốn giải thoát người chưa được giải thoát, nên các vị ấy siêng tu Tịnh giới ba-la-mật-đa, cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa.(mỗi mỗi đều nói rộng ở trước)

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát ngay từ đầu phát tâm,

dùng phương tiện thiện xảo, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí nhập vào bốn Tĩnh lự và bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc, thì Đại Bồ-tát này tuy đối với Tĩnh lự, Vô lượng, Vô sắc vào ra tự tại nhưng chẳng nhận lấy quả Dị thục ấy. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này đã thành tựu phương tiện thiện xảo tối thắng, quán tánh tướng các Tĩnh lự, Vô lượng, Vô sắc đều không, không sinh, không thành, không chuyển, không diệt nhập vào tướng các pháp, biết tất cả pháp không tạo tác, không hành động, nhập vào tướng các hành. Đại Bồ-tát này thành tựu phương tiện thiện xảo như thế, thì luôn luôn tăng trưởng căn lành thắng diệu. Nhờ căn lành này tăng trưởng, nên Đại Bồ-tát có thể hành Tĩnh lự, Vô lượng, Vô sắc. Do hành Tĩnh lự, Vô lượng, Vô sắc nên các vị ấy có thể tự tại đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ngay từ đầu phát tâm, dùng phương tiện thiện xảo, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí, tuy tu hành về kiến đạo sở đoạn, tu về đạo sở đoạn nhưng vô sở đắc quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này quán tánh tướng của tất cả pháp đều không, không khởi, không thành, không chuyển, không diệt nên nhập vào tướng của các pháp, biết tất cả pháp không tạo tác, không hành động, nhập vào các hành tướng. Đại Bồ-tát này thành tựu phương tiện thiện xảo tối thắng, luôn luôn tăng trưởng căn lành thù thắng. Nhờ căn lành này tăng trưởng nên Đại Bồ-tát có thể hành tất cả pháp phần Bồ-đề, vượt qua bậc Thanh văn, Độc giác, nhập vị Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát.

Đây gọi là Vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát và cũng do có pháp nhẫn này nên Đại Bồ-tát có thể thường tự tại đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, phương tiện thiện xảo, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí, tuy được tự tại vào ra thuận nghịch, tám Giải thoát, chín Định thứ đệ nhưng luôn luôn vô sở đắc quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn và A-la-hán, Độc giác Bồ-đề. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này quán tánh tướng của tất cả pháp đều không, không khởi, không thành, không chuyển, không diệt nhập vào tướng của các pháp, biết tất cả pháp không tạo tác, không hành động, nhập vào tướng của các hành. Đại Bồ-tát này thành

tựu phương tiện thiện xảo tối thắng, luôn luôn làm tăng trưởng căn lành thù thắng. Nhờ căn lành thù thắng này thường tăng trưởng, nên Đại Bồ-tát có thể tự tại đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật, chứng nhập vị Bồ-tát không thoái chuyển, được thọ ký nhẫn.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, phương tiện thiện xảo, dùng tác ý tương ưng trí Nhất thiết trí, tinh tấn tu hành mười lực của Như Lai và vô lượng, vô biên các pháp Phật khác nhưng nếu chưa đem lại sự thành tựu cho hữu tình, chưa làm nghiêm tịnh cõi Phật thì vẫn chưa chứng đắc trí Nhất thiết trí. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này quán tánh tướng của tất cả pháp đều không, không khởi, không thành, không chuyển, không diệt nhập vào tướng của các pháp, biết tất cả pháp không tạo tác, không hành động, nhập vào tướng các hành. Đại Bồ-tát này đầy đủ phương tiện thiện xảo tối thắng, luôn luôn tăng trưởng căn lành thù thắng. Nhờ căn lành này tăng trưởng, Đại Bồ-tát có thể tự tại đem lại sự thành tựu cho hữu tình, làm nghiêm tịnh cõi Phật, tuần tự chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Như vậy gọi là phương tiện thiện xảo. Nếu Đại Bồ-tát thành tựu phương tiện thiện xảo như thế thì bất cứ việc gì nhất định có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí. Phương tiện thiện xảo thù thắng như thế là đều do hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà được thành tựu. Vì thế, này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này.

Kinh Đại Bát- Nhã Ba- La- Mật Đa Quyển 527, Phẩm 27: Tuệ Đáo Bỉ Ngạn

KINH ĐẠI BÁT- NHÃ BA- LA- MẬT- ĐA

QUYỂN 527

Phẩm 27: TUỆ ĐÁO BỈ NGẠN

Bấy giờ Thiện Hiện nghe lời này rồi liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát đầy đủ tuệ giác thù thắng như thế, tuy có thể tu tập pháp sâu xa như thế nhưng chẳng nhận lấy quả báo thù thắng ở các cõi?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Các Đại Bồ-tát đầy đủ tuệ giác thù thắng, tuy có thể tu tập pháp sâu xa như thế nhưng chẳng nhận lấy quả báo thù thắng ở các cõi. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này đối với tự tánh, chẳng động.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát ấy đối với tự tánh nào không bị lay động?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, Đại Bồ-tát này đối với tự tánh không tánh có thể chẳng động.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát ấy đối với tự tánh không tánh nào có thể chẳng động?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, Đại Bồ-tát ấy đối với tự tánh của sắc uẩn, cho đến thức uẩn chẳng động; đối với tự tánh của nhãn xứ cho đến ý xứ có thể chẳng động; đối với tự tánh của sắc xứ cho đến pháp xứ có thể chẳng động; đối với tự tánh của nhãn giới cho đến ý giới có thể chẳng động; đối với tự tánh của sắc giới cho đến pháp giới có thể chẳng động; đối với tự tánh của nhãn thức giới cho đến ý thức giới có thể chẳng động; đối với tự tánh của nhãn xúc cho đến ý xúc có thể

chẳng động; đối với tự tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra có thể chẳng động; đối với tự tánh của địa giới cho đến thức giới có thể chẳng động; đối với tự tánh nhân duyên cho đến tăng thượng duyên có thể chẳng động; đối với tự tánh của vô minh cho đến lão tử có thể chẳng động; đối với tự tánh của Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chẳng động; đối với tự tánh pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh có thể chẳng động; đối với tự tánh chân như cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn có thể chẳng động; đối với tự tánh Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo có thể chẳng động; đối với tự tánh bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo có thể chẳng động; đối với tự tánh bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng tâm, bốn Định vô sắc có thể chẳng động; đối với tự tánh tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ có thể chẳng động; đối với tự tánh bậc Tịnh quán cho đến bậc Như Lai có thể chẳng động; đối với tự tánh bậc Cực hỷ cho đến bậc Pháp vân có thể chẳng động; đối với tự tánh tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa có thể chẳng động; đối với tự tánh năm loại mắt, sáu phép thần thông có thể chẳng động; đối với tự tánh mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp Phật bất cộng có thể chẳng động; đối với tự tánh đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả có thể chẳng động; đối với tự tánh ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp có thể chẳng động; đối với tự tánh của pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả có thể chẳng động; đối với tự tánh của trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng có thể chẳng động; đối với tự tánh của Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề có thể chẳng động; đối với tự tánh tất cả hạnh Đại Bồ-tát có thể chẳng động; đối với tự tánh quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật có thể chẳng động; đối với tự tánh trí Nhất thiết trí chẳng động; đối với tự tánh cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi có thể chẳng động. Vì sao? Vì tự tánh các pháp như thế tức là không tánh. Các Đại Bồ-tát đối với không tánh, tự tánh này chẳng động và không tánh không thể hiện chứng không tánh.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, hữu tánh có thể chứng đắc không tánh chăng?

Phật dạy:

–Không chứng đắc.

Thiện Hiện thưa:

–Không tánh có thể chứng hữu tánh chăng?

Phật dạy:

–Không chứng đắc.

Thiện Hiện thưa:

–Hữu tánh có thể chứng hữu tánh chăng?

Phật dạy:

–Không chứng đắc.

Thiện Hiện lại thưa:

–Không tánh có thể chứng không tánh chăng?

Phật dạy:

–Không chứng đắc.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì hữu tánh cũng không có thể hiện quán không tánh, không tánh chẳng thể hiện quán hữu tánh, hữu tánh chẳng thể hiện quán hữu tánh, không tánh chẳng thể hiện quán không tánh; thế thì chẳng lẽ Thế Tôn không sở đắc, không hiện quán sao?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, tuy ta có đắc, có hiện quán nhưng xa lìa bốn phạm trù trên.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì sao lìa bốn phạm trù mà có đắc, có hiện quán?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, hoặc đắc hoặc hiện quán đều chẳng phải có chẳng phải không, lìa tướng, lìa danh, dứt tuyệt các hý luận. Vì vậy nên ta nói có đắc, có hiện quán nhưng xa lìa bốn phạm trù.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát lấy pháp nào để làm hý luận?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát quán sắc uẩn cho đến thức uẩn, thường hoặc vô thường, hoặc khổ hoặc vui, hoặc ngã hoặc vô ngã, hoặc tịnh hoặc bất tịnh, hoặc vắng lặng hoặc chẳng vắng lặng, hoặc xa lìa hoặc chẳng xa lìa, hoặc là cái biết khắp hoặc chẳng phải là cái biết khắp, đó là hý luận. Nói rộng cho đến quán trí Nhất thiết trí hoặc

thường hoặc vô thường, hoặc khổ hoặc vui, hoặc ngã hoặc vô ngã, hoặc tịnh hoặc bất tịnh, hoặc vắng lặng hoặc chẳng vắng lặng, hoặc xa lìa hoặc chẳng xa lìa, hoặc là cái biết khắp hoặc chẳng phải là cái biết khắp, đó là hý luận.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu các Đại Bồ-tát suy nghĩ: “Thánh đế khổ nên biết rõ, Thánh đế tập nên đoạn trừ, Thánh đế diệt phải chứng đắc, Thánh đế đạo cần tu tập”, đó là hý luận.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu các Đại Bồ-tát suy nghĩ: “Nên tu Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, đó là hý luận; nên trụ pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh; nên trụ chân như cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn nên trụ Thánh đế khổ, tập, diệt đạo”, đó là hý luận.

Nếu họ nghĩ: “Nên tu bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; nên tu bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc, nên tu pháp môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; nên tu tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ”, đó là hý luận.

Nếu họ nghĩ: “Nên vượt qua quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề, thẳng đến nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, chánh hạnh viên mãn, mười bậc Chánh hạnh của Bồ-tát, giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật”, đó là hý luận.

Nếu họ nghĩ: “Nên phát sinh tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa, để đưa đến năm loại mắt, sáu phép thần thông, mười lực của Như Lai, cho đến mười tám pháp Phật bất cộng, đưa đến đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả, viên mãn ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp, pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả, đưa đến trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng”, đó là hý luận.

Nếu họ nghĩ: “Nên hành tất cả hạnh Đại Bồ-tát; nên tu chứng quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật”, đó là hý luận.

Nếu họ nghĩ: “Ta phải đoạn trừ vĩnh viễn tập khí phiền não tương tục, ta phải chứng đắc trí Nhất thiết trí”, đó là hý luận.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát dùng các pháp phân biệt như vậy, thì gọi là hý luận.

Lại nữa này Thiện Hiện, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, các Đại Bồ-tát nên quán sắc uẩn cho đến thức uẩn là thường hay

vô thường, là khổ hay vui, ngã hay vô ngã, tịnh hay bất tịnh, vắng lặng hay chẳng vắng lặng, xa lìa hay chẳng xa lìa, là cái biết khắp hay chẳng phải là cái biết khắp đều không thể hý luận, không nên hý luận. Nói rộng cho đến nên quán trí Nhất thiết trí là thường hay vô thường, khổ hay vui, ngã hay vô ngã, tịnh hay bất tịnh, vắng lặng hay chẳng vắng lặng, xa lìa hay chẳng xa lìa, là cái biết khắp hay chẳng phải là cái biết khắp đều không thể hý luận, không nên hý luận.

Lại nữa này Thiện Hiện, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát nên quán Thánh đế khổ, nên biết rõ hoặc chẳng biết rõ; quán Thánh đế tập nên đoạn hẳn hoặc chẳng dứt trừ; quán Thánh đế diệt nên chứng đắc hoặc chẳng chứng đắc; quán Thánh đế đạo nên tu tập hoặc chẳng nên tu tập đều không thể hý luận, không nên hý luận.

Nói rộng cho đến quán trí Nhất thiết trí nên chứng đắc hoặc chẳng nên chứng đắc đều không hý luận, không nên hý luận.

Thiện Hiện nên biết, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, các Đại Bồ-tát nên quán các pháp và tất cả loài hữu tình như vậy đều không thể hý luận, không nên hý luận. Vì sao? Vì đối với tất cả pháp và các hữu tình, tánh có chẳng thể hý luận tánh không, tánh không chẳng thể hý luận tánh có, tánh có chẳng thể hý luận tánh có, tánh không chẳng thể hý luận tánh không; lìa tánh có, tánh không thì hoặc chủ thể hý luận, hoặc đối tượng hý luận, hoặc chỗ hý luận, hoặc thời hý luận đều chẳng thể nắm bắt được.

Vì vậy này Thiện Hiện, sắc uẩn không hý luận; thọ, tưởng, hành, thức uẩn không hý luận. Nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí cũng không hý luận.

Như vậy này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không hý luận.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tại sao các Đại Bồ-tát quán sắc uẩn cho đến thức uẩn, nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí đều không thể hý luận, không nên hý luận?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát nên quán sắc uẩn cho đến thức uẩn đều không có tự tánh. Nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí cũng không có tự tánh. Nếu các pháp

không có tự tánh thì không thể hý luận được.

Vì vậy, này Thiện Hiện, từ sắc uẩn cho đến thức uẩn đều không thể hý luận. Vì vậy các Đại Bồ-tát không hý luận. Nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí cũng không thể hý luận, nên các Đại Bồ-tát không nên hý luận.

Thiện Hiện nên biết, nếu các Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp có thể hành phương tiện thiện xảo Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không hý luận như thế thì liền nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, mau viên mãn các địa của Bồ-tát, chóng chứng quả vị Giác ngộ cao tột, có thể làm lợi ích an vui cho tất cả hữu tình tận đời vị lai.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu tất cả pháp đều không có tự tánh, cũng không hý luận mà có thể đắc, thì các Đại Bồ-tát dùng những đạo nào để được nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Là đạo Thanh văn, đạo Độc giác hay đạo chư Phật?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát không dùng đạo Thanh văn, đạo Độc giác, đạo Phật để nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát nhưng đối với các đạo, trước phải học hết, rồi mới dùng đạo Bồ-tát để nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát.

Thiện Hiện nên biết, như Bồ-tát ở địa thứ tám, trước học hết các đạo, rồi sau mới dùng đạo của mình nhập vào Chánh tánh ly sinh của thừa mình, cho đến chưa hiện khởi đạo quả viên mãn, thì chưa thể chứng đắc quả cao nhất của thừa mình. Các Đại Bồ-tát cũng lại như vậy, đối với tất cả đạo, trước phải học đầy đủ rồi sau mới dùng đạo Bồ-tát nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, cho đến chưa phát sinh định Kim cang dụ thì vẫn chưa chứng đắc sở cầu là quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu phát sinh định trên, trong một sát-na tương ưng với diệu tuệ thì mới có thể chứng đắc sở cầu là quả vị Giác ngộ cao tột.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát vì muốn viên mãn trí Nhất thiết trí, đối với tất cả đạo, trước phải học đầy đủ rồi, sau mới dùng đạo của mình nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát; nếu như vậy thì chẳng lẽ hướng và quả của các đạo Đệ bát hướng, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Như Lai, đều khác nhau. Nếu các đạo

đều khác nhau như thế thì làm sao Đại Bồ-tát vì muốn viên mãn trí Nhất thiết trí đối với tất cả đạo, trước học đầy đủ rồi sau đó mới dùng đạo của mình để nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Nghĩa là các Đại Bồ-tát khi phát sinh Đệ bát đạo phải thành tựu Đệ bát; khi phát sinh Cụ kiến đạo phải thành tựu Dự lưu; khi phát sinh Tấn tu đạo phải thành tựu Nhất lai, Bất hoàn; khi phát sinh Vô học đạo phải thành tựu A-la-hán; khi phát sinh Độc giác đạo phải thành tựu Độc giác.

Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát thành tựu Đệ bát rồi mới có thể nhập vào Chánh tánh ly sinh, thì nhất định không có việc ấy. Nếu chẳng nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát mà chứng quả vị Giác ngộ cao tột thì cũng không có việc ấy.

Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát thành tựu quả Dự lưu, cho đến Độc giác, mà có thể nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì nhất định không có việc đó, không nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát mà chứng quả vị Giác ngộ cao tột thì không có sự việc ấy. Nếu chẳng nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát mà chứng quả vị Giác ngộ cao tột, thì cũng không có việc ấy.

Như vậy, làm sao con biết rõ các Đại Bồ-tát vì muốn viên mãn trí Nhất thiết trí, đối với tất cả đạo, trước học đầy đủ rồi sau mới nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát mà không trái lý?

Phật bảo:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Nếu Đại Bồ-tát thành tựu Đệ bát rồi, nói rộng cho đến thành tựu Độc giác rồi mới thể nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì nhất định không có lý ấy. Còn nếu chẳng nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát mà chứng quả vị Giác ngộ cao tột thì cũng không có việc ấy.

Nhưng nếu các Đại Bồ-tát đối với tất cả đạo, trước học đầy đủ rồi sau mới nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì không trái lý. Nghĩa là các Đại Bồ-tát từ lúc đầu phát tâm mạnh mẽ, tinh tấn tu hành Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa dùng trí kiến thù thắng để vượt qua tám địa, đó là bậc Tịnh quán cho đến bậc Độc giác. Mặc dù đối với tám địa đã nói như thế nhưng khi đều tu học đầy đủ mới có thể dùng trí kiến thù thắng để vượt qua, dùng trí Đạo tướng nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Đã nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát rồi,

tuần tự dùng trí Nhất thiết tướng đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của trí Nhất thiết, chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột.

Thiện Hiện nên biết, sự học về Đệ bát, hoặc Trí, hoặc Đoạn cho đến Độc giác, hoặc Trí, hoặc Đoạn đều là Nhẫn của Đại Bồ-tát.

Như vậy này Thiện Hiện, đối với tất cả đạo, các Đại Bồ-tát trước đã học đầy đủ rồi, sau mới dùng đạo của mình để nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Đã nhập Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát rồi tuần tự tu hành các hạnh Bồ-tát, chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, đem quả chứng làm lợi ích cho tất cả loài hữu tình.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, như lời Ngài nói, các Đại Bồ-tát phải học đầy đủ tất cả tướng của đạo như đạo Thanh văn, đạo Độc giác, đạo Bồ-tát, đạo chư Phật, biết tất cả chủng tướng của các đạo, đó gọi là trí Đạo tướng. Vậy các Đại Bồ-tát làm thế nào để dẫn phát đạo của trí Đạo tướng?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên phát sinh tất cả trí Đạo tướng thanh tịnh. Sao gọi là Đại Bồ-tát nên phát sinh tất cả trí Đạo tướng thanh tịnh? Nghĩa là tướng trạng của các hành có khả năng làm hiển phát sinh trí Đạo tướng thanh tịnh, các Đại Bồ-tát đối với khắp tướng trạng của các hành như thế đều hiện Chánh đẳng giác; hiện Đẳng giác rồi, như thật vì mọi người tuyên thuyết chỉ bày, thiết lập, xây dựng làm cho các loài hữu tình được hiểu biết đúng đắn, tùy theo mục đích đều đạt dược sự lợi ích an vui. Đại Bồ-tát này đối với tất cả âm thanh, ngôn ngữ đều thông thạo, dùng âm thanh ngôn ngữ thông thạo này tuyên thuyết chánh pháp cho các loài hữu tình khắp trong thế giới ba lần ngàn, làm cho họ biết rằng điều đã nghe đó đều như tiếng vang ở trong núi, tuy có hiểu rõ nhưng không chấp trước.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát do nhân duyên này nên học viên mãn trí Đạo tướng chân thật. Đã học viên mãn trí Đạo tướng rồi, nên như thật biết các loại phiền não, ưa muốn của tất cả hữu tình, rồi theo đó mà làm lợi ích an vui cho họ. Nghĩa là như thật biết các phiền não, ưa muốn của địa ngục, hữu tình và nhân quả của chúng. Biết rồi, dùng phương tiện ngăn chặn con đường đưa đến cảnh giới ấy. Cũng như thật biết phiền não, ưa muốn của bàng sinh, quỷ giới, các loài

Rồng, Dược-xoa, A-tố-lạc và nhân quả của chúng. Biết rồi, dùng phương tiện ngăn chặn con đường đưa đến cảnh giới ấy. Cũng như thật biết phiền não, ưa muốn của loài người, trời trong cõi Dục, cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Biết rồi, dùng phương tiện ngăn chặn con đường đưa đến cảnh giới ấy. Cũng như thật biết bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng tâm, bốn Định vô sắc và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết pháp môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết sáu pháp Ba-la-mật-đa và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết chân như cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết bậc Tịnh quán cho đến bậc Như Lai và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết bậc Cực hỷ cho đến bậc Pháp vân và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết năm loại mắt, sáu phép thần thông và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp Phật bất cộng và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng và nhân quả của chúng. Cũng như thật biết Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai và nhân quả của chúng.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát đã như thật biết các đạo Thanh văn… và nhân quả của chúng rồi, tùy chỗ thích ứng đem các đạo ấy an trụ chúng sinh nơi đạo Ba thừa, làm cho họ siêng năng tu học được viên mãn.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát nên phát sinh trí Đạo tướng chân thật như vậy. Nếu các Đại Bồ-tát tu học trí Đạo tướng chân thật như vậy rồi, thì đối với các loại giới, tánh, phiền não, ưa muốn của hữu tình đều ngộ nhập hoàn toàn. Đã ngộ nhập rồi, Bồ-tát tùy theo nhu cầu mà nói chánh pháp, làm cho họ đạt được sự mong cầu là quả báo thù

thắng, không để uổng phí. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát này khéo biết các căn hơn kém của hữu tình, như thật thông suốt tất cả tâm, tâm sở, chỗ hướng đến khác nhau của tất cả các hữu tình luân hồi sinh tử, vì chúng thuyết pháp, không để uổng phí.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát nên tu hành đạo Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế. Vì sao? Vì pháp phần của đạo Bồ-đề mà tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát phải học đều tóm thâu vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này. Tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát ngay trong pháp này siêng năng tu học đều được viên mãn.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Nếu tất cả pháp phần Bồ-đề và các Bồ-đề khác, tất cả pháp như vậy đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, gọi là không tướng thì vì sao pháp phần Bồ-đề như thế có thể nhận lấy Bồ-đề đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng với vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, gọi là pháp không tướng, có thể đối với các pháp khác có lấy có bỏ? Ví như hư không đối với tất cả pháp không lấy, không bỏ vì tự tánh không. Các pháp cũng vậy, tự tánh đều không, chẳng đối với các pháp có lấy có bỏ, làm sao có thể nói pháp phần Bồ-đề có khả năng nhận lấy Bồ-đề?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Vì tất cả pháp tự tánh đều không, không lấy, không bỏ nhưng các hữu tình đối với nghĩa tự tánh không của tất cả pháp đều chẳng thể hiểu rõ được. Vì lợi ích cho họ nên các Đại Bồ-tát phương tiện tuyên thuyết pháp phần Bồ-đề có thể nhận lấy Bồ-đề.

Lại nữa này Thiện Hiện, nếu các sắc uẩn cho đến thức uẩn, nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí ngay trong Thánh pháp luật này đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, gọi là không tướng. Đức Phật vì lợi ích các loài hữu tình, làm cho chúng hiểu biết chân chánh, nhập vào thật tướng của các pháp, nương theo thế tục mà nói, chẳng nương vào thắng nghĩa.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp như thế nên học trí kiến. Học trí kiến rồi, như thật quán sát pháp nào nên tiếp nhận hoặc pháp nào không nên tiếp nhận.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Các Đại Bồ-tát đối với những pháp nào đã học trí kiến và như thật quán sát rồi không thể tiếp nhận? Và đối với những pháp nào học trí kiến và như thật quán sát rồi có thể tiếp nhận?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát đối với các pháp Thanh văn, Độc giác, học trí kiến rồi như thật quán sát chẳng nên tiếp nhận, còn đối các pháp tương ưng trí Nhất thiết trí, học trí kiến rồi như thật quán nên tiếp nhận.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát ở trong Thánh pháp luật này nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Ngài nói Thánh pháp luật này, vậy Thánh pháp luật là thế nào? Vì sao gọi là Thánh pháp luật?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, hoặc các Thanh văn, hoặc các Độc giác, hoặc các Bồ-tát, hoặc chư Như Lai Ứng Chánh đẳng giác, tất cả các vị ấy đối với tham, sân, si đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với thân kiến, tà kiến, giới cấm thủ, nghi đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với dục, tham, sân nhuế đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với sắc ái, vô sắc ái, trạo cử, mạn, vô minh đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng tâm, bốn Định vô sắc đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với pháp môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với sáu pháp Ba-la-mật-đa đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với chân như cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn đều chẳng tương ưng, chẳêng phải chẳng tương ưng; đối với bậc Tịnh quán cho đến bậc Như Lai đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với bậc Cực hỷ cho đến bậc Pháp vân đều chẳng tương ưng,

chẳng phải chẳng tương ưng; đối với tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với năm loại mắt, sáu phép thần thông đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp Phật bất cộng đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với các hạnh Đại Bồ-tát và quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với trí Nhất thiết trí đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng; đối với cảnh giới hữu vi và cảnh giới vô vi đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng.

Thiện Hiện nên biết, một bên là Thánh, một bên là Pháp luật của bậc Thánh đó. Vì vậy nên gọi là Thánh pháp luật. Vì sao? Vì tất cả pháp này vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, gọi là không tướng. Các Thánh giả này như thật hiện kiến.

Thiện Hiện nên biết, các pháp vô sắc cùng pháp vô sắc đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng. Các pháp vô kiến cùng pháp không thấy đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng. Các pháp vô đối cùng pháp vô đối đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng. Các pháp một tướng cùng pháp một tướng đều chẳng tương ưng, chẳng phải tương ưng. Các pháp không tướng cùng pháp không tướng đều chẳng tương ưng, chẳng phải chẳng tương ưng.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vô sắc, vô kiến , vô đối, một tướng, không tướng, thường nên tu học, học rồi chẳng chấp lấy vào các pháp tướng ấy.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Chẳng lẽ các Đại Bồ-tát cần học các tướng của sắc cho đến thức chăng? Nói rộng cho đến chẳng lẽ cần học các tướng trí Nhất thiết

trí chăng? Chẳng lẽ cần học các tướng biết Khổ, đoạn Tập, chứng Diệt, tu Đạo chăng? Chẳng lẽ cần học các tướng quán sát thuận nghịch mười hai duyên khởi chăng? Chẳng lẽ cần học các tướng Thánh giả và Thánh pháp chăng? Chẳng lẽ cần học các tướng của cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi chăng?

Bạch Thế Tôn, nếu các Đại Bồ-tát không cần học tướng các pháp như thế và cũng không cần học tướng các hành như thế, thì bạch Thế Tôn, nếu các Đại Bồ-tát đã không thể học tướng các pháp và các tướng hành thì làm sao có thể vượt qua quả vị Thanh văn, Độc giác? Nếu không thể vượt qua quả vị Thanh văn, Độc giác thì làm sao nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Nếu không thể nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì làm sao có thể chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu không thể chứng quả vị Giác ngộ cao tột thì làm sao có thể chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu. Nếu không thể chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu thì làm sao đem pháp Thanh văn, Độc giác, Vô thượng thừa an lập hữu tình, khiến chúng thoát khỏi vô biên khổ lớn sinh tử, an trụ trong Niết-bàn thanh tịnh thường lạc?

Phật bảo:

–Này Thiện Hiện, nếu tất cả pháp thật có tướng thì các Đại Bồ-tát nên học như vậy. Vì tất cả pháp chẳng thật có tướng, vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, gọi là không tướng. Vậy nên chúng Đại Bồ-tát chẳng học tướng ấy, cũng lại chẳng học pháp không tướng. Vì sao? Vì Như Lai ra đời hoặc chẳng ra đời, thì pháp giới thường trụ, các pháp một tướng gọi là không tướng, không tướng như thế đã chẳng có tướng, cũng chẳng phải không tướng, nên chẳng thể học được. Vì sao? Vì chẳng phải tất cả pháp trước là có tướng, sau thành không tướng, vì tất cả pháp trước vốn là không tướng, sau cũng không tướng. Vậy nên chúng Đại Bồ-tát chẳng học tướng có, chẳng học tướng không. Tướng không, tướng có đều do đối đãi nhau mà thành, vì chẳng phải rốt ráo vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu tất cả pháp đều chẳng có tướng, cũng chẳng không tướng, lẽ ra chẳng phải tướng một cũng chẳng phải tướng khác, thì Đại Bồ-tát làm sao có thể tu Bát-nhã ba-la-mật-đa? Nếu Đại Bồ-tát chẳng tu Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể

vượt qua địa Thanh văn, Độc giác? Nếu chẳng thể vượt qua địa Thanh văn, Độc giác thì không thể nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Nếu chẳng thể nhập vào Chánh tánh ly sinh của Bồ-tát thì không thể phát khởi Vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát. Nếu chẳng thể phát khởi Vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát thì làm sao phát sinh thần thông thắng diệu của Bồ-tát. Nếu chẳng thể phát sinh thần thông thắng diệu của Bồ-tát thì không thể làm nghiêm tịnh cõi Phật, đem lại sự thành tựu cho hữu tình? Nếu chẳng thể làm nghiêm tịnh cõi Phật, đem lại sự thành tựu cho hữu tình thì không thể chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột? Nếu chẳng thể chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột thì không thể chuyển pháp luân thanh tịnh. Nếu chẳng thể vận chuyển pháp luân thanh tịnh thì không thể phương tiện an trụ các loài hữu tình, làm cho an trụ quả Thanh văn thừa, hoặc trụ quả Độc giác thừa, hoặc trụ quả Vô thượng thừa, không thể phương tiện an trụ các loài hữu tình, làm cho an trụ trong nghiệp phước bố thí, hoặc an trụ trong nghiệp phước trì giới, hoặc an trụ trong nghiệp phước tu tập và sẽ được an vui, giàu có tự tại trong cõi trời, người.

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói! Tất cả pháp chẳng phải tướng có, chẳng phải tướng không, chẳng phải tướng một, chẳng tướng khác. Nếu tất cả các Đại Bồ-tát biết các pháp là tướng có, hoặc tướng không, hoặc tướng một, hoặc tướng khác đều đồng một tướng, gọi là tướng không thì tu tướng không này gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào là Đại Bồ-tát tu tướng không này mà gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát tu trừ bỏ tất cả pháp gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào là Đại Bồ-tát tu trừ bỏ tất cả pháp gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ sự

tu này, thì gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, cũng trừ bỏ sự tu này gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu từ bỏ nhãn xứ cho đến ý xứ, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ sắc xứ cho đến pháp xứ, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ nhãn giới cho đến ý giới, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ sắc giới cho đến pháp giới, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ nhãn thức giới cho đến ý thức giới, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ nhãn xúc cho đến ý xúc, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ địa giới cho đến thức giới, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ nhân duyên cho đến tăng thượng duyên, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ vô minh cho đến lão tử, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ ra vào sinh tử và quán bất tịnh, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ sự nhớ nghĩ Phật cho đến nhớ nghĩ hơi thở, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tưởng không thường cho đến tưởng diệt, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tưởng ngã cho đến tưởng về cái thấy, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tưởng duyên khởi và tưởng chẳng phải duyên khởi, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tưởng thường, lạc, ngã, tịnh và tưởng không thường, vô lạc, vô ngã, vô tịnh, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ pháp môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tưởng Thánh đế và tưởng chẳng phải Thánh đế, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ Tam-ma-địa có tầm, có tứ, Tam-ma-địa không tầm, có tứ, Tam-ma-địa

không tầm, không tứ, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ trí khổ cho đến trí như thuyết, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ chân như cho đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ bậc Tịnh quán cho đến bậc Như Lai, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ bậc Cực hỷ cho đến bậc Pháp vân, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ năm loại mắt, sáu phép thần thông, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp Phật bất cộng, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ tất cả hạnh Đại Bồ-tát, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ việc đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ trí Nhất thiết trí, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào là Đại Bồ-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa? Tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa? Nói rộng

cho đến trừ bỏ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa? Tu trừ bỏ trí Nhất thiết trí, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nhớ có sắc và nhớ sự tu này thì chẳng phải trừ bỏ sắc, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu nhớ có thọ, tưởng, hành, thức và nhớ sự tu này thì chẳng phải trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nói rộng cho đến nếu nhớ có sự đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não và nhớ sự tu này thì chẳng phải tu trừ bỏ việc vĩnh viễn đoạn trừ tập khí tương tục của phiền não, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu nhớ có trí Nhất thiết trí và nhớ sự tu này thì chẳng phải trừ bỏ trí Nhất thiết trí, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nhưng khi hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, các Đại Bồ-tát chẳng nhớ có sắc và sự tu này, đó là trừ bỏ sắc, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; chẳng nhớ có thọ, tưởng, hành, thức và sự tu này là trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nói rộng cho đến chẳng nhớ có sự đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não và sự tu này, là trừ bỏ sự đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; chẳng nhớ có trí Nhất thiết trí và sự tu này, là trừ bỏ trí Nhất thiết trí, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì chẳng có cái tưởng đoạn trừ tham, sân, si, phiền não, trói buộc mới có thể tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì vậy này Thiện Hiện, nếu Đại Bồ-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ sự tu này thì gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, cũng trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nói rộng cho đến tu trừ bỏ sự đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não và trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu trừ bỏ trí Nhất thiết trí và trừ bỏ sự tu này, gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa này Thiện Hiện, người nào trụ ở tưởng có, thì chẳng thể tu Bố thí ba-la-mật-đa. Nói rộng cho đến người trụ ở tưởng có, cũng chẳng thể tu đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não, cũng chẳng thể tu trí Nhất thiết trí. Vì sao? Vì người còn trụ tưởng có, thì nhất định còn chấp có ngã và ngã sở. Bởi còn chấp nên còn vướng mắc hai bên. Vì vướng mắc hai bên nên nhất định không thể giải thoát sinh

tử, không đạo, không Niết-bàn, làm sao có thể như thật tu sáu pháp Ba-la-mật-đa? Nói rộng cho đến đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não và có thể tu tập trí Nhất thiết trí.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, những gì là có? Và những gì là chẳng có?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, hai là có, không hai là chẳng có.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thế nào là hai? Và thế nào là chẳng hai?

Phật dạy:

–Này Thiện Hiện, tưởng sắc cho đến tưởng thức là hai, tưởng sắc không cho đến tưởng thức không là chẳng hai. Tưởng nhãn xứ cho đến tưởng ý xứ là hai; tưởng nhãn xứ không, cho đến tưởng ý xứ không, là chẳng hai. Tưởng sắc xứ cho đến tưởng pháp xứ là hai; tưởng sắc xứ không cho đến tưởng pháp xứ không là chẳng hai. Tưởng nhãn giới cho đến tưởng ý giới là hai; tưởng nhãn giới không, cho đến tưởng ý giới không là chẳng hai. Tưởng sắc giới cho đến tưởng pháp giới là hai; tưởng sắc giới không cho đến tưởng pháp giới không là chẳng hai. Tưởng nhãn thức giới cho đến tưởng ý thức giới là hai, tưởng nhãn thức giới không, cho đến tưởng ý thức giới không là chẳng hai. Tưởng nhãn xúc cho đến tưởng ý xúc là hai; tưởng nhãn xúc không, cho đến tưởng ý xúc không là chẳng hai. Tưởng các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến tưởng các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là hai; tưởng các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không, cho đến tưởng các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không là chẳng hai. Tưởng địa giới cho đến tưởng thức giới là hai; tưởng địa giới không cho đến tưởng thức giới không là chẳng hai. Tưởng nhân duyên cho đến tưởng tăng thượng duyên là hai; tưởng nhân duyên không cho đến tưởng tăng thượng duyên không là chẳng hai. Tưởng vô minh cho đến tưởng lão tử là hai; tưởng vô minh không, cho đến tưởng lão tử không là chẳng hai. Tưởng Bố thí ba-la-mật-đa cho đến tưởng Bát-nhã ba-la-mật-đa là hai; tưởng Bố thí ba-la-mật-đa không cho đến tưởng Bát-nhã ba-la-mật-đa không là chẳng hai. Tưởng pháp không bên trong cho đến tưởng pháp không không tánh tự tánh là hai; tưởng pháp không bên trong cho đến tưởng pháp không không tánh tự

tánh không là chẳng hai. Tưởng chân như cho đến tưởng cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn là hai; tưởng chân như không cho đến tưởng cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn không là chẳng hai. Tưởng Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo là hai; tưởng Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo không là chẳng hai. Tưởng bốn Niệm trụ cho đến tưởng tám chi Thánh đạo là hai; tưởng bốn Niệm trụ không cho đến tưởng tám chi Thánh đạo không là chẳng hai. Tưởng bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc là hai; tưởng bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc không là chẳng hai. Tưởng ba pháp môn giải thoát là hai; tưởng môn ba giải thoát không là chẳng hai. Tưởng tám Giải thoát cho đến tưởng mười Biến xứ là hai; tưởng tám Giải thoát không cho đến tưởng mười Biến xứ không là chẳng hai. Tưởng bậc Tịnh quán cho đến tưởng bậc Như Lai là hai; tưởng bậc Tịnh quán không, cho đến tưởng bậc Như Lai không là chẳng hai. Tưởng bậc Cực hỷ cho đến tưởng bậc Pháp vân là hai; tưởng bậc Cực hỷ không cho đến tưởng bậc Pháp vân không là chẳng hai. Tưởng tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa là hai; tưởng tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa không là chẳng hai. Tưởng năm loại mắt, sáu phép thần thông là hai; tưởng năm loại mắt, sáu phép thần thông không là chẳng hai. Tưởng mười lực của Như Lai cho đến tưởng mười tám pháp Phật bất cộng là hai; tưởng mười lực của Như Lai không cho đến tưởng mười tám pháp Phật bất cộng không là chẳng hai. Tưởng đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả là hai; tưởng đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả không là chẳng hai. Tưởng ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp là hai; tưởng ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp không là chẳng hai. Tưởng pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả là hai; tưởng pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả không là chẳng hai. Tưởng trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng là hai; tưởng trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng không là chẳng hai. Tưởng quả Dự lưu cho đến tưởng Độc giác Bồ-đề là hai; tưởng quả Dự lưu không cho đến tưởng Độc giác Bồ-đề không là chẳng hai. Tưởng tất cả hạnh của Đại Bồ-tát, quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật là hai; tưởng tất cả hạnh của Đại Bồ-tát, quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật không là chẳng hai.

Tưởng cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi là hai; tưởng cảnh giới hữu vi, cảnh giới vô vi không là chẳng hai.

Thiện Hiện nên biết, cho đến tất cả tưởng đều là hai, cho đến tất cả hai đều là có, cho đến tất cả có đều có sinh tử. Có sinh tử thì chẳng có thể giải thoát sinh, già, bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

Thiện Hiện nên biết, các tưởng không đều là không hai. Các không hai đều chẳng phải có. Các chẳng phải có đều không sinh tử. Không sinh tử mới có thể giải thoát sinh, già, bệnh, chết, sầu bi khổ ưu não.

Do sự việc này nên biết, tất cả ai có tưởng hai thì chắc chắn không Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; không đạo, không đắc, cũng không hiện quán. Cho đến thuận nhẫn, vị ấy còn chẳng có, huống là biết hết sắc. Nói rộng cho đến trí Nhất thiết trí, người ấy còn không thể tu các Thánh đạo, huống là có thể đạt quả Dự lưu, cho đến Độc giác Bồ-đề để đoạn trừ vĩnh viễn tập khí tương tục của phiền não, chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột, vận chuyển pháp luân vi diệu, độ thoát các loài hữu tình!