Thiền Và Chỉ Quán

Phần Hai : Thích Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh Giác Ý Tam Muội

Phần Hai

Thích Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh

Giác Ý Tam Muội

釋 摩 訶 般 若 波 羅 密 多 心 經

覺 意 三 昧

Thiên Thai Trí Khải giảng thuyết

Quán Đảnh ghi chú

[1] Giải thích đặc tính (621a7-b25)

Nếu có người muốn vượt biển sinh tử đến bờ kia, chắc chắn rằng người ấy phải biết rõ những vọng tưởng căn bản và hiểu được yếu chỉ đạt đạo. Thực tế 實際của kiến thức là nền tảng của ảo tưởng, phản chiếu tâm nguyên 反照心源 là [việc làm] thiết yếu để chứng đạo. Thực tế của tri thức là chánh nhân 正因 [giải thoát][114], phản chiếu nguồn tâm là liễu nhân了因Bồ đề [115]. Hai nhân nầy gồm thu muôn pháp, không có chỗ nào mà không cùng tận. Ví như ánh thái dương rực rỡ trên bầu trời trong sáng cùng lúc chiếu soi [muôn loài]; hư không và mặt trời chẳng tức chẳng ly, chẳng trụ chẳng bất trụ, ánh sáng mặt trời tỏa ngời hùng tráng, đẩy lui bóng tối, phơi bày không gian. Cũng vậy, mặc dù bóng đêm bị xóa tan vì hư không lộ diện, nhưng không hề mất đi một cái gì đó hoặc thêm vào một cái gì đó trong không gian nầy. Cái gì có thì không bao giờ mất, điều nầy bao hàm thế giới sự tướng. Cái chướng ngại của bóng tối đã vĩnh viễn lìa xa, nhưng không có gì mất đi trong bản tánh. Vô số sự tướng trong không gian hiển

———

[114] Nhân chánh sinh ra pháp, đối lại với duyên nhân là trợ lực.

[115] Trí tuệ vốn có của tất cả chúng sinh làm nhân giác ngộ Bồ đề.

bày nhưng tánh rỗng lặng của hư không vẫn hồn nhiên, thanh tịnh. Nếu không có ánh sáng mặt trời thì có bóng đêm. Không phải vì hư không mà khuất đi bóng tối, nhưng bóng tối tạm ẩn đi vì có ánh mặt trời. Nếu không có mặt trời thì sẽ không có ánh sáng mặt trời, không gian sẽ không rực sáng. Nếu không có ánh mặt trời, bóng đêm không tự ý rút lui. Dù vậy, thể tánh của bóng tối chẳng [từ đâu] đến mà cũng chẳng đi [về đâu]. Tánh và Tướng của mặt trời chẳng sinh chẳng diệt. Có một vầng thái dương, và vầng thái dương đó chiếu rạng bầu trời. Đây là cái thấy rõ ràng về trời và đất, thấy hư không / tánh rỗng lặng tự bản tâm hằng chiếu soi bởi mặt trời trí tuệ thì cũng giống như vậy – vì mặt trời không là không gian nhưng cũng không ly khai không gian. Nếu như mặt trời tức là không gian thì làm cách nào chiếu rạng không gian cho được?. Nếu như mặt trời cách biệt với không gian thì không gian cũng không nương nhờ được ánh sáng của mặt trời. Tuệ nhật 慧日cũng như vậy. Tuệ nhật không là hư không / tánh rỗng lặng của bản tâm nhưng cũng không lìa hư không / tánh rỗng lặng của bản tâm. Nếu nó tức hư không thì nó không thể làm nhân chiếu sáng. Nếu nó cách biệt với hư không thì nó cũng không thể làm việc chiếu sáng. Vì mặt trời không trú [như một chủ thể] trên bầu không, mà cũng chẳng phải không trú trên bầu không nên mới có thể chiếu rạng bầu không từ bản tánh vô trụ; mà cũng không rơi ra khỏi không gian cũng vì không trụ vào không gian. Tuệ nhật cũng như vậy. Hãy quán rằng tánh rỗng lặng của bản tâm không trụ nơi tánh rỗng lặng của bản tâm nên có thể chiếu soi. Điều nầy không có nghĩa rằng tánh rỗng lặng có trụ vì nó có chiếu soi. Tuệ tâm thường tịch. Như ánh mặt trời có thể xóa tan bóng tối, lộ bày

tướng trạng của không gian. Tuệ nhật cũng như vậy. Tuệ nhật có thể diệt bóng tối vô minh làm hiển lộ nguyên lai chân tánh. Khi mặt trời xóa bóng đêm làm lộ tướng không gian, nhưng không gian nầy chẳng mảy may tăng hoặc giảm, cũng như mặt trời trí tuệ. Tuệ nhật xóa tan vô minh và làm hiển lộ chân tánh nhưng tánh không của bản tâm chẳng tăng chẳng giảm, ví như mặt trời chẳng thêm chẳng bớt khi đẩy lui bóng đêm và phơi bày một bầu trời với muôn sự tướng. Tuệ nhật cũng giống như vậy. Mặc dù bản tánh của tự tâm chẳng tăng chẳng giảm nhưng năng diệt phiền não, vẹn toàn vạn hạnh hiển lộ vạn pháp. Trên bầu không thanh tịnh, có bóng tối nếu không có mặt trời, tánh của bản tâm cũng không khác. Bản tâm tự tánh thanh tịnh, nhưng vì không có ánh sáng của trí tuệ, ảo vọng vô minh liền phát sinh. Không gian thanh tịnh nhưng không thể tự hủy diệt bóng tối vì sự hủy diệt bóng tối đòi hỏi sự giả hiện của ánh sáng mặt trời, bản tánh rỗng lặng của tâm cũng như vậy. Tâm vốn thanh tịnh nhưng không phải tự nhiên mà diệt được vô minh, sự diệt trừ ảo chướng đòi hỏi sự chiếu soi của trí tuệ. Không thể có ánh sáng và sự chiếu soi nếu không có mặt trời trên bầu không. Nếu mặt trời không lộ diện thì bóng tối sẽ không bị xóa tan đi. Tuệ nhật cũng như vậy. Nếu tự bản tâm [không có ánh sáng trí tuệ] thì làm sao có được sự chiếu soi?. Nếu tánh rỗng lặng của bản tâm không có trí tuệ thì không thể diệt được vô minh. Vì bóng tối chẳng đến chẳng đi, mặt trời chẳng sinh chẳng diệt, trí và ngu cũng như vậy. Tạm nói rằng vô minh bị diệt trừ, nhưng vô minh chính nó không có định tánh, nó chẳng đến chẳng đi, nên không hề có một thực thể bị hủy diệt. Trí tuệ chiếu soi muôn pháp, nhưng bản tánh [của trí tuệ] thường tịch.

[Trí tuệ] chẳng sinh chẳng diệt, và tuyệt đối không có một [thực thể] chiếu soi. Ví như mặt trời chiếu rạng không gian là một cách hiểu tự nhiên về trời đất; đây cũng là chỗ hồi quang phản chiếu bản tâm rỗng lặng. Từ đó tất cả sự tướng thế gian và siêu thế gian đều tự nhiên hiển bày viên mãn. Vì ý nghĩa nầy, tôi [Trí Khải] nói rằng trí tuệ chiếu soi tự tâm, ví như vầng thái dương trên nền trời. Nếu có người nhờ nghiền ngẩm mưới ẩn dụ của không gian và mặt trời mà thâm nhập được vạn pháp thì từ đó người ấy có thể vào được biển giác ý 覺意. Đây gọi là giải thích tất cả sự tướng.

[2] Giải thích tên “giác ý tam muội” (621b26-622b23)

Vấn: Giác Ý Tam Muội là gì? Vì sao gọi là Ý?. Có phải vì chư Bồ tát “giác” được “ý” của họ nên chứng được tam muội?. Tuy nhiên, có vô lượng pháp, tại sao lại giảng về giác ý tam muội?.

Đáp: “Giác” hoặc “viên giác” có nghĩa là “giác danh chiếu liễu” 覺名照了, Ý chỉ cho tâm sở ( xưa gọi là tâm số 心數 ). Tam Muội chỉ cho Điều 調, Chân 眞, Định 定 [ý của hành giả]. Khi tâm sở phát sinh, người ấy nên phản chiếu quán sát 反照觀察, bất kiến động chuyển 不見動轉. Đây là ý nghĩa của “Giác Ý Tam Muội”. Đối với câu hỏi có vô lượng pháp, tại sao lại chỉ giảng về giác ý tam muội mà không nói đến những pháp khác – xin đáp rằng mặc dù pháp thì vô lượng nhưng đều từ Ý [sinh khởi], không có bất cứ điều gì không tùy thuộc vào [tiến trình] nầy.

[621c5] Biết được điều nầy nên có người nói rằng khi con người biết nhận ra cảnh vật – chính là lúc phân biệt người với gỗ, đá – đây gọi

là Tâm 心. Sau đó là sự định lượng, phân biệt gọi là Ý 意. Biết đưa ra đầy đủ phán đoán gọi là Thức 識. Tâm, Ý, Thức theo đó mà phân biệt tức rơi vào sự điên đảo của tâm [thị phi], sự điên đảo của khái niệm, và sự điên đảo của tri kiến. Nếu có người có thể biết rõ rằng trong tâm, ý không có mặt [như thực] cũng không hẳn là không có mặt; trong tâm, thức không có mặt [như thực] cũng không hẳn là không có mặt; trong ý, thức không có mặt [như thực] cũng không hẳn là không có mặt; trong thức, ý phân biệt không có mặt [như thực] cũng không hẳn là không có mặt; trong thức, tâm không có mặt [như thực] cũng không hẳn là không có mặt – đây là [cái hiểu đúng về] tâm, ý, và thức. Vì vậy cho nên là “phi nhất tạo lập tam danh” 非 一 造 立 三 名, và “phi tam tạo thuyết nhất tánh” 非 三 造 說 一 性.

Nếu danh không là [thực] danh thì tánh cũng không là [thực] tánh. Vì đây không phải là ba tên gọi [cố định] nên không phải là ba [chân lý độc lập]; vì không có một chân lý [cố định] nên không phải là một. Không là ba nên không [có gì gọi là] hợp, không là một nên không [có gì gọi là] tan. Không hợp nên không phải là Hữu, không tan nên không phải là Vô. Không là hữu nên không thường; không là vô nên không đoạn. Tâm, ý, thức nầy chẳng phải đoạn cũng chẳng phải thường. Nếu các ông không vướng mắc vào các chủ trương thường hoặc đoạn thì hẳn nhiên các ông sẽ không vướng mắc vào cái thấy một hoặc nhiều [giống hoặc khác].

Vậy nên nếu có người nói về Ý thì ở đây có cả hai nghĩa của Tâm và Thức. Tất cả các pháp đều như vậy. Nếu các ông có thể quán tâm một cách thâm sâu thì các ông có thể vượt qua những ý [tưởng] vô minh cũng như những nhiễm ô ngu ngốc, và diệt được tất cả. Vì vậy nên dù pháp có vô lượng, tôi [Trí Khải] thuyết về Giác Ý Tam Muội nầy.

[621c21] Kế tiếp, cái được gọi lả Giác Ý Tam Muội được kinh và luận [Đại Bát Nhã và Đại Trí Độ Luận] giải thích như thế nào?. Kinh luận nói rằng chứng đắc Thất Giác Ý 七 覺 意 trong tất cả các tam muội thì gọi là Giác Ý Tam Muội. Ở đây, “tất cả tam muội” có nghĩa rằng tất cả pháp đều không lìa tam muội vì tất cả pháp vốn thường tịch.

Hơn nữa, nói về tam muội thì có ba loại: thế gian, siêu thế gian, và siêu siêu thế gian tam muội [116].

Thế gian tam muội là sự chứng đắc tam muội của cõi Dục, tứ thiền, tứ vô lượng tâm, và những tam muội của tứ vô sắc mặc dù vẫn còn tâm tán loạn của cõi Dục.

Siêu thế gian tam muội gồm có trí tuệ thực hành ba mươi bảy phẩm, ba môn giải thoát, tứ đế, và mười hai nhân duyên.

Siêu siêu thế gian tam muội gồm 108 tam muội như thập lực tam muội, Thủ Lăng Nghiêm tam muội v.v...

Với nghĩa nầy, ba loại tam muội bao gồm những tam muội nhiều như cát trong khắp mười phương thế giới. Vạn pháp gồm thu trong đó. Vì các pháp gồm thu, người ta có thể nói đến “tất cả tam muội”.

[622a6] Thất giác [ý] là gì?. Đó là: Niệm, Trạch pháp, Tinh tiến, Hỉ, Khinh an, Định, Xả.

“Thất giác” có nhiều nghĩa, nhưng tôi chỉ lược giải sáu loại:

[1] Thất giác là nhân nghe [pháp] 因聞

[2] Thất giác là tu hành 修行

———

[116] Tôi [Swanson] không chắc chắn rằng từ kinh Đại Tập hoặc từ Đại Trí Độ Luận.

[3] Thất giác là hội lí會理

[4] Thất giác là khởi phương tiện 起方便

[5] Thất giác là nhập pháp môn 入法門

[6] Thất giác là viên cực 圓極

[622a12] [1] Thất giác là nhân nghe [pháp] có nghĩa rằng: Vạn pháp vốn không tịch và tuyệt đối thanh tịnh nhưng chúng sinh không nhận ra được điều nầy. Nếu họ gặp được chư Phật, chư Bồ tát, hoặc thiện tri thức bảo họ rằng vạn pháp vốn không tịch, người nghe [nếu tiếp nhận được] sẽ đại ngộ phi thường... Người sinh giác ngộ như trên vì nghe được pháp, đây gọi là nhân văn 因聞.

(Ghi chú của người dịch: Từ số [2]- [5] bản Anh ngữ, chỉ có tựa mà không có phần giải thích).

[622b2] [6] Thất giác là viên cực 圓極có nghĩa rằng: Nếu Bồ tát ma ha tát trụ ở Kim Cang Tam Muội, trong tịnh thiền an lạc, đại ngộ và được nhất tâm, thường chiếu soi viên tịch, hiểu tất cả pháp một cách đầy đủ và rõ ràng, đây gọi là viên cực [các pháp]. Đây cũng gọi là đại giác ngộ. Đây cũng gọi là vô học.

Đó là ý nghĩa của thất giác. Bồ tát sơ phát tâm, thực hành nhiều pháp quán, cuối cùng đắc quả rốt ráo, đây gọi là thất giác; cũng gọi là quán tướng của tâm, và phản chiếu thức反照識.

Với nghĩa nầy vô lượng tam muội có tên gọi khác nhau. Trong Hoa ngữ có nghĩa là điều chân tâm 調眞心, và cũng gọi là thường tịch định 常寂定. Đây là tấm gương thanh tịnh, hoặc như nước mặt hồ lặng yên không mảy may gợn sóng, có thể phản chiếu muôn vật. Tất cả những gì hiển lộ trong tâm thì

cũng giống như vậy. Mặc dù bản tâm vốn thanh tịnh, nhưng vì ý khuấy động khiến tâm [tạm] mất đi sự tĩnh lặng. Nếu các nhân giác ngộ nói trên được vun tưới đầy đủ thì hành giả đắc được tịnh ý. Nếu các pháp nầy được hiển bày, thì sẽ đạt được định, và tâm sẽ an lạc. Đây gọi là “định”, vì vậy nên thuyết về “giác ý tam muội”.

[3] Giải thích về sự tu tập Giác Ý Tam Muội (622b24-623a4)

[giải thích về Lục Độ, theo Maha Chỉ Quán, 17b].

….

[622c28] Nếu hành giả không tu tập lục độ ba la mật, tam muội sẽ không thành tựu. Vì vậy, những người muốn tu tập giác ý tam muội cần phải lấy lục độ làm phương tiện tu học tinh cần. Sáu độ nầy gồm thu tất cả phương tiện thiện xảo. Nếu các ông biết dùng, các ông có thể vượt được cái tâm bám đầy phấn bụi của sáu cái tán [loạn] 六散, điều được tâm. Chỉ từ đó, các ông mới có thể nhận ra được sự thật, có được cái thấy từ tâm vi diệu, và vào được cánh cửa của trí tuệ chân thực. Đây gọi là phương tiện thiện xảo tu tập tam muội cho kẻ sơ cơ...

[4] Giải thích minh bạch đối với

tướng của tâm qua Giác Ý Tam Muội [623a5-b23]

Vấn: Khi một hành giả muốn vào [Giác Ý] tam muội, tướng của tâm trong định nầy là gì?.

Đáp: Kinh và luận có nói về tâm tướng心相, nhưng không giống nhau, tôi [Trí Khải] cũng sẽ không mang ra thảo luận [mọi khía cạnh] ở đây. Thay vào đó, tôi sẽ nói về các điểm chính với bốn loại tâm tướng, là những đối tượng quán chiếu. Bốn loại nầy là gì?. Thứ nhất là vị niệm 未念. Thứ hai là dục niệm欲念. Thứ ba là niệm 念. Thứ tư là niệm dĩ 念已.

[623a10] Vị niệm là niệm trước khi duyên cảnh 緣境 mà sinh. Dục niệm là niệm duyên theo cảnh mà sắp sinh. Niệm là niệm duyên theo cảnh mà đã sinh. Niệm dĩ chỉ cho niệm duyên cảnh đến chỗ hoàn toàn và chấm dứt, dần phai mờ và mất đi.

[623a12] Vấn: Tướng của tâm nhiều sai khác. Tại sao ông chỉ lấy bốn tướng trên?.

Đáp: Bốn tướng nầy bao gồm tất cả các niệm. Ví như gặp phải một tà pháp. Trước tiên là có vị niệm về pháp nầy, rồi đến dục niệm về pháp nầy, rồi có niệm về pháp nầy, và sau cùng là niệm dĩ về pháp nầy. Hoặc ví như gặp được một chánh pháp. Trước tiên là có vị niệm về pháp nầy, rồi đến dục niệm về pháp nầy, rồi có niệm về pháp nầy, và sau cùng là niệm dĩ về pháp nầy. Đối diện với sáu căn và kinh nghiệm về tam độc; tất cả phiền não và tất cả các sinh hoạt như đi, đứng, ngồi, nằm, nói năng, ăn uống v.v... về tiến trình của bốn tướng đã giải thích như trên. Tất cả những gì liên quan đến sự tướng thế gian đều có bốn tướng nầy, vì vậy nên tôi [Trí Khải] giới hạn bài giảng trong bốn tướng mà không nói qua những đối tượng quán chiếu khác.

[623a19] Vấn: Ý nghĩa của “tướng” là gì?

Đáp: Cái được thấy và phân biệt thì gọi là tướng. Các pháp về nhận thức thì không có tướng vật chất. Không thể biết được chúng nếu không qua bốn tâm tướng nầy để phân biệt. Nếu không biết đến chúng thì không quán được chúng. Vì vậy nên việc cần yếu trước tiên là phân biệt bốn tướng nầy. Nếu các ông quán và hiểu rõ rằng những tướng nầy [là Không và vì vậy] không là thực tướng, thì các ông nhận ra tánh bình đẳng [của tất cả các tướng và tánh phổ quát] của một tướng.

[623a24] Vấn: Có thể quán được “dục niệm” và “niệm” vì hai tướng nầy có dấu vết. Nhưng “vị niệm” chưa sinh khởi nên không có niệm. Nếu không có niệm thì không có tướng có thể phân biệt. “Niệm dĩ” thì đã diệt, không khác với chẳng có gì. Nếu không có các pháp thì không có các tướng. Làm cách nào mà có thể quán [được các tâm tướng nầy]?.

Đáp: Mặc dù ở trạng thái “vị niệm”, niệm chưa sinh nhưng không có nghĩa rằng không có niệm. Điều nầy muốn nói lên điều gì?. Ví như có một người chưa có tác động gì cả, nhưng rồi theo duyên mà hành động. Nếu chỉ vì không có tác động mà chúng ta nói rằng không có người trước khi tác động được làm?. Nếu chúng ta khẳng định rằng không có người, thì ai là kẻ sau đó khởi lên động tác?. Vì có người, người đó chưa làm nên động tác cho nên sau đó mới có động tác do người nầy làm.

Tướng của tâm cũng như vậy. Sở dĩ có “dục niệm” vì có “vị niệm”. Nếu không có “vị niệm” thì làm cách nào một người có thể đến với trạng thái “dục niệm”?. Vì vậy, với tướng “vị niệm”, dù rằng niệm chưa phát sinh, điều đó không có ý nghĩa khẳng định rằng [niệm] không hiện hữu.

Nói rằng hành giả không thể quán được tướng của “niệm dĩ” vì niệm đã đến trạng thái chấm dứt và [tạm gọi là] mất đi. Tuy vậy nhưng không phải vậy. Ví như một người sau khi động tác đã hoàn tất – chúng ta không thể nói rằng không hề có người nầy. Nếu chúng ta nhất quyết rằng không có người thì ai là kẻ sau đó khởi lên động tác? . Niệm diệt [ở trạng thái] “niệm dĩ” cũng như vậy. Chúng ta không thể nói rằng cái việc “diệt” là vĩnh viễn, và

không có niệm. Nếu chúng ta nói rằng cái việc “diệt” là vĩnh viễn, và không có niệm tức là chúng ta đã rơi vào chủ nghĩa đoạn diệt, bác bỏ nhân quả. Vì vậy, dù rằng một niệm đã đi đến trạng thái chấm dứt và [tạm gọi là] mất đi, nhưng vẫn có thể quán được.

[623b8] Vấn: Một hành giả phải quán tâm 觀心như thế nào?. Nếu nói rằng quán tâm quá khứ thì tâm quá khứ ấy đã qua. Nếu nói rằng quán tâm vị lai thì tâm vị lai chưa đến. Nếu nói rằng quán tâm hiện tại thì tâm hiện tại nầy không dừng lại. Không có tâm nào ngoài ba thời nầy. Lại hỏi, vậy thì hành giả quán tâm nào?.

Đáp: Câu hỏi của ông thực quá sai lầm. Nếu tâm quá khứ đã hoàn toàn qua đi và không thể nào biết đến nó được thì làm cách nào bậc thánh biết được tất cả tâm quá khứ?. Nếu tâm vị lai chưa đến và không biết nó ra sao thì làm cách nào bậc thánh biết được tất cả tâm vị lai?. Nếu tâm hiện tại không dừng lại và không thể biết được nó thì làm cách nào bậc thánh biết được tâm hành của tất cả chúng sinh khắp mười phương thế giới?. Ngay cả loài yêu mị trong cõi nầy còn có khả năng biết được tâm niệm của chúng nó trong ba thời, và cũng biết được tâm niệm của người khác trong ba thời. Tại sao những hành giả đã gặp được pháp Phật như các ông lại còn sinh khởi tà kiến chấp vào đoạn diệt, tức cho rằng quá khứ, hiện tại, và vị lai không hiện hữu – như lông rùa, sừng thỏ – nên không thể biết được?.

Các ông phải nên biết rằng tâm quá khứ, hiện tại, và vị lai – mặc dù không thường trú nhưng vẫn có thể biết đến được. Như bài kệ trong Đại Trí Độ Luận nói:

“Phật thuyết rằng: Không mà không đoạn. Tiếp nối mà không thường. Vậy nên quả thiện ác không mất.” (T25.64c8-10)

Các ông không nên có cái chấp đoạn diệt, cũng không nên chẳng có kiến giải. Người không tu tập pháp quán thì chẳng khác người mù, dù đứng trước hình sắc cũng không thấy được [hình sắc]. Các ông cũng giống như vậy. Nếu các ông không có được con mắt [thấy được thực tướng của các] pháp thì thực là thiếu sót và chẳng lợi ích gì.

[5] Giải thích lối vào pháp quán Giác Ý Tam Muội [623b24-626c1]

Vấn: Nay chúng tôi biết rằng bốn tâm tướng bao gồm tất cả tâm pháp. Làm cách nào một hành giả định nơi các tâm nầy để thông đạt mọi mặt của thực tại, chiếu soi và minh bạch tất cả các tam muội, và trở nên tương ưng với thất giác?.

Đáp: Trước hết nên lập đại thệ nguyện, và tu tập lục độ như đã nói trên. Điều tâm, tin và biết rằng tất cả các pháp đều không tịch, rằng chính mình đang chìm đắm trong vô minh mà chưa hoàn toàn giác ngộ. Phải nên chuyên cần tu tập chánh quán, và đạt đến chỗ biết được những tà niệm và tà kiến làm hại [con đường huệ mạng của] các ông.

Các ông nên biết chính các ông, và theo dõi tâm mình khi niệm phát sinh, với tâm chẳng trụ vào đâu cả, hãy tự phản chiếu, hãy quán và nhận ra sự có mặt của vị niệm, dục niệm, niệm, và niệm dĩ.

[623c3] Đó là lúc quán một cách chân chánh, hoặc là [1] tâm vị niệm diệt, và tâm dục niệm sinh, [2] tâm vị niệm không diệt và tâm dục niệm sinh, [3] tâm vị niệm diệt và chẳng diệt, và tâm dục niệm sinh, [4] tâm vị niệm chẳng diệt chẳng không diệt, và tâm dục niệm sinh. Trong đường lối nầy, dùng tứ cú phân tích vị niệm, quán rằng cái sinh của tâm dục niệm bất khả đắc, rồi cái vô sinh cũng bất khả đắc. Như vậy, hợp với bản tâm mà giải thoát.

[Phân tích] vị niệm với tứ cú gọi là gì?. Đó là quán tâm dục niệm bất khả đắc.

[623c9] Trước hết, [phân tích] vị niệm qua phần thứ nhất [của tứ cú]:

Hãy quán sự sinh khởi của dục niệm là bất khả đắc. Nếu [chúng ta nói rằng] dục niệm sinh khi vị niệm diệt, nếu vị niệm đã diệt hẳn rồi thì dục niệm từ đâu mà có thể sinh?. Cái sinh đó xảy ra cùng lúc với cái diệt của vị niệm, hoặc là cái sinh đó cách biệt với cái diệt của vị niệm?.

Giả định [chúng ta nói rằng] cái sinh của dục niệm xảy ra cùng lúc với cái diệt của vị niệm. Tuy nhiên, pháp diệt không phù hợp với pháp sinh vì bản tánh của sinh diệt không dung nhau.

Giả định [chúng ta nói rằng] trong cái sinh có chứa đựng cái diệt, nhưng vì bản tánh của sinh diệt không dung nhau, nên giả định nầy không thể được. Mặc dù [chúng ta thấy] trong một quả chín, bên trong lớp vỏ vẫn chứa hạt, đến khi lớp vỏ chín thì thấy được hạt. Nhưng vỏ không phải là hạt, và hạt cũng không phải là vỏ. Làm cách nào người ta có thể lấy ra hạt từ trong lớp vỏ?. Niệm cũng đúng như vậy. Người ta

không thể lấy ra cái sinh ngay trong cái diệt. Vì vậy, sự diệt của vị niệm và sự sinh của dục niệm xảy ra cùng lúc là điều không thể có được.

Giả định [chúng ta nói rằng] có cái sinh của dục niệm cách biệt với cái diệt của vị niệm. Như vậy có lý nào lại có một cái sinh mà không có nhân?. Điều nầy cũng không thể có được. Nếu có một cái sinh, sinh ra mà không từ đâu cả, thì [cái sinh nầy] không thể gọi là “sinh”. Ví như cái rỗng không thì không thể sinh ra ở nơi đâu, cho nên cái rỗng không nầy không thể gọi là “sinh”. Các ông phải nên biết rằng cái diệt của vị niệm đối với cái sinh của dục niệm đều bất khả đắc.

Thực hành [pháp quán nầy] cũng như vậy. Hoặc đồng hoặc dị, hãy quán cái diệt của vị niệm và cái sinh của dục niệm đều bất khả đắc.

[623c22] Thứ hai, [phân tích] vị niệm qua phần thứ hai [của tứ cú]:

Hãy quán sự sinh của dục niệm là bất khả đắc. Nếu dục niệm sinh trước khi vị niệm diệt, thì cái vô diệt và sinh đồng thời hoặc cái vô diệt và sinh diệt khác [thời]?.

Nếu cái vô diệt và sinh đồng thời thì trong cái vô diệt đã sẳn có cái sinh. Cái sinh nầy sinh như thế nào?. Nếu cái sinh như vậy có thể phát khởi cái sinh nầy thì có thể nối tiếp sinh. Những cái sinh như vậy có thể liên tục sinh khởi đến vô tận. Nhưng [những lối sinh mà không có nhân như vậy] thì không thể được. Nếu mỗi cái sinh có một đặc tính

thì không thể phát khởi vô số cái sinh. Thí dụ như một ngón tay không thể chứa đựng trong nó nhiều ngón tay khác. Nếu cái sinh nầy có một đặc tính khác thì không thể gọi đó là “sinh”. Sinh có đặc tính của sinh; bỏ ra ngoài đặc tính nầy thì không thể sinh khởi. Ví như một trái đào và một quả táo có đặc tính khác nhau. Trái đào không sinh ra quả táo và quả táo không sinh ra trái đào. Như vậy, dục niệm không thể sinh khi vị niệm chưa diệt.

Nếu chúng ta nói rằng chúng khác [thời], thì dục niệm sinh bên ngoài cái vô diệt của vị niệm, vậy thì dục niệm từ đâu sinh?. Nếu sinh từ chỗ rỗng không thì chúng ta có cái sinh từ chỗ vô nhân [là điều không có được]. Nếu không có nhân mà sinh được, thì là vô sinh, và có thể nói [luôn] được rằng vô sinh là sinh, rồi thì chúng ta rơi ngay vào lỗi lầm [đưa ra] một loại quả [mà quả đó] không có nhân. Ví như thạch nữ sinh con. Các ông nên biết rằng dục niệm không thể nào sinh bên ngoài cái vô diệt của vị niệm.

Hãy thực hành pháp quán nầy như vậy. Hoặc đồng hoặc dị, hãy quán cái vô sinh của vị niệm và cái sinh của dục niệm đều tuyệt đối bất khả đắc.

[624a8] Thứ ba [phân tích] vị niệm qua phần thứ ba [của tứ cú]:

Hãy quán cái sinh của dục niệm là bất khả đắc. Giả định chúng ta nói rằng vị niệm diệt và vô diệt. Khi dục niệm sinh, nếu cái sinh đó có do cái diệt của vị niệm, thì còn cần gì đến cái vô diệt?. Mặt khác, nếu sinh vì vô diệt thì cần gì đến cái diệt?. Một cái nhân bất định không thể sinh ra một

cái quả định. Một người [cha hoặc mẹ] lông bông thì không thể uốn nắn những đứa con có được nền tảng vững vàng.

Nếu có cả diệt và vô diệt thì dục niệm không thể nào sinh được nếu đặc tính là một và giống nhau. Cũng vậy, diệt không là vô diệt, và vô diệt cũng không là diệt; đặc tính của chúng biệt lập, và không đồng một thể. [Nói rằng] dục niệm sinh vì [tánh diệt và vô diệt] không khác nhau thì giống như nói rằng một người không có chủng tính có hai chủng tính, chẳng phải một. Người như vậy không thể sinh con có chủng tính...

Hãy thực hành [pháp quán nầy] như vậy. Hãy quán rằng cái diệt và vô diệt của vị niệm, để có cái sinh của dục niệm, thì tuyệt đối bất khả đắc.

[624a22] Tiếp theo, [phân tích] vị niệm qua phần thứ tư [của tứ cú]:

Hãy quán cái sinh của dục niệm là bất khả đắc. Giả định [chúng ta nói rằng] dục niệm sinh dù vị niệm chẳng diệt chẳng không diệt. Nhưng nếu nhân sinh là cái vô diệt [của vị niệm], thì cái vô diệt không cần phải vắng mặt. Nếu nhân sinh là sự vắng mặt của vô diệt thì cái vô diệt không cần thiết. Chúng cũng không thể cùng là một nhân. Sự kiện các nhân nầy loại trừ nhau có nghĩa rằng chúng không thể cùng nhau sinh ra quả. Ví như hòa hợp nước và lửa thì đến vô tận cũng không có kết quả...

[624b9] Theo nghĩa nầy dùng lối phân tích cái diệt của vị niệm trong tương quan với dục niệm qua tứ cú, [có thể thấy rằng] tuyệt đối bất khả đắc.

[624b11] Nếu các ông nhận ra rằng cái sinh diệt trong tâm vị niệm và trong tâm dục niệm là bất khả đắc, rằng cái vô sinh diệt của chúng cũng bất khả đắc, rằng những cái ảo tưởng vu vơ trong dục niệm và trong tất cả pháp của người thế gian chỉ toan sinh và diệt, hoặc không sinh và diệt, hoặc chẳng sinh chẳng diệt, và là những ảo giác trống không, chẳng có thực lý. Các ông nên thấy được rằng tất cả đều bất khả đắc, và chỉ là giả danh. Các pháp chỉ có giả danh mà không hề có mặt [như thực]; chẳng trong chẳng ngoài; chẳng ở khoảng giữa; cũng chẳng tự hiện hữu một cách thường hằng. Nói tóm lại, chúng cũng không có được danh [như thực]. Nếu danh là bất khả đắc như sinh diệt... qua tứ cú, thì cái không hiện hữu [như thực] của danh cũng bất khả đắc. Vì danh không nắm bắt được cho nên giả hữu cũng không phải là chủ tể [như thực]. Nếu cái bất hữu của danh là bất khả đắc thì danh không phải là cái gì trống không. Nếu giả hữu là bất khả đắc thì nó không phải [chỉ] là tục đế. Nếu không là bất khả đắc thì nó không phải [chỉ] là chân [đế]. Nếu tục đế bất khả đắc thì nó không [chỉ] là hiện hữu của thế gian. Nếu chân đế là bất khả đắc thì nó không [chỉ] là siêu thế gian. Nếu hiện hữu thế gian là bất khả đắc thì nó không [chi] là ô nhiễm. Nếu siêu thế gian bất khả đắc thì nó không phải [chi] là vô nhiễm. Nếu ô nhiễm là bất khả đắc thì nó không [chỉ] là luân hồi. Nếu vô nhiễm là bất khả đắc thì nó không phải [chỉ] là niết bàn.

Khi các ông quán vị niệm và dục niệm trong đường hướng nầy, nếu các ông nhận ra tánh bất khả đắc của hai đối cực mà không nắm giữ hai cực đoan nầy. Nếu không nắm giữ hai cực đoan thì không tự trói buộc vào hai cực đoan; không bị nghiệp buộc ràng. Nếu không bị nghiệp chướng che khuất vì hai cực

đoan nầy, tâm các ông là tâm chánh quán; tâm nầy tự nhiên thanh tịnh như hư không. Đây là nhân [đưa đến] chân tuệ trung đạo, như nhiên chiếu soi nhị đế [tục và chân, không và giả]. Tâm như vậy thì tịch diệt, tự nhiên xuôi vào biển đại niết bàn. Nếu các ông cũng như vậy mà quán vị niệm và dục niệm, thì các ông sẽ nhận ra niệm, niệm dĩ, và tất cả các pháp khác.

[624b28] [Luận về hai pháp quán: tổng và biệt]...

[624c-626ca] [Luận về lục trí và lục hành] (theo Maha Chỉ Quán, 15c-16c)

[626a14-b9] (theo Maha Chỉ Quán, 16c7-24)

[6] Giải thích về tướng giác ngộ từ sự thực hành Giác Ý Tam Muội [626c2-627b24]

(Ghi chú của người dịch: Phần nầy và ba phần trên chỉ có tựa mà không có nội dung, theo bản Anh ngữ. )

Pháp Hoa Tam Muội Sám Nghi

PHÁP HOA TAM MUỘI SÁM NGHI

法 華 三 昧 懺 儀

[T 1941, 46. 949-955]

Thiên Thai Trí Khải giảng thuyết

Quán Đảnh ghi chú

[I] Khuyến khích tu tập pháp sám hối trong suốt 21 ngày, căn cứ vào kinh Pháp Hoa (949b10).

[II] Bài tựa (949c11)

[III] Pháp nhập thất trong suốt 21 ngày nhất tâm và tinh cần tu tập (949c22)

…

[950a2-15] Có hai lối tu nhất tâm. Thứ nhất là tu tập nhất tâm chuyên chú vào sự. Thứ hai là tu tập nhất tâm chuyên chú vào lí.

Nhất tâm về sự tu tập như sau: Một hành giả khi bước vào tịnh thất, nên nghĩ như vầy: “Trong ba tuần lễ, khi tôi lễ chư Phật, tôi sẽ nhất tâm cung kính, tâm tôi sẽ không lo nghĩ đến bất cứ điều gì khác.”, và cứ như vậy mà sám hối, hành đạo, tụng kinh, tọa thiền. Trong khi thực tập những phương pháp nầy, hành giả chớ để tâm tán loạn. Ba tuần lễ sẽ trôi qua trong cung cách như vậy. Đây gọi là chuyên cần thực hành pháp nhất tâm dựa vào sự.

Thứ hai là tu tập nhất tâm chuyên chú vào lí. Hành giả, khi bước vào tịnh thất, nên nghĩ như vầy: “Từ giây phút nầy cho đến phút cuối trong suốt ba tuần lễ, trong suốt khoảng thời gian đó, tất cả những gì tôi sẽ làm là chiếu soi tận tường. [Biết] cái từ tâm sinh và bản tánh của tâm không phải là hai. Vậy thì cái đó là gì?.

Ví như khi một người [quy mạng] lễ chư Phật, tánh của tâm chẳng sinh, chẳng diệt. Các ông phải nên biết rằng trong tất cả những hành động thuộc sự tướng đã làm, tánh của tâm chẳng sinh, chẳng diệt”. Khi các ông quán như vậy, các ông thấy được rằng tất cả tâm đều từ một tâm, sinh khởi từ bản tánh của tâm, luôn luôn là một tướng. Hành giả có thể như vậy mà quán chiếu tâm và nền tảng [của tâm], và dòng suối liên miên của ý [niệm]. Sau ba tuần lễ, hành giả vẫn không đắc được tướng của tâm [vì bất khả đắc]. Đây gọi là chuyên cần thực hành pháp nhất tâm dựa vào lí.

[IV] Pháp thực hành khi vào thiền thất (950a16)

[1] Trang nghiêm thanh tịnh thiền thất (950a25)

(950a25-b7) Tìm một nơi vắng vẻ, sửa soạn một căn phòng yên tỉnh để làm tịnh thất. Dọn một cái bục cao trong thiền thất nầy, và chỉ đặt cuốn kinh Pháp Hoa trên bục; những thánh tích khác, ngay cả những quyển kinh khác cũng không cần thiết lúc nầy, thực ra là không được phép [mang vào]. Trang hoàng tàng lọng với những vật dụng tế lễ. Ngày hành giả vào, thiền thất nên được quét dọn sạch sẽ. Thắp hương thơm và đốt nến, rải hoa. Hãy lễ bái tam bảo với tất cả lòng thành kính. Tâm hành giả phải thanh tịnh. Giữ tư thế cung kính tam bảo như vậy. Nếu hành giả không [muốn] trải thân mình quy kính pháp Đại thừa thì khó được trí tuệ, cũng như khó diệt được nghiệp chướng nặng nề hằng đeo mang.

[2] Thanh tịnh thân (950b8)

[950b8-13] Trước khi vào tịnh thất, hành giả nên tắm với nước thơm và mặc áo tràng mới. Nếu không có được áo mới thì dùng một chiếc áo sạch. Khi rời tịnh thất, nên thay áo tràng,

không nên mặc áo nầy để làm việc bên ngoài. Trước khi trở lại tịnh thất, nên tắm rửa, và mặc áo tràng sạch.

[3] Cúng dường thân, khẩu, và ý [thanh tịnh] (950b14)

(950b14-c4) Khi vào tịnh thất, hành giả nên như pháp mà kính lễ, đứng ngay thẳng, tâm nguyện cứu độ chúng sinh. Hành giả nghĩ tưởng đến Như Lai giữa [biển] tâm cuồng vọng của chính mình, và khiến [đức ân của] tam bảo hiển lộ trong tịnh thất. Hành giả dâng hương thơm, rải hoa cung kính tam bảo. [Trong tư thế úp mặt trên sàn] xưng tán tam bảo như sau:

“ Nhất tâm đảnh lễ thập phương Phật.

Nhất tâm đảnh thập phương Pháp.

Nhất tâm đảnh lễ thập phương Tăng.”

Thân, khẩu, ý không tán loạn, hòa hợp cùng nhau, và luôn tâm niệm rằng thân, khẩu, ý nầy [cũng như vạn pháp] đều như bóng, không có thực.

[4] Thỉnh nguyện tam bảo [Phật, Pháp, Tăng]

[950c5-951b11] Sau khi cúng dường thân, khẩu, ý [thanh tịnh], hành giả dâng hương, rải hoa, nhất tâm đảnh lễ. Trong khi hành pháp thỉnh nguyện, thân trang nghiêm, miệng tụng đọc rõ ràng, ý không tán loạn.

Trước hết, hành giả xưng tán rằng:

“Nhất tâm cung thỉnh Thích Ca Mâu Ni Phật”.

Hành giả nên quán rằng thân Phật tức Không, tướng Phật không thực sự từ đâu đến, cũng không đi về đâu; tất cả

chư Phật đều như vậy. Nếu hành giả quán như vậy [mà không sinh tâm kinh hãi], thì Đức Phật Thích Ca và chư thánh chúng bao quanh như hình ảnh trên non Linh Thứu được thuyết trong kinh Pháp Hoa, sẽ xuất hiện trong tịnh thất của hành giả mà tiếp nhận lời thỉnh nguyện của hành giả, và khuyến tấn tu hành.

Sau đó, hành giả xưng tán như sau:

“Nhất tâm cung thỉnh Đa Bảo Phật”.

“Nhất tâm cung thỉnh ứng thân Thích Ca Mâu Ni Phật trong khắp mười phương”.

“Nhất tâm cung thỉnh thập phương chư Phật xuất hiện bảo trì kinh điển Đại thừa và Diệu Pháp Liên Hoa”.

“Nhất tâm cung thỉnh chư Phật thường trụ khắp mười phương thế giới”.

“Nhất tâm cung thỉnh kinh điển Đại thừa và Diệu Pháp Liên Hoa.

“Nhất tâm cung thỉnh Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát ma ha tát”.

“Nhất tâm cung thỉnh Di Lặc Bồ Tát ma ha tát”.

“Nhất tâm cung thỉnh Dược Sư Bồ Tát ma ha tát”.

Tháp của Đức Phật Đa Bảo sẽ từ lòng đất hiện ra, như được thuyết trong kinh Pháp Hoa, trong tịnh thất của hành giả, tiếp nhận lời thỉnh nguyện của hành giả.

Nếu hành giả nhất tâm quán chiếu, thì ứng thân Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khắp mười phương cõi nước, như mây pháp, đồng tiếp nhận lời thỉnh nguyện của hành giả.

Nếu hành giả có chánh quán, chư Phật trong ba đời quá khứ, hiện tại, và vị lai sẽ hiện ra trong tịnh thất, trước mặt hành giả và đồng tiếp nhận lời thỉnh nguyện.

Và cũng cung thỉnh như vậy đối với vô lượng Bồ tát khắp mười phương cõi nước; Ngài Xá Lợi Phất, và chư Thanh Văn, chư tăng ni thường trụ khắp mười phương, các cõi Trời, Rồng, và tất cả các vị hộ trì pháp Phật. Nếu hành giả một lòng mong mỏi thì tất cả các pháp tướng, với tâm đại bi, sẽ tiếp nhận lời thỉnh nguyện, và đồng thời xuất hiện trong tịnh thất.

Nếu hành giả nhất tâm kiên trì thực hành như trên trong suốt ba tuần lễ, thì Ngài Phổ Hiền Bồ Tát, như đại nguyện, sẽ tiếp nhận lời cung thỉnh, và hướng dẩn hành giả đến chỗ có thể diệt trừ tất cả nghiệp chướng, như kinh nói.

[5] Xưng tán tam bảo (951b12)

[951b12-27] Sau khi hành giả xong phần cung thỉnh, sẽ úp mặt xuống sàn lạy [tạ ân đức]. Sau đó cung kính dâng hương và rải hoa. Hãy nhớ nghĩ đến công đức của tam bảo. Sau đó, tụng bài kinh Pháp Hoa để xưng tán:

“Tướng hảo quang minh chiếu rạng mười phương

Con đã từng cung kính ngài,

Nay thêm một lần nữa, trở về đây chiêm ngưỡng dung quang Phật”.

(T9, 53c4-5, kinh Pháp Hoa)

“Đấng pháp vương, vua các cõi Trời, Người.

Pháp âm như tiếng chim Ca Lăng Tần Già

Bậc đại từ với tất cả chúng sinh,

Nay con chí tâm đảnh lễ.

(T9, 23c15-16, kinh Pháp Hoa)

[6] Đảnh lễ Phật (951b27)

[951b27-a27] Sau phần xưng tán nói trên, hành giả giữ thân tướng nghiêm chỉnh, và bắt đầu đảnh lễ chư Phật. Luôn luôn tâm niệm rằng chư Phật tánh không như đã giải thích. Hành giả cũng không quên tánh không của chính thân và tâm mình. Khấu đầu đảnh lễ chư Phật sáu lần ngày và đêm trong suốt ba tuần lễ, xưng tán như sau:

“Nhất tâm đảnh lễ Bồn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Đa Bảo Phật.

Nhất tâm đảnh lễ ứng thân Thích Ca Mâu Ni Phật trong khắp mười phương.

Nhất tâm đảnh lễ Đông phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Đông Nam phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Nam phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Tây Nam phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Tây phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Tây Bắc phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Bắc phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ Đông Bắc phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ thượng phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ hạ phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ quá khứ Phật.

Nhất tâm đảnh lễ hiện tại Phật.

Nhất tâm đảnh lễ vị lai Phật.

Vô lượng chư Phật, vô lượng chư Bồ tát như Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Dược Sư Bồ Tát, Quán Thế Âm Bồ Tát..., chư Thanh Văn, hộ pháp, thiên long, thiên chúng khắp mười phương xuất hiện trong kinh Pháp Hoa

[7] Sám hối sáu căn (952a28)

[952a28- 953b29] [1] Sám hối những lỗi lầm của sáu căn 六根懺悔. Phần nầy nói chi tiết về những lỗi lầm của sáu căn: mắt, tai, mủi, lưỡi, thân, và ý. Trước hết là phần giải thích đối với sự quan trọng của pháp quán về tánh Không. [Trí Giả] nói rằng: Sau khi hành giả đã hoàn tất phần đảnh lễ chư Phật, hành giả cung kính dâng hương, rải hoa, và quán tam bảo. Nếu hành giả giác được tánh Không, Phổ Hiền Bồ Tát sẽ xuất hiện trên voi trắng sáu ngà với quyến thuộc bao quanh. Hành giả nên vì chúng sinh mà nhất tâm sám hối. Hãy biết sinh tâm hổ thẹn sâu xa với những lỗi lầm đã gây tạo từ vô lượng kiếp. Hãy vứt bỏ tâm ái dục là tâm nuôi dưỡng những hạt mầm bất thiện từ sáu căn. Một người thấy được tánh Không có thể xa lìa ô nhiễm... Sau đó mỗi căn được phân tích.

Trước hết, hành giả sám hối những sai lạc của nhãn căn. Hành giả nên hết lòng ăn năn, biết rằng qua mắt, hành giả đã

kinh nghiệm nhiều hình tướng khác nhau của phiền não và vướng mắc. Qua mắt, hành giả có thể trở thành nô lệ của cõi sắc tưóng. Hành giả phải nên tụng đọc kinh điển Đại thừa, lễ bái ngài Phổ Hiền và tất cả chư Phật, dâng hương và rải hoa, thú nhận không che đậy những tội lỗi gây tạo qua nhãn căn. Tất cả chư Phật, chư Bồ tát với tuệ nhãn và pháp thủy, nguyện tẩy sạch những nghiệp chướng từ tội lỗi nầy, nhãn căn của hành giả dần dần được thanh tịnh. Sau khi sám hối, hành giả cung kính lễ bái tam bảo... như đã giải thích trong phẩm “Quán Phổ Hiền Bồ Tát”.

Phương pháp nầy được lập lại, thay đổi tùy theo phần ứng dụng vào căn nào trong sáu căn.

Thứ hai, thỉnh Phật chuyển pháp luân. Cung kính thỉnh cầu vô lượng chư Phật khắp mười phương thường trụ khắp pháp giới chuyển bánh xe pháp khiến chúng sinh giác ngộ bản tâm thanh tịnh. Sau đó hành giả đảnh lễ Như Lai, và tam bảo.

Thứ ba, tùy hỉ công đức. Chí tâm tùy hỉ công đức của chư Phật và chư Bồ tát.

Thứ tư, hồi hướng công đức. Chí tâm hồi hướng công đức tu tập vun trồng các chủng tử thiện. Sau đó đảnh lễ mười phương chư Phật.

Thứ năm, phát nguyện độ thoát chúng sinh. Chí tâm phát Bồ tát nguyện. Nguyện rằng giờ phút lâm chung, tinh thần trong sáng với nguyện lực đầy đủ, sẽ được tái sinh nơi cõi Cực Lạc, được phủ phục trước Đức Phật A Di Đà, được tu tập mười địa của chư Bồ tát, và được thường lạc.

[8] Đi nhiễu quanh (953b29)

[953b29-c15] Sau những nghi thức thông thường như đảnh lễ..., hành giả nhiễu quanh bàn thờ Phật, xưng tán:

Nhất tâm đảnh lễ thập phương Phật.

Nhất tâm đảnh lễ thập phương Pháp.

Nhất tâm đảnh lễ thập phương Tăng.

Nhất đảnh lễ Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát ma ha tát.

Nhất tâm đảnh lễ Di Lặc Bồ Tát ma ha tát.

Nhất tâm đảnh lễ Dược Sư Bồ Tát ma ha tát.

Nhất tâm đảnh lễ Phổ Hiền Bồ Tát ma ha tát.

Nhất tâm đảnh lễ Quán Thế Âm Bồ Tát ma ha tát.

v.v...

Hành giả tiếp tục đi nhiễu quanh trong khi miệng tụng đọc kinh Pháp Hoa, hoặc 3, 7, 21, 49, hoặc 100 lần. Sau đó trở lại chỗ ngồi, xưng tán tam bảo.

[9] Phương pháp tụng đọc kinh Pháp Hoa (963c16)

[963c16-954a8] Tụng đọc kinh Pháp Hoa có lối tụng “hoàn toàn”, và lối tụng “không hoàn toàn”. Lối tụng hoàn toàn là tụng toàn bộ kinh, lối tụng không hoàn toàn là chỉ tụng phẩm “An Lạc Hạnh”. Tụng nhanh, tụng chậm hoặc tụng bao nhiêu lần tùy ý. Nếu tụng nhiều lần thì có thể không tụng một vài phẩm nào đó, nhưng không nên cùng lúc tụng các kinh khác [vì có thể không nắm được yếu chỉ một bộ kinh].

Cung cách của người tụng kinh:

Nên đọc và phát âm từng câu rõ ràng, chẳng chậm, chẳng vội vàng. Chú ý từng đoạn kinh, và không lạc đoạn kinh. Không thể phạm lỗi trong khi tụng đọc. Sau đó, tịnh tâm và cố gắng thâm hiểu tự tánh của âm thanh như tiếng vang trong sa mạc. Mặc dù không thể nắm giữ được âm thanh, nhưng tịnh tâm thì có thể chiếu soi ý nghĩa của từng dòng, và từ ngữ chính nó cũng tự nói lên [ý kinh]. Thấy cho được pháp âm nầy đang trải rộng khắp pháp giới, cùng lúc cúng dường tam bảo, làm pháp thí cho chúng sinh khắp các cõi nước, khiến tất cả chúng sinh vào được cảnh giới nhất thừa.

[10] Tọa thiền và quán chiếu chánh diện [của chân lý] (954a9)

[954a9-b28] Sau khi đi nhiễu quanh bàn thờ Phật và tụng đọc, hành giả trở lại chỗ ngồi của mình và nhất tâm quán chiếu thực tướng của chân như trong vạn pháp. Nội dung của pháp quán như sau:

Hành giả để tâm vào tất cả nhân duyên nhưng biết rõ rằng bất khả đắc. Tâm không chủ tể, ví như một cơn mơ hoặc như ảo hóa, tịch tịnh như hư không, bất phân biệt. Vào lúc nầy, hành giả không thấy được tâm sinh tử, thì sao lại mong đợi thấy được tâm niết bàn?. Khi hành giả không nắm giữ những đối tượng bị phân biệt, hoặc những ý niệm của một chủ tể phân biệt, thì hành giả không lấy cũng không bỏ, không nhờ cậy mà cũng không vâng phục. Tâm hành không vì đâu sinh khởi. [Bản] tâm tịch tịnh như bao giờ, mà cũng không hề trụ trong tịch tịnh nầy. Vượt trên chữ và lời, tức bất khả thuyết.

Sám hối như vậy gọi là “đại sám hối”, diệt được tâm phân biệt. Hành giả nên một lòng thực hành sám pháp trong 21 ngày như nói trên.

[V] Tu tập chánh giác (954b29)

[954b29-955c5] Trong phần nầy Thiên Thai Trí Giả nhắc lại phần giáo lý bên cạnh phần thực hành, và nói thêm rằng người có căn tánh khác nhau sẽ chứng nghiệm kết quả khác nhau. Những người “hạ căn” sẽ được “sự minh bạch về nền tảng giới luật”, tức là có được khả năng giữ giới. Những người “trung căn” sẽ được “sự minh bạch về nền tảng tam muội”, với những sự chứng đắc khác nhau trong định lực kiên cường. Những người “thượng căn” sẽ được “sự minh bạch về nền tảng trí tuệ”, với những thứ lớp chứng đắc khác nhau. Hành giả nên cố gắng hoàn thành mười pháp nầy trong ba tuần lễ. Trí Giả kết luận:

“Phải nên biết rằng lấy 21 ngày như một khoảng thời gian tu tập nhất định, sáu thời mỗi ngày như đã nói trên, có mục đích hướng dẩn các vị Bồ tát sơ phát tâm. Một người chưa có khả năng nhập tam muội thì khởi đầu dùng các pháp hữu tướng để điều phục tâm, giảm thiểu những trọng tội làm chướng ngại đường đạo. Trải qua thời gian thực hành sám pháp nầy, thân tâm hành giả sẽ được thanh tịnh và biết được pháp vị. Nếu hành giả quyết tâm tu tập để nhập sâu vào được tam muội thì hành giả phải vượt qua những pháp thực hành trước, và dến thẳng trạng thái an lạc. Hành giả lập tức được thiền vị, và nhận rõ tánh không của vạn sự vạn vật. Hành giả sẽ không khởi tâm chướng ngại từ trong hoặc ngoài; cảm thấy tâm đại bi mở rộng, thương xót chúng sinh. Khi tâm hành giả có thể luôn luôn ở trong trạng thái nầy, không một phút giây nào gián đoạn thì đây gọi là phát huy và duy trì tam muội.

Phần Ba: Tịnh Độ Thập Nghi Luận

Phần Ba

TỊNH ĐỘ THẬP NGHI LUẬN

(Thiên Thai Trí Giả)

Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm biên tập

700 Câu Kệ Tụng

I

Vấn

Đại bi làm đạo nghiệp

Hằng sa Phật xưa nay

Hoa tâm Bồ tát trổ

Hẳn sinh ba cõi nầy.

Ngại chi đời ác trược

Ba đường dữ vào ra

Nay cầu sinh cõi tịnh

Sao gọi rằng lợi tha ?

Đáp

Này đại phu nên biết

Bồ tát ví mầm xanh

Tạm nói rằng hai tướng

Kết quả chứng vô sanh

Lại có hàng Bồ tát

Cánh khép ươm tà hoa

Vô sinh chưa chứng đươc

Thường kề cận Phật Đà

Bậc chứng vô sinh nhẫn

Nếu lìa bỏ chúng sinh

Cầu đất lành chim đậu

Lời trách chẳng vô tình.

Ví như hàng Bồ tát

Sơ phát tâm Bồ đề

Đại Trí Độ thường nói

Phàm phu nghiệp nặng nề.

Khá biết bởi vì sao?

Ác nghiệp chốn trần lao

Lẫy lừng và cùng khắp

Non thẳm mấy tầng cao

Nhẫn lực chưa thành tựu

Cho dù với đại bi

Như chim non cánh mỏng

Trời rộng dễ gì bay

Tự pháp ắt sinh tâm

Vô minh tùy cảnh chuyển

Danh sắc khéo buộc ràng

Biết đâu là giả huyễn

Tự cứu cũng chẳng xong

Cảnh xấu ác đầy dẫy

Chánh nhân đà khó gặp

Phật đạo dễ gì thấy

Trì giới và bố thí

Do nhân gieo đời xưa

Thọ sinh hàng quyền quý

Tham đắm mấy cho vừa

Ví gặp thiện tri thức

Chánh lý nghịch tà tâm

Nghĩa sâu trái lòng cạn

Tịnh hạnh ngược tham sân

Thân sinh thì thân diệt

Tam đồ lại thọ thân

Trải hằng vô lượng kiếp

Sinh làm kẻ cô bần

Chuyển xoay đà mấy thuở

Luân lạc một tâm nầy

Xưa nay nào có khác

Nan-hành-đạo vậy thay.

Thành Xá Ly ngày xưa

Lời kinh Duy Ma Cật

{Chẳng tự cứu lấy mình

Há cứu người mà được ?}

Đại Trí Độ lại nói

Ví có hai người kia

Người thân bị nước cuốn

Muốn cứu dưới dòng gieo

Biết đâu là đáy vực

Biết đâu sức cuồng lưu

Cứu nhau đà chẳng được

Thác lũ cánh bèo trôi

Còn lại một người trí

Thả bè xuôi dòng xanh

Cứu lấy người chẳng khó

Ví Bồ tát vô sanh

Lại ví như trẻ thơ

Chớ rời xa bóng mẹ

Lại ví như chim non

Nhảy chuyền trên nhánh lá

Phàm phu cũng chẳng khác

Tâm niệm A Di Đà

Đến khi thanh tịnh nghiệp

Chứng được quả vô sinh

Bấy giờ nương Pháp nhẫn

Dong thuyền giữa biển khơi

Mặc tình muôn lớp sóng

Mặc thế sự đổi dời

Bậc bi tâm hành giả

Muốn vào biển trầm luân

Nên cầu sinh đất tịnh

Dị-hành-đạo gọi chung.

II

Vấn

Thể vạn pháp vốn Không

Xưa nay thường vắng lặng

Bồ tát bỏ Sa Bà

Lại cầu nơi Cực Lạc

Như kinh thường nói rằng

Nay muốn cầu tịnh độ

Trước phải tịnh tâm mình

Tâm tịnh tức độ tịnh

Như lời kinh mà suy

Ngôn hạnh chẳng đồng nhất

Bỏ đây cầu nơi kia

Lý nào là lý Phật ?

Đáp

Phân hai nghĩa rõ ràng

Tổng-đáp và Biệt-đáp

Bỏ đây cầu nơi kia

Cho rằng chẳng bình đẳng

Lại như ông, chấp đây

Bỏ cầu sinh tịnh giới

Há chẳng lại là người

Bỏ kia cầu đây thôi

Nếu nói chẳng đây, kia

Nầy đại phu phải biết

Ông lại chính là người

Mắc phải lỗi đoạn diệt.

Dòng Kim Cang Bát Nhã

Phật thuyết trên đài hoa

{Tu Bồ Đề nên rõ

Tướng vạn pháp một thừa

Chớ nên nói lời rằng

Người phát tâm vô thượng

Nơi đó, chính là người

Đoạn diệt tất cả tướng

Khá biết bởi vì sao?

Người phát tâm vô thượng

Tánh, Tướng chẳng rời nhau

Há nói tướng đoạn diệt.}

Lại như phần biệt-đáp

Nói đến lý vô sinh

Cùng như về tánh tịnh

Tôi vì ông minh bạch

Vô sinh tức bất sinh

Bất sinh thì bất diệt

Do giả hợp tựu thành

Chính vì không tự tánh

Chẳng từ đâu mà lại

Nên gọi là bất sinh

Đại phu- ông phải biết

Sóng vỡ, một dòng xanh.

Sao gọi là bất diệt ?

Bởi chẳng đi về đâu

Đại phu- ông phải biết

Bàng bạc mây trên đầu.

Vô sinh hoặc vô diệt

Vẫn không ngoài các pháp

Đó chính thực chân như

Chân như trong vạn pháp.

Chẳng cầu sinh tịnh độ

Hoặc chẳng muốn Di Đà

Vô sinh nào nghĩa ấy

Chấp một- chẳng lìa xa.

Xưa kia Ngài Long Thọ

Dùng Trung Quán hiển khai

Lời xưa đâu đấy tỏ

Sấp, ngữa một bàn tay.

{Các pháp nhân duyên sinh

Ta nói chính là Không

Đó gọi là giả danh

Cũng là nghĩa Trung Đạo}

Các pháp chẳng tự sinh

Chẳng nơi khác mà sinh

Chẳng cộng, chẳng vô nhân

Nên gọi là vô sinh.}

Kinh Duy Ma lại nói:

{Quốc độ và hữu tình

Biết tánh Không các cõi

Thường tu- dạy quần sinh}.

Ví người xây cung thất

Muốn trụ giữa hư không

Chẳng chống trời, dựa đất

Tất không thể nên công .

Thực tướng của các pháp

Tùy căn tánh chúng sanh

Chư Phật dùng Nhị Đế

Không hoại diệt giả hình.

Vậy mới hay kẻ trí

Tịnh độ cầu vãng sinh

Biết Không vốn thể tánh

Đó thực chân vô sinh.

Tâm tịnh cõi Phật tịnh

Mới chính thực nghĩa nầy

Kẻ ngu si vọng chấp

Ngàn dặm dấu bèo, mây.

Nghe sinh, liền chấp sinh

Nghe vô sinh, lại chấp

Vô sinh là chẳng sinh

Không chỗ nơi hội nhập.

Tâm mê nào thấy được

Sinh chính thực vô sinh

Cả hai nào ngăn ngại

Khác chi bóng theo hình

Trí khởi sinh tranh chấp

Tâm ưa thích thị phi

Khinh người cầu Cực Lạc

Bởi chấp đến, chấp đi.

Kẻ tội nhân báng Pháp

Đã chính thực mê lầm

Hàng tà kiến ngoại đạo

Cách Phật đến muôn trùng.

III

Vấn

Pháp tánh cùng công đức

Cõi Phật khắp mười phương

Bình đẳng nào sai khác

Sao chỉ cầu một đường ?

Đáp

Đúng như lời ông nói

Mười phương Phật đủ đầy

Kẻ độn căn, thiểu trí

Cần buộc tâm cõi nầy.

Muốn tựu thành tam muội

Tâm niệm một hồng danh

Tâm chuyên vào một cảnh

Nhất-tướng tam-muội thành.

Ngài Phổ Quang Bồ tát

‘Tùy Nguyện Vãng Sanh Kinh’

Dưới đài sen tán thán

Đảnh lễ bạch lời rằng :

{Nơi nào chẳng tịnh độ

Đâu chỉ riêng Tây phương ?

Mười phương cõi nước Phật

Một màu hoa thanh lương

Bởi do nhân duyên gì

Thế Tôn riêng khen ngợi

Cõi nước A Di Đà

Khuyên sinh về nước ấy ?}

{Nầy Phổ Quang Bồ tát

Chúng sinh cõi Diêm Phù

Tâm tánh thường mê loạn

Vời vợi dạ du du.

Nếu tưởng nhiều quốc độ

Nếu niệm nhiều Phật danh

Tâm kia không kiên cố

Tam muội khó tựu thành.

Công đức của chư Phật

Đồng pháp tánh như nhau

Cầu công đức một Phật

Ngàn công đức gồm thâu .

Nay nhất tâm xưng tán

Phật danh A Di Đà

Không khác đà xưng tán

Chư Phật khắp hằng sa .

Sinh về cõi tịnh độ

A Di Đà phương Tây

Tức sinh về tất cả

Cõi tịnh mười phương nầy .}

Thân tất cả chư Phật

Cũng chính một Phật thân

Kinh Hoa Nghiêm từng nói

Định, huệ, lực cũng đồng.

Ví vành trăng tròn sáng

In bóng khắp sông hồ

Như bậc vô ngại trí

Ứng hiện diệu thần cơ

Người tuệ căn nên biết

Thân Phật không có hai

{Tâm niệm một danh Phật

Tức mười phương Như Lai.}

IV

Vấn

Chúng sanh tâm trược loạn

Tam muội khó tựu thành

Mười phương đồng có Phật

Chẳng tùy nguyện vãng sinh ?

Đáp

Trí phàm, tâm thô cạn

Chẳng nên tự lọc lừa

Vâng phục lời Phật dạy

Y pháp tự ngàn xưa

Châu sa vương lòng giấy

Lá bối thơm lời kinh

Dòng hoa từ kim khẩu

{Cực Lạc cầu vãng sinh.}

A Di Đà tự thuyết

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh

Hoa Nghiêm, Vô Lượng Thọ

{Cực Lạc cầu vãng sinh.}

Hằng sa chư Phật, Tổ

Tịnh Độ một cõi nầy

Bốn mươi tám thệ nguyện

Ánh sáng nhuộm hồng mây.

Tám vạn bốn ngàn tướng

Tướng tướng phóng quang minh

Tỏa ngời muôn pháp giới

Cảm ứng tự nhiên thành.

Phật mười phương cõi nước

Hiện tướng lưỡi rộng dài

Chứng minh lời tự thuyết

Cực Lạc một trời Tây

A Di Đà Tôn Phật

Hy hữu đại nhân duyên

Diêm Phù Đề cõi ấy

Tạng kinh báu lưu truyền

Rằng: {Trong thời mạt tận

Ngọc điệp khép tờ hoa

Một trăm năm còn lại

Dòng kinh A Di Đà}.

V

Vấn

Phước đức cõi người mỏng

Phiền não chướng bủa vây

Kho chứa muôn ác nghiệp

Chưa vơi lại đổ đầy.

Nước Cực Lạc trang nghiêm

Vượt ra ngoài ba cõi

Phàm tâm tâm dấy động

Tạp niệm niệm bồi hồi

Nhân gieo toàn hạt dữ

Trí cạn trăng lồng mây

Nay vọng sinh đất tịnh

Điệp sứ khôn hồi quy.

Đáp

Khéo biết có hai duyên

Tự lực và tha lực

Hàng phàm phu kém phước

Chẳng thể tự vãng sinh.

Anh Lạc Kinh từng nói

Trồng gốc hạnh Bồ Đề

Vun bồi bằng tín, giới

Bồ tát pháp chẳng lìa

Trải qua ba số kiếp

Trụ vị sơ-phát-tâm

Thập tín, ba la mật

Vô lượng hạnh khó làm.

Theo sau mười ngàn kiếp

Trụ chánh tâm quang minh

Vào được chủng-tánh-vị

Vẫn chưa thể vãng sinh.

Nếu như có hành giả

Vì người phát tâm tu

Niệm Phật Ba La Mật

Cảm ứng chẳng rời nhau.

“Thập Trụ Tỳ Bà Sa”

Há đã chẳng từng nói:

Nan Hành và Dị Hành

Đường kia chia hai lối.

Chúng sinh đời ngũ trược

Vô lượng kiếp đến, đi

Cầu A-bệ-bạt-trí

Thực khó được vậy thay!

Phước chung thì nghiệp chung

Ngoài tâm cầu Phật, Tổ

Trong mê ngóng Thánh, Hiền

Làm loạn Bồ tát pháp.

Hội ngộ kẻ tà tâm

Cận kề người thiểu trí

Chút thắng đức giữ gìn

Dần dà bị thiêu hủy.

Đơm hoa và trổ quả

Do xưa gieo nhân lành

Đắm chìm trong phước báu

Dễ lạc mất Phạm hạnh.

Tu pháp môn tự lợi

Lạc vào hàng Thanh Văn

Tâm đại từ khép kín

Vì mình hơn vì người.

Xa xa đường vạn dặm

Cách cách mấy trùng quan

Chân buông lòng gió bụi

Bằng bặt dấu quê nhà !.

Thuyền xuôi theo nước xuôi

Hải lý vạn trùng dương

Ví như nương Phật lực

Bốn bể gió đưa chân

Lại như nương luân bảo

Xe vàng của Thánh Vương

Du hành khắp thiên hạ

Trời Tây mấy dặm trường.

Cũng có kẻ luận bàn

Hữu lậu tánh phàm nhân

Không thể sinh Phật độ

Không thể thấy Phật thân

Đại phu, ông nên biết

Là vô lậu thiện căn

Niệm Phật Ba La Mật

Công đức khó suy lường

Phàm nhân dù hữu lậu

Nhất tâm cầu Tây Phương

Hàng phục được phiền não

Thấy thô tướng Phật thân

Như với hàng Bồ tát

Nhất tâm cầu vãng sinh

Thấy Phật thân vi diệu

Điều ấy chẳng còn ngờ .

Tất cả các cõi Phật

Theo lời Hoa Nghiêm Kinh

Đều bình đẳng không khác

Phân biệt tự tâm sinh.

VI

Vấn

Phàm nhân sinh tịnh giới

Hận sân thường phát khởi

Phàm tánh chẳng rời thân

Sao gọi vượt ba cõi ?

Đáp

Phàm nhân sinh đất tịnh

Hội đủ năm nhân duyên

Phiền não chẳng phát sinh

Trụ vị bất thối chuyển.

Vì bổn nguyện Đại Bi

Tôn Phật luôn nhiếp trì

Hào quang như nhật nguyệt

Tăng trưởng Bồ đề trí.

Rừng xanh cây nói pháp

Suối mát thơm lời kinh

Gió theo mây phù lãng

Chim hót tiếng hồn nhiên

Âm thanh làm Phật sự

Sắc tướng há vô tình

Ngay giữa lòng vạn vật

Pháp tánh hiện nguyên hình

Thượng trí và thượng thiện

Đại Bồ tát ứng thân

Thần giao sinh quyến thuộc

Tuyệt tham độc, mê lầm.

Thọ mệnh đến nghìn muôn

Đối duyên rõ cội nguồn

Ngoài không, thời, lập hạnh

Tiếng rống động càn khôn.

VII

Vấn

Bậc Nhất Sanh Bổ Xứ

Ngự Đâu Suất thiên cung

Giáng thế thành Phật đạo

Long Hoa hội tương phùng

Chí tâm tu thập thiện

Cầu Đâu Suất sinh thân

Theo chân Ngài giáng hạ

Chứng thánh vị tại trần.

Đáp

Công đức của chư Phật

Đồng pháp tánh không hai

Như đoạn trên đã nói

Cõi tịnh mười phương nầy

Phương tiện thì có khác

Bởi cảm ứng song đôi

Nếu dụng công phân biệt

Phải hiểu chữ tùy thời

Đâu Suất là đất Phật

Kinh Di Lạc Thượng Sinh

{Muốn thọ sinh nội viện

Chánh định tam muội thành.}

Lại tụ nơi Dục Giới

Quần tiên hội không xa

Có con Trời phóng dật

Có thiên nữ vào, ra.

Thích Ca Mâu Ni Phật

Thuyết “Cửu Phẩm Giáo Môn”

Từng ân cần khuyến nhủ

Cầu Cực Lạc Tây phương.

Lại nói về thánh vị

Há gặp Phật tất thành ?

Đại phu, ông phải biết

Tự lực, đạo nan hành.

Ví như cầu Cực Lạc

Chứng được quả vô-sinh

Bỏ sinh từ vô thủy

Biết sinh diệt nhân duyên.

Xưa ba vị Bồ tát

Cùng nguyện thọ sinh thân

Về cung trời Đâu Suất

Nội viện kiến Phật ân

Lại ước hẹn cùng nhau

Nếu thọ thân Đâu Suất

Đảnh lễ bậc đại từ

Lập tức Diêm Phù hiện

Người quy thiên thứ nhất

Sư Tử Giác là tên

Lạc vào cung thần nữ

Đằng đẳng nhạn trông tin

Khi Thế Thân thị tịch

Ngài Vô Trước ân cần

Đâu Cung nếu thấy Phật

Chớ quên lòng hẹn lòng.

Ba năm qua biền biệt

Dõi mây chiều ngóng trông

Ngài Thế Thân trở lại

Rừng thiền gặp cố nhân

Kể rằng: Cung Đâu Suất

Đảnh lễ báo Phật ân

Dưới đài hoa nghe pháp

Cung kính nhiễu ba vòng.

Nhớ Diêm Phù đất cũ

Hẹn cùng ai năm xưa

Tức thì quay trở bước

Ba lần lá thay mùa.

Cũng bởi một ngày đêm

Sánh bốn trăm năm vậy

Không gian và thời gian

Tự tâm mà ứng hiện

VIII

Vấn

Ác nghiệp tự vô thủy

Do khó gặp thiện nhân

Nhân kia trổ quả ấy

Như lá rụng rừng tùng

Dạy rằng : Hơi thở cuối

Được mười niệm chí tâm

Vượt kiết sử ba cõi

Dường nghi lý chẳng thông ?

Đáp

Nghiệp chủng của chúng sinh

Hoặc ít, nhiều, lành, dữ

Tự vô thủy đến nay

Mấy ai người rõ biết

Tín giả lúc lâm chung

Nếu gặp thiện tri thức

Thành tựu mười thiện niệm

Tức đã sẳn thiện nghiệp.

Nếu chẳng là thiện duyên

Dễ chi gặp người hiền

Kể gì đến thành tựu

Mười lời nguyện vãng sinh

Cớ sao lại cho rằng

Ác nghiệp chốn trầm luân

Nặng hơn mười thiện nguyện

Nên chẳng thể vãng sinh ?

Nếu như luận khinh, trọng

Hoặc công phu hành trì

Hoặc thời gian dài, ngắn

Chẳng đơn thuần vậy thay.

Lược nói ba nguyên lý

Đối với kẻ sơ tâm

Tâm, Duyên, và Quyết Định

Xanh lá chốn rừng tùng.

Từ tâm sinh ác nghiệp

Từ tâm hiện pháp đăng

Bềnh bồng khuôn lãng nguyệt

Thiện ác há hai tâm ?

Ví một gian thạch thất

Đóng kín cửa nhiều năm

Mở ra lìa bóng tối

Đối diện mặt trời hồng.

Gió yên thì sóng lặng

Tâm duyên cảnh giới sinh

Bồ Đề Tâm phát khởi

Công đức diệu âm thinh

Như người trúng tên độc

Thần dược cứu được thân

Ác nghiệp vô số kiếp

Chánh niệm cứu được tâm

Ly tâm lìa thể tánh

Hậu niệm cách chân như

Một tâm kia bất loạn

Nhất niệm A Di Đà

Ví vòng dây thô cứng

Dùng tay dứt chẳng rời

Vung Thái A thần kiếm

Ánh thép đoạn đôi nơi

Ví củi khô gom góp

Nhiều năm chất thành gò

Dùng lửa kia mà đốt

Chẳng mấy chốc thành tro.

Ví như người tinh tấn

Tu tập mười nghiệp lành

Lại khởi sinh tà kiến

Thối đọa ngục A Tỳ

Nghiệp ác từ hư vọng

Là bóng dáng của tâm

Vẫn tựu thành lửa dữ

Thiêu hủy rừng công đức

Huống chi danh hiệu Phật

Là diệu pháp, diệu âm

Dấu son hồng nét mực

Là dấu ấn Phật tâm.

Lại như kinh thường nói

Lục tự A Di Đà

Nếu chí tâm trì niệm

Nghiệp dữ phiến mây qua .

Phải biết bởi vì đâu

Tám mươi ức ác nghiệp

Biển rộng hóa cồn dâu

Từ nhất tâm, nhất niệm.

Lại xin nhắc lời rằng

Các học giả xưa nay

Hiểu lầm mười lời nguyện

Thuộc về biệt-thời-ý

Mở lại trang Nhiếp Luận

‘Nếu chỉ có biệt thời

Thì thuần là ý Nguyện

Không có Hạnh sánh đôi .’

‘Lâm chung liền vãng sinh

Nếu như nguyện Cực Lạc

Khi nghe Vô Cấu Phật

Chứng quả Vô Thượng Giác ‘

Đó là Tạp-Tập-Luận

Chỉ nói biệt-thời-nhân

Nên khéo mà suy đoán

Chớ vội mà phải lầm.

Thành tựu mười lời nguyện

Cũng bởi từ duyên lành

Hội ngộ thiện tri thức

Tin, hiểu, chí tâm hành

Nếu chỉ do túc nhân

Thì đã là thiếu sót

Hạt vùi giữa tuyết băng

Há dễ đơm hoa được.

IX

Vấn

Rằng cõi nước Cực Lạc

Cách xa mười muôn ức

Ngó biển lại ngó trời

Biết đâu là nước Phật

Thấy trong “Luận Vãng Sinh”

Nói rằng : ‘Kẻ tật nguyền

Nhị Thừa và người nữ

Không có nơi đất tịnh.’

Như lời ấy mà suy

Đã thấy chỗ cách phân

Kẻ thiếu căn, yếu đuối

Hàng Duyên Giác, Thanh Văn

Đáp

Mười muôn ức cõi nước

Dùng nhục nhãn mà nhìn

Người phàm tâm ô trược

Cõi Phật bóng mây xanh.

Thiện nghiệp đã thành tựu

An định trong chánh tâm

Tâm đó là tâm tịnh

Quy hướng liền vãng sinh

{Cõi nước A Di Đà

Cách đây chẳng phải xa}

Kinh Quán Vô Lượng Thọ

Muôn sắc một tờ hoa .

Ví như người trong mộng

Thân tuy ở tại sàng

Thấy đến đi các cõi

Bích hải tiếp thanh sơn.

Lại nói không người nữ

Không có kẻ thiếu căn

Nghĩa kinh nên tường tận

Thánh ý chớ xem thường

Xưa bà Vi Đề Hy

Cùng năm trăm thị tỳ

Cực Lạc sẽ vãng sinh

Chính lời Phật thọ ký .

Lại nói bậc Nhị Thừa

Pháp Tạng đại tỳ khiêu

Bốn mươi tám thệ nguyện

Chưa từng bỏ một ai .

Người thọ sinh Cực Lạc

Lìa tâm chấp tướng thân

Thấy thực tướng vạn pháp

Vượt trên quả Thanh Văn.

X

Vấn

Phàm phu sinh cõi người

Ái dục là hạt dữ

Cầu sinh thân cõi tịnh

Lấy gì làm chủng tử ?

Đáp

Muốn cầu sinh Cực Lạc

Thứ nhất, hạnh yễm ly

Thứ hai là hân nguyện

Làm chủng tử hồi quy

Thọ sinh trong cùng khổ

Quanh quẩn nẻo luân hồi

Cưu mang thân tật bệnh

Yếu ớt lại tanh hôi

Kinh Đại Niết Bàn nói

Ái thân chỉ kẻ ngu

Duy có loài La Sát

Chẳng thấy cảnh ngục tù

Nếu thực là người trí

Cớ chi mê đắm thân

Thân nam hoặc thân nữ

Khối máu thịt, dãi đàm.

Khi sinh khởi lòng chấp

Tức hoại nghĩa chân thân

Dùng thân như phương tiện

Đoạt pháp Phật tại trần

Cũng nên hằng quán chiếu

Bất tịnh pháp, bảy nhà

Thân kết từ ái nhiễm

Tinh huyết của mẹ cha

Thai bào cung bất tịnh

Tăm tối và tanh hôi

Lớn dần trong máu huyết

Tràn chảy lúc ra đời.

Không lớp da che đậy

Phèo phổi ai dám thương

Lúc sống mà đã vậy

Khi chết lại sình ương.

Thêm quán người mới chết

Da phấn đổi xanh bầm

Thân cương to nức nẻ

Nước hôi thúi rỉ thầm.

Vòi tửa bò lúc nhúc

Chẳng lâu còn gân, xương

Lửa thiêu xương ro rút

Trải nắng sớm mưa chiều .

Thứ hai là hân nguyện

Tâm thương tưởng chúng sinh

Chứng Vô Sinh Pháp Nhẫn

Vào ra cõi hữu tình.

Vãng Sinh Luận từng thuyết

Bồ Đề chân phát tâm

Tức tâm cầu làm Phật

Tức tâm độ chúng sinh

Ba pháp chướng Bồ Đề

Thứ nhất, tâm chấp ngã

Cầu an vui riêng mình

Người cầu đạo phải biết .

Khá nên dùng trí huệ

Xa lìa tâm chấp thân

Ta, Người, chung tánh thể

Chia thân tức cách lòng.

Thứ hai, dùng bi nguyện

Tiếp độ kẻ mê tân

Thứ ba, dùng phương tiện

Mang đạo pháp đến gần.

Lìa được ba chướng pháp

Ba thuận pháp đồng thời

Thanh tịnh tâm vô nhiễm

Ngã, Pháp chẳng trong ngoài .

An tâm là thí pháp

Thường lạc, Đại Niết Bàn

Cầu sinh về Tịnh Độ

Tùy thuận hạnh Bồ Đề.

Lại quán chân tướng Phật

Rõ biết chân pháp thân

Tánh tướng đâu sai khác

Định, Huệ, Lực chung đồng.

Cõi nước tịnh trang nghiêm

Hoa thơm làm thất bảo

Suối mát đẫm trăng thiêng

Chánh báo và y báo.