Số 2 (1973)

1. Về Nguồn

TƯ TƯỞNG

VIỆN ĐẠI HỌC VẠN HẠNH CHÚTRƯƠNG

NĂM THỨ VI, SỐ 2 THÁNG 4NĂM 1973

Chủ Nhiệm : T.T. THÍCH MINH CHÂU

Tông Thư Kỷ : G.S ĐOÀN VIẾT HOẠT

BAN BIÊN TẬP :

Ngành Phật Học : T.T. THÍCH QUẢNG ĐỘ, Đ.Đ. TUỆ SỸ,

Đ.Đ. CHƠN HẠNH.

Ngành Văn Học : T.T. THÍCH THUYỀN ẤN, G.S. NGUYỄN ĐĂNG THỤC, G.S. LÊ KIM NGÂN.

Ngành Khoa Học – Xã Hội: Đ.Đ. THÍCH GIÁC ĐỨC, G.S. BÙI TƯỞNG HUÂN.

Ngành Giáo Dục : Đ.Đ. THÍCH NGUYÊN HỒNG.

Tòa soạn và Trị sự: 222 Trương Minh Giảng Sg 3, Đ.T. 25.946

• Nguyệt san xuất bản do Nghị định số: 251/BTT/HCBC ngày 20-4-1970.

• Chi phiếu, Bưu phiếu xin gửi T.T. THÍCH MINH CHÂU (Chủ Nhiệm)

• Thư từ, bản thảo, xin gửi ông ĐOÀN VIẾT HOẠT (Tổng Thư Ký)

• Giao dịch trực tiếp, ông NGUYỄN HIỀN (Thư ký Tòa soạn.) Văn phòng Tòa Viện Trưởng

SỐ ĐẶC BIỆT :

HÙNG VƯƠNG VÀ

Ý THỨC VỀ NGUỒN

Nguyệt san TƯ TƯƠNG do Viện Đại học Vạn Hạnh chủ trương, phát hành 10 số một năm, kể từ đầu tháng 3 mỗi năm.

TƯ TƯỞNG nhằm giới thiệu các công trình nghiên cứu và sáng tạo của các Học giả, các nhà Nghiên cứu và Giáo sư tại Đại học Vạn Hạnh cũng như các Đại học khác. Ý kiến do các tác giả phát biểu không nhất thiết phản ảnh quan điểm chính thức của Viện Đại học Vạn Hạnh.

VỀ NGUỒN

VỀ nguồn là chủ đề của kỳ đặc san Tư Tưởng này đểkỷ niệm Tổ Hùng Vương. Bài học của người Anh hùng áo vải đất Lam sơn dạy con cháu với lời lẽ thống thiết chân thành là :

« Vật gốc từ Trời, người gốc từ Tổ, ví như cây với nước ắt phải có gốc, có nguồn... Gốc mạnh thì ngọn lá tốt, nguồn sâu thì dòng nước dài.»

( Lam sơn thực lục )

Nước cónguồn thì nước mới trong, người có về nguồn thì người mới sáng tạo, dân tộc có về nguồn thì dân tộc mời không vong bản.

Bởi thếnên kỳ này, Tư Tưởng có những bài nghiên cứu về cổ sử Việt nam, trong đó nói về kết quả của khảo cổ học cho tới hiện thời về Đông Nam Á để xem nguồn gốc Tổ Tiên đã từ đâu xuất hiện và đã tiến hóa như thế nào về tín ngưỡng tư tưởng, về chế độ xã hội kinh tế chính trị, về sinh hoạt tri thức và tình cảm, tóm lại là tìm hiểu cái quốc hồn quốc túy Việt nam trước khi thâu hóa ảnh hưởng ngoại lai đã có căn bản gì để tồn tại cho tới ngày nay.

Về nguồn không có nghĩa là thủ cựu, mà về nguồn là để tìm một định hướng cho các chương trình tái thiết Việt nam

một khi có hòa bình thực sự, bởi vì quá khứ của người chét còn đè nặng trên đầu người sống, mà dân tộc Việt nam không phải tờ giãy trắng. Nó đã có lịch sử dân tộc độc lập của nó, từng đã giải quyết cuộc sinh tòn cá nhân và đoàn thề trên bán đảo Đông dương trài qua thời gian hàng ngàn năm. Vậy nên, sự thâu hóa đòi phải thích ứng vào hoàn cảnh địa lý lịch sử thi mới có kết quả thực tè hữu hiêu sinh hoa kết quả. Bởi thế mà ván đề« Hùng Vương», văn đầ a Bổn ngàn năm văn hiến» được đặt ra từ Bấc chi Nam cho gỉởi tri thức với tất cả ủ nghĩa tim Việt hóa văn hóa ngoại lai, sau ngót một trăm năm bị thực dán Táy phương cắt đứt dân tộc khói liên hê với truyền thống Đông phươnq, khiến cho nguồn sinh lực Việt nam cơ hò bị đoạn tuyêt, lởm cho dân tộc mẵt hòn, nửasống nửa chết, sốnq không có tin tưởng vào ngày mai. Vậy nên, về ngùồn là nối lại cái dòng sông liên tục đề phục sinh, nhất lá trong phạm vì sinh hoạt văn hóa giáo dục mà người ta đang tìm cái tò chương trinh đề thích hợp cho thời hậu chiền.

2. Bốn Ngàn Năm Văn Hiến

BỐN NGÀN NĂM

VĂN HIẾN

VẤn đề dân tộc Việt nam có «bốn ngàn năm văn hiến» như các nhà văn hóa hiện nay đã tuyên bố khiến cho trong giớithanh niên tri thức thắc mắc và nghi ngờ, không biết hai chữ «văn hiến »cóý nghĩa gì, và căn cứ vào đâu đê nói với cả một tin tưởng.

Nguyễn Trãi, khi giúp Lê Thái Tổđánh đuổi quân Minh, xây dựng lại nền độc lập, tự trị của nước nhà cũng chỉ tuyên cáo với quốc dân :

« Duy ngã Việt chí quốc,

Thực vi văn hiến chi bang.

Sơn xuyên chi phong vực kỷ thù

Nam Bắc chi phong tục diệc dị.

Việt, Triệu, Đinh, Lý, Trần chi triệu tạo ngã quốc

Dữ Hán, Đường, Tống, Nguyên nhi các đế nhất phương.» (1)

Nghĩa là :

«Thứ xét nước nhà Đại việt.

Vổn thật một nước văn hiến.

Núi sông khu vực đã khác biệt,

Phong tục phương Bắc, phương Nam không giống.

Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần dựng nên nước ta,

Với Hán, Đường, Tống, Nguyên ai nấy làm chúa một phương. »

Đấy là Nguyễn Trãi, muốn cổ võ cho tinh thần quốc gia dân tộc mà cũng chỉ dám kể từ nhà Triệu, tự xưng là Nam Việt vương đóng đô ở Phiên ngung ngày nay là Quảng châu tỉnh Quảng đông vào năm 237 trước T.c. Tỉnh đến ngày nay 1973 thì mới được 1980 năm. Như vậy thì lấy đâu ra 4.000 năm văn hiến ? Nói đến Văn Hiến là ngụ ýcó văn chương bútkỷ và người hiền tài, có công trình xây dựng cho nước, cho dân mà đời sau còn tôn thờ làm Anh hùng Dân tộc. Nói «Bốn ngàn, năm văn hiến » của Việt nam chẳng hóa ra ngoạ ngôn cuồng tin hay sao ? Không phu tử xưa kia nói đến nước Hạ, nước Ân cũng chỉ dám tuyên bố :

«Hạ lễ ngô năng ngôn chi, Kỷ bất túc trưng dã.

Ân lễ ngô năng ngôn chi, Tống bất túc trưng dã.

———

(1) Bình Ngô đại cáo.

Văn hiến bất túc, cố dã ! » (Luận ngữ — Bát dật)

Nghĩa là :

« Chế độ nhà Hạ ta cóthểnói được mà nước Kỷ là dòng dõi nhà Hạ không còn gì đủ chứng lời ta.

« Chế độ nhà Ân ta cóthểnói được mà nước Tống là dòng dõi nhà Ân không còn gì đểchứng thực lời ta. Bởi vì văn thư và người hiền chẳng đủ nên không lấy gì làm chứng cứ được ! »

Xem thế đủ thấy nhà sử gia có lương tâm của một người học giả phải thận trọng điều mình nói, mình viết là nhường nào! Nay nói « Bốn ngàn năm văn hiến » có nghĩa là bốn ngàn năm nước Việt nam đã có văn thư và người hiền, vậy thì lấy gì làm chứng cứ ?

Lại theo quốc sử, vua Trần Nhân Tông khi sai Quốc Tuấn ra chận đánh quân Nguyên có ban cho câu thơ nhắc đến Việt tộc :

« Cối kê cựu sự quận tu kỷ

Hoan Diễn do tồn thập vạn binh,»

Nghĩa là :

« Chuyện cũở kinh đô Cối kê của Việt vương Câu Tiễn, ông nên nhớ.

Châu Hoan, châu Diễn (Thanh hóa, Nghệ an) còn có mười vạn quân. »

Ở đây, Trần Nhân Tông đã nhắc đến dòng dõi nhà Trần ngược dòng lịch sử đến thời oanh liệt và nhục nhã của ông Tổ xa xăm là Việt vương Câu Tiễn, đóng đô ở Cối kê miền Triết

giang bên Tầu. Theo « sử kỷ Tư Mã Thiên » mục « Việt vương Càu Tiễn thế gia », q. 41, ch. 11 :

«Việt vương Câu Tiễn dòng dõi vua Vũ mà là con thứ của vua Hạ hậu Thiếu Khang (2079 tr. T.c.) được phong ở Cối kê để thừa tự họ Vũ. Vẽmình cắt tóc, phácỏ rậm để lập ấp, sau hơn 20 đời đến Ô Doãn Thường. Doãn Thường bấy giờ cùng với vua Ngô Hạp Lư đánh nhau gây thành oán thù lẫn nhau. Doãn Thường mất, con là Câu Tiễn được nôi ngôi làm vua Việt. Năm đầu vua nước Ngô là Hạp Lư nghe tin Doãn Thường đã chếtmới kéo quân sang đánhnước Việt, vua Việt Câu Tiễn dùng mưu đem ba trăm tử tù đến trướccủa doanh vua Ngô, bầy hàng hô lên rồi tự đâm vào cổ chết. Quân vua Ngô ra xem, quân Việt nhân thế đánh tập kích quân Ngô, quân Ngô thua ở Tuy lý, quân Việt bắn trúng vua Ngô Hạp Lư, Hạp Lư bị thương rồi chết, bảo với con là Phù Sai rằng : « Không được quên mối thù đối với nước Việt ! ». Ba năm Câu Tiễn thấy vua Ngô Phù Sai đêm ngày luyện quân sĩ để báo thù nước Việt. Nước Việt muốn đánh Ngô trước khi nước Ngô chưa động binh. Phạm Lãi can vua rằng : — « Không nên. Tôi nghe dạyrằng binh đao là đồ dữ, đánh nhau là cái đức tính ngược, tranh dành là việc hèn mạt vậy. Âm mưu, bạo ngược, thích dùng khí giới dữ tợn, đem thân thí nghiệm vào công việc hèn mạt ấy làđiều Thượng đế ngăn cấm, kẻ làm điều ấy không có lợi ích ! » Vua Việt nói : « Ta đã quyết định rồi ! » Vua kéo quân đi đánh nước Ngô. Vua nước Ngô được tin mới đem quân tinh nhuệ

đánh quân Việt bại ở Phù tiêu. Vua Việt mới thu quân còn lại 5.000 người về giữ ở Cối kê. Vua Ngô đuổiđánh vây Cối kê. Vua Việt gọi Phạm Lãi lại nói: «Vì không nghe lời ông cho nên đến nỗi này, biết sao bây giờ ? » Lãi tâu: « Đầy mà không tràn là đạo Trời, khiêm nhường là đạo người, tiết dụng là theo phép đất : Đưa đồ lễ hậu sang, lấy lời nói nhún nhường của khúm núm, không để cho lấy nước Việt mà tự đem thân mình sang hầu hạ! » (1)

Nếu căn cứ vào dòng dõi Việt vương Câu Tiễn thì theo bộ sử cổđiển nhất của Tư Mã Thiên, một sử gia danh tiếng thế kỷ I trước Công nguyên thì chúng tộc Việt nam bắt nguồn từ nhà Hạ bên Tầu (2205 — 1770 tr. C.n.) mà họ Hồng Bàng theo Việt sử có từ 2879 tr. C.n, bắt đầu từ Kinh Dương Vương, truyền đến Hùng Vương tên nước là Văn lang, đóng đô ở Phong châu. Phong châu theo sử cũ thì phía Đông đến bể, Tây đến Ba thục, Bắc đến Động đình hồ, Nam tiếp giápvới Hồ tôn. (2)

« Việt sử lược » là bộ sử đầu tiên của Việt nam cũng viết rõ hơn :

« Xưa Hoàng đế dựng muôn nước thấy Giao chỉ ở xa ngoài cõi Bách Việt, không thể thống thuộc được bèn chia giới hạn ở góc Tây Nam.

«Đến đời Thành vương nhà Chu (1024-1005 tr. C. n.) Việt Thường thị mới đem dâng bạch trĩ, sách Xuân Thu, gọi là

———

1. Tư Mã Thiên — Sử kỷ q. 41, ch. 11 — «Việt vương Câu Tiễn thế gia.»

2. Việt sử tiêu án.

Khuyết địa Đàikỷ (Lễ kỷ Đại Đái, TiểuĐái chú) gọi là Điêu đề.

« Đến đời Trung vương nhà Chu (696-682 tr C. n.) ở bộ Gia ninh (tức là Mê linh nhà Hán). Phong châu đời Đường quê hương của Trưng Trắc mà theo truyền thuyết là dòng dõi Hùng Vương) có người lạ, dùng ảo thuật áp phục được các bộ lạc, tự xưng là Hùng Vương, đóng đô ở Văng lang, hiệu là nước Văn lang, phong tục thuần hậu, chất phác, chính sự dừng lối kết nút. Truyền được 18 đời đều gọi là Hùng Vương. Việt Câu Tiễn (505-465 tr. C.n.). đã sai sứtới dụ, Hùng vương chống cự lại.

« Cuối đời Chu, Hùng vương bị con vua Thục là Phánđánhđuổi mà lên thay. Phán đắp thành ờ Việt thường, xưng hiệu là An Dương Vương, không thông hiếu với nhà Chu.

«Cuối đời Trần, Triệu Đà chiếm cứ Uất lâm Nam hải, Tượng quận, xưng vương đóng đô ở Phiên ngung, quốc hiệu là Việt, tự xưng là Vũ vương » (1).

Trong các đoạn văn sử kiện chính thức của Tầu và Ta thì cóđiểm nào là sự thực, điểm nào là truyền thuyết?

Ông giáo sư Henri Maspéro, trường E.F.E.O. Viễn đông Bác cổ học viện, có căn cứ vào hai chữ Văn lang để mô tả xã hội cổ xưa của giống người Việt trên đất Giao chỉ. Truy nguyên hai chữ Văn lang, H. Maspéro viết: « có sự lầm lẫn giữa chữ Văn lang với chữ Dạ lang. Sự sai lầm không phải hoàn toàn là một giả thuyết; những bản văn chứng rằng sự lầm lẫn đóđã sẩy

———

(1) Việt sử lược I, 1b.

ra thực. Sách« Thông điển »viết : « Phong châu là nước Văn lang cũ và chú thích rằng hiện nay có con sông con gọi là sông Văn lang.» (q, 184. tr. 25b.) Sách «Nguyên hòa quận huyện chí» lại viết : « Phong châu là tên nước Dạ lang cũ. Thực vậy, hiện nay thuộc huyện Tân xương có con sông Dạ lang. Thế mà vào khoảng đầu đời nhà Hán có một nước Mèo ở về phía Nam Trung hoa tên gọi là Dạ lang chiếm một phần tỉnh Quảng tây và Quế châu. Về phía Tây giáp nước Điều của người Lô lô miền Tây tỉnh Vân nam bấy giờ, phía Đông hồ Vân nam. Nhưng người ta biết rằngnước Mèo đã qui phục nhà Hán năm 111 tr. Tây lịch và gọi là Kiện vi. Sau này quận đó chia làm hai, quận Kiện vì ở phía Bắc và quận Thương ngô ở về phía Nam. Nếu muốn biết rõ biên giớicủa hai quận này thì cũng không khó khăn lắm. Cuối đời Tiền Hán, quận Kiện vi phía Bắc và phía Tây giáp sông Dương tử giang ngăn quận Kiện vi với quận Ba. Còn quận Thương ngô thì phía Bắc giáp quận Kiện vi, phía Tây giáp quận Tấn ninh tức là nước Điền cũ, phía Đông Bắc giáp quận Vũ lăng tức là quận Kiến trung đời nhà Tấn. Ở đócó hồ Động đình ». (1)

«Vậy người ta cóthểnói rằng, nước Dạ lang một mặt thì giáp quận Ba thục và một mặt thì giáp hồ Động đình. »

Đấy là Văn lang về khu vực địa lý. Maspéro còn truy nguyên Văn lang về ý nghĩa chúng tộc nữa như sau :

———

(1) H. Maspéro, Le royaume de Văn lang. BEFEO t. XVIII, 3,1918.

« Nhưng cái tên Văn lang ở đâu mà ra? Một tên không thấy nói đến trong văn chương đời xưa cho tới thời Đường xuất hiện một cách đột nhiên, và lúc bấy giờ đã bị lầm với tên Dạ lang. Phải chăng người ta tự hỏi cái tên đó là do một sự lẫn lộn khác? Sách «Lâm ấp kỷ» đặt về phía Nam huyện Chu ngô trong hạt Nhật nam, nơi cógiống mọi gọi là Văn lang (sách Thủy kinh chú, Thái bình hoàn vũ kỷ cũng có ghi như thế). Họ không biết xây nhà, ở trên cây, ăn cá và thịt sống, buôn bán các chất thơm. Họ lấy tên họ đặt cho con sôngphía Nam huyện ấy. Văn lang Cứu... sau này họ lại lầm Văn lang với Dạ lang, thành thử họ cho Vănlang ở quận Phong thuộc địa phận huyện Bạch hạc và Việt trì ngay nay, đồng thời lại viết lầm hai chữ mà sử gia Việt nam đã chép theo. »

Đoạn văn suy diễn trên đây của Maspéro toàn là suy từ giả thiết lầm chữ nọ ra chữ kia của người xưa, thật cũng khó cho chúng ta tin, duy cổ chữ Văn lang là tên một giống người ởphương Nam Trung hoa là đáng cho chúng ta để ý.

Sách Sử kỷ của Tư Mã Thiên chép lại đoạn văn ở Chiến quốc sách (q. 6 tờ 21) thế kỷthứ III trước Tây lịch : «tiễn phát văn thân thố tí tả nhậm Âu việt chi dân dã » (Sử kỷ q. 43 tờ 9).

Sách Hoài Nam tử (q. 1 tờ 4) cũng có đoạn viết về tục người Việt, và là tài liệu xưa nhất về kỷ chú: «Cửu nghi chí Nam, lục sự quả nhi thủy sự chúng.Ư thị dân nhân bị phát văn thân dĩ tượng lân trùng. »

Nghĩa là : «Phía Nam Cửu nghi (tức Thương ngô) người ta

làm việc trên bộ ít mà làm việc dưới nước nhiều. Bởi thế nên nhân dân cắt tóc ngắn, vẽ mình để bắt chước thuồng luồng. »

Theo Giáo sư La Hương Lâm là nhà sử học danh tiếng Trung quốc hiện đại, trong tác phẩm «Bách Việt nguyên lưu dữ văn hóa » : Việt tộc thời cổ lấy cắt tóc vẽ mình « bị phát văn thân » làm dấu hiệu đặc trưng duy nhất. Mặc tử thiên «Công Mạnh » « Việt vương Câu Tiễn tiển phát văn thân. »

Hán Phi tử thiên Thuyết lâm :

«Lũ vì lí chi dã, nhi Việt nhân tiện hành, cảo vi quán chi dã, nhi Việt nhân bị phát» : « dép gai làm giầy mà người Việt đi chân, the lụa làm mũmà người Việt búi tóc.» « Hán thư địa lý chí» viết :

« Nay Thương ngô, Uất lâm, Hợp phố, Giao chỉ, cửu chân Nam hải, Nhật namđều là địa phận của người Việt, là sau vua Vũ, con thứ vua Thiếu Khang đế, được phong ấp ở Cối kê, vẽ mình cắt tóc đểtránhcái hại về giao long, thuồng luồng, cá sấu.»

Tóm lại, các sách cổHán văn đều ghi từ kỷ nguyên trước kỷ nguyên Thiên chúa, ở phương Nam nước Tầu ngày nay có một giống người có tục vẽ mình, Văn lang phân chia ra nhiều bộ lạc mà sử gia giáo thụ La Hương Lâm đã kêcứu : Ô việt, Âu việt, Mân việt, Dương việt, Sơn việt, Nam việt, Lạc việt, Tây Âu việt, Việt thường, Đan việt, Đằng việt, Điền việt, Việt tủy, Cứu việt, Dạ lang, Quì việt v.v...Đấy là tông danh Bách việt vậy.

Giáo sư L. E. Aurousseau Trường Viễn đông E.F.E.O. cũng căn cứcái tục Văn lang, nghĩa đen là bộ lạc giống người vẽ mình để truy nguyên nòi giống Việt, căn cứ vào đoạn văn sử kỷ sau đây :

« Tiễn phát văn thân thố tí tả nhậm Âu việt chi dân dã. » (Sử kỷ q. 43 tờ 9).

Nghĩa là:

« Cắt tóc vẽ mình, khoanh tày, áo cài bên trái, đấy là tục của dân Âu việt. »

Và chú giải của Tư Mã Thành rằng : « Họ Lưu bảo ngày nay (đầu thế kỷthứ VIII) người quận Châu nhai và Đàm nhĩ có Âu Việt. »

Trương Thủ Tiết (737) giải thích :

«Tôi nghĩ gọi là Âu việt bởi vì dân ấy thuộc về Nam việt. Theo « Dư địa chí» thì Giao chỉ là xứ Lạc việt thời nhà Chu (841-256tr C.n.), đến thời nhà Tần gọi là Tây Âu. Vẽ mình, ngắn tóc để tránh rồng (cá sấu). Nếu người ta gọi là Âu lạc phía Tây (Tây Âu lạc) là cũng vì xứ ấy ở về Tây nam quận Phiên ngung. Việt với Âu lạc đều họ Mi. Thế Bản nói người Việt họ Mi cùng với người Sở một tổ vậy. »

Rồi Aurousseau suy luận rằng:

«Đoạn văn sử kỷ Tư Mã Thiên với lời chú giải và văn trích dẫn rất đáng chú ý về nhiều mặt. Những nét phong tục phác họa ởđấyứng dụng vào cho nhân dân miền Lưỡng quảng

và Bắc kỳ hiện nay vào thời thế kỷthứ III thứ II trước Công nguyên Tây lịch. Không có gì phân biệt giữa nhân dân trên lãnh thổ rộng lớn ấy cả. Điều ấy rất hợp cho các bộ lạc miền cực Nam là dân An nam trước Công nguyên cho nên có thể kết luận là toàn thểnhân dân tỉnh Quảng đông, Quảng tây và đảo Hải nam là giống người Việt nam trước thế kỷ II tr. T.c. Một danh từ nhân chứng là Việt chỉ định tông quát.

« Mặt khác, một tên họ Mi thời ấy được xác nhận cho người Việt, — Việt Quảng đông và Việt Phúc kiến. Như vậy có sự quan hệ mật thiết về dòng dõi giữa nhân dân Phúc kiến và nhân dân các xứ Việt nam vào thế kỷ thứ III tr. Thiên chúa.

«Danh từ Việt vào giữa thế kỷthứ IV trướckỷ nguyên Thiên chúa còn ứng dụng cho một nước mà kinh đô ở tại tỉnh Thiệu hưng (Triết giang) ngày nay. Theo tôi hiểu thì nhân dân của nước ấy là nước Đạị việt thuộc về nòi giống Việt phương Nam tức là giống người Việt nam vậy.

«Thực thế, Tự Mã Thiên nói ở thiên sách sử ký về « Việt thế gia! »

«Tổ Câu Tiễn là dòng vua Vũ... Văn thân đoạn phát...» Danh từ « văn thân đoạn phát » đúng như danh từ được dùng ở «Chiến quốc sách » (thế kỷ III tr. T.c) ở sử ký (cuối thế kỷII tr. T.c.) và ở « Tiền Hán thư » (thế kỷ I đầu kỷ nguyên) để nói về phong tục giống nhau của giống người Việt, Việt phương Nam và Âu việt tức Việt nam,

«Một tácphẩmkháccổ xưa, chuyên nói về sự suy bại của nước Việt là « Việt tuyệt thư » (thế kỷ I kỷ nguyên Tây lịch) cũng nói ở mục Bản sự rằng : « Vua Việt Câu Tiễn, ở miền duyên hải phía Đông và cai trị một dân mọi vẽ mình. » Cái tên Việt với tục « Văn thân » giống nhau ấy là xácchứng danh từ Việt phổ thông chỉ định vào thế kỷ III tr. kỷ nguyên T.c. cho toàn thểchúng tộc nhân dân các tỉnh Trung hoa miền Nam và cácxứ Việt nam.»

« Cùng một nhân chủng Việt, cùng một họ Mi và cùng một phong tục, như vậy phải kết luận rằng người Việt nam nguồn gốc ở nước Việt xưa, thiết dựng tại miền Triết giang từ bao giờ không biết và, lần đầu thấy ở trong lịch sử chínhthức vào cuối thế kỷ IV trước kỷ nguyên Thiên chúa. » (1)

Vậy cóthể nói chắc rằng thời cổ xưa ở miền Nam nước Trung hoa có một giống người theo tục vẽ mình gọi là « Văn thân », « Văn lang » phân biệt với giống người Hán tộc ở trên phía Bắc Trung hoa, trong lưu vực Hoàng hà, còn lưu vựcDương tử kể từ nướcSở trở xuống là khu vực sinh hoạt của Việt tộc Văn lang, họ Mi gọi chung là Bách việt, mà Việt vương Câu Tiễn ở kinh đô Cối kê, miền Triết giang đã từng có một thời đế bá oanh liệt. Bởi thế nên trong thơ « Sở từ » của Khuất Nguyên mới có lời ai oán, tiếc nhớ : »

Răng đen mình trổ dọc ngang.

———

(1) L. Aurousseau. La première conquête conquête chinoise des pays Annamites, (Iilè siècle avant notre ère) BEFEO, T.XXIX – 1929).

Và lời thơ của Vua Trần Nhân Tông giữa lúc vận nước điêu linh đã nói cho Thượng tướng thống lĩnh quân dân cứu quốc:

Cối kê cựu sự quân tu ký!

như đã dẫn trên đểchứng minh nhà Trần vẫn nghĩ đến dòng dõi Việt tộc Câu Tiễn ở Triết giang thuở xưa. Hơn nữa chính sử của ta đều chép về nhà Trần sự kiện sau đây:

«Thượng hoàng (Nhân Tông) thường ngự Trùng quang cung, Đế (Anh Tông) lai triều Quốc Công, Quốc Tuấn, Thượng hoàng viết: — «Ngã gia bản hạ lưu nhân, thế thượng hùng dũng, mỗi thích long thoa ư bề gian, thế nghiệp vũ, nghi văn bề thị bất vong bản » —Thời văn thích công dĩ sĩmệnh cung môn ngoại; Đế tư Thượng hoàng tha cố, tức hồi Trùng hoa cung. Lương cửu Thượng hoàng vấn Quan Gia hà tại. Tả hữu

đối viết: — Dĩ hồi Trùng hoa cung hỷ !

« Thượng hoàng viết : —Quan Gia dĩ độn da ? Tắc văn thích Huệ Vũ, Quốc Chân, Quốc Phụ bề gian hữu long hoa chi thích. Thị hậu tự hoàng vô văn bề do Anh Tông thủy».

«Hựu quốc sơ quân sĩ giai hồn thích long văn ư phúc, bối cặp lưỡng bề, vị chi thái long. Cái Tống thương khách kiến ngã Việt dân thích long văn ư thân vị hải giao úy long văn, tao phong châu trầm, giao bất cảm phạm, cố tự viết thái long dã. » (1)

Dịch nghĩa :

«Thượng hoàng (Nhân Tông) thường ngự ra cung Trùng

———

(1) Ngô Sĩ Liên, Đại Việt Sử ký Toàn thư, q.6 — Trần kỷ Anh Tông.

quang. Vua (Anh Tông) đến chầu có Quốc Công, Quốc Tuấn đi theo. Thượng Hoàng nóì :

— « Dòng nhà ta vốn sống nghề thuyền chài, đời đời hùng dũng ai ai đều xâm vẽ ở đùi. Đời nọ sang đời kia chuộng võ nghệ nên phải xem xâm vẽ đùi tỏ ra không quên gốc. Bấy giờ người thợ xâm mình đang chờ ởcủa để thừa hành mệnh lệnh. Vua Anh Tông liếc thấy Thượng Hoàng nhìn đi chỗ khác bèn bỏ về cung Trùng hoa. Một lát sau Thượng Hoàng hỏi : Vua đâu? Tả hữu tâu rằng Vua đã về cung Trùng hoa. Thượng Hoàng nói : — Vua đã trốn chăng? Mới chỉ xâm mình cho Huệ Vũvương, Quốc Trân vương, Hưng Đạo vương ở đùi cái hình rồng « long thoa». Từ đấy về sau các vua nối nghiệp nhà Trần không có xâm vẽ đùi nữa là bắt đầu từ vua Anh Tông vậy.

« Buổi đầu lập quốc nhà Trần, quân sĩ đều cùng xâm vẽ hình rồng ở bụng, ở lưng và ở hai bên đùi, gọi là « thái long » « vẻ rồng », Bởi vậy mà lái buôn nhà Tống thấy dân Việt ta xâm vẽ hình rồng vào thân mình mới bảo là giống thuồng luồng ởbiển sợ hình rồng, thuyền đi biển gặp gió chìm đắm thì thuồng luồng không dám làm hại cho nên tự gọi là « thái long » « vẻ rồng » vậy. »

Xem đấy đủ thấy rằng không những ở giới lãnh đạo có những người hiền năng « văn hiến »thuộc người phương Bắc, di cơ xuống Việt nam, lai máu định cư ở đấy lâu năm với người bản xứ, mà còn có cả lớp người bình dân như họ Trần dòng Việt tộc phương Nam Trung hoa đã di cư xuống Việt nam còn giữ những tập tục cổ truyền Văn lang.

Ngoài ra, bên cạnh cái nền Văn hiến dòng Việt Câu Tiễn trong nền Văn hiến Việt nam kể từ thế kỷthứ IV, thuộc về sử kiện lịch sử, ngày nay người ta lại chứng minh cách chính xác sự có thật của Văn hiến Ba thục (Tứ xuyên) trong lịch sử dân tộc Việt nam.

Theo Lã Sĩ Bằng trong tácphẩm « Bắc thuộc thời kỳ đích Việt nam » do « Đại học Trung văn » ở Hương cảng xuất bản có trình bầy sự kiện về tiền sử văn hóa Thục Việt như sau:

« Qua sựkhai quật khảo cổ cận đại, người ta thấy chúng minh hai khu vực văn hóa trên rất giống nhau. Sự phát hiện về tiền sử ở Tứ xuyên cóthể phân ra 4 thời kỳ đồ đá :

1. thời đồ đáđẽo,

2. thời đồ đá truốt đẽo,

3. thời đồ đá đẽo, truốt, mài,

4. thời đồ đá mài sáng.

«Trong bốn loại ấy, thì loại thứ 1 và thứ 2 thấy ở tầng lớp vị trí trước sau rõ ràng giống hệt với văn hóa Hòa bình và Bắc sơn ở Việt nam. Như thế có nghĩa là thời đại Trung thạch khí (Mesolithic) ở Tứ xuyên đến thời đại Á tân thạch khí (Sub- Nieolithic) thì giống với văn hóa Việt nam thời đại Hòa bình Trung thạch khí, và thời đại Bắc sơn Nguyên tân thạch khí (Proso-Neolithic).»

Đại thể thì kỹ thuật thời tiền sử của hai khu vực văn hóa chỉ là một, có đường lối thông đồng. Chủ nhân của văn hóa

Hòa hình ở Việt nam thuộc về chủng tộc « Proto-Australoid » và « Proto-Melanésoid », còn chủ nhân của văn hóa Bắc sơn thành phần chủ yếu thuộc về «Indonesian » và « Proto - Mela- nésoid ».

Về văn hóa thời đại Thanh đồng thuộc đồ kim khíở Việt nam gọi là văn hóa Đông sơn lấy Trống đồng đại biểu cho nên gọi là văn hóa Trống đồng. Di tíchphát hiện Trống đồng thấy ở một khu vực địa lý rộng lớn chu vi gồm lục địa Đông Nam Á châu, bán đảo hải đảo từ Tứ xuyên cho đến (Malacca) quần đảo Ma-lộc-da. Theo giáo sư Lăng Thuần Thanh từng nghiên cứu thì bắt đầu khởi đúc trống đồng là ở Trung quốc Bách việt mà Hoa trung là địa khu từ xưa của dân tộc Bách việt chiếm cứ sinh hoạt. Theo sự phát hiện trống đồng tối cổở Hoa trung thì thấy nhiều nhất ở huyện Hưng văn tỉnh Tứ xuyên. Còn ở bản đảo Đông dương thì trống đồng Lạc việt ở Bắc kỳ và Bắc Trung kỳ là có danh tiếng hơn cả. F. Heger, nhà khảo cổ học gọi trống đồng Lạc việt thuộc hạng thứ nhất.

Khảo về dân tộc Bách việt thời cổ, bao hàm Bách việt miền Đông Nam với Bách bộc miền Tây Nam Trung quốc thấy rằng thời cổ xưa khu vực địa lý của nước Thục vớiBách việt vốn liền với nhau.

Theo « Hoa dương Quốc chí» q. 3 Thục chí :

«Vua Vũ nhà Chu đánh vua Trụ cùng với nước Thục. Đất Thục phía Đông liền với nước Ba, phía Nam giápvới nước Việt, phía Bắc phân giới với nước Tần, phía Tây gồm núi Nga và núi Phổn, đất ấy xưng là Thiên phú. »

Nước Thục giao thông với bên ngoài rất phát dạt. Sự giao thông ấy lấy Điền (Vân nam), và đất Kiềm làm chủ yếu, mà sự mở mang đất Vân nam lại hướng vào nước Thục làm trọng tâm để buôn bán mậu dịch. Vân nam với Bắc việt liền tiếp với nhau, từ thời cổ xưa hai miền giao thông rất thịnh, cho nên thời cổ sự giao thông giữa Tứ xuyên với Bắc việt chắc hẳn là tấp nập. Bấy giờ miền hạ lưu sông Trường giang chưa có ảnh hưởng khai hóacủaHán tộc, mãi đến thời Chiến quốc (dân mà người Hán gọi là Man di phía Tây trong vùng Tứ xuyên — Bắc việt, và « Tây nam di ở Điền, Kiềm (Vân nam, Quý châu ngày nay), nước Tần, nướcSở đang đua tranh vũ lực để thôn tính, kết quả là vua nướcSở Trang Kiêu làm vua Điền (Vân nam) nước Tần chiếm lấy nước Ba, nước Thục, nước Kiềm tức Quý chầu.

Theo Hoa dương Quốc chí q. 1 Ba chí viết : « Chu Thuận (Thuyến) làm vua 5 năm (316 tr. T. c.) vua nước Thục đánh chúa Tư, chúa Tư chạy vào nước Ba, nước Ba xin nước Tần cứu. Vua Tần Huệ Văn sai Trương Nghi, Tư Mã Thác đi cứu nước Tư, Ba, bèn đánhnước Thục mà diệt đi.

Từ Chu Thuận Tỉnh làm vua 5 năm (316 tr. Tây nguyên) nước Thục mất về nước Tần, cho đến Chu Báo làm vua 58 năm (257 tr. Tây nguyên) An Dương Vương là Thục Phán xưng vua ở Việt nam, thời gian cách nhau là 59 năm. Trong khoảng thời gian ấy, người dân nước Thục chịu sự áp bách của thế lực quân sự nhà Tần, tập đoàn chống đối quân Tần dần dần đi xuống phương Nam, đi vào bắc bộ Việt nam, cùng với vua Hùng

Vương nước Văn lang đánh nhau tranh dành. Lúc đầu, vì thếlực còn yếu, luôn luôn bị thua, mãi sau mớichính phục được Văn lang. Về việc An Dương Vương từ nước Thục đi vào nước Việt, thì sách sử xưa của Tàu và Việt đều không ghi chép lịch trình tiến triển, nhưng cuộc chiến tranh giữa nước Tần và nước Thục có thểtìmthấy dấu vết ở cuộc thiên di về phương Nam của tập đoàn vương thất nước Thục chống đối với nhà Tần.

« Hoa dương Quốc chí» q. 3 mục Thục chí viết :

Chu Thuận Tỉnhlàm vua 5 năm, quan đại phu nhà Tần là Trương Nghi, Tư Mã Thác, ĐôÚy Mặc cùng theo đường Thạch ngưu đánh nước Thục. Vua nước Thục từ đất Hạ Manh chống cự, thất bạỉ, vua chạy trốn đến đất Vũ dương bị quân Tần giết hại. Tướng, Phó cùng Thái tử rút lui về Bàng hương, chết ởdưới núi Bạch lộc, họ Khai minh mới hết, làm vua nước Thục 22 đời. »

Lã Sĩ Bằng trong « Bắc thuộc thời kỳ đích Việt nam » suy diễn sử kiện trên đây như sau :

«Xét việc vua Thục bị ở đất Vũ đương, ngày nay là Bái sơn, vị trí ở phía Nam Thành đô, trên bờ sông Manh khoảng giữa đến như Bàng hương núi Bạch lộc ngày nay ở đâu thì khôngthể tìm xét, chỉnênhiểulàở phía Nam núi Bành, thế nhân vì quân Tần từ phía Bắc xuống miền Nam, tập đoàn người Thục chống đối quân Tần bị thua mà hướng phương Nam để thoái lui vậy. Từ đấy về sau 59 năm có lịch sử đích thực là vua Thục Phán làm vua Việt. Chúng ta có thể suy định rằng vua Thục bị hại

ở Vũ dương, quan Tướng, Phó, Thái tử đều chết ởnúi Bạch lộc, sau đấy đảng vua Thục còn lại mới suy tôn con hay cháu nhà vua lên tiếp tục chạy về phương Nam, theo hạ lưu sông Manh tiến vào khu đất tiếp giáp giữa Quý châu và Vân nam thuộc phạm vi thế lực người Sở... Nhưng khu đất giao tiếp giữa Quý châu (Kiềm) và Vân nam (Điền) thời Hán là Trường kha là đất thủy lảo nghèo nàn. Thục vốn là nước Thiênphú, người Thục khó ở lâu tại đất ấy được, vã thế lực quân Tần đang rất mạnh, dòng dõi vua Thục hết hy vọng khôi phục lại đất cũ mới tìm pháttriển về phương Nam tiến vào đất bình nguyên Bắc việt, khí hậu ôn hòa, nông sản phì nhiêu, cùng với Hùng Vương tranh chiến, nhiều phen thất bại đến đời Chu Bảo vương năm 518 (tr. Tây nguyên 257) mới chinh phục được Văn lang.

«Sách sử Trung hoa và Việt nam đều có ghi nhận giai đoạn lịch sử giữa ThụcPhánAn Dương Vương đánh nhau chinh phục Hùng Vương ». (1)

Xem thế đủ biết chắc chắn là có sự cống hiến vào văn hiến nước Việt nam của nòi giống Bách bộc bên cạnh sự cống hiến của Bách việt. Sự hiện diện của Bách bộc do Thục An Vương với tập đoàn nhà Thục từ Tứ xuyên đi xuống qua Quý châu và Vân nam phía Tây Bắc Bắc việt ngày nay mà di tích là kiểu thành Cổ loa vốn của nước Ba thục.

———

([1]) Lã Sĩ Bằng — Bắc thuộc thời kỳ đích Việt nam, Đông Nam Á nghiên cứu chuyên san số 3.

Một khi đã chứng nhận có Thục An Dương Vương vào thế kỷthứ III trước kỷ nguyên Thiên chúa thì phải công nhận có Hùng Vương của nước Văn lang, là chủ nhân đất Bắc việt trước khi tập đoàn vua Thục Phán chinh phục.

Căn cứ vào kết quả của khảo cổ học của Trường Viễn đông BáccổE.F.E.O. trước đây ở Thanh hóa, Bắc ninh (Bắc Việt nam), và ởóc eo (Nam Việt nam). Giáo sư Olov Janse, hội viên của Viện, đãtông kết về « Việt nam ngả ba của dân tộc và văn minh» (carrefour de peuples et de civilisations) ed. France-Asie Tokyo 1961, tr 1645 — « Theo một ý kiến thông thường trước đây thì văn minh Việt nam hoàn toàn từ lưu vực sông Dương tử di chuyển xuống vào thế kỷthứ IV tr. T. c. Dân mới đến định cư tại Bắc việt hiện thời đã mang theo một thứ văn hóa lai Tàu để rồi dần dần trở nên mô thức bản xứ. Thuyết ấy thiếu căn cứ, không dựa vào một cơ sở chắc chắn và không được hoặc khảo cổ học, hoặc ngữ học,hoặc nhân chúng học công nhậnấnchứng. Những phát hiện trong khoảng 30 năm gần đây chứng minh trái lại rằng văn minh Việt nam đã tuần tự phát triển ở miền Bắc việt và Trung việt từ những pha trộn chủng tộc và những cống hiến văn hóa mà nguyên lai phải tìm không những ởTàu mà là ở các biên giới phía Tây lục địa Á châu.

Nếu người ta nghiên cứu về thời gian tính sự thành lập cá tính văn hóathuần túy Việt nam người ta cóthể phân biệt được ba giai đoạn, mỗi giai đoạn có một đặc tính kỹ thuật nhất định.

Giai đoạn thứ nhất ngày nay gọi là văn minh Đông sơn bao quát một thời đại giữa kỷ nguyên trước Thiên chúa đến đầu kỷ nguyên sau Thiên chúa. Về khu vực Địa lý của kỹ thuật này thì thuộc miền Tây Nam Trung hoa mà dân cư ở đấy không phải Tầu, bao hàm khắp bán đảo Đông dương (Indochine) và một phầncác xứ Ngoại Ấn. Về Việt nam thì văn minh Đông sơn phần lớn của dân tộc Proto-MelanésoidIndonesian.

Giai đoạn thứ hai là đặc trưng của kỹ thuật Lạch trường bao quát đại khái ba thế kỷtrước và sau kỷ nguyên Thiên chúa. Nó chi phối một khu vực không đượcgiới hạn rõ rệt nhưng gồm một phần Tây Nam Trung hoa Bắc việt và một vài tỉnh Trung việt. Văn minh thởỉ kỳ này là của chủng tộc phần lớn nguồn gốc Thái.

Hai nhóm trên đây ảnh hưởng quyết định không những vào văn minh Việt nam mà còn vào cả văn minh của nhân dân miền núi hiện đang sinh hoạt ở Tây Nam Trung hoa và phần lớn miền Đông Nam Á.

Giai đoạn thứ ba là văn minh Óc eo mà đặc trưng là kỹ thuật thuộc thời kỳ đầuthếkỷthứ II sau T.c.cho đến năm 500. Nó bao quát một khu vực hãy còn chưa định rõ gồm miền Nam Việt nam và cũng phải đãảnh hưởng ít nhiều vào các dân tộc sinh hoạt thời ấy theo bờ biền phíaBắc đến tận Thanh hóa. Văn minh Óc ẹo thuộc hẳn về dân tộc Ấn độ hay là Indo-Scythe (Nguyệt thị) hình như có giao dịch thông thương trực tiếp hay gián tiếp với miền Cân đông và Đông La hy. »

Những suy đoán trên đây của nhà khảo cổ học về tiểu sử Việt nam trên dãi đất Bắc việt có vẻ chính xác hơn là những suy luận về tài liệu sử ký Tầu.

Tiếp tục công cuộc khảo cổ trên đây của Trường Viễn đông, Viện Bảo tàng Hanoi năm 1963 có phát hiện ở vị trí Văn điển gần Hanoi những dụng cụ thuộc về thời kỳ «Nguyên tân thạch khí » (Upper Neolithic). Và ông Văn Tân đã suy đoán rằng :« Những hình dạng, kiểu thức và kỹ thuật sản xuất của chúng, cũng như những chất liệu nhắc lại những phát hiện ở Phùng nguyên (Phú thọ có đền Hùng). Vị trí của nơi phát hiện ở trung tâm trung châu chứng minh rằng 5.000 năm về trước Tiên tổchúng ta đã định cư tại đấy.» (1)

Còn về thời đại đồ đồng thì những phát hiện mới đây ở Bắc việt, vẫn theo tài liệu ông Văn Tân dịch thuật ra Anh ngữ trên đây thì :

«Một kho tàng gần 10.000 đầu tên nó bằng đồng đã khai quật ởCổ loa (kinh đô Thục An Dương Vương gần Hanoi) ngày 17 tháng 7 năm 1959. Những đầu tên ấy đều lớn khổ, ba cạnh... Tất cả những đầu tên nó ấy đều tương tự với đầu tên của người Tầu thời Chiến quốc (468-200 tr. T.c.)

Ở vị trí Việt tiên (Phú thọ) phát hiện năm 1961 trong khoảng đất chu vi 400 thước vuông, người ta thấy những mảnh đồ gốm, trang trí rất phong phú, mà đề tài thì tương tự với

———

([1])The beginnings of archaeology in the Democratic Republic of Viêt nam — Xunhasaba-Hanoi.

đề tài trang trí trên đồ khai quật được ở Phùng nguyên. Hơn nữa, trong sự phát hiện thấy có đến 54, 3 phần trăm đồ bằng đá, điều nầy chưa từng thấy ở các vị trí «thời đại đồ đồng» khác. Còn đồ đồng ở đây, phần lớn bị hủ hoại, thi đại khái là đồ nhỏ như lưỡi câu và vòng khuyên hoa tai. Chúng khác hẳn với những đồ phát hiện ở Đông sơn, do đấy mà có thể kết luận rằng Văn minh Việt tiên (hay Phùng nguyên) có trước thời Đông sơn và các thời đồ đồng khác đã được khám phá ởViệt nam.

Tháng 9 ngày 14 năm 1960 sẩy bờ sông lở ở vị trí Dao thịnh (Yên bái, phía trên Phú thọ) làm xuất hiện một cái cóng bằng đồng có nắp cao 0, m84 và rộng 0, m70. Trên sườn có trạm trổ hình thuyền, người và chim (như ở trên trống đồng Đông sơn) trên nắp có 4 đối tượng, đàn ông đàn bà đang giao hợp... Việc lở núi ngày 24 tháng 9 năm 1962 lại làm xuất hiện một cái trống đồng lớn.

Theo giáo sư khảo cổ học người Nga là Boriskoswki đã hướng dẫn Viện lịch sử Hà nội thì sự phát hiện vị trí Núi Do ở Thanh hóa chứng minh miền ấy là một trung tâm văn minh thạch khí thời đại cổ nhất. Nó xác nhận cái giả thuyết khoa học cho rằng Việt nam và toàn cỏi Đông dương là một khu vực có lẽ đã là một trong những cái nôi của nhân loại. »

(Thuật theo tài liệu đã dẫn trên).

Kết luận của khảo cổ Bắc việt hiện thời trên đây cũng phù hợp với kết luận của nhả khảo cổ học Mỹ, ở Thái lan là

Wilhelm G. Solheim H. Ph. D, đăng tải ở tạp chí National Geographic Vol 139 n. 3 tháng 3-1971, dưới nhan đề « New light on Forgotten Past » :

«Tôi đồng ý với Sauer rằng sự thuần thục các thứ cây ở thế giới đã là công trình của nhân dân thuộc văn hóa Hòa bình ở một địa điểm Đông Nam Á. Tôi không thấy ngạc nhiên nếu sự kiện bắt đầu sớm nhất từ 15.000 năm trước Dương lịch.

« Tôi nghĩ rằng những đồ đá sắc cạnh có sớm nhất tìm thấy ở miền Bắc châu Úc 20.000 năm trước Dương lịch nguyên lai thuộc Hòa bình. Người ta hiện biết rằng đồ gốm sớm nhất là thấy ở Nhật bản khoảng 10.000 tr. T.c.Tôi mong rằng khi nào có nhiều phát hiện về văn minh Hòa bình với đồ gốm có dấu dây thừng được qui định thời đại tính, bấy giờ chúng ta sẽ thấy loại đồ gốm ấy là do dân ở Hòa bình chế tạo vào trước 10.000 tr. T.c.

Thuyết tập truyền cho rằng tiền sử Đông Nam Á đã di chuyển từ phương Bắc xuống, mang theo những tiến triển quan trọng về nghệ thuật. Tôi thấy trái lại rằng văn hóa Nguyên tân thạch hệ (Proto-Neolithic) phía Bắc Trung hoa gọi là văn minh Yang- shao đã do trình độ thấp văn hóa Hòa bình phát triển lên từ miền Bắc nam Á vào khoảng kỷ nguyên thứ VI hay thứ V tr. T.c.

« Tôicó ý kiến rằng văn hóa sau này được gọi là Lungshan mà người ta xưa nay vẫn cho nó xuất phát ở Yangshan phía Bắc Trung hoa, rồi mới bành trướng sang phía Đông và Đông

nam, thì thực ra cả hai nền văn hóa ấy điều phát triển từ căn bản Hòa bình.

« Việc dùng thuyền độc mộc có lẽ đã được sử dụng trên các dòng sông nhỏ ở Đông Nam Átừ lâu, trướckỷ nguyên thứ V tr. T.c. Tôi tin rằng việc di chuyển bằng thuyền ra ngoài bể bắt đầu khoảng 4000 tr. T.c. tình cờ đã đi đến Đài loan và Nhật bản đem theo nghề trồng khoai sọ và có lẽ các hoa mầu khác.

« Vào khoảng kỷ nguyên thứ III tr. T.c. các dân tộc Đông Nam Á đã lành nghề đi thuyền mới đi sang các đảo Nam dương và Phi luật tân. Họ đem theo kiểu nghệ thuật kỷ hà học như các hình vòng tròn xoáy ốc, hình tam giác và hình chữ nhật vẽ trên đồ gốm, trạm vào gỗ, xâm vào mình, quần áo bằng vỏ cây và sau đến là vải dệt. Đấy là những hình tượng thấy trên đồ đồng ở Đông sơn (Thanh hóa) mà có giả thuyết cho nó đã từ Đông Âu đưa đến.

«Dân tộc Đông Nam Á cũng đã di chuyển sang phía Tây, đạt tới Madagascar có lẽ vào khoảng 2.000 trước. Có lẽ họ đã cống hiến một số cây thuần thục cho nền kinh tế miền Đông Phi châu.

« Vào khoảng đồng thời ấy có sự tiếp xúc đầu tiên giữa Việt nam và Địa trung hải có lẽ qua đường biển do kết quả của việc thông thương. Một số đồ đồng ít thông dụng xác chứng nguồn gốc từ Địa trung hải cũng đã được tìm thấy ở địa điểm Đông sơn ».

KẾT LUẬN

Với những tài liệu của sử học và khảo cổ học sơ lược trên đây của học giả đáng tin cậy, có quan hệ đến cổ sử dân tộc Việt nam chúng ta, nay có thể tạm kết luận về « Bốn ngàn năm văn hiến»của nền văn hóa dân tộc. Người ta không còn có thể hoài nghi về di tích cổ loa với tên nó bằng đồng và triều đại nhà Thục của An Dương Vương vào thế kỷthứ III trướckỷ nguyên Dương lịch. Như thế thì cũng không cóthểphủ nhận cuộc chinh chiến giữa nhà Hồng Bàng của nước Văn lang, nước người xâm mình ở di tích Phùng nguyên tỉnh Phú thọ, Yên bái theo bờ sông Hồng hà ngày nay. Văn hóa Phùng nguyên đã có đồ đồng đặc biệt là cóng bằng đồng với hình thuyền và người chim trạm, trước văn hóa Đông sơn với đặc trưng biểu hiệu của Trống đồng. Đồ đồng ở đây có trước Trung hoa 1.000 năm, vậy thì Văn lang, Hồng bàng hay Lạc việt ít ra phải có trên 4.000 năm văn hiến kể tới nay. Đặc biệt đối với tinh thần truyền thống dân tộc là cái Trống đồng tiêu biểu cho nền văn hóa Đông sơn ở Việt nam đã từ một dụng cụ kỹ thuật biến thành một đối tượng tín ngưỡng tôn giáo Quốc gia như là một vị Thần linh Quốc tổ bắt đầu với triều Lý để thành cái Quốc lễ long trọng hàng năm triều đình, từ Vua đến các quan chức đến trước Thần Núi Trống đồng «Đồng Cổ Sơn Thần» để thề trung thành với tổ quốc. Theo Đại nam Nhất thống chí — tỉnh Thanh hóa có chép rằng :

« Ngày xưa vua Hùng Vương đi đánh Chiêm thành, đóng quân ở núi Khả lao, đêm mơ thấy thần báo mộng bảo vua : — « Xin có cái trống đồng và dùi đồng giúp nhà vua thắng trận phen này ! » Đến lúc ra trận thì thấy trên không văng vẳng có tiếng trống đồng rồi quả nhiên Vua được toàn thắng. Vua bèn sắc phong là « Đồng Cổ Đại Vương ». Đời vua Lý Thái Tông khi còn làm Thái tử (1020) vâng mệnh đi đánh Chiêm thành, đêm mơ thấy một người mình mặc áo nhung, tay cầm bảo kiếm tâu Vua rằng : — « Tôi là Thần Núi Đồng cổ xin theo để lập công cùng Thái tử. »

Tới khi bình định được giặc liền lập miếu để thờ. Sau khi Thái tử lên ngôi lại mộng thấy Thần mang bài thơ đến báo cho biết là có ba vị Vương định gây loạn, sau quả nhiên có thật. Nhân thế mới phong chức « Thiên hạ minh chủ » thăng lên làm Thượng đẳng Thần, và hàng năm đắp đàn ở trước của đền sai các quan đến lễ và đọc lời thề : « Đạo làm dân một nước, làm con một nhà cốt ở luân thường ! Làm con, mà bất hiếu, làm dân mà không hết lòng yêu nước, xin Thần linh ngầm xét, tiêu diệt cả họ! » (1)

Ngày nay, nghĩa là trước năm 1915, theo tường thuật của Vietor Goloubew (BEEO t. 33-1933) chùa Đồng cổ trên con đường đi Phú quảng, gần bến đò Yên định sông Mã. Chùa là một ngôi Đình kiến trúc khá xưa. Cái trống đồng để thờ trong chùa ấy được đặt trên cái giá gỗ trạm và sơn son tại trong cung cấm đình trong, bề kính 0, m 85 bề cao 0, m 58.

———

([1]) Đại nam Nhất thống chí — tỉnh Thanh hóa.

Bên cạnh Trống có cái biển gỗ khắc chữ. Đây là bảndịch của Trần Văn Giáp :

« Tại phía Tây tỉnh Thanh hóa, ở làng Đan nê, huyện Yên định có ngọn núi Đồng cổ. Ba ngọn hình ngôi sao cho nên cũng lại gọi là núi Tam thai. Trong thung lũng, gần núi ấy có ngôi đền cổ thờ Thần. Núi mà uy linh đã nổi tiếng là huyền diệu.

«Mùa xuân năm Canh tuất (1790) theo mệnh của đức Vua cha, tôi nhậm chức cai quản hạt tỉnh lỵ biên thùy này. Trong khi ấy dân miền núi nổi lên khiến tôi phải cầm quân hai lần dẹp giặc. Đi qua hạt này, tôi thường hay nghỉ chân trong đền và tôi có kêu cầu Thần linh. Nhờ quyền năng vô hình, quân của tôi tấn công được dễ dàng. Biết có Thần linh đã che chở, tôi tra hỏi các bô lão trong làng để được hiểu biết ít nhiều về vị Thần cũng như về cái Trống đồng, nhưng thiếu tài liệu ký chú, tôi không được biết chi hết, thời gian đã xóa nhòa tất cả di tích quá khứ trong ký ức mọi người.

«Vào năm Canh thân (1800) hai ngày trước ngày hội vào 9 tháng 9 sự tình cờ khiến tôi tìm thấy trên bờ sôngphía Nam một cáitrống đồng, cao 0, m 56 và rộng 0, m 75, còn nguyên vẹn, công trình khuôn đúc tỉ mỉ công phu nhưng về nguyên lai vẫn mù mịt.

«Mùa xuân năm Nhâm tuất (1802) trong khi đi giám sát, tôi lại đến bái yết ngôi đền, và khi trở về tôi có ra lệnh cho Quận công Tá trị Trương hữu tả và cho Xuân hoa Nguyễn Xuân cho rước cái trống đồng để dâng cúng cho Đền thờ Thần. »

(Bản văn viết vào năm Bảo hưng thứ 2 (1812) của em vua là Đức Tuyên, Thanh tra chính trị tỉnh Thanh hóa, do Trần Đình Hưu khắc viết vào gỗ bởi tay Quán quan sự Hoàng Đình Đồng).

Ở trên núi Tam thai nói trên đây còn một tấm bia mới dựng để kỷ niệm ngày vãn cảnh chùa của ông Pierre Pasquier. Lời bia dịch ra như sau :

«Trải qua các thế hệ chúng ta đã kính thờ Thần Đồng Cổ Tiền , nhân truyền lại cho chúng ta biết rằng vào thời Hùng Vương (265 tr. T. c.) nhà vua có cầm quân dẹp giặc, và dưới triều vua Lý (1028-1253) để thuần phong mỹ tục nhà vua có lập tòa án để phạt kẻ phạm phép. Sơn Thần Đồng Cổ là đệ nhất Thượng đẳng Thần cai quản thế gian và bảo vệ hòa bình nhân loại. Nhờ những công lao phò trợ ấy mà các Đế vương các triều đại đã ban sắc phong cho Thần. Danh tiếng của Thần được lan truyền từ ba bốn ngàn năm nay, do đấy mà nhân dân sáu làng chúng tôi đều muốn phụng thờ Thần linh quyền năng siêu việt. »

Đấy là nét trọng yếu Thần đạo với Phật đạo, Đình với Chùa hợp nhất dung thông trong tin tưởng vào một nước « Bốn ngàn năm văn hiến » mà nhân dân Việt nam ngày nay đòi trở về Nguồn Tồ Hùng Vương để biểu dương tinh thần dân tộc bất diệt vậy.

NGUYỄN ĐĂNG THỤC

Những Tác Phẩm PHẬT HỌC do Nha TU THƯ

ĐẠI HỌC VẠN HẠNH đã xuất bản :

• TRƯỜNG Bộ KINH tập I, II, III, IV của :T.T. Thích Minh Châu.

• THẮNG PHÁP TẬP YẾU LUẬN tập I . . . nt . . .

• NHỮNG NGÀY VÀ NHỮNG LỜI DẠY CUỐI CÙNG CỦA

ĐỨC PHẬT................................ nt....................

• HUYỀN TRANG NHÀ CHIÊM BÁI VÀ HỌC GIẢ . . nt .. .

• THE CHINESE MADHYAMA ÀGAMA and THE PÀLI MAJJHIMA NÌKAYA (Luận án Tiến Sĩ của :T.T.Thích Minh Châu.)

• ĐẠI THỪA và SỰ LIÊN HỆ VỚI TlỂU THỪA nt . .

• ĐƯỜNG VỀ XỨ PHẬT . . . ... nt . .

• KINH LỜI VÀNG........................ nt .

• SÁCH DẠY PÀLI . . . . . . . . nt .

• ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO TƯ TƯỞNG LUẬN, T.T.Thích Quảng Độ dịch.

• TIỂU THỪA PHẬT GIÁO TƯ TƯỞNG LUẬN nt . .

• THE LIFE and WORKS OF SARIPUTTA THERA (Luận án Tiến Sĩ của T.T. ThíchHuyền Vi).

• PHẬT HỌC TINH HOA của T.T. Thích Đức Nhuận.

• PHẬT GIÁO VÀ NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM củaT.T. Thích Mãn Giác.

• THIỀN HỌC TRẦN THÁI TÔNG củaG.S. Nguyễn Đăng Thục.

• PHẬT GIÁO VIỆT NAM, Đ. Đ. Tuệ Sỹdịch.

• NGỮ LỤC, Trúc Thiêndịch.

• CON ĐƯỜNG THOÁT KHỔ, Cô Trí Hảidịch

• TINH HOA VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐẠO PHẬTĐ. Đ. Chơn Pháp dịch

• KIẾN TRÚC PHẬT GIÁO VIỆT NAM tập I của K. T. S.Nguyễn Bá Lăng.

3. Quốc Tổ Hùng Vương Và Nền Quốc Học

QUỐC TỔ HÙNG VƯƠNG VÀ

NỀN QUỐC HỌC

Dù có người nệ theo lề lối họcTây Phương, vịn vào cớ truyện Nguồn gốc Rồng tiên là hoang đường không có thực, để coi cả đời Hùng Vương của ta cũng là không có thực nữa, chúng ta đã có và đã trình bày đủ bằng chứng cho thấy suốt mấy ngàn năm nay toàn dân ta không phải đã làm việc thiếu ý thức là «mồ cha khôngkhóc, khóc đống mối ».

Chúng ta không cần nói lại những điều ấy nữa. Mà ở đây, nhân dịp giỗ Tổ, có lẽchúng ta nên đề cập đến vấn đề thiết yếu với chúng ta thì hơn. Đó là vấn đề chúng ta đã có căn bản một nền quốc học từ đời Hùng hay chưa ?

Chúng tôi nhận rằng đã có. Nhưng để đáp ứng đòi hỏi của lề lối học mới, phải đủ luận cứ và phải chứng minh rành rọt, không phải để độc giả sờ nắm được cả những gì trừu tượng, mà ít ra cũng để độc giả thức cảm được với thiên lương của mình, thì không thế chỉ nói gọn lỏn là đãcó mà đủ. Vậy, chúng tôi xin nói rõ dưới đây từng khoản một.

I.— ĐỜI SỐNG BỘ LẠC VÀ TÙ TRƯỞNG HÙNG VƯƠNG

Chúng ta nhận một cách phải chăng hơn, với Lê Tắc trong An nam Chí lược của ông, rằng hồi đầu chỉ mới có một nhóm bộ lạc tụ lại ở Phong châu và tôn Hùng Vương làm tù trưởng. (Ngay danh xưng Hùng Vương cũng là đời sau suy tôn, còn danh xưng cũ chưa tìm ra). Và từ đấy chúng ta hãy dò tìm trởlại những đặc tính nòng cốt tạo truyền thống cho đời sau.

II.— TƯƠNG QUAN LAO TÁC

Đặc tính này ra từ hoàn cảnh thiên nhiên, tự điều kiện sinh sống, điều kiện lao tác, để từ đó tạo thành tương quan lao tác và tương quan xã hội. Nguyên tắc này đúng. Những cái khuôn « lịch sử tiến hóa của nhân loại là lịch sử của cuộc tranh đấu giai cấp » để ép cho đời Hùng đãcó giai cấp tranh đấu là sai.

Tại Phong châu, còn nhiều ngọn đồi đất để làm chứng về điều kiện lao tác thời xưa. Đó là những ngọn đồi có ruộng xếp từng lên như những bậc thang từ chân đến đỉnh đồi.

Sao lại phải làm ruộng trên đồi như thế ? — Ấy là tại hồi bộ lạc Giao chỉ của Hùng Vương đến định cư, tại Phong châu,

dưới chân các ngọn đồi còn lầy lụa nước mặn và đồng bằng còn đương được sông Hồng bồi đắp chưa thành hình.

Sao chẳng tìm nơi khác định cư lại bám lấy đấy ? — Ấy là tại hồi bộ lạc Giao chỉ bị các bộ lạc khác khỏe hơn dồn đuổi đến một vùng mà điều kiện sinh sống thực tồi tệ, ra biển không được vì đường sông chưa tạo thành, lên rừng núi phía bắc, tây và nam thì nhiều thú dữ, giặc cướp. Đành cha con ông cháu coi như bị đọa tới đó, để chịu đựng gian khổ mà cày cấy trồng trọt nuôi nhau.

Làm ruộng trên đồi, đã chính là một điều vạn bất đắc dĩ. Nhà nông nào lại chẳng biết nên làm ruộng ở ven sông trên những đất phù sa ? Nhưng họ Hùng Vương cha con ông cháu phải hì hục cuốc từng nhát cuốc xuống đất đồi rắn để vạc ra và san bằngđi cho thành ruộng mà cấy lúa để lấy lương thực nuôi nhau. Đó là cách phá hoang theo lối gia đình tiểu qui mô, mà cụ tổ Hùng Vương cũng cuốc, cũng nhỏ mồ hôi và nước mắt trên đất rắn như các con cháu khác. Đã khôngcó việc ngồi không ăn sẵn, bắt người ta làm vất vả rồi nộp một phần huê lợi cho lãnh chúa, khi chỉcó tù trưởng và các con cháu trong nhà cả với nhau. Đất phá ra thành ruộng, mạnh ai nấy làm. Làm rồi thì giữ lấy đấy sang năm lại làm. Cũng không cần biết đất thuộc quyền tư hữu của ai.

Chúng ta thấy tương quan lao tác ở nguyên thủy là gia đình tự túc, tự cung, tự quản. Đất đầy rẫy ra nhưng phải làm rất mệt mới thành ruộng, không phải là thục điền cứ cắm cây

lúa xuống là mọc, nên cái ý tranh chiếm trước để được thêm đất đã không có. Chờ khi gia đình tăng gia nhân số thì đi vạc thêm đất làm thêm ruộng ở những ngọn đồi khác mà tù trưởng (cụ tổ Hùng Vương) có thể cũng không biết hay không cần biết. Vậy : không có giai cấp, không có sự bóc lột giai cấp cùng tranh đấu giai cấp nào cả.

III.— TƯƠNG QUAN XÃ HỘI

Ngoài những dịp lễ lạt mà tù trưởng đại diện các con cháu xin thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, cùng kêu gọi nhau cứu ứng khi có thú dữ giặc cướp (như giặc Ân) người ta đếnvới nhau còn mỗi chi họ đã sống tụriêng ở một khu đồi khác thành làng, để tiện làm việc ngoài đồng liền ngay đấy. Những kinh nghiệm làm mùa được truyền lẫn cho nhau, từ tù trưởng khôn khéo hơn mà ra. Nhưng kỷ luậtkhắt khe hoặc thuế mà thâu góp, hình phạt nặng nề cùng tổchức trật tự xã hôi, thì thật là không có. Bởi đất lầy dưới đồng bằng ngăn cách các khu đồi đã không cho phép sự tổchức như vậy.

Người ta đến với nhau, quý trọng nhau, thân mến nhau vì tình gia đình họ hàng, trong chế độ cộng sản nguyên thủy ấy. Chẳng hề vị tương quan giai cấp xã hội nào cả. Bởi chính tù trưởng và gia đình mình cũng làm ruộng như thế, và nếu có ý nghĩ nào rằng mình ở trên hết, thì chỉ là trên vì tuổi tác, vì mình sinh ra các con cháuấy, chớ không phải vì trời định ngôi vị ấy cho mình.

IV.— ĐẶC TÍNH DÂN TỘC

Do những điều kiện thiên nhiên, lao tác và xã hội như trên, dân Giao chỉ định cư tại Phong châu đã có những đặc tính riêng. Mà bất cứ giống dân nào nếu cũng định cư trong những điều kiện ấy đều tất nhiên cũng có những đặc tính ấy.

Đó là :

Sự chịu khó vượt hết đức tính chịu khó của tất cả các giống dân khác định cư ởcác nơi khác. Cho đến ngày nay người Việt vẫn còn đức tính ấy mà không ai có thế chối cãi được. Nó là tinh thần kiên nhẫn chịu đựng gian khổ, coi thường gian khổ, từ trời, đất, nước, khí tiết, từ số kiếp chẳng may, hay từ người cố ý giam hãm mình vào.

Sự yêu quê hương đất nước vì suốt ngày, suốt năm tháng, suốtđời quanh quẩn với hòn đất (lúc chết cũng thích được gửi xác vào giữa ruộng đất ấy) và vì cảnh sống trong làng êm ấm tình họ hàng bà con (ngay từ nguyên thủy) không ai bóc lột ức hiếp ai, mà chỉlà lành dụm lá rách, tất cả đã vui với nhau và cùng để lại cho nhau rất nhiều kỷ niệm. Nên trải những kỳ đau thương về sau cả ngàn năm dưới quyền đô hộ của Tầu, dân Việt dù bị hành hạ cơ cực đến tột cùng, cũng vẫn bám lấy đất mà chịu đựng, chớ rời bỏ quê hương như người Do thái, thì quả thực là không có. Sự thích sống thảnh thơi, hòa mình với thiên nhiên đó là điều mà đời nay gọi là tự do, do chế độ chính trị ban phát, hay do ý thức tranh đấu mà có. Nhưng ở nguyên thủy, như tương quan xã hội nói trên, người Giao chỉ quả đã dư tự

do, khi sống thảnh thơi với mảnh ruộng vườn của mình. Không phải là tự do cấu xé lẫn nhau, và tự do buông thả thú tính, đây là tự do cóýthức, tự do trong lễ nghĩa, để đời sống chung trong làng có nền nếp, dù phép vuaởchính quyền trung ương cũng khôngthắng được lệ của làng.

Sự sống tự tại tuy thời thế đẩy đưa, mà lúc thất thế thì rồng (vật tổ) như giun thu mình trong ao tù, và lúc đắc thế thì vươn mình bay tung khắp vũ trụ.

Đó là quan niệm nhân sinh, quan niệm triết lý, gói tròn trong một đời sống thái hòa, mà dựa vào đặc tính dân tộc ta đã gợi ra được thêm với bao nhiêu truyện cổ khác ở đời Hùng Vương (về bánh giày bánh chưng, trầu cau, Sơn tinh Thủy tinh, Chữ đồng tử, Đức thánh Gióng...) là bấy nhiêu quan niệm khác về luân lý của người xưa.

Quyển Thiên Thư

Xưa có người từng nhìn một tầu lá mà đọc lên được lời kinh Phật, từng thấy một cử chỉ mà khế hội nổi một công án. Huống hồ nay dễ hơn nhiều lại sẵn còn bằng chứng. Lựa là phải có viết thành sách trên giấy trắng mực đen, (hay phải có người ngoại quốc nhận định dùm ra trước) thỉ chúng ta mới thấy ra nổi những tư tưởng triết lý vốn có trong một quyển Thiên Thư, mà điều kiện để đọc là lắng lòng mình xuống cho tâm hồn tìm về nguồn, thì tự nhiên từng lời từng chữ trong thông điệp của người xưa sẽ hiện dẫn ra hết.

Lấy gì làm chắc đúng ?

Hẳn có người có ys muốn hỏi như vậy. Thì nhìn kết quả thấy nguyên nhân, nhìn nguyên nhân thấy kết qua, chắc không ai hoài nghi nguyên tắc ấy. Vậy, cảnh sống cơ cực trên một khu đất tổ như đã kể, kéo dài với năm tháng, kéo dài cho tới những ngày con sông Hồng tạo thành đồng bằng cho sự sống yên vui phú túc hơn, nếu chẳng có một tư tưởng chỉ đạo (về chịu đựng gian khổ và bám lấy đất mà sống) thì hẳn nhiên trên bán đảo này bây giờ làm gì có nước Việt nam và làm gì cóchúng ta nữa.

Tư tưởng chỉ đạo ấy chính là văn hóa, chính là căn bản nền quốc học của ta.

Ý nghĩ nghi ngờ về sự thực hữu của nền quốc học.

Trước đây, Ông Phan Khôi, môn đệ trung thành của côLogique từng đã viết :

« Đừng nói cái học của ta chỉ ở trong phạm vi cái học của Tầu, thiếu vẻ đặc biệt, không đủ kêu là quốc học cho đến chịu giống với Tầu đi là ởnước ta cũng không có một cái học phái nào thành lập hẳn, vậy thì chữ học đã chẳng có, chữ quốc còn nương dựa vào đâu ? Vài mươi năm nay, từ khi tôi biết cái học là gì rồi, tôi cố đi tìm cho được cái học của nước ta. Tìm trong Chu An, tôi chỉ thấy một nhà nho khẳng khái. Tìm trong Nguyễn Bỉnh Khiêm, tôi chỉ thấy một nhà thuật số như mấy ông bà tiên tri đời nay. Khi tôi xét đến ông Võ TrườngToản thấy nói cái học của ông ở chữ thành. Khi tôi xét đến ông Chu Doãn

Trí thấy nói cái học của ông chủ ởbất căng. Nay ngoài mấy chữ thành và bất căng đó, tôi không kiếm được cái gì khác nữa. Chỉ trơ trọi như vậy mà thôi, đâu có thể gọi là học được. Rồi tôi phải đi bòn như bòn vàng trong các văn tập thì như trong tập Vĩ dã thấy có vài bài ngăn ngắn nói ra giọng Tống Nho, tôi lấy làm mừng đôi chút, xong đâu phải đã là cái mục đích sự tìm kiếm của tôi. Tìm mãi không ra cho tới ngày này tôi mới trịnh trọng và quả quyết mà nói rằng không có».

Cả ông Phạm Quỳnh cũng cùng một luận điệu ấy :

« Nước Nam ta mấy mươi thế kỷ theo học nước Tầu chỉmới là người học trò khá, chưa hề thấy giám thoát của Thầy mà lập nên môn bộ riêng ; không những thế, lại cũng không lọt ra khỏi vòng giáo khoa mà bước lên tớicõi học thuật nữa. Như vậy thì làm sao có quốc học được ?

« Anh hùng ta có, liệt nữ ta có, danh sĩ cao tăng ta cũng có, nhưng trong cõi học nướcta cổ kim chưa có người nào có tài sáng khởi phát minh ra những tư tưởng mới, thiết lập ra những học thuyết mới, đủ cócái vẻ độc lập một nhà đối vớicác nhà khác, như Bách gia Chư tử bên Tầu đời xưa. Hay thảng hoặc cũng có mà mai một đi mất, sử sách không truyền chăng, nhưng phàm đã gọi là một cái học phái thì phải cócảm hóa người ta sâu xa, phải có ảnh hưởng trong xã hội, phải gây ra một phong trào tư tưởng, không thể tịch mịch ngay đi mà không còn tăm hơi gì nữa. Cho nên nay dầu kê cứu trong các sách cổ, cố tìm ra được năm ba cái ý kiến lạ hay cái tư tưởng gì của một vài

bậc tiền bối lỗi lạc, như vậy cũng chưa đủ chứng rằng nước ta có quốc học đặc biệt khác với cái học ở bên Tầu truyền sang. »

Cả hai vị đều cùng chết đuối trong cái bể luận lý hình thức, và chỉ dám tin một tư tưởng là khi có viết ra sách, in trên giấy trắng mực đen.

Chao ôi !đã có biết muôn vàn nào là tư tưởng chứa đựng ngay trong mớ tiếng nói không kể ca dao, tục ngữ, cách ngôn, kể ngay từng lời từng tiếng một, mà hàng ngày chúng ta vẫn dùng, nhưng chúng ta làm, không chịu hiểu đó là tư tưởng, đó là thông điệp của người xưa truyền đến chúng ta. Đó là lỗi ở người nệ sách, chỉ nhìn thấy chữ là thực có mà không nhận ra tiếng còn thực có ho'n, lại đi đồ lỗi cho tiền nhân « không để lại cho chúng tôi cái gì cả! »

Các ông chỉ « bòn như bòn vàng trong các văn tập » và «kê cứu trong các sách cổ» viết bằng chữ nho, đã vội nản chí rồi, thì đó là tại kho tàng văn hóa ở ngay miệng mình chẳng tìm, lại đi hì hục đào xới đất ở tận đâu đâu.

Trong sách Người ta tư tưởng bằng từ ngữ (On pense avec les mots) tác giả, giáo sư S.I. Hayakawa có dẫn lời Aldous Huxley rằng :« Lời nói có một huyền năng, — không phải theo lối huyền năng của các thầy phù thủy và những gì họ muốn thi thố. Lời nói huyền diệu ở chỗ nó tác động vào tinh thần của những người sử dụng nó (1). Nói trang 35, tác giả còn thêm :

———

1. Les mots ont bien un effet magique — mais pas de la façon que supposaient les magiciens et pas sur ce qu'ils essayaient de soumettre à leur influence. Les mots sont magiques par la façon dont ils agissent sur l'esprit de ceux qui les utilisent.

Aldous Huxley

« Ngôn ngữ là cơ năng không thiếu được trong đời sống cua loài người, — một đời sống như của chúng ta được uốn nắn, lái hướng phong phú hóa và khiến có thể sống được nhờ tích lũy kinh nghiệm quá khứ của những thành phần trong chính nòi giống chúng ta ! » Và nơi trang 36 ông còn thêm nữa : Tất cả những khám phá về nghệ thuật và khoa hoc đều đã được di lưu hậu thế bằng từ ngữ, mà không chịu phí tổn về thừa hưởng gia tài. (1)

Chính bộ tiếng nói của chúng ta là cái kho tích lũy bao nhiêu kinh nghiêm, từ hồi chưa có người Tầu với những chữ nho của họ, và là chất keo son gắn liền mọi người Giao chỉ lại trong cuộc sống xã hội, cũng như một quyển sách vô giác hứa đựng những điều căn bản của nền quốc học đã nói trên. Mà tất nhiên món gì chưa dám biết, chớ môn tiếng nói này hẳn là một đặc phẩm đặc chế của nòi giống Việt khác hẳn cái học của bên Tầu truyền sang vậy.

LÊ VĂN SIÊU

———

([1]) Toutes les découvertes des arts et des sciences nous sont léguées sansfrais de succession par les mots.

S.I. Hayakawa