Thiên Thai Tứ Giáo Nghi

1d-) Phẩm thứ tư: Kiêm hành lục độ(305)

Kinh Pháp Hoa nói rằng : Nếu có người thọ trì kinh này

兼行布施等。福德力故倍增觀心。五正行六度者。

Kiêm hành bố thí đẳng 。phước đức lực cố bội tăng quán tâm 。ngũ chánh hạnh lục độ giả 。

Và kiêm hành các bố thí, thì sức cồng đức càng được kiên cố, việc quán tâm sẽ được tăng nhanh gấp bội.

1e-) Phẩm thứ năm : Chánh hành lục độ.

經曰。若人讀誦為他人說。復能持戒等。

Kinh viết 。nhược nhân độc tụng vi tha nhân thuyết 。phục năng trì giới đẳng 。

Kinh Pháp Hoa nói rằng : Nếu có người thọ trì kinh này, thuyết giảng cho người khác nghe, lại trì tất cả mọi giới

謂自行化他事理具足。觀心無閡。轉勝於前。

Vị tự hành hóa tha sự lý cụ túc 。quán tâm vô ngại 。chuyển thắng ư tiền 。

Và làm tròn cái việc tự tu hành và giáo hóa tha nhân. Sự và lý đều đầy đủ, làm như vậy sự quán tâm sẽ không bị trở ngại, thăng tiến sẽ nhanh hơn xưa, thành quả không thể lường được.

不可比喻。此五品位。圓伏五住煩惱。外凡位也。

Bất khả bỉ dụ 。thử ngũ phẩm vị 。viên phục ngũ trụ phiền não 。ngoại phàm vị dã 。

Thành quả không thể lường được.

Năm phẩm vị kể trên của Viên giáo, Viên phục (306) được ngũ trụ phiền não (307), đây là những ngoại phàm vị

與別十信位同。次進六根清淨位。即是十信。

Dữ biệt thập tín vị đồng 。thứ tiến/tấn lục căn thanh tịnh vị 。tức thị thập tín 。

Tương đương với thập tín vị của Biệt Giáo. Sau [hành giả viên giáo] sẽ tiến lên lục căn thanh tịnh vị (308) [của nội phàm vị], quả vị này là thập tín vị của Viên Giáo.

2-) [ THẬP TÍN VỊ]

Thập tín vị của Viên Giáo. [Thập tín vị của Viên giáo chia làm 3 nhóm: 2a-) Sơ tín vị, 2b-) Nhị tín vị đến thất tín vị, 2c-) Bát tín vị đến thập tín vị]

初信斷見惑顯真理。

sơ tín đoạn kiến hoặc hiển chân lý 。

2a-)[Sơ tín vị]: Viên giáo sơ tín vị (309) đoạn trừ được kiến hoặc, chứng được chân lý (310)

與藏教初果通教八人見地別教初住齊。證位不退也。

Dữ tạng giáo sơ quả thông giáo bát nhân kiến địa biệt giáo sơ trụ tề 。chứng vị bất thoái dã 。

Tương đương với Tạng Giáo sơ quả vị, tương đương với Thông giáo bát nhân vị và kiến địa vị, tương đương với Biệt Giáo sơ trụ vị, đã chứng được bất thoái vị rồi.

次從二信至七信。斷思惑盡。與藏通二佛別教七住齊。

Thứ tùng nhị tín chí thất tín 。đoạn tư hoặc tận 。dữ tạng thông nhị Phật biệt giáo thất trụ/trú tề 。

2b-) [Nhị tín vị - thất tín vị]

Sáu đó Viên Giáo từ nhị tín vị đến thất tín vị , hành giả đã đoạn trừ được hết tư hoặc, tương đương với nhị Phật vị của Tạng Giáo và của Thông Giáo, tương đương với vị thứ nhì cho đến vị thứ bẩy của thập trụ vị của Biệt Giáo.

三界苦集斷盡無餘。故仁王云。

tam giới khổ tập đoạn tận vô dư 。cố nhân vương vân 。

Đến đây hành giả của Viên Giáo đã đoạn trừ được tất cả khổ quả của khổ đế và nhân của tập đế, kiến hoặc và tư hoặc của tam giới. Vì vậy Nhân Vương kinh nói rằng:

十善菩薩發大心。長別三界苦輪海。解曰。十善者。

Thập thiện Bồ-tát phát Đại tâm 。trường/trưởng biệt tam giới khổ luân hải 。giải viết 。thập thiện giả 。

Thập thiện bồ tát phát đại tâm, [đoạn trừ được kiến hoặc, tư hoặc và] thoát ra được cái khổ luân hồi của tam giới. Kinh Hoa Nghiêm giải thích rằng : Thập thiện là

各具十善也。若別十信即伏而不斷。故定屬圓信。

Các cụ Thập thiện dã 。nhược biệt thập tín tức phục nhi bất đoạn 。cố định chúc viên tín 。

Mỗi phẩm [ của thập tín vị] đều có thập thiện. Nếu là thập tín vị của Biệt Giáo thì mới chỉ có thể phục được kiến hoặc và tư hoặc chưa đoạn trừ được những hoặc này. [Còn thập tín vị của Viên Giáo thì đã đoạn trừ hết các hoặc này và đã ra khỏi vòng luân hồi của tam giới,] vậy thập tín vị nói đây phải là củaViên Giáo.

然圓人本期不斷見思塵沙。

Nhiên viên nhân bổn kỳ bất đoạn kiến tư trần sa 。

Nhưng hành giả của Viên Giáo không phải chỉ ước mong đoạn trừ kiến hoặc, tư hoặc và trần sa hoăc mà mong chính là

意在入住斷無明見佛性。然譬如冶鐵麁垢先去非本所期。

ý tại nhập trụ đoạn vô minh kiến Phật tánh 。nhiên thí như dã thiết thô cấu tiên khứ phi bổn sở kỳ 。

chứng được Viên Giáo sơ trụ để đoạn trừ vô minh và chứng được Phật tính. Cũng như một ngượi luyện sắt, phải nung sắt để loại bỏ tất cả những chất dơ bẩn trong khoáng sắt, nhưng điều người này mong ước không phải là chỉ loại chất dơ bẩn

意在成器。器未成時自然先落。雖見先去。

ý tại thành khí 。khí vị thành thời tự nhiên tiên lạc 。tuy kiến tiên khứ 。

mà là cái khí cụ được tạo thành, khí cụ chưa thành, tuy thấy những chất dơ bẩn được loại bỏ,

其人無一念欣心。所以者何。未遂所期故。

kỳ nhân vô nhất niệm hân tâm 。sở dĩ giả hà 。vị toại sở kỳ cố 。

người này vẫn không có gì vui cả. Vì sao vậy? Vì cái kỳ vọng của người này đã đát được đâu.

圓教行人亦復如是。雖非本所望自然先落。

Viên giáo hạnh/hành/hàng nhân diệc phục như thị 。tuy phi bổn sở vọng tự nhiên tiên lạc 。

Người tu hành Viên Giáo cũng như vậy, đoạn trừ được các hoặc chưa phải là mục đích của họ.

永嘉大師云。同除四住此處為齊。

Vĩnh gia đại sư vân 。đồng trừ tứ trụ thử xứ vị tề 。

Vĩnh Gia đại sư nói rằng: Cùng trừ tứ trụ (311) đến đây các giáo phái đều giống nhau,

若伏無明三藏則劣。即此位也。解曰。四住者。只是見思。

nhược phục vô minh Tam Tạng tức liệt 。tức thử vị dã 。giải viết 。tứ trụ giả 。chỉ thị kiến tư 。

nếu nói về hàng phục vô minh thì tạng giáo là không làm được. [vì Tạng giáo Phật quả vị, tương đương với lục thanh tịnh vị của Viên giáo, chỉ đoạn trừ tứ trụ trong giới nội, vô minh là giới ngoại]. Để giải thích: Tứ trụ chỉ là kiến hoặc và tư hoặc.

謂見為一。名見一切處住地。思惑分三。

vị kiến vi nhất 。danh kiến nhất thiết xứ tứ trụ địa 。tư hoặc phần tam 。

Có một loại Kiến hoặc tên là Kiến nhất thiết xứ trụ địa(312). Ba loại tư hoặc là:

一欲愛住地。欲界九品思。二色愛住地。

Nhất dục ái trụ địa 。dục giới cửu phẩm tư 。nhị sắc ái trụ địa 。

Một dục ái trụ địa, đó là dục giới cửu phẩm tư hoặc. Thứ hai sắc ái trụ địa,

色界四地各九品思。三無色愛住地。

Sắc giới tứ địa các cửu phẩm tư 。tam vô sắc ái trụ địa 。

Sắc giới gồm bốn cõi (313) mỗi cõi có chín phẩm tứ hoặc. Thứ ba là vô sắc ái trụ địa,

無色界四地各九品思。此之四住。

Vô sắc giới tứ địa các cửu phẩm tư 。thử chi tứ trụ 。

Vô sắc giới gồm bốn cõi (314), mỗi cõi có chín phẩm tư hoặc . Đó là tứ trụ.

三藏佛與六根清淨人同斷。故言同除四住也。

Tam Tạng Phật dữ lục căn thanh tịnh nhân đồng đoạn 。cố ngôn đồng trừ tứ trụ dã 。

Người đắc Phật quả của Tạng Giáo và người đắc lục căn thanh tịnh vị của Viên Giáo đều đoạn trừ được tứ trụ này, vì vậy gọi là đồng trừ tứ trụ.

言若伏無明三藏則劣者。無明即界外障中道之別惑。

Ngôn nhược phục vô minh Tam Tạng tức liệt giả 。vô minh tức giới ngoại chướng trung đạo chi biệt hoặc 。

Nếu nói đến hàng phục vô minh thì Tạng Giáo không hàng phục được, vì vô minh là một biệt hoặc (315), là một chướng ngại để ngộ được trung đạo, nó thuộc về các cõi ở ngoài tam giới.

三藏教止論界內通惑。無明名字尚不能知。況復伏斷。

Tam tạng giáo chỉ luận giới nội thông hoặc 。vô minh danh tự thượng bất năng trai 。huống phục phục đoạn 。

Tạng Giáo chỉ đoạn trừ được thông hoặc(316) của các cõi ở trong tam giới. Chữ vô minh còn chưa biết làm sao hàng phục và đoạn trừ được.

故言三藏則劣也。次從八信至十信。

Cố ngôn Tam Tạng tức liệt dã 。thứ tùng bát tín chí thập tín 。

Vì vậy nói là Tạng Giáo là không hàng phục được.

2c-)[Bát tín vị - thập tín vị]

Sau đó Viên Giáo từ cấp bát tín vị cho đến cấp thập tín vị đã

斷界內外塵沙惑盡。假觀現前見俗諦理。開法眼。

Đoạn giới nội ngoại trần sa hoặc tận 。giả quán hiện tiền kiến tục đế lý 。khai pháp nhãn 。

Đoạn trừ được tất cả các trần sa hoặc của trong tam giới và ngoài tam giới, đã chứng được giả quán và thấy được cái lý của tục đế, pháp nhãn đã khai thông

成道種智行四百由旬。

Thành đạo chủng trí hành tứ bách do-tuần 。

Đã có đủ đạo chủng trí (317), đã đi được bốn trăm dặm đường [để đến Bảo Sở ]

與別教八九十住及行向位齊。行不退也。次入初住。斷一品無明。

Dữ biệt giáo bát cửu thập trụ cập hạnh hướng vị tề 。hạnh bất thoái dã 。thứ nhập sơ trụ 。đoạn nhất phẩm vô minh 。

Tương đương với bát trụ, cửu trụ, thập trụ và thập hạnh vị, thập hồi hướng vị của Biệt Giáo. Đến đây hành gỉa đã đạt được hạnh bất thoái vị (318). Sau đó [hành giả của Viên Giáo] sẽ đi vào sơ trụ vị, cứ đoạn trừ được một phẩm vô minh thì

證一分三德。謂解脫般若法身。

Chứng nhất phân tam đức 。vị giải thoát Bát-nhã Pháp thân 。

Chứng được một phần tam đức. Tam đức là: Giải thoát đức, bát nhã đức, pháp thân đức.

此之三德不縱不橫。如世伊三點。若天主三目。現身百界。

Thử chi tam đức bất túng bất hoạnh 。như thế y tam điểm 。nhược Thiên Chủ tam mục 。hiện thân bách giới 。

Tam đức này bất tung bất hoành (319), như là ba điểm của chư thế Y (320), như ba con mắt của thiên chủ (321). Hiện thân trăm giới

八相成道。廣濟群生。華嚴經云。

Bát tướng thành đạo 。quảng tế quần sanh 。Hoa Nghiêm kinh vân 。

Bát tướng thành đạo , rộng rãi cứu độ chúng sinh. Kinh Hoa Nghiêm nói rắng:

初發心時便成正覺。所有慧身不由他悟。

Sơ phát tâm thời tiện thành chánh giác 。sở hữu tuệ thân bất do tha ngộ 。

Sơ phát tâm thời tiện thành chánh giác , sở hữu tuệ thân bất do tha ngộ 。

清淨妙法身湛然應一切。解曰。初發心者。初住名也。

Thanh tịnh diệu Pháp thân trạm nhiên ưng nhất thiết 。giải viết 。sơ phát tâm giả 。sơ trụ danh dã 。

Thanh tịnh diệu Pháp thân trạm nhiên ưng nhất thiết. Giải thích là : [hành giả Viên Giáo] khi phát tâm, đạt đến sơ trụ vị,

便成正覺者。成八相佛也。是分證果。即此教真因。

Tiện thành chánh giác giả 。thành bát tướng Phật dã 。thị phần chứng quả 。tức thử giáo chân nhân 。

Đã thành đạt được chánh giác, thành bát tướng Phật (322), đắc phân chứng quả(323) quả vị, tức chứng được chân nhân (324) của Viên Giáo.

謂成妙覺。謬之甚矣。若如是者。

Vị thành diệu giác 。mậu chi thậm hĩ 。nhược như thị giả 。

Nếu nói là đã chứng được diệu giác thì sai to. Như thế thì

二住已去諸位徒施。若言重說者。佛有煩重之咎。

Nhị trụ dĩ khứ chư vị đồ thí 。nhược ngôn trọng thuyết giả 。Phật hữu phiền trọng chi cữu 。

Từ cấp vị nhị trụ trở lên các cấp vị lập ra làm gì? Nếu nói là [những cấp vị sau ] chỉ là lập lại [các quả vị nhất trụ], như vậy chẳng lẽ Đức Phật giảng thừa sao?

雖有位位各攝諸位之言。又云發心究竟二不別。

Tuy hữu vị vị các nhiếp chư vị chi ngôn 。hựu vân phát tâm cứu cánh nhị bất biệt 。

Tuy trong [Viên Giáo] có nói khi chứng được một cấp vị thì chứng được tất cả các cấp vị. Kinh [Niết Bàn] cũng nói rằng: Phát sơ tâm và cứu cánh thành Phật Tâm không khác biệt nhau [vì đều chứng được chân như tự tánh]

須知攝之所由細識不二之旨。

Tu tri nhiếp chi sở do tế thức bất nhị chi chỉ 。

Nhưng phải biết rằng hai quả vị này khác nhau [ vì sơ trụ vị chỉ là phân chứng quả vị còn diệu giác vị là cứu cánh chứng quả

vị,] vậy phải cẩn thận phân biệt cái điều nói là [Phát sơ tâm và cứu cánh thành Phật tâm] không khác biệt nhau.

龍女便成正覺。諸聲聞人受當來成佛記莂。

Long nữ tiện thành chánh giác 。chư Thanh văn nhân thọ/thụ đương lai thành Phật kí biệt 。

Hãy xem chuyện kể [trong kinh Pháp Hoa Sau đây] : Long Nữ thành chánh giác(325), chư thanh văn được thọ ký sẽ thành Phật(326).

皆是此位成佛之相。慧身即般若德。了因性開發。

Giai thị thử vị thành Phật chi tướng 。tuệ thân tức Bát-nhã đức 。liễu nhân tánh khai phát 。

Tất cả những người này thành Phật là ở cấp vị sơ trụ Phật [không phải cứu cánh Phật] và thành Phật tướng. Tuệ thân (327) nghĩa là đã có đủ bát nhã đức (328) vì liễu nhân Phật tính(329) đã khai sáng.

妙法身即法身德。正因性開發。應一切即解脫德。

Diệu Pháp thân tức Pháp thân đức 。chánh nhân tánh khai phát 。ưng nhất thiết tức giải thoát đức 。

Diệu pháp thân tức là pháp thân đức, có được nhờ chánh nhân Phật tính khai sáng. Nhất thiết ứng thân tức là giải thoát đức,

即緣因性開發。如此三身發得本有。

Tức duyên nhân tánh khai phát 。như thử tam thân phát đắc bản hữu 。

Cân nhân duyên Phật tính khai phát mà có. Tam thân [diệu pháp thân, tuệ thân, nhất thiết ứng thân ] có đủ là nhờ vào tam nhân phát sinh ra tam đức, [tam đức phát sinh ra tam thân]. Tam

Nhân tự có đủ [trong hành giả] không phải do tu tập bên ngoài mà có được.

故言不由他悟。中觀現前。開佛眼。成一切種智。

Cố ngôn bất do tha ngộ 。trung quán hiện tiền 。khai Phật nhãn 。thành nhất thiết chủng trí 。

Không phải do phải do tu tập bên ngoài mà được.

Đến đây cái chân đế của trung quán đã hiện ra ở trước mặt[hành giả], đã khai được Phật nhãn[của hành giả], đã thành nhất thiết chủng trí(330) [trong hành giả],

行五百由旬。到寶所。初居實報無障閡土。

Hành ngũ bách do tuần 。đáo bảo sở 。sơ cư thật báo Vô chướng ngại độ 。

[hành giả] đã đi hết năm trăm dăm đường, đã đến Bảo Sở, [ thành cứu cánh Phật ] đã đế thật báo Vô chướng ngại thổ (331)

念不退位。次從一住至十住。各斷一品無明。

Niệm bất thoái vị 。thứ tùng Nhất Trụ chí thập trụ 。các đoạn nhất phẩm vô minh 。

Đắc niệm bất thoái vị(332).

3-) [THẬP TRỤ VỊ: Nhân vị của Thánh vị gồm có thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng, thập địa, đẳng giác]

Từ nhị trụ đế thập trụ, mỗi trụ đoạn trừ được một phẩm vô minh,

增一分中道。與別教十地齊。

Tăng nhất phần trung đạo 。dữ biệt giáo Thập Địa tề .

Tiến hơn lên một phần về trung đạo, tương đương với thập địa của Biệt Giáo.

次入初行斷一品無明。與別教等覺齊。次入二行。

Thứ nhập sơ hạnh đoạn nhất phẩm vô minh 。dữ biệt giáo đẳng giác tề 。thứ nhập nhị hạnh

4-) [THẬP HẠNH VỊ]

[ sau thập trụ] đến sơ hạnh vị, lại đoạn trừ thêm được một phẩm vô minh. [Sơ hạnh vị ] tương đương với đẳng giác vị của Biệt Giáo. Sau đó đế nhị hạnh vị

與別教妙覺齊。從三行已去。別教之人尚不知名字。

Dữ biệt giáo diệu giác tề 。tùng tam hành dĩ khứ 。biệt giáo chi nhân thượng bất tri danh tự 。

Tương đương với diệu giác vị của Biệt Giáo. Từ tam hạnh vị trở lên thì người Biệt Giáo [không còn quả vị nào để so sánh với Viên giáo nữa , vì quả vị của Biệt Giáo chấm dứt tại diệu giác vị], tên của các quả vị sau đó [ của Viên giáo, Biệt Giáo ] còn chưa biết

何況伏斷以別教但破十二品無明故。

Hà huống phục đoạn dĩ iệt giáo đãn phá thập nhị phẩm vô minh cố 。

Thì nói chi đến hàng phục và đoạn trừ [ba mươi phẩm vô minh còn lại] vì vậy Biệt Giáo chỉ biết đoạn trừ mười hai phẩm vô minh[đầu] mà thôi.

故以我家之真因。為汝家之極果。

Cố dĩ ngã gia chi chân nhân 。vi nhữ gia chi cực quả 。

Vì vậy cái chân nhân của Viên Giáo tương đương với cái đăng giác hay diệu giác quả vị của Biệt Giáo.

只緣教彌權位彌高。教彌實位彌下。譬如邊方未靜借職則高。

Chỉ duyên giáo di quyền vị di cao 。giáo di thật vị di hạ 。thí như biên phương vị tĩnh tá chức tức cao 。

Lý do là cái quyền vị của một giáo phái càng cao, thì cái thực vị của nó lại thấp. Thí dụ như tình hình biên giới không yên vị tướng được bổ nhiệm để trị loạn có quyền chức cao

定爵論勳其位實下。故權教雖稱妙覺。

định tước luận huân kỳ vị thật hạ 。cố quyền giáo tuy xưng diệu giác 。

Nhưng khi ban tước vị cho vị tướng đó thì tước vị so với quyền chức lại nhỏ hơn nhiều. Vì vậy trong quyền giáo gọi là diệu giác

但是實教中第二行也。次從三行已去至十地。

đãn thị thật giáo trung đệ nhị hạnh dã 。thứ tùng tam hành dĩ khứ chí Thập Địa 。

thì chỉ là nhị hạnh vị trong thực giáo mà thôi.

Lại từ tam hạnh vị cho đến thập địa,

各斷一品無明增一分中道。即斷四十品惑也。

Các đoạn nhất phẩm vô minh tăng nhất phần trung đạo 。tức đoạn tứ thập phẩm hoặc dã 。

Mỗi cấp vị đoạn trừ được một phẩm vô minh, tiến hơn lên một phần về trung đạo.

5-) [THẬP HỒI HƯỚNG VỊ]

6-) [THẬP ĐỊA VỊ]

[ Khi đế thập địa vị ] thì đoạn trừ được bốn mươi phẩm vô minh.

更破一品無明入等覺位。此是一生補處。

Cánh phá nhất phẩm vô minh nhập đẳng giác vị 。thử thị Nhất-sanh-bổ-xứ 。

7-) [ ĐẲNG GIÁC ]

Chỉ cần đoạn trừ thêm một phẩm vô minh là vào đẳng giắc quả vị, đến Nhất-sanh-bổ-xứ(333)

進破一品微細無明入妙覺位。永別無明父母。

Tiến phá nhất phẩm vi tế vô minh nhập diệu giác vị 。vĩnh biệt vô minh phụ mẫu 。

8-) [ DIỆU GIÁC: Đây là Quả vị của Thánh vị ]

Nếu đoạn trừ thêm một phẩm vi tế vô minh (334) thì vào diệu giác vị, thì vĩnh biệt cha mẹ vô minh.

究竟登涅槃山頂。諸法不生般若不生。

Cứu cánh đăng Niết Bàn sơn đảnh 。chư Pháp bất sanh Bát-nhã bất sanh 。

Sau cùng đã lên đến đỉnh núi của Niết Bàn. Tất cả chư pháp bất sanh, tất cả bát nhã bất sanh

不生不生。名大涅槃。以虛空為座。成清淨法身。

Bất sanh bất sanh 。danh đại Niết Bàn 。dĩ hư không vi tọa 。thành thanh tịnh Pháp thân 。

Bất sanh, bất sanh, vì vậy gọi là Đại Niết Bàn. [Phật của Viên giáo] lấy hư không làm nơi an tọa, lấy thanh tịnh làm pháp thân.

居常寂光土。即圓教佛相也。然圓教位次。

Cư thường tịch quang thổ 。tức viên giáo Phật tướng dã 。nhiên viên giáo vị thứ 。

Cư ngụ trong cõi thường tịch quang thổ (335), đó là Phật tướng của Viên Giáo. Những cấp vị của Viên Giáo

若不以六即判之。則多濫上聖。故須六即判位。

Nhược bất dĩ lục tức phán chi 。tức đa lạm thượng Thánh 。cố tu lục tức phán vị 。

Nếu không dùng lục tức (336) để phán định thì sợ có sự hiểu lầm và lạm dụng, lấy phàm vị cho là thánh vị, vì vậy cần dùng lục tức để phán định những quả vị cho đúng.

謂一切眾生皆有佛性。有佛無佛,性相常住。

vị nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh 。hữu Phật vô Phật tánh tướng thường trụ 。

D2-) [LỤC TỨC PHẬT là]

1-) [ LÝ TỨC PHẬT] : Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, có Phật hay không có Phật [ở thế gian], tánh và tướng của Phật thường có trong chúng sinh.

又云。一色一香無非中道等言。總是理即。

Hựu vân 。Nhất Sắc Nhất Hương Vô Phi Trung Đạo đẳng ngôn 。tổng thị lý tức 。

[kinh điển Đại Thừa ] lại nói: Nhất sắc nhất hương , không pháp nào không phải là trung đạo, nói chung là lý tức .

次從善知識。及從經卷。聞見此言。為名字即。

Thứ tùng thiện tri thức 。cập tùng Kinh quyển 。văn kiến thử ngôn 。vi danh tự tức 。

2) [ DANH TỰ TỨC PHẬT ]: Sau đó được những thiện tri thức giảng dạy, từ kinh điển học hỏi, biết được điều [mình có Phật tính, mình cũng là Phật ], gọi là danh tự tức [Phật ].

依教修行。為觀行即(五品位),相似解發。

Y giáo tu hành 。vi quán hạnh tức (ngũ phẩm vị )tương tự giải phát 。

3) [QUÁN HẠNH TỨC PHẬT ]: Dựa vào giáo pháp tu hành, đó là quán hạnh tức [ Phật ] (đắc ngũ phẩm vị ).

為相似即(十信), 分破分見。為分證即(從初住至等覺), 智斷圓滿。

vi tương tự tức (thập tín ) phần phá phần kiến 。vi phần chứng tức (tòng sơ trụ chí đẳng giác) trí đoạn viên mãn 。

4) [ TƯƠNG TỰ TỨC PHẬT]: Nhờ tướng tư giải phát (337), đắc Tương tự tức [ Phật ] (đắc thập tín vị). 5) [ Phân chứng tức Phật ]: mỗi diệt được một phẩm Vô minh thì lại chứng được một phần pháp thân. Đó là phân chứng tức [ Phật ] ( đi từ sơ trụ đến đẳng giắc).

為究竟即(妙覺位), 約修行位次。從淺至深。故名為六。

vi cứu cánh tức (diệu giác vị ) ước tu hành vị thứ 。tùng thiển chí thâm 。cố danh vi lục 。

6) [CỨU CÁNH TỨC PHẬT]: Trí tuệ và đoạn trừ đã viên mãn, đó là cứu cánh tức [Phật ] (đắc diệu giắc vị).

Trên đây là các cấp vị tu hành [ của Viên giáo ]. Từ thấp đến cao, nên gọi là lục tức [Phật ].

約所顯理體。位位不二。故名為即。

Ước sở hiển lý thể 。vị vị bất nhị 。cố danh vi tức 。

Dựa theo lý và thể của lục tức Phật cho thấy cấp vị nào cũng không giống nhau, nên gọi là tức.

是故深識六字不生上慢。委明即字不生自屈。

Thị cố thâm thức lục tự bất sanh thượng mạn 。ủy minh tức tự bất sanh tự khuất 。

Vì vậy hiểu rõ lục tứ thì sẽ không sanh long ngạo mạn với các cấp vị trên và cũng không sanh lòng tự ti [ khi ở cấp vị thấp ]

可歸可依。思之擇之。略明圓教位竟。

khả quy khả y 。tư chi trạch chi 。lược minh viên giáo vị cánh 。

có thể dựa vào [ lục tức ] mà tu học, suy nghĩ mà chọn lựa. Nói đến đây là hết về phần các cấp vị của Viên Giáo.

III-) HAI MƯƠI LĂM PHƯƠNG TIỆN VÀ THẬP THỪA QUÁN PHÁP

然依上四教修行時。各有方便正修。

nhiên y thượng tứ giáo tu hành thời 。các hữu phương tiện chánh tu 。

Như trên đã giảng thì cách tu hành của tứ giáo đều khác nhau. Mỗi giáo phái đều có những phương tiện(338) và chánh tu (339) khác nhau

謂二十五方便十乘觀法。若教教各明。其文稍煩。

vị nhị thập ngũ phương tiện thập thừa quán Pháp 。nhược giáo giáo các minh 。kỳ văn sảo phiền 。

Có hai mươi lăm loại phương tiện và mười thưa quán pháp, nếu mỗi một giáo phái đều nói cho rõ ràng đầy đủ, thì bài văn sẽ rất dài và nặng nề.

義意雖異名數不別。故今總明。可以意知。

Nghĩa ý tuy dị danh số bất biệt 。cố kim tổng minh 。khả dĩ ý tri 。

Ý nghĩa [ của các phương tiện và chánh tu] tuy có khác nhau tùy theo các giáo phái, nhưng tên và số [ các phương tiện và chánh tu] thì giống nhau, vì vậy nên ở đây gom lại nói chung cho rõ, [đọc giả] có thể dùng ý nghĩ của mình hiểu rộng thêm ra.

A-)[HAI MƯƠI LĂM PHƯƠNG TIỆN]

言二十五方便者。束為五科。一具五緣。二訶五欲。

ngôn nhị thập ngũ phương tiện giả 。thúc vi ngũ khoa 。nhất cụ ngũ duyên 。nhị ha ngũ dục 。

Hai mươi lăm phương tiện lại được chia làm năm nhóm: a-) Chuẩn bị ngũ duyên, b-) Giảm bớt ngũ dục,

三棄五蓋。四調五事。五行五法。初明五緣者。

tam khí ngũ cái 。tứ điều ngũ sự 。ngũ hành ngũ pháp 。sơ minh ngũ duyên giả 。

c-) Trừ bỏ ngũ cái, d-) Điều hòa ngũ sự, e-) Hành ngũ pháp

a-) CHUẨN BỊ NGŨ DUYÊN

[Gồmcó: 1-) Trì giới, 2-) Quần áo và thực phẩm, 3-) Nhàn cư chỗ thanh tịnh, 4-) Tạm đình chỉ, 5)Kết thân với thiện kiến thức ]

一持戒清淨。如經中說。依因此戒。

nhất trì giới thanh tịnh 。như Kinh trung thuyết 。y nhân thử giới 。

1-) THỨ NHẤT TRÌ GIỚI THANH TỊNH

Như kinh nói rằng: Vì nhờ vào các giới luật

得生諸禪定及滅苦智慧。是故比丘。應持淨戒。

Đắc sanh chư Thiền định cập diệt khổ trí tuệ 。thị cố Tỳ-kheo 。ưng trì tịnh giới 。

Mà sanh ra các thiền định và các trí tuệ để diệt khổ. Vì vậy chư tỳ kheo phải trì các tịnh giới.

有在家出家大小乘不同。二衣食具足。衣有三。

hữu tại gia xuất gia Đại Tiểu thừa bất đồng 。nhị y thực cụ túc 。y hữu tam 。

Trì giới cho người tại gia, xuất gia, Đại Thừa, Tiểu Thừa có khác nhau.

2-) THỨ HAI QUẦN ÁO VÀ THỰC PHẨM

2 α-) Quần áo có ba loại:

一者如雪山大士。隨所得,衣蔽形即足。不游人間。

nhất giả như tuyết sơn đại sĩ 。tùy sở đắc y tế hình tức túc 。bất du nhân gian 。

1-) Thứ nhất: Người tu trong núi tuyết, tìm được những gì tại chỗ đủ để che thân là được rồi vì không đến chỗ dân gian [ nên không cần chỉnh tề ]

堪忍力成故。二者如迦葉等。集糞掃衣。

kham nhẫn lực thành cố 。nhị giả như Ca-diếp đẳng 。tập phẩn tảo y 。

nhưng miễn là có sức chịu đựng là được. 2-) Như các thầy như thầy đại Ca Diếp mặc loại áo chắp vá từ những mảnh vải cũ vải vụn (340)

及但三衣不畜餘長。三者多寒國土。

Cập đãn tam y bất súc dư trường 。tam giả đa hàn quốc độ 。

Hay là chỉ có ba cái áo (341) mà không dự trữ thêm một cái áo nào khác. 3-) Ở những nước có mùa lạnh Đức Như Lai cũng

Cho các tu sĩ ngoài ba cái áo co thể có tất cả những phương tiện quần áo, vật dụng ….cần thiết để sống trong vùng lạnh.

如來亦許三衣之外畜百一眾具。食亦有三。

Như Lai diệc hứa tam y chi ngoại súc bách nhất chúng cụ 。thực diệc hữu tam 。

Đức Như Lai cũng cho các tu sĩ ngoài ba cái áo co thể có tất cả những phương tiện quần áo, vật dụng ….cần thiết để sống trong vùng lạnh.

2 β-) Về ăn uống cũng có ba loại :

一者上根大士深山絕世。菜根草果隨得資身。二常乞食。

nhất giả thượng căn đại sĩ thâm sơn tuyệt thế 。thái căn thảo quả tùy đắc tư thân 。nhị thường khất thực 。

1-) Đối với những người thượng căn tu trong núi sâu cách biệt với thế gian, thì tìm thấy những gì ăn được trong vùng như rễ cây, rau, trái cây dại…ăn để nuôi thân. 2-) Khất thực: [ Người tu ở gần nơi dân cư thì đi khất thực hang ngày ]

三檀越送食。僧中淨食。三閒居靜處。

tam đàn việt tống thực 。tăng trung tịnh thực 。tam gian cư tĩnh xứ 。

3-) Thực phẩm do chúng sinh cúng dường, hay do tu viện cung cấp.

3-) THỨ BA NHÀN CƯ CHỖ THANH TỊNH

不作眾事名閒。無憒鬧處名靜。處有三。

Bất tác chúng sự danh gian 。vô hội nháo xứ danh tĩnh 。xứ hữu tam 。

Không làm việc gì cả thì gọi là nhàn, chỗ không não loạn thì gọi là tịnh. Cũng như phần ăn uống và quần áo nói trên tùy nơi tu hành được chia làm ba nơi.

例衣食可知。四息諸緣務。息生活。息人事。

lệ y thực khả tri 。tứ tức chư duyên vụ 。tức sanh hoạt 。tức nhân sự 。

4-) THỨ TƯ TẠM ĐÌNH CHỈ

Những công việc mình đương làm, tạm đình chỉ những sinh hoặc mình đương sống, tạm đình chỉ, những quan hệ nhân sự mình đương có , tạm đình chỉ,

息工巧技術等。五近善知識有三。一外護善知識。

tức công xảo kĩ thuật đẳng 。ngũ cận thiện tri thức hữu tam 。nhất ngoại hộ thiện tri thức 。

những kỹ thuật mình đương theo đuổi…, [ tạm đình chỉ để lấy chút thì giờ tu hành].

5) THỨ NĂM KẾT THÂN VỚI THIỆN TRÍ THỨC

Kết thân với những người thiện kiến thức , có ba loại thiện kiến thức: 1-) Thứ nhất ngoại hộ thiện trí thức(342)

二同行善知識。三教授善知識。第二訶五欲。

nhị đồng hành thiện tri thức 。tam giáo thọ thiện tri thức 。đệ nhị ha ngũ dục 。

2-)thứ hai đồng hành thiện trí thức(343), 3-) thứ ba là giáo sư thiện tri thức.

b-) GIẢM BỚT NGŨ DỤC

一訶色。謂男女形貌端嚴。脩目高眉丹。

Nhất ha sắc 。vị nam nữ hình mạo đoan nghiêm 。tu mục cao my đan 。

[ Gồm có :[1-) Sắc, 2-) Hương, 3-)Thanh, 4-) Vị, 5-) Xúc]

1-) Giảm bớt cái sắc dục: [Giảm bớt những ham mê về ] các vẻ đẹp của nam nữ, như mê đôi mắt đôi mày thanh tú,

脣皓齒。及世間寶物。玄黃朱紫種種妙色等。

Thần hạo xỉ 。cập thế gian bảo vật 。huyền hoàng chu tử chủng chủng diệu sắc đẳng 。

Môi đỏ răng trắng, và những báu vật của thế gian, nào là mầu đen, vàng, đỏ, tím đủ các mầu kỳ diệu.

二訶聲。謂絲竹環珮之聲。及男女歌詠聲等。

Nhị ha thanh 。vị ti trúc hoàn bội chi thanh 。cập nam nữ ca vịnh thanh đẳng 。

2-)thứ hai giảm bớt cái thanh dục: [Giảm bớt những ham mê về ] tiếng đàn tiếng phắc, tiếng vòng tiếng kiền [ của các nữ trang ], tiếng hát tiếng vịnh của nam nữ.

三訶香。謂男女身香。及世間飲食香等。四訶味。

Tam ha hương 。vị nam nữ thân hương 。cập thế gian ẩm thực hương đẳng 。tứ ha vị 。

3-) Giảm bớt cái hương dục: [Giảm bớt những ham mê về ] những hương thơm của thân thể nam nữ, của các mùi thơm của thức ăn, thức uống…

4-) Giảm bớt cái vị dục : [Giảm bớt những ham mê về ] mùi vị: Như các mùi vị thơm ngon của các món cao lương mỹ vị.. …

謂種種飲食肴饍美味等。五訶觸。

Vị chủng chủng ẩm thực hào thiện mỹ vị đẳng 。ngũ ha xúc 。

Mùi vị: Như các mùi vị thơm ngon của các món cao lương mỹ vị.. …

5-) Giảm bớt cái xúc dục:

謂男女身分柔軟細滑。寒時體溫。熱時體涼。

Vị nam nữ thân phần nhu nhuyễn tế hoạt 。hàn thời thể ôn 。nhiệt thời thể lương 。

[ Giảm bớt những ham mê về ] những xúc giác, như thân thể mịn màng của trai gái, khi trời lạnh thì ấm áp, khi trời nóng thì mát mẻ và tất cả những gì mà xúc giác gây sự khoái cảm.

及諸好觸等。第三棄五蓋。謂貪欲瞋恚睡眠掉悔疑。

cập chư hảo xúc đẳng 。đệ tam khí ngũ cái 。vị tham dục sân khuể thụy miên điệu hối nghi 。

và tất cả những gì mà xúc giác gây sự khoái cảm.

c-) THỨ BA TRỪ BỎ NGŨ CÁI

Trừ bỏ ngũ cái(344), đó là tham dục, sân khuể, ngủ nghỉ, hối tiết, nghi ngờ 。

第四調五事。謂調心不沈不浮。調身不緩不急。

đệ tứ điều ngũ sự 。vị điều tâm bất trầm bất phù 。điều thân bất hoãn bất cấp 。

d-) THỨ TƯ ĐIỀU HÒA NGŨ SỰ

Điều hòa ngũ sự(345) đó là điều hòa tâm tư đừng cho tâm hồn nặng nề (như buồn ngủ), cũng không để tâm hồn tản mạn(khó tập trung), điều hòa thân thể cho không chậm chạp, không hối hả

調息不澁不滑。調眠不節不恣。

Điều tức bất sáp bất hoạt 。điều miên bất tiết bất tứ 。

Điều hòa nhịp thở cho không kho thở, không thở quá nhanh, điều hòa giấc ngủ cho không ít quá không nhiều quá

調食不饑不飽。第五行五法。一欲。

Điều thực/tự bất cơ bất bão 。đệ ngũ hành ngũ pháp 。nhất dục 。

Điều hòa ăn uống cho không đói không no quá.

e-) THỨ NĂM HÀNH NGŨ PHÁP

[ Hành ngũ pháp gồm : 1-) Mong ước, 2-) Tinh tiến, 3-) Suy niệm, 4-) Xảo tuệ, 5-) Nhất tâm ]

1-)Thứ nhất Mong ước:

欲離世間一切妄想顛倒。欲得一切諸禪定智慧門故。二精進。

Dục ly thế gian nhất thiết vọng tưởng điên đảo 。dục đắc nhất thiết chư Thiền định trí tuệ môn cố 。nhị tinh tấn 。

Mong muốn rời khỏi tất cả những vọng tưởng làm điên đảo của thế gian, mong muốn được tất cả những môn trí tuệ của thiền định.

2-)Thứ hai Tinh tiến

堅持禁戒棄於五蓋。初中後夜勤行精進故。

Kiên trì cấm giới khí ư ngũ cái 。sơ trung hậu dạ cần hạnh tinh tấn cố 。

Kiên trì giữ những giới cấm và từ bỏ ngũ cái. Ngày đêm vẫn chăm chỉ tinh tiến tu hành.

三念。念世間欺誑可輕可賤。

Tam niệm 。niệm thế gian khi cuống khả khinh khả tiện 。

3-) Thứ ba Suy niệm.

Suy ngẫm thế gian này là đầy lưa đảo xấu xa, đáng khinh đáng chê.

禪定智慧可重可貴。四巧慧。

Thiền định trí tuệ khả trọng khả quý 。tứ xảo tuệ 。

Thấy được cái trí tuệ của thiền định là đáng trọng đáng quý.

4-) Thứ tư Xảo tuệ(346)

籌量世間樂, 禪定智慧樂,得失輕重等。五一心。念慧分明。

trù lượng thế gian lạc, Thiền định trí tuệ lạc đắc thất khinh trọng đẳng 。ngũ nhất tâm 。niệm tuệ phân minh 。

[Dùng xảo tuệ ]để so sánh cái khoái lạc của thế gian và cái khoái lạc của trí tuệ của thiền định, biết cái nào hơn.

5-) Thứ năm Nhất tâm

Nhất tâm. Luôn luôn suy niệm đến trí tuệ để thấy rõ

明見世間可患可惡。善識禪定智慧功德可尊可貴。

minh kiến thế gian khả hoạn khả ác 。thiện thức Thiền định trí tuệ công đức khả tôn khả quý 。

những cái hoạn, [cái họa] và cái ác của thế gian, biết cái công đức của trí tuệ của thiền định là đáng quý đáng kính.

此二十五法為四教前方便。故應須具足。

Thử nhị thập ngũ Pháp vi tứ giáo tiền phương tiện 。cố ưng tu cụ túc 。

Hai mươi lăm pháp này là những phương tiện để trước khi tu tập tứ giáo, cần phải có đủ

若無此方便者。世間禪定尚不可得。豈況出世妙理乎。

nhược vô thử phương tiện giả 。thế gian Thiền định thượng bất khả đắc 。khởi huống xuất thế diệu lý hồ 。

nếu không có những phương tiện này, thì thiền định trong thế gian này cung chưa có thể có huấng chi nói đến những diệu lý xuất thế.

然前明教既漸頓不同。方便亦異。依何教修行。

nhiên tiền minh giáo ký tiệm đốn bất đồng 。phương tiện diệc dị 。y hà giáo tu hành 。

Như trước đây đã nói trong phần tổng quát về các giáo phái đã chỉ rõ tiệm giáo và đốn giáo khác nhau, phương tiện của hai giáo phái cũng khác nhau, theo giáo phái nào phải tu hành thế nào

臨時審量耳。次明正修十乘觀法。

Lâm thời thẩm lượng nhĩ 。thứ minh chánh tu thập thừa quán Pháp 。

Phải tùy hoàn cảnh nhận xét tại chỗ. Sau đó xem xét đến chánh tu thập thừa quán pháp.

B-) [THẬP THỪA QUÁN PHÁP]

亦四教名同義異。今且明圓教。餘教例此。

Diệc tứ giáo danh đồng nghĩa dị 。kim thả minh viên giáo 。dư giáo lệ thử 。

Đối với tứ giáo thì tên của thập thừa quán pháp giống nhau nhưng y nghĩa của no thì khác nhau. Nay lấy Viên Giáo làm thí dụ để giảng giải, các giáo phái khác cứ theo thí dụ này mà suy diễn ra.

一觀不思議境。謂觀一念心。

Nhất quán bất tư nghị cảnh 。vị quán nhất niệm tâm 。

1-) THỨ NHẤT QUÁN:QUÁN BẤT TƯ NGHỊ CẢNH

Quán bất tư nghị cảnh(347), còn gọi là quán nhất niệm tâm

具足無減,三千性相,百界千如。即此之境,即空即假即中.更不前後。

Cụ túc vô giảm tam thiên tánh tướng bách giới thiên như 。tức thử chi cảnh tức không tức giả tức trung 。cánh bất tiền hậu 。

Đầy đủ ba ngàn tánh tướng(348), trăm giới ngà như (349) không một thiếu sót. Chính là cảnh giới này, cảnh giới tức không, tức giả, tức trung đạo, cảnh giới không trước không sau.

廣大圓滿橫竪自在。故法華經云。

Quảng đại viên mãn hoành thọ tự tại 。cố Pháp Hoa Kinh vân 。

[Đó là bất tư nghị cảnh, pháp này bao gồm tất cả cá pháp ] quảng đại viên mãn, ngang dọc tự tại, vì vậy Kinh Pháp Hoa nói rằng:

其車高廣(上根正觀此境), 二真正發菩提心。

Kỳ xa cao quảng (thượng căn chánh quán thử cảnh )nhị chân chánh phát Bồ-đề tâm 。

Xe này cao lớn quảng đại (350)(người thượng căn thượng trí mới quán được cảnh này ).

2-) THỨ HAI CHÂN CHÁNH PHÁT BỒ ĐỀ TÂM.

Chân chánh phát bồ đề tâm

謂依妙境發無作四弘誓願。慜己慜他上求下化。故經云。

vị y diệu cảnh phát vô tác tứ hoằng thệ nguyện 。慜kỷ 慜tha thượng cầu hạ hóa 。cố Kinh vân 。

dựa vào cái diệu cảnh trên, phát tứ vô tác hoằng thệ nguyện(351) , để thương người thương ta, trên cầu Phật đạo dưới giáo hóa chúng sinh. Vì vậy kinh[ Pháp Hoa] nói rằng:

又於其上張設幰蓋。三善巧安心止觀。謂體前妙理。

hựu ư kỳ thượng trương thiết màn cái 。tam thiện xảo an tâm chỉ quán 。vị thể tiền diệu lý 。

lại [ trên xe trâu trăng to ] lập phan và dựng lọng báu(352).

3-) THỨ BA KHÉO LÉO TÙY NGHI TU TẬP CHỈ QUÁN

Khéo léo tùy nghi tu tập chỉ quán, để thể hiện cái diệu lý kể trên.

常恒寂然名為定。寂而常照名為慧。故經云。

thường hằng tịch nhiên danh vi định 。tịch nhi thường chiếu danh vi tuệ 。cố Kinh vân 。

[chư pháp ] thường tịnh, tịch nhiên bất động đó là định. Tuy thường tịnh nhưng lại thường chiếu soi tất cả đó là tuệ. Vì vậy kinh [Pháp Hoa] nói rằng:

安置丹枕(車內枕), 四破法遍。謂以三觀破三惑。

An trí đan chẩm (xa nội chẩm ), tứ phá Pháp biến 。vị dĩ tam quán phá tam hoặc 。

Như đặt một cái gối đỏ (ở trong xe )(353)

4-) THỨ TƯ PHÁ PHÁP BIẾN

Phá pháp biến(354), nghĩa là lấy tam quán để phá tam hoặc(355)

三觀一心無惑不破。故經云。其疾如風。

tam quán nhất tâm vô hoặc bất phá 。cố Kinh vân 。kỳ tật như phong 。

tam quán tại trong nhất niệm tâm thì có hoặc nào mà không phá được. Vì vậy kinh nói rằng: [ xe trâu trắng lớn ] chạy nhanh như gió(356)

五識通塞。謂苦集。十二因緣。六蔽。塵沙。無明為塞。

ngũ thức thông tắc 。vị khổ tập 。thập nhị nhân duyên 。lục tế 。trần sa 。vô minh vi tắc 。

5-) THỨ NĂM BIẾT THÔNG TẮC

Biết thông tắc: Khổ, tập, thập nhị nhân duyên, lục tế(357), trần sa, vô minh đó là tắc .

道滅。滅因緣智。六度。一心三觀為通。

đạo diệt 。diệt nhân duyên trí 。lục độ 。nhất tâm tam quán vi thông 。

Đạo, diệt, diệt nhân duyên trí(358), lục độ, nhất tâm tam quán đó là thông.

若通須護。有塞須破。於通起塞。能破如所破。

nhược thông tu hộ 。hữu tắc tu phá 。ư thông khởi tắc 。năng phá như sở phá 。

Nếu là thông thì ta phải bảo vệ, nếu là tắc thì ta phải phá hủy. Nhưng có khi cái phép làm thông dùng để trị tắc lại chính nó gây rặc rối, cái phép dung để phá bế tắc này chính nó lại là cái gây bế tắc cần được phá hủy,

節節撿校。名識通塞。經云。

Tiết tiết kiểm giáo 。danh thức thông tắc 。Kinh vân 。

vì vậy mỗi giai đoạn cần được kiểm điểm, đó là biết thông tắc.

安置丹枕(車外枕). 六道品調適。謂無作道品。一一調停隨宜而入。

an trí đan chẩm (xa ngoại chẩm )lục đạo phẩm điều thích 。vị vô tác đạo phẩm 。nhất nhất điều đình tùy nghi nhi nhập 。

Kinh Pháp Hoa nói rằng: Đó là đặt một cái gối đỏ [ ở ngoài xe ](359).

6-)THỨ SAU CÁC HỘ TRỢ ĐẠO PHẨM

Các hộ trợ đạo phâm. Đó là vô tắc đạo phẩm (360), tuy khi thích nghi đưa vào hỗ trợ

經云。有大白車等(已上五中根) 七對治助開。

Kinh vân 。hữu Đại bạch xa đẳng (dĩ thượng ngũ trung căn )thất đối trì trợ khai 。

Kinh Pháp Hoa nói rằng : Thí dụ xe trâu trắng lớn V.V… [những hành giả có căn cơ trung bình tu từ điều hai thật lòng phát bồ đề tâm cho đế điều sau các hỗ trợ đạo phẩm là đã chứng được bất tư nghị cảnh, còn người hạ căn thì phải tu thêm bốn thừa quán pháp kế tiếp ].

7-) THỨ BÂY CÁC HỘ TRỢ KHAI THÔNG CỦA PHÉP ĐỐI TRỊ

Các hỗ trợ khai thông của phép đối trị.

謂若正道多障圓理不開。須修事助。

Vị nhược/nhã chánh đạo đa chướng viên lý bất khai 。tu tu sự trợ 。

Nếu dung những thiện pháp chánh tu mà cũng không hiểu được viên lý, lúc đó phải dung đến các phép tu sự trợ (361) để giúp đỡ,

謂五停心及六度等。經云。又多僕從(此下為下根)八知位次。

vị ngũ đình tâm cập lục độ đẳng 。Kinh vân 。hựu đa bộc tùng (thử hạ vi hạ căn )bát tri vị thứ 。

Các phép tu sự trợ là như ngũ đình tâm và lục độ v.v… Kinh [Pháp Hoa] nói rằng : [ngoài cái xe trâu trắng lớn] còn nhiều các tùy tùng để giúp việc đi theo (từ điều thứ bẩy cho đến điều thứ mười là cho những hành giả hạ căn)

8) THỨ TÁM BIẾT THỨ TỰ CỦA CÁC CẤP VỊ

謂修行之人免增上慢故。九能安忍。

vị tu hành chi nhân miễn tăng thượng mạn cố 。cửu năng an nhẫn 。

Hành giả cần biết thứ tự của các cấp vị để tránh lòng ngạo mạn đối với những người ở cấp vị trên.

9) THỨ CHÍN CẦN CÓ LÒNG AN TÂM VÀ NHẪN NẠI

Cần có long an tâm và nhân nại

謂於逆順安然不動。策進五品而入六根。十離法愛。

vị ư nghịch thuận an nhiên bất động 。sách tiến/tấn ngũ phẩm nhi nhập lục căn 。thập ly pháp ái 。

để đương đầu mọi thuận cảnh,nghịch cảnh, để tiếp tục bước vào ngũ phẩm để tu hành, để tiến lên lục căn thanh tịnh vị.

10) THỨ MƯỜI DIỆT TRỪ PHÁP ÁI

Diệt trừ pháp ái (362).

謂莫著十信相似之道。須入初住真實之理。

vị mạc trước thập tín tương tự chi đạo 。tu nhập sơ trụ chân thật chi lý 。

Đừng vì đạt được thập tín vị và các quả vị khác rồi mà tự mãn, nên tiến lên sơ trụ vị để chứng được cái lý của chân thực tướng của chư pháp.

經云。

Kinh vân 。

Kinh [Pháp Hoa] nói rằng:

乘是寶乘游於四方(游四十位)直至道場(妙覺位)謹案台教廣本。抄錄五時八教。略知如此。

thừa thị bảo thừa du ư tứ phương (du tứ thập vị )trực chí đạo tràng (diệu giác vị ) cẩn án đài giáo quảng bổn 。sao lục ngũ thời bát giáo 。lược tri như thử 。

Ngồi trên xe báu này chu du tứ phương (chu du tứ thập vị) cho đế đạo trường ( Diệu giác vị )

Xin kính cẩn giản lược sao lụ ngũ thời bát giáo từ những kinh sách lớn (363) của giáo phái Thiên Thai.

若要委明之者。請看法華玄義十卷。

nhược/nhã yếu ủy minh chi giả 。thỉnh khán Pháp hoa huyền nghĩa thập quyển 。

Nếu cần biết thêm những chi tiết, xin mời đọc mười cuốn Pháp Hoa Huyền Nghĩa,

委判十方三世諸佛說法儀式。猶如明鏡。

Ủy phán thập phương tam thế chư Phật thuyết Pháp nghi thức 。do như minh kính 。

Trong bộ sách này nói tất cả những giáo pháp và nghi thức của Đức Phật giảng dạy trong thập phương và trong tam giới, rõ rang như thấy trong tấm gương vậy.

及淨名玄義中四卷。全判教相。自從此下。

cập tịnh danh huyền nghĩa trung tứ quyển 。toàn phán giáo tướng 。tự tòng thử hạ 。

và trong bốn cuốn Tịnh Danh Huyền Nghĩa(364) nói rõ về các giáo tướng . Từ phần sau đây (quyển hạ) (365)

略明諸家判教儀式耳。

Lược minh chư gia phán giáo nghi thức nhĩ 。

Sẽ nói qua về nghi thức phán giáo của các môn phái.

天台四教儀

Thiên Thai Tứ Giáo Nghi.

Sách Tham Khảo

Sách tham khảo

Kinh Hoa Nghiêm q.80

Kinh Pháp Hoa.

Kinh Anh Lạc

Kinh Lăng Nghiêm

Tứ Giáo Nghĩa (四教義). Đại Tạng Kinh Viêt Nam, kinh số 1929.

Giáo Quán Cương Tông (教觀綱宗 ) của Ngẫu Ích (蕅益) đại sư. Đại Tạng Kinh Viêt Nam, kinh số 1939.

Thiên Thai Bát Giáo Đại Y (天台八教大意) Quán Đỉnh (灌頂) đại sư Đại Tạng Kinh Việt Nam kinh số 1930

Thiền Và Chỉ Quán, Giáo sư Paul L. Swanson biên soạn. Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch. nxb Phương Đông 2011. Xin xem thuvienhoasen.com

Ma Ha Chỉ Quán - Pháp Môn Viên Đốn - Giáo sư Neal Donner & Daniel B. Stevenson biên soạn - Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch. nxb Phương Đông 2009. Xin xem http://www.thuvienhoasen.org

Nền Tảng Phật Học Thiên Thai Tông – Nhị Đế đơm hoa trên đất Trung Quốc – Nguyên tác: Foundations of T'ien T'ai

Philosophy, Giáo sư Paul L. Swanson biên soạn, Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch. nxb Phương Đông 2010. Xin xem http://www.thuvienhoasen.org

Luận về Pháp Hoa Huyền Nghĩa - Phật Học Thiên Thai Tông - Nguyên tác: The Profound Meaning of the Lotus Sutra. Giáo sư Haiyan Shen biên soạn - Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch. nxb Phương Đông 2008. Xin xem http://www.thuvienhoasen.org

Lục Đại Tông Chỉ Dưới Cái Nhìn Viên Giáo Thiên Thai Tông - Pháp thoại trình bày tại Vạn Phật Thánh Thành vào ngày kỷ niệm Hòa Thượng Tuyên Hóa nhập Niết Bàn mùng 10 tháng 8, 2013 - Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm.

Xin xem http://www.thuvienhoasen.org

Luận Về Pháp Hoa Kinh An Lạc Hạnh Nghĩa – Nguyên tác: An Annotated Translation and Study of The Meaning of the Lotus Sutra’s Course of Ease and Bliss Phiên dịch, chú giải: Daniel B. Stevenson & Hiroshi Kanno. Việt dịch, thi hóa: Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm. Phiên âm, sưu tập: Phạm Doanh. Nxb Phương Đông 2013. Xin xem http://www.thuvienhoasen.org

Bài giảng về Tứ Giáo Nghi của pháp sư Hội Tánh (會性) ngày 12/08/1990 tại Đài Loan Bình Đông Vạn Loan Phổ Môn giảng đường (屛東萬巒普門講堂).

Thiên Thai Tứ Giáo Nghi giảng lục (天台四教儀講錄) của pháp sư Tánh Văn (性文) pháp sư 1990.

Bản dịch “Thiên Thai Tứ Giáo Nghi (天台四教儀)” Pháp sư Thích Vĩnh Bản (釋永本) dịch. Do Phật Quang Văn Hóa Sự Nghiệp Hữu Hạn công Ty xuất bản năm 1997.

Bản dịch Anh văn Thiên Thai Tứ Giáo Nghi do A. Charles Muller dịch “ Outline of the Tiantai Fourfold Teachings “.Translated by A. Charles Muller. 2012.

Thiên Thai Tông Viên Giáo Công Hạnh Vị Thứ Triết Luận (天台宗圓教功行位次折論) của tác giả Lương Quốc Siêu (梁國超)

Bài Giảng về Quả Vị của Tứ Giáo H.T. Tịnh Không (净空).

Tứ Giáo Nghi Tập Giải (四教儀集解), Vĩnh Gia sa môn Thích Tòng Nghĩa biên soạn (永嘉沙門釋從義), 卍 Tân Toàn Tục Tàng Kinh quyển 57, kinh số 976 (卍新纂續藏經 第五十七冊 No. 976)

Thiên Thai Tâm Thược (天台心鑰), Thánh Nghiêm (聖嚴) pháp sư. Xuất bản ngày 24/07/2010

Tục Cao Tăng Truyện (續高僧傳), Đại Tạng Kinh Viêt Nam, quyển số 2060

Phật Tổ Thống Ký (佛祖統紀) ,Chí Bàn (志磐) đại sư biên soạn 1269. Đại Tạng Kinh Việt Nam kinh số 2035.

Phật Học Thường Thức Từ Vị (佛學常見辭彙)

Phật học đại Từ Điển Đinh Phúc Bảo (佛學大辭典丁福保)

Phật Quang đại từ điện (佛光大辭典 )

Đại Minh Tam Tạng Pháp số (大明三臧法數)

Tự Điển Phật học Nhật Anh (Digital Dictionary of Buddhism, A.Charles Muller.)

Phật Học Từ điển Việt Anh, Anh Việt

Pháp Nhĩ Từ Khố (法爾辭庫)

Pháp Tướng Từ Điển (法相辭典)

Từ Điển Phật Học Hán Việt , Nhà Xuất Bản Khoa Học Xã Hội.

Vài Nét Về Tác Giả

Vài nét về tác giả và các dịch giả

Đế Quán

(諦觀)

(? - 971)

Vị cao tăng người Triều tiên Cao Li, năm sinh năm mất không rõ. Sư tinh thông pháp giáo quán của tông Thiên thai, rất có đạo hạnh, được Quốc vương Cao Li quí trọng. Vào cuối đời Đường đầu đời Ngũ đại, Trung quốc bị loạn lạc liên miên, hầu hết sách vở của tông Thiên thai đã bị mất mát. Ngô Việt vương là Tiền hoằng Thục muốn phục hưng giáo pháp Thiên Thai, mới sai sứ đến Cao Li cầu thỉnh. Khoảng năm Kiến Long (960 - 962) đời vua Thái Tổ nhà Bắc Tống, sư phụng mệnh Quốc vương Cao Li đem các bộ Thiên Thai đến Trung quốc. Sư tới viện Truyền giáo ở Loa khê trên núi Thiên Thai, tham lễ đại sư Nghĩa Tịch của tông Thiên Thai đương thời, ngay lời nói của ngài Nghĩa Tịch, sư có chỗ tỉnh ngộ, liền lễ ngài làm thầy. Sau đó, sư ở lại Loa khê được 10 năm thì viên tịch. Sư có tác phẩm: Thiên Thai Tứ Giáo Nghi. [X. Phật tổ thống kỉ Q.10, Q.23, Q.34; Thiên Thai Tứ Giáo Nghi tập chú Q.3; Triều Tiên Phật giáo thông sử hạ biên]. (Phật Quang Tự Điển).