Lược Giảng Kinh Pháp Hoa

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Dược Thảo Dụ

PHẨM DƯỢC THẢO DỤ

Phẩm này đức Phật giảng ẩn dụ về các loại cây cỏ. Ngài nói: “Này Ca-diếp, giả như trên núi, gặp các sông suối, thung lũng, trên đồng bằng hay cao nguyên mọc lên nhiều loại dược thảo và mưa đổ xuống đồng đều cùng lúc. Các cây ấy hấp thụ nước tùy theo khả năng của từng loại, sau đó nở hoa và kết trái. Cũng vậy, chúng sanh có nhiều loại, tùy theo khả năng nghe và tu tập mà có ra kết quả khác nhau. Ở đây, rễ, thân, cành, và lá ám chỉ cho niềm tin, giới hạnh, thiền định và trí tuệ. Vậy rễ cây là yếu tố quan trọng nhất của cây cỏ, nếu không có nó cây không thể phát triển. Do đó rễ là niềm tin, người ta không thể giữ giới nếu không có niềm tin. Do giữ giới nên chúng ta đạt được thiền định và trí tuệ. Ngược lại, nếu rễ mạnh mà cành, lá và thân bị chặt đứt hoặc khô héo thì rễ cũng sẽ chết. Con người không có trí tuệ thì niềm tin sẽ không mạnh. Như vậy trước hết phải có niềm tin, nhất là niềm tin tôn giáo thì mới đạt được trí tuệ nhờ vào giới hạnh và thiền định. Ở đây chúng ta phải phân biệt rằng một cây lớn không phải lúc nào cũng cao cấp hơn một cây nhỏ, và một cây nhỏ không phải kém hơn một cây lớn. Mỗi cây có một đặc tính riêng của nó. Tóm lại, dù có khác biệt về hình vóc, trí thông minh, khả năng, tính tình và sức mạnh thể chất của từng loại, nhưng tất cả đều thể hiện sức mạnh riêng của nó, phù hợp với

bản chất của nó. Đây là ý nghĩa của tính bình đẳng mà đức Phật đã dạy.

Ẩn dụ về cây cỏ khẳng định rằng, mọi nỗ lực của chúng ta chắc chắn sẽ có kết quả tốt, có nghĩa, dù có nhiều loại cây cỏ khác nhau sản sinh trong cùng một mảnh đất và được hấp thụ bằng một trận mưa. Tùy theo từng loại, chúng hấp thụ và phát triển theo tính chất riêng của nó. Cũng thế, dù giáo lý của đức Phật là một, nhưng người ta hiểu mỗi người một cách khác nhau tùy theo bản chất, trí tuệ và hoàn cảnh của mỗi người. Tóm lại, trọng điểm giáo lý của Ngài trong ẩn dụ về cây cỏ là: Đức Phật giống như đám mây lớn, rải nước đồng đều trên tất cả không phân biệt cây lớn cây nhỏ. Ngài dẫn dắt chúng sanh gồm đủ mọi hạng người và giáo lý của Ngài là chất liệu đưa đến giải thoát cho tất cả chúng sanh, giống như đám mây lớn bao trùm toàn bộ thế giới. (Ý trong Đạo Phật ngày nay của Niwano).

Trước có nói Tích môn Tích hóa có ba vòng thuyết pháp: Pháp thuyết châu, Nhân duyên thuyết châu và Dụ thuyết châu.

Pháp thuyết châu: Phẩm Phương tiện ban đầu, khi qua một vòng thuyết pháp thì Tôn giả Xá-lợi-phất là vị thượng căn được thọ ký, nhưng hạng trung căn chưa lãnh ngộ được, nên đức Phật phải tiếp tục một lần thuyết pháp nữa, gọi là Dụ thuyết châu, tức là nói ví dụ. Trong đó có hai ví dụ: Phẩm Thí dụ: Nhà lửa ba xe; Phẩm Tín giải: là Ví dụ cùng tử.

Phẩm Thí dụ gọi là Dụ thuyết châu. Nhân thí dụ mà bốn vị đại đệ tử : Đại Ca-diếp, Ca-chiên-diên, Tu-bồ-đề và Mục-kiền-liên được tín giải. Khi tín giải rồi, các Ngài liền nêu lên sự hiểu biết của mình bằng một ví dụ để chứng tỏ rằng mình đã hiểu ý của đức Phật nói và bốn vị được đức Phật thọ ký.

Dụ thuyết châu gồm có hai phẩm: Dược thảo dụ và Thọ ký. Phẩm Dược thảo dụ chỉ lập lại ý nhỏ: Như ba hạng cây cỏ thuốc lớn, vừa và nhỏ, chúng từ đất mọc lên. Khi gặp trận mưa lớn thì cây lớn hấp thụ lớn, cây vừa hấp thụ vừa, cây nhỏ hấp thụ nhỏ. Trận mưa ấy không phân biệt cây lớn, cây vừa, hay cây nhỏ gì cả, mà mưa xuống đồng đều, nhưng sự hấp thụ nước mưa thì khác nhau, vì sao ? Vì căn cơ chủng của chúng khác nhau. Và chúng cũng không phải vì đất mà có sự khác nhau ấy, bởi chúng đều từ đất mọc lên. Đồng là cây, nhưng vì căn chủng không giống nhau nên có ba hạng cây không giống nhau. Vì không giống nhau nên sự hấp thụ nước mưa cũng khác nhau. Dụ thuyết châu dụ rằng lời thuyết pháp của đức Phật bình đẳng, không phân biệt, nhưng vì căn cơ của ba hạng chúng sinh có khác nên sự hấp thụ pháp cũng khác nhau, như cây cỏ thuốc. Sau Dược thảo dụ, thí dụ này là nói thêm để cho rõ Dụ thuyết châu - là các vị đệ tử trung căn được lãnh ngộ.

Qua Thọ ký dụ thì khi các Ngài được nhận hiểu rồi thì đức Phật lần lược Thọ ký cho bốn vị đại đệ tử. Tôi xin tóm tắt ý như vậy.

Nhân duyên thuyết châu : Hai phẩm Dược thảo và Thọ ký không có ý gì nhiều lắm, chỉ thuật lại sự tín giải của bốn vị đệ tử trung căn, được đức Phật thọ ký, nên tôi nói lược hai phẩm ấy. Ở đây, tôi chú trọng đi sâu phẩm Hóa thành dụ. Vì phẩm này là phẩm chính của phần Nhân duyên thuyết châu này.

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Hóa Thành Dụ

PHẨM HÓA THÀNH DỤ

Phẩm này là phẩm chính yếu nói về nhân duyên thuyết pháp, tức Phật nhắc lại nhân duyên quá khứ đức Phật đã từng thuyết pháp: Ta là một trong 16 Sa-di thuyết pháp mà các ngươi đã từng nghe, chẳng qua hôm nay các ngươi quên đi mà thôi. Lần này nhắc lại nhân duyên cũ cho các ngươi biết, rằng kinh Pháp Hoa này không có chỗ nghi ngờ mà thật đáng tin cậy. Phải hiểu và tin để mà giáo hóa những hạng hạ căn.

Trong phần Dụ thuyết châu còn có phẩm Dược thảo dụ và Thọ ký dụ, hai phẩm này lặp lại ý: Dược thảo là nói một ý nhỏ như ba hạng cây lớn, cây vừa và cây nhỏ từ đất mọc lên, nên có ba căn chủng khác nhau. Khác nhau vì căn chủng chứ không phải vì đất mọc; ba cây đó khi gặp trận mưa lớn thì cây lớn hấp thụ được nhiều, cây vừa hấp thụ vừa, cây nhỏ hấp thụ ít. Trận mưa đó không phân biệt cây lớn cây vừa cây nhỏ gì cả, nhưng do căn cơ của ba hạng cây khác nhau nên hấp thụ lượng mưa khác nhau. Ví dụ như lời thuyết pháp của đức Phật, bình đẳng không có phân biệt, nhưng vì căn cơ của ba hạng người khác nhau nên hấp thụ giáo pháp khác nhau. Đây là ý nghĩa của phẩm Dược thảo dụ. Nói phẩm này để chứng tỏ cho rõ thêm phần dụ thuyết châu, các vị đệ tử trung căn được lãnh ngộ. Đến phẩm Thọ ký là các Ngài nhận hiểu được rồi nên Phật thọ ký.

Còn nhân duyên thuyết châu thì phẩm Hóa thành là phẩm chính. Nên lượt hai phẩm Dược thảo và Thọ ký.

Phật bảo các Tỳ-kheo : “Vô lượng vô biên bất khả tư nghì vô số kiếp về quá khứ, bấy giờ có đức Phật hiệu là Đại Thông Trí Thắng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn. Cõi nước đó gọi là Hảo Thành, kiếp đó tên Đại Tướng.

Này các Tỳ-kheo, đức Phật kia diệt độ đến nay hết sức lâu xa. Ví như ba ngàn đại thiên thế giới, giả sử có người mài lấy mực, rồi đi qua về hướng đông trải ngàn quốc độ thả xuống một điểm mực. Như vậy triển chuyển hết cả mực từ nơi địa chủng đó mài ra, ý các ông nghĩ thế nào? Các quốc độ đó toán sư hoặc đệ tử của toán sư có thể biết hết cái biên tế đó chăng? – “Thưa không, bạch đức Thế Tôn”. – Này các Tỳ- kheo, các quốc độ mà người đó trải qua hoặc có thể một điểm hoặc không điểm, đều nghiền các quốc độ đó ra làm vi trần, cứ mỗi một vi trần là một kiếp thì đức Phật kia diệt độ đến nay còn quá hơn vô lượng vô biên trăn ngàn vạn A-tăng-kỳ-kiếp. Ta dùng lực tri kiến của Như Lai xem đức Phật kia diệt độ lâu xa như thế mà giống như mới xảy ra trong ngày hôm nay.

Phần này gọi là phần Nhân duyên thuyết châu, nên ý của phần này là nói về nhân duyên. Phật nhắc lại thời xa xưa có đức Phật hiệu là Đại Thông Trí Thắng diệt độ đã lâu. Đây chỉ ví dụ thôi, chứ không thể dùng con số để xác định được. Như trong kinh Hoa Nghiêm dùng “bất khả

thuyết”. Từ ví dụ ấy rồi tưởng ra ra thôi. Trong kinh dùng “bất khả thuyết, bất khả thuyết”, rồi “bất khả thuyết chuyển”. Chỉ thêm chữ “chuyển” là đã không biết bao nhiêu lớp mà chồng chất lên. Ở đây cũng vậy, đức Phật diệt độ lâu xa, nhưng lâu xa thế nào ? Lâu xa ví như địa giới trong ba ngàn đại thiên thế giới. Giả sử có người mài địa giới đó làm mực rồi đi qua phương đông cả ngàn quốc độ mới thả một điểm chứ không phải một nước là thả một điểm, mà điểm ấy chỉ nhỏ bằng hạt bụi (vi trần). Cứ triển chuyển như vậy cho đến khi nào hết mực bằng địa chủng ấy. Chúng ta nghĩ sao? Các quốc độ đó, các vị toán sư hay đệ tử của vị toán sư này có thể biết được ngần mé số đó không? Thế mà đức Phật Đại Thông Trí Thắng kia diệt độ đến nay số kiếp còn quá hơn hạt bụi đó nữa, thì biết bao nhiêu mà kể ! Vì thế, khi chúng ta học như vậy đừng cho nó là mơ hồ.

Đức Phật của chúng ta lớn lao vô cùng, chứ không phải như ta nhìn trên đầu ngón tay rồi tính đến mười ngón. Trong kinh đức Phật nói quả đất đã có hàng tỷ tỷ năm và khoa học cũng nói như vậy. Chúng ta đem so sánh như thế mới có được tầm nhìn và thấy được trí tuệ của đức Phật vĩ đại như thế nào? Nếu không thì ta cứ nghĩ đó là một việc trừu tượng, huyễn hoặc. Nay khoa học cũng tìm ra năm của các sinh vật chết ở dưới đất, mà khi đào lên chỉ còn bộ xương. Khi đem vào phòng xét nghiệm để phân tích mới biết bộ xương đó là các sinh vật đã sống cách đây hàng trăm triệu năm. Chuyện đó nếu đối với ngày xưa người ta nghe vậy thật khó tin, cũng như trước đây nói quả đất đã

có hàng tỷ tỷ năm thì chẳng ai tin. Nhưng bây giờ thì người ta đã tin. Người ta tin khoa học, vì họ đã tìm ra những phát minh đúng. Vậy nên, học kinh để chúng ta biết rằng chính thời đức Phật ra đời trước Thiên chúa gần 600 năm, khi ấy khoa học chưa có tiến bộ gì cả. Có thể nói khoa học còn mới bắt đầu, thì quan điểm về thời gian, không gian chính đức Phật đã nói rồi, thật quả siêu việt. Ngày nay khoa học phát minh chừng nào thì ta thấy đức Phật nói đúng chừng ấy.

Đức Đại Thông Trí Thắng Như Lai diệt độ ví như hạt bụi trần lâu như thế đó, nhưng sao ta biết được? Ta biết được là nhờ sức trí huệ của Như Lai quá rộng lớn, bao trùm lên trên cả sự nhỏ bé của ta nên ta mới nhận biết được như vậy. Như chúng ta đã biết, tốc độ của ánh sáng đi trong một giây là trên ba mươi ngàn ki lô mét. Nguyễn Hiến Lê có viết : “Nếu ta có một tốc độ nhanh như ánh sáng, thì bây giờ ta có thể thấy trận gò Đống Đa của vua Quang Trung - Nguyễn Huệ trước đây từ thế kỷ XVIII”. Trong sử Phật giáo Trung Quốc cũng có nói ngài Trí Giả Đại sư giảng đề kinh Diệu Pháp Liên Hoa suốt mấy tuần không xong, khi đó Ngài thấy hội Linh Sơn của đức Phật. Đây cũng phải đứng về mặt tâm lý mà nói. Như khi ta sống ở quê, rồi lên thành phố, sau về quê lại, thì quan niệm về không gian của ta trong khoảng thời gian ấy cũng sẽ thay đổi. Khi ta còn sống ở quê với ngôi nhà tranh lụp xụp, thì lên thành phố, cái gì đối với ta cũng rất lạ mắt. Đến lúc trở về nhà quê thì cứ tưởng là cái nhà ta ở vào ra không lọt. Khi chưa lên phố thì ta vào ra ngôi

nhà thoải mái, nhưng khi lên phố rồi thì ta thấy nhà quê thật chật hẹp. Do vậy, quan niệm về thế giới qua không gian, thời gian còn tùy theo trình độ hiểu biết của ta mà có lâu, mau, chứ thật nó không có cái gì gọi là cố định cả. Những việc trong Kinh nói, sở dĩ chúng ta không hiểu là vì vượt quá tầm hiểu biết của chúng ta; vì chúng ta chưa có một tầm nhìn và trí huệ sâu xa như đức Phật, như tốc độ ánh sáng để nhìn trận Đống Đa. Do vậy mà chúng ta không hiểu.

Thế đức Phật nói lại nhân duyên ấy để làm gì? Vì đức Phật muốn cho hàng đệ tử thính chúng biết rằng, chính vào thời đó, các đức Phật quá khứ đã nói kinh Pháp Hoa, nay Ngài cũng đang nói kinh Pháp Hoa và trong hàng đệ tử hôm nay cũng đã có người từng nghe kinh Pháp Hoa, khởi tâm Đại thừa. Nhưng vì thất niệm, giải đãi nên quên mất tâm Đại thừa ấy. Vì thế đức Phật ra đời giảng kinh Pháp Hoa, có một số đệ tử không hiểu, không ngộ được mà chỉ ngộ được khi đức Phật giảng về ba thừa mà thôi. Do đó, đức Phật nhắc lại trong dĩ vãng: “Ta đã từng giảng giải kinh Pháp Hoa mà do các ngươi giải đãi, thất niệm, chỉ thích pháp nhỏ, nên nay Ta nhắc lại nhân duyên trước cho các ngươi biết”.

Bấy giờ đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa trên nói kệ rằng:

Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng vô số kiếp trước có đức Phật lưỡng túc tôn, gọi là Đại Thông Trí Thắng. Như có người dùng sức mài hết quốc độ trong ba ngàn đại thiên

đều làm thành mực, cứ qua khỏi ngàn quốc độ thả xuống một điểm bằng bụi trần. Như vậy triển chuyển điểm cho hết các mực bụi trần đó. Các quốc độ như vậy, hoặc điểm hoặc không điểm đều nghiền ra thành bụi, rồi một hột bụi tính là một kiếp, thì kiếp đức Phật diệt độ quá số vi trần đó. Đức Phật kia diệt độ như vậy vô lượng kiếp. Đức Như Lai dùng vô ngại trí, biết đức Phật kia diệt độ và hàng Thanh văn Bồ-tát y như thấy diệt độ ngày hôm nay. Các Tỳ-kheo nên biết, Phật trí thanh tịnh vi diệu, vô lậu vô chướng ngại, thông đạt vô lượng kiếp.

Trên kia là đức Phật chỉ mới nói nhân duyên diệt độ của đức Phật quá khứ về phương diện thời gian, không gian, mà chưa nói nhân duyên của đức Phật đó với hàng đệ tử. Nay Phật nói tiếp về các nhân duyên ấy.

“Này các Tỳ-kheo, đức Phật Đại Thông Trí Thắng sống lâu năm trăm bốn mươi vạn ức Na-do-tha kiếp. Đức Phật vốn ngồi đạo tràng phá Ma quân xong, khi sắp được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, thì Phật pháp không được hiện ra trước mắt. Cứ như vậy trải qua một tiểu kiếp cho đến mười tiểu kiếp, ngồi kiết già như vậy, thân tâm bất động mà Phật pháp vẫn không bị liệt. Bấy giờ các trời Đao Lợi, trước hết vì đức Phật kia trãi tòa sư tử dưới cây Bồ-đề cao một do tuần, đức Phật kia ở nơi tòa đó được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vừa ngồi tòa đó thì các hàng thiên vương mưa các hoa trời, bề mặt rộng một trăm do tuần, gió thơm đúng thời thổi đến, thổi bay đi những hoa héo và lại mưa xuống

những hoa tươi, cúng dường đức Phật như vậy mãn mười tiểu kiếp, cho đến khi đức Phật diệt độ mà cũng mưa hoa cúng dường như thế. Các Tứ thiên vương vì cúng dường Phật nên thường đánh trống trời và các trời khác thường trỗi âm nhạc trãi mười tiểu kiếp, cho đến khi đức Phật diệt độ cũng làm như vậy.

Này các Tỳ-kheo, đức Phật Đại Thông Trí Thắng qua khỏi mười tiểu kiếp thì pháp của chư Phật mới hiện ra trước mắt, thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Đức Phật kia trước khi xuất gia có 16 người con, người con thứ nhất có tên là Trí Tích. Các người con này đều có các đồ chơi quý báu lạ lùng, tốt đẹp. Khi nghe cha chứng thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, liền bỏ đồ quý báu, đi đến chỗ Phật. Các người mẹ khóc lóc đưa tiễn. Vị Chuyển luân Thánh vương (tổ phụ vương của Đại Thông Trí Thắng ) cùng với một trăm đại thần và trăm ngàn vạn ức nhân dân khác thảy đều hoan hỷ, đều đi đến nơi đạo tràng, muốn gần gũi Như Lai Đại Thông Trí Thắng để cung kính, cúng dường, tôn trọng, tán thán. Đến rồi đầu mặt lễ sát đất, nhiễu quanh Phật xong nhất tâm chắp tay, chiêm ngưỡng đức Phật, nói bài kệ tụng rằng:

“Đại Hoa Đức Thế Tôn,

Vì độ chúng sinh nên,

Trải vô lượng ức kiếp,

Bấy giờ mới thành Phật,

Các bản nguyện đầy đủ.

Lành thay tốt vô thượng,

Đức Thế Tôn hy hữu,

Một lần mà Ngài ngồi,

Trải qua mười tiểu kiếp,

Thân thể và tay chân,

Vẫn lặng lẽ an nhiên,

Không lay động tâm kia”.

Bấy giờ 16 vương tử đều với tuổi đồng chơn mà xuất gia làm Sa-di, các căn thông lợi, trí tuệ sáng suốt, đã từng cúng dường trăm ngàn vạn ức chư Phật, siêng tu phạm hạnh, cầu Vô thượng giác, đều bạch Phật rằng : “Bạch đức Thế Tôn, vô lượng trăm ngàn vạn ức đại đức Thanh văn ấy đều đã thành tựu. Thế Tôn cũng sẽ vì chúng con nói pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Chúng con nghe rồi, đều cùng tu học. Bạch đức Thế Tôn, ý nguyện của chúng con, Như Lai biết thấy thâm tâm của chúng con niệm nghĩ đến điều gì, đức Phật đã tự chứng tri”.

Trước là nói đức Đại Thông Trí Thắng khi chưa xuất gia có 16 vương tử - vì dòng Chuyển luân Thánh vương. Sau khi đức Đại Thông Trí Thắng thành Phật rồi thì 16 vương tử này còn là đồng tử, tức là còn trẻ xuất gia làm Sa-di. Đây là những vị các căn thông lẹ, trí tuệ sáng suốt, đã từng cúng dường trăm ngàn vạn ức chư Phật, siêng tu phạm hạnh, cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Khi xuất gia rồi thì bạch với đức Phật Đại Thông Trí Thắng rằng: Bạch đức Thế Tôn, vô lượng trăm ngàn vạn ức Thanh văn đều đã thành tựu, (Ý nói đức Phật thuyết pháp thì các vị Thanh văn đều thành tựu cả). Nay chúng con là hàng xuất gia sau, thì đức

Thế Tôn cũng vì chúng con nói pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chúng con nghe xong thì đều cùng nhau tu học. Bạch đức Thế Tôn, ý nguyện của chúng con, Như Lai đều biết đều thấy, những ý nghĩ trong thâm tâm của chúng con Phật cũng tự chứng biết. (Ý nói sự cầu mong Vô thượng Chánh giác trong thâm tâm của các vương tử thì đức Phật đã biết rõ rồi, thấy rõ rồi nên giờ đây xin Ngài thuyết pháp cho.)

Lúc bấy giờ Chuyển luân Thánh vương (phụ thân của đức Phật Đại Thông Trí Thắng) đem theo tám vạn ức người, các vị đó thấy 16 vị vương tử xuất gia thì cũng cầu xin xuất gia. Vua liền chấp nhận. (Vua tức là Chuyển luân Thánh vương vì tất cả những vị này đều là tùy tùng của Chuyển luân Thánh vương, thấy 16 vị vương tử xuất gia thì những vị này cũng xin xuất gia. Vì vua là chủ nên vua chấp nhận cho.)

Bấy giờ đức Phật kia nhận lời thưa thỉnh của 16 vị Sa-di, trải qua hai vạn kiếp ở giữa bốn chúng nói kinh Đại thừa tên Diệu Pháp Liên Hoa này, là pháp dạy cho hàng Bồ-tát mà được Phật hộ niệm.

Phật nói kinh này rồi thì 16 vị Sa-di này vì Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác nên đều cùng nhau thọ trì đọc tụng, thông lợi kinh Diệu pháp Liên Hoa mà đức Phật vừa nói xong .

Trong lúc nói kinh này, 16 vị Sa-di Bồ-tát thảy đều tín thọ. Các vị Sa-di Bồ-tát nghe Phật thuyết giảng kinh Diệu Pháp Liên Hoa – Hội tam quy nhất – tức đạo lý

Nhất thừa đó, thì 16 vị Sa-di Bồ-tát này đều tín thọ. Trong chúng Thanh văn cũng có người tín giải, trì thọ, có người không tín giải. Có số ngàn vạn ức người thì đã không tín thọ, không tín giải, đều sinh nghi hoặc.

Nghi hoặc rằng: Phật nói kinh ấy trong 8.000 kiếp chưa từng phế bỏ. Tại sao Phật nói kinh ấy lâu như thế ? Nói kinh ấy rồi liền vào tịnh thất trú trong thiền định 84.000 kiếp.

Bấy giờ 16 vị Sa-di Bồ-tát biết đức Phật đã vào thất. Yên lặng thiền định nên 16 Bồ-tát Sa-di đó đều lên pháp tòa cũng trải qua 84.000 kiếp, vì bốn bộ chúng rộng nói phân biệt kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Các vị Sa-di Bồ-tát đó đều độ cho 600 vạn ức na- do-tha hằng hà sa chúng, chỉ bày, dạy dỗ khiến cho chúng vui mừng, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Kinh Đại thừa thường diễn tả không gian vô cùng, thời gian vô tận, ngoài tầm nhìn của chúng ta. Đó cũng là nói bổn tâm của mỗi chúng sinh đều thanh tịnh. Tâm tính của chúng ta đối với không gian và thời gian cũng vô cùng vô tận chứ không phải có phạm vi giới hạn như cái ao, cái nhà của chúng ta v.v… Pháp tánh của mọi sự mọi vật vô cùng vô tận nên không gian thời gian biến hiện theo pháp tánh, nó vô cùng vô tận. Vì thế, ta không còn ngạc nhiên mà cũng không mơ hồ khi nghe có người sống 84.000 tuổi. Chúng ta sống một năm mà đã quá vất vả rồi, huống gì đến số kiếp ấy. Do bởi chúng ta thường đứng trong tầm nhìn quá hạn hẹp nên mới thấy nó vời

vợi như thế, chứ khi chúng ta đã đạt được bình đẳng tánh trí rồi thì chuyện đó là đương nhiên. Pháp tánh vô tận thì trí tuệ vô tận, đó là tánh tự nhiên như vậy. Các nhà khoa học phát minh rằng không thể không có cái không có vật chất, tức cái vô hình mà thật sự là do mắt ta không thấy. Nên đạo Phật nói lý rất hay: “Tâm, sắc bất nhị” (tâm và sắc tâm không hai). Có sắc mới có tâm, có tâm mới có sắc. Có tâm mới có vật chất, có vật chất mới có tâm, không có vật chất thì tâm nằm ở đâu ? Ngài Hương Ngại có câu: “Thân hình đặt rộng đâu đâu, nếu không còn chơn tâm bao quát nơi nào mà không”. Nên khi học Duy thức, chúng ta đừng nên hiểu nghĩa tương đương với Duy tâm này. Tâm ở đây chủ trương đi trước để sinh vật đi sau, vật đi trước để sinh vật đi sau nữa, cả hai đều là không phải nghĩa Duy thức trong nhà Phật. Đạo Phật không chủ trương tâm đi trước, vật đi sau, mà chủ trương trùng trùng Duyên khởi. Mà đã trùng trùng Duyên khởi thì mỗi pháp tự nó có một sự tương quan trực tiếp hay gián tiếp. Lớn, nhỏ, nhiều kiếp, vô thỉ đến vô chung, không thể tách riêng ra một pháp nào cả. Nói cái này có trước cái kia có sau, đó là chuyện vô lý, đạo Phật không chấp nhận được. Vì vạn pháp là duyên sinh, trùng trùng vô tận tương quan lẫn nhau, thì làm sao có thể phân biệt được trước sau! Vì ta tách ra một pháp trong muôn pháp trùng trùng, rồi đem so sánh, nói pháp này có trước, sinh ra pháp kia, là sai. Tách riêng một pháp mà tìm nguyên nhân của nó trọn không thể được, vì các pháp đâu có đứng riêng biệt một pháp nào để cho ta tìm đâu ! Chính

chúng ta tự mình tách ra chứ các pháp nó luôn luôn tương quan tương duyên, hỗ trợ cho nhau một cách chặt chẽ. Đó là một trong 14 nạn vấn mà đức Phật không trả lời với ngoại đạo, như thế gian thường hay vô thường v.v… vì đó là những chuyện vô lý, không có mà đặt điều ra để hỏi, nên Ngài không trả lời, pháp trùng trùng Duyên khởi mà tự tách ra một pháp, để hỏi trước sau, thì thật là ngớ ngẩn !

Nguyên lý trùng trùng Duyên khởi ngày nay khoa học đã xác minh. Cả thế giới vô tận mà họ chỉ thu lại trong một vật nhỏ xíu, rồi từ vật đó chiếu phát ra. Như vậy có khác gì trong kinh Hoa Nghiêm nói đức Đại Thông Trí Thắng nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa một kiếp, ức kiếp, thời gian, không gian thật mênh mông, trải qua mấy vạn năm… Nên khoa học càng phát minh chừng nào thì càng gần Phật chừng ấy.

Trước tôi đã nói nói phẩm Hóa Thành ở phần Nhân duyên thuyết, tức là đức Phật nhắc lại cho thính chúng biết nhân duyên trước đây rằng: Đức Phật Đại Thông Trí Thắng (trong 16 vương tử có đức Phật Thích-ca) đã nói Diệu Pháp Liên Hoa mà các ông đã từng nghe. Chẳng qua các ông đã quên đi mà thôi, cho nên các ông đừng có ngạc nhiên. Bây giờ Ta nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa, nhắc lại nhân duyên như vậy để cho các ông khỏi nghi ngờ và đặt lòng tin tưởng. Đã từng nghe Diệu Pháp Liên Hoa rồi nên đừng ngạc nhiên gì cả. Dựa vào nhân duyên kiếp trước mà các ông đã từng nghe Diệu Pháp Liên Hoa,

nên nay ta chỉ nhắc lại, chứ không có gì là lạ cả. Khi các vị đó nói rồi thì độ cho sáu ngàn vạn ức Na-do-tha hằng hà sa chúng sinh, nghe giáo pháp này thì hoan hỉ, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Biết đâu trong số ấy có chúng ta!

Đức Đại Thông Trí Thắng trải qua tám ngàn bốn vạn kiếp xong, từ Thiền định dậy, Ngài đến pháp tòa thong thả ngồi, tuyên cáo với đại chúng rằng: Mười sáu Sa-di Bồ-tát này thật là hy hữu; các căn thông lợi, trí tuệ sáng suốt, đã từng cúng dường vô lượng ngàn vạn ức số đức Phật. Ở chỗ chư Phật thường tu phạm hạnh, thọ trì Phật trí, khai thị cho chúng sinh, khiến chúng sinh được vào Phật trí. Các ông đều nên thường thân cận mà cúng dường. Vì sao? Vì các Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, tin được kinh pháp của 16 Sa-di Bồ-tát nói mà thọ trì, không hủy báng, những người đó đều sẽ được trí tuệ Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Phật bảo các Tỳ-kheo: 16 vị Bồ-tát ấy thường ưa nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Mỗi vị Bồ-tát hóa độ được sáu trăm vạn ức Na-do-tha hằng hà sa số chúng sinh. Những chúng sinh ấy đời đời sinh ra được gặp Bồ-tát, ở nơi Bồ-tát mà nghe pháp, hết thảy đều tín giải. Do nhân duyên ấy mà được gặp bốn vạn ức chư Phật Thế Tôn, cho đến nay không dứt.

Này các Tỳ-kheo, Ta (đức Thích-ca) nay nói cho các ông biết, 16 Bồ-tát Sa-di đệ tử của đức Phật Đại Thông Trí Thắng kia - 16 Sa-di đó nay đều đã chứng được Vô

thượng Chánh đẳng Chánh giác, đang thuyết pháp ở trong mười phương quốc độ, có vô lượng trăm ngàn vạn ức Bồ-tát, Thanh văn làm quyến thuộc. Trong 16 vị Sa-di đó thì có hai vị làm Phật ở nước Hoan Hỷ phương Đông, đó là Phật A-súc và Phật Tu-di Đảnh. Ở phương Đông Nam có hai vị làm Phật, hiệu Sư tử Âm và Sư tử tướng. Ở phương Nam có hai vị Phật là Hư Không Trú và Thường Diệt. Ở phương Tây có ba vị Phật là A-di-đà, Đế tướng và Phạm tướng. Ở phương Tây bắc có ba vị Phật là Đa-ma-la Bạt- chiên-đàn hương Thần Thông và Tu-di Tướng. Ở phương Bắc có hai vị Phật là Vân Tự Tại và Vân Tự Tại Vương. Ở phương Đông Bắc có một vị Phật hiệu là Hoại Nhất Thiết Thế Gian Bố Uy. Vị Phật thứ mười sáu, đang giáo hóa ở cõi Ta-bà này, là Ta đây, tức Thích-ca Mâu-ni.

Sở dĩ phân tích ra như vậy là vì nó có liên quan đến đức Phật vì thính giả mà nói Nhân duyên thuyết. Nên Ngài muốn nói rằng: “Trước đây khi đức Phật Đại Thông Trí Thắng thuyết Diệu Pháp thì các ông đã từng nghe. Lúc đó Ta là một trong 16 vương tử, khi chưa thành Chánh giác, còn xuất gia trong pháp hội của Phật ấy, Ta đã từng thuyết Diệu Pháp”. Về lịch sử đức Phật Thích-ca, không thấy nói đến các kiếp trước xa xưa của đức Phật, nhưng về kinh thì có kinh Bản sinh là nói về tiền thân của Bồ-tát nhiều nhất. Trong ấy chúng ta cũng thấy đức Phật có tiền thân tu Bồ-tát hạnh như lục độ, thập độ dưới nhiều hình thức: khi làm vua, khi làm dân, khi làm cha, khi làm mẹ, khi làm người bần …

Nay Ta (đức Thích-ca) ở nơi cõi Ta-bà này thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Này các Tỳ-kheo, lúc chúng ta làm Sa-di, mỗi người giáo hóa cho vô lượng trăm ngàn vạn ức hằng hà sa chúng sinh, các chúng sinh đó theo Ta nghe pháp vì Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Các chúng sinh ấy, nay đây có những người đang ở trong địa vị Thanh văn, Ta thường giáo hóa Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cho họ. Các người đó học theo pháp ấy dần dần đi vào Phật đạo. Vì sao ? Vì trí tuệ của Như Lai khó tin khó hiểu.

Vì sao ở đây nói trí tuệ của Như Lai khó tin khó hiểu? Vì huyền ký của Như Lai khó tin khó giải. Đức Như Lai nói pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác thì đối với hạng này chưa nghe kịp, nên lấy pháp đó mà tu học thì dần dần vào Phật đạo, chứ chưa thể vào Phật đạo liền. Bởi vì trí tuệ của Phật, phương tiện thuyết pháp khó tin khó giải.

Vô lượng hằng hà sa đẳng chúng sinh được hoá độ lúc bấy giờ là Tỳ-kheo. Sau khi Ta diệt độ ở trong đời vị lai sẽ là đệ tử Thanh văn.

Sau khi Ta diệt độ, lại có những đệ tử không nghe được kinh này, không hiểu không biết việc Bồ-tát làm, tự đối với công đức của mình có được sinh ra tư tưởng diệt độ.

Trong khi những đệ tử không nghe, nghe mà không hiểu kinh này, hoặc nghe được pháp môn ba thừa lại tu tập theo ba thừa để có công đức, thì có tư tưởng nhập Niết-bàn. Trong khi đó Ta lại ở trong các nước khác làm Phật với một tên khác thì những người ấy tuy sinh tư

tưởng diệt độ ở nơi Niết-bàn, nhưng ở nơi cõi nước kia họ cầu Phật trí tuệ để được nghe kinh này, chỉ dùng diệt độ để nghe kinh này, chỉ dùng Phật thừa để được nghe kinh này, chứ không dùng ba thừa, lại không có các thừa khác, trừ khi đức Như Lai phương tiện thuyết pháp thì Ngài mới chia ra ba thừa để nói thôi.

Này các Tỳ-kheo, nếu Như Lai tự biết thời gian Niết-bàn đến và Chúng đã được thanh tịnh, trí giải kiên cố, liễu đạt thông pháp, đã thâm nhập thiền định. Bấy giờ Ta bèn gom các Thanh văn đó lại nói kinh này rằng thế gian không có hai thừa được diệt độ, chỉ có Nhất thừa diệt độ thôi.

Đây là Đức Phật nhắc rằng trong khi những người kia nhập Niết-bàn thì đức Phật ở nước khác với danh hiệu khác. Ngài cũng dùng trí phương tiện vì chúng sinh thuyết pháp. Ngài sắp nhập Niết-bàn và khi chúng sinh được thanh tịnh, thâm nhập thiền định rồi thì Ngài mới nói kinh này chỉ cho biết thế gian không có hai thừa mà được diệt độ, chỉ có một thừa được diệt độ thôi.

Ta nên hiểu diệt độ ở đây là viên mãn, cứu cánh diệt độ. Vô dư y Niết-bàn cũng diệt độ chứ không phải là không diệt độ, nhưng như trước đã nói, diệt độ của Nhị thừa thì chưa có thật diệt độ, chưa phải đạt như Phật. Do đó, diệt độ Nhất thừa mới là diệt độ như Phật được.

Này các Tỳ-kheo, nên biết, Như Lai phương tiện đi sâu vào thực tánh của chúng sinh, biết tâm trí chúng sinh ưa pháp nhỏ, còn đắm sâu vào ngũ dục, vì những hạng như thế

cho nên Ta mới nói ra cái nhân Hữu dư Vô dư. Những người đó nếu nghe liền chứng thọ: Thí như con đường hiểm nạn hung ác, suốt 500 do tuần vắng vẻ, tuyệt không bóng người, hoặc có nhiều chúng muốn đi qua con đường đó đến chỗ có châu báu, có một người dẫn đường thông tuệ, minh đạt khéo léo, biết tướng trạng của con đường hiểm thông bít thế nào, mà dẫn đường cho đi. Giữa đường họ mệt mỏi, giải đãi muốn thối lui, thưa với người dẫn đường rằng: “Chúng tôi quá mệt mỏi rồi, nay tôi muốn trở lui thôi”. Người dẫn đường có nhiều phương tiện, suy nghĩ rằng: “Hạng này đáng thương. Tại sao bỏ cái kho báu lớn mà muốn trở lui?” Vì vậy nên ông liền dùng sức phương tiện, giữa đường hiểm khoảng cách hoặc 500 do tuần, 300 do tuần, 200 do tuần… Mỗi khoảng cách như vậy, ông bèn giả dựng một cái thành mà bảo với mọi người rằng: “Các anh hãy vào trong đó, tùy ý ưa làm gì thì làm. Nếu vào trong thành ấy thì được khoái lạc an ổn, có thể tiến tới phía trước để đi đến nơi muốn đến”. Bấy giờ những người mỏi mệt hết sức vui vẻ, tán thán là chưa từng có. Chúng ta nay đây đã ra khỏi con đường ác hiểm rồi, được an ổn. Khi ấy mọi người giành nhau đi vào trong đó nghĩ rằng mình đã đi đến đích, an ổn tới nơi rồi. Người dẫn đường biết những người đó đã nghỉ ngơi xong, không còn mệt mỏi nữa, mới diệt mất Hóa Thành đi mà nói với mọi người rằng: “Các ông đi đến chỗ có đồ báu gần đây, thành lớn trước đây chỉ là do Ta hóa làm ra để nghỉ ngơi mà thôi”.

Này các Tỳ-kheo, Như Lai cũng làm như vậy, nay vì các ông mà làm Đại đạo sư. Ta biết con đường sinh tử nên

muốn làm cho chúng sinh ra khỏi. Nhưng chúng sinh chỉ nghe Nhất thừa không thấy sự lợi ích, chỉ thấy mệt mỏi mà tránh đi, không muốn gặp Phật, không thích gần Ta. (Cũng như vậy, trong bạn bè mình có người rủ đi chơi thì đi liền, còn ai nhắc học thì mình không thích). Cho nên, chúng sinh khi nghe Phật nói Nhất thừa thì không muốn thấy Phật, cũng không muốn thân cận Ngài nữa. Nhưng không muốn thân cận thì làm sao cúng dường, bèn nghĩ rằng: Phật đạo xa xôi quá, phải siêng năng cần khổ lâu ngày mới đạt được. Phật biết tâm lý “khiếp nhược hạ liệt” ấy nên mới dùng sức phương tiện, ở giữa đường, vì sự nghĩ ngơi của chúng sinh mà nói hai Niết-bàn là Hữu dư Niết-bàn và Vô dư Niết-bàn. Nếu chúng sinh ở nơi Nhị địa, Như Lai lúc bấy giờ liền vì họ nói: “Này các ông, việc làm chưa xong, chỗ của các ông ở đó đã gần với Phật lực, chứ chưa phải là Phật lực, hãy nên quán sát Niết-bàn của mình đã chứng được đó chưa phải là chơn thật, chưa phải là Niết-bàn cứu cánh chơn thật của Phật.

Chúng ta cũng biết rằng đức Phật trải qua vô lượng số kiếp tu Bồ-tát hạnh, trong kinh Bổn sinh nói: “Trải qua các tiền kiếp tu Bồ-tát hạnh mới thành Phật, còn A-la-hán không có”. Vì vậy cho nên nói Niết-bàn A-la-hán chưa phải là Niết-bàn thật, mà Niết-bàn Phật mới là Niết-bàn thật.

Việc kể chuyện tiền thân đức Phật gọi là Bổn sinh. Vị nào tu hạnh Bồ-tát mới có tiền thân làm hạnh Bồ-tát, chứ còn không có phát tâm tu hạnh Bồ-tát thì không có

chuyện tiền thân. Chuyện tiền thân đó đưa đến Phật quả, Niết-bàn đoạn cứu cánh chơn thật. Chỉ là lực phương tiện của đức Như Lai ở nơi nhất Phật thừa phân biệt nói ba: là ở nơi con đường 500 do tuần, giữa ba do tuần này lập nên cái Hóa thành, biến hóa ra thôi chứ không phải thành thật, như người dẫn đường kia vì sự nghỉ ngơi nên hóa làm thành lớn. Biết chúng nghỉ ngơi xong rồi, người ấy mới bảo họ rằng: “Chỗ có vật báu ở gần đây, còn thành này không phải thật, thành này chỉ là do ta hóa làm ra thôi”.

Trong Pháp Hoa có những chuyện rất phổ biến mà được ca ngợi, đó là những ví dụ: Ví dụ Hóa thành, ví dụ Nhà lửa ba xe, ví dụ Cùng tử, những ví dụ này ta không gặp ở chỗ khác mà chỉ gặp trong kinh Pháp Hoa, nếu không hiểu Pháp Hoa thì ta không biết. Đây nói Hóa thành tức là ba thừa pháp, như hóa thành, là chỗ tạm nghỉ chứ không phải là chỗ vĩnh viễn an lạc. Bảo sở là chân thật Niết-bàn, Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Ví dụ Hóa thành này rất hợp với phương diện ba thừa. Trên con đường 500 do tuần đi đến Phật thừa, giữa đường mệt mỏi nên Phật hóa ra một cái thành…

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Thọ Ký

PHẨM THỌ KÝ.

Phật thọ ký là báo trước với chúng ta rằng: Chúng ta chắc sẽ thành Phật. Chữ Thọ ký gồm có 3 điểm cần chú ý: 1. Đức Phật không nói: “Các người là Phật”, mà nói: “Các người sẽ thành Phật”. Nếu nói “các người là Phật” thì sẽ dễ hiểu lầm, chúng sanh sẽ theo lời ấy mà cho mình đã hoàn hảo như Phật trong khi họ đang ở trạng thái thấp kém mà chẳng cần cố gắng. Sự thọ ký mà đức Phật ban cho thì được so sánh như một văn bằng gồm nhiều tín chỉ nhỏ. Nếu cố gắng học hết các tín chỉ ấy chắc chắn sẽ được cấp bằng. Nếu chúng ta có sự ấn chứng của đức Phật, chắc chắn chúng ta là người sẽ thành Phật. Trong kinh Pháp hoa, phẩm 3, Tôn giả Xá-lợi-phất là người được thọ ký, làm cho cả đại chúng và cả Tôn giả vô cùng hỷ lạc. Trong kinh Pháp Hoa nói, ai tu tập theo kinh Pháp Hoa chắc chắn sẽ có kết quả ở địa vị cao trong Phật vị. Đó là niềm tự hào cho tất cả chúng sinh. Niềm tự hào ấy không làm cho chúng ta tự mãn. Đó là điều quan trọng thứ 2. Điểm quan trọng thứ ba là dù được thọ ký sẽ thành Phật, nhưng chúng ta vẫn phải tu học và thực hành lời dạy ấy của đức Phật. Do đó có một số người tự hỏi tại sao những vị đệ tử này cứ khăng khăng cầu xin đức Phật thọ ký. Đây là điểm khác nhau giữa tôn giáo và tri thức. Phật giáo là một tôn giáo mà chúng ta có thể hiểu bằng lý luận. Về mặt tri thức, ta có thể hiểu một sự vật nào đó bằng trí thức là đủ, nhưng trong tôn giáo hiểu bằng lý

luận suông thì không đủ mà phải đem lý thuyết ấy ra thực hành để mong đem lại lợi ích cho mình và cho người. Do vậy, khi Phật thọ ký là một khích lệ lớn cho đệ tử. Nghe theo đó thì mới là lý luận, còn phải tu làm những việc Phật làm để đạt được như Phật thì mới là Phật, tức là phải thực hành nó, đem nó vào cuộc sống để phục vụ cho mọi người nữa. Đó mới là ý nghĩa thực hành lời Phật dạy, ý nghĩa của Thọ ký.

Nghe Hóa thành nên 500 đệ tử Vô học được Thọ ký rồi còn một số học nhân nữa chưa được thọ (phẩm 9 gọi là phẩm “Thọ Học, Vô học”). Vậy thì học nhân là từ đâu đến đâu, vô học nhân là từ đâu đến đâu? Những vị nào là học nhân, những vị nào gọi là vô học nhân ? Trong tứ hướng tử quả mà kinh Nikàya nói là tứ đạo tứ quả, tức từ Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả, Tư-đà-hàm hướng, Tư-đà-hàm quả, A-na-hàm hướng A-na-hàm quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Trong bốn đôi tám quả này thì bảy quả trước còn phải học gọi là Hữu học. Đến A-la-hán thì không còn học nữa, gọi là Vô học.

Trên đây là nói về nhân duyên, hàng thượng căn, hạ căn thọ ký, tiếp theo là nói công đức pháp sư, phẩm Pháp Sư.

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Pháp Sư

PHẨM PHÁP SƯ

Phẩm này khẳng định các đức mà mộ vị Pháp sư (thầy giảng pháp) phải có. Ở đây không giới hạn vị đó là các vị xuất gia, mà ám chỉ cho bất cứ người nào tận tâm truyền bá kinh Pháp Hoa, bất kể xuất gia hay tại gia. Năm hạnh của Pháp sư là: Thọ trì (thọ nhận và giữ gìn, bảo quản); đọc, tụng (đọc và tụng thuộc lòng kinh); giải thuyết (giảng nói rộng rãi về kinh); thơ tả kinh (in ấn, sao chép truyền bá kinh). Đây là những điều cần có đối với những ai muốn truyền bá kinh Pháp Hoa. Trong năm hạnh này, thọ trì gọi là thắng hạnh (hạnh tinh chuyên), còn 4 hạnh kia là trợ hạnh (hạnh trợ thêm).

Trong phẩm Pháp Sư có một điều mà sách vở thường nhắc, như trong cuốn “Vô ngã là Niết-bàn” của tôi (đã xuất bản) có đề cập: Nhà Như Lai, Áo Như Lai và Tòa Như Lai. Một vị Pháp sư muốn thuyết giảng kinh Pháp Hoa thì vị đó phải hội đủ ba điều kiện như thế này:

1. Vào nhà Như Lai

2. Mặc áo Như Lai

3. Ngồi toà Như Lai.

Nhà Như Lai là tâm đại bi đối với tất cả chúng sinh. Nói kinh Pháp Hoa mà không có tâm đại bi, tức là chưa Vào nhà Như Lai được, đây là điều kiện thứ nhất. Điều kiện thứ hai là Mặc áo Như Lai, mà áo Như Lai là áo gì ? Áo Như Lai là tâm nhu hòa nhẫn nhục. Có từ bi rồi chưa

đủ, phải nhu hòa nhẫn nhục nữa mới gọi là mặc áo Như Lai. Điều kiện thứ ba là Ngồi tòa Như Lai mới thuyết được. Tòa Như Lai là tòa gì ? Tòa Như Lai là tòa Nhất thiết pháp không, là Vô ngã tướng không, Vô nhơn tướng không, Vô chúng sinh tướng không và Vô thọ hữu năng tướng không. Ngồi trên tòa Như Lai là Nhất thiết pháp không. Mà vì ngồi trên tòa Nhất thiết pháp không nên không khi nào rớt cả.

Đoạn trước tôi có nói về Tích môn và Hóa môn là thừa quyền, thừa thật. Quyền là ba thừa, thật là Nhất thừa, khai quyền hiển thật là đoạn trước. Tích môn Tích hóa là nói việc hóa độ của đức Thích-ca ở cõi Ta-bà này thấy được, nghe được, gọi là Tích môn Tích hóa.

Giờ đây nói tới Bản môn Bản hóa. Tức là nói từ nơi bản đó mà có cái tích. Trong cuốn Vô ngã là Niết-bàn tôi có nhắc ví dụ rằng, Bản môn Bản hóa như mặt trăng trên trời, còn Tích môn Tích hóa như bóng trăng dưới nước. Có trăng trên trời nên mới phản chiếu ánh trăng dưới nước, lại có nước thì mới thâu được ánh trăng. Cho nên Phật ra đời ở thế gian có khi sinh và có khi không sinh, còn về mặt trăng trên trời là khi nào cũng có hết, bất di bất dịch, cho nên gọi là Bản môn.

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Hiện Bảo Tháp

PHẨM HIỆN BẢO THÁP

Phẩm này kể lại những câu chuyện mới nghe tưởng như hoang đường kỳ lạ, khó tin. Trong kinh Pháp Hoa thường trình bày những ý niệm trừu tượng trong hình thức những hình ảnh cụ thể để giúp người ta nắm được những ý niệm ấy. Ví như ngôi tháp thất bảo từ đất vọt lên. Ngôi tháp này tượng trưng cho Phật tính mà ai cũng có (Phật tính ngôi tháp), từ đất vọt lên ý chỉ sự bất ngờ tìm thấy Phật tính của mình trong chính mình (đất) mà mình vốn thấy là bất tịnh. Do đó mà nhan đề của chương này là Hiện bảo tháp (nhìn thấy tháp báu). Trong tháp này có đức Đa Bảo là tượng trưng cho chân lý tuyệt đối mà đức Thích-ca đã thể chứng. Chân lý này không bao giờ thay đổi và vốn hiện hữu cùng khắp trong vũ trụ. Chân lý này được khai thị trong hình thức các giáo lý khác nhau của đức Phật và nó hướng dẫn con người ở khắp mọi nơi. Chư Phật phát xuất từ đức Phật tượng trưng từ cái chân lý này và giảng pháp ở khắp mọi phương thế giới. Chia nửa tọa cho đức Thích-ca ngồi là xác chứng tất cả giáo lý của đức Thích-ca là chân thật, sự xác chứng này cũng phát xuất từ chân lý. Một ý nghĩa sâu xa trong hình ảnh đức Đa Bảo như là chân lý và đức Thích-ca là người giảng chân lý. Ngồi kiết già bên nhau là hàm ý rằng, nếu không có người giảng về chân lý thì những người bình thường không thể hiểu về chân lý, và những ai giảng về chân lý cũng đáng được kính trọng cũng như chính chân lý.

Phần Hiện bảo tháp là sơ khởi của bản môn (phẩm thứ 11).

Lúc bấy giờ trước đức Phật Thích-ca có tháp bảy báu cao tới 500 do tuần rộng tới 250 do tuần từ đất vọt lên, ở giữa hư không, tháp đó có các bảo vật để làm trang nghiêm, có nhà và có ngàn vạn phan trướng để nghiêm sức, có Anh lạc báu duỗi xuống và ngàn vạn ức treo trên đó, bốn mặt đều phát ra hương thơm của Chiên-đàn Ca-ma-la tạng, đầy khắp cả thế giới. Các phan lọng kia đều bằng vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, trân châu, bảy báu hợp thành cao cho tới cung trời Tứ thiên vương, cung trời Tam thập tam thiên, mưa hoa Mạn-đà-la của trời để cúng dường tháp báu. Các hàng Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-dà, người và phi nhơn tới cả ngàn vạn ức chúng dùng hoa hương, anh lạc, phan lọng, kỷ nhạc cúng dường tháp báu, cung kính tôn trọng tháp báu đó.

Giờ đây có tháp báu ở đất vọt lên, vậy đất đó là gì ? Là đất thanh tịnh tâm. Từ nơi đất thanh tịnh tâm mà hiện ra tháp báu này, hiện ra các vật trang sức và chư thiên cúng dường để diễn tả cảnh tượng của tháp đó mà thôi.

Bấy giờ trong Bảo tháp phát ra âm thanh lớn tán thán rằng: Lành thay, lành thay! Thích-ca Mâu-ni Thế Tôn có thể dùng đại huệ bình đẳng nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa, là pháp dạy cho Bồ-tát được chư Phật hộ niệm. Vì Bồ-tát nói đúng như vậy, như lời của đức Thích-ca Mâu-ni Thế Tôn đều là chơn thật, hiện bảo tháp để làm chứng chuyện đó.

Bấy giờ cả tứ chúng thấy tháp báu lớn ở giữa hư không, lại nghe trong tháp phát ra âm thanh, ai nấy nghe đều được pháp hỉ, lấy làm lạ, được việc chưa từng có, từ tòa đứng dậy cung kính chấp tay đứng về một phía.

Bấy giờ có vị Bồ-tát Ma-ha-tát gọi là Đại Nhạo Thuyết, biết chỗ nghi trong tâm của tất cả thế gian, Người, Trời, A-tu-la… nên thưa Phật rằng: “Bạch đức Thế Tôn, do duyên gì mà có bảo tháp ấy từ đất vọt lên, lại từ đó phát ra âm thanh?”

Bấy giờ đức Phật bảo Đại Nhạo Thuyết rằng: “Trong bảo tháp đó có toàn thân của đức Như Lai. Trải qua kiếp quá khứ, về phương đông vô lượng vạn ức A-tăng-kỳ thế giới, tại đó có nước gọi là Bảo Tịnh, trong nước đó có đức Phật hiệu là Đa Bảo. Đức Phật ấy trong khi tu hạnh Bồ-tát có phát lời nguyện rằng: Nếu sau này Ta thành Phật và sau khi đã diệt độ ở mười phương quốc độ mà có ai, có nơi nào nói kinh Pháp Hoa thì tháp miếu của Ta sẽ vọt lên hiện ra ở trước để làm chứng minh mà tán thán rằng: Lành thay, lành thay”.

Bảo tháp hiện lên là ý nghĩa như vậy. Bảo tháp đó là của ai ? Của đức Phật Đa Bảo. Đức Phật Đa Bảo vì sao hiện bảo tháp ? Vì khi Ngài tu hạnh Bồ-tát có phát nguyện sau khi thành Phật diệt độ xong, trong mười phương quốc độ chỗ nào có nói kinh Pháp Hoa thì bảo tháp của Ngài sẽ hiện đến trước mặt chỗ ấy để chứng minh và tán thán rằng lành thay. Vì lời nguyện đó nên nay có như vậy. Đoạn trên nói lời phát nguyện và sau nói lời như thế này.

Đức Phật kia Thành đạo và lúc sắp nhập Niết-bàn thì bảo các Tỳ-kheo rằng: “Sau khi Ta diệt độ, muốn cúng dường toàn thân của Ta thì nên dựng một Đại tháp”. Đức Phật kia dùng nguyện lực thần thông mà trong mười phương thế giới, nơi nào nếu có ai nói kinh Pháp Hoa thì Bảo tháp kia đều vọt lên ở trước, toàn thân ở nơi tháp đó mà tán thán rằng: Lành thay, lành thay. Vì đại nguyện đó nên có việc làm đó. Nay đây tháp của Đa Bảo Như Lai nghe nói kinh Pháp Hoa nên từ đất vọt lên tán thán rằng lành thay.

Bấy giờ Đại Nhạo Thuyết mới nương nhờ thần lực của Phật bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn chúng con nguyện muốn thấy cái thân của đức Đa Bảo. Ngài ở đâu trong tháp phát ra tiếng chứ không thấy hình, không làm sao thấy được toàn thân của Ngài, bạch Phật, làm sao thấy được Ngài?

Ngài Đại Nhạo Thuyết bạch với đức Thích-ca như vậy thì đức Thích-ca nói lại cho biết rằng: Này Đại Nhạo Thuyết, đức Phật Đa Bảo ấy có một lời nguyện sâu xa rằng: Nếu Bảo tháp của Ta vì nghe kinh Pháp Hoa mà xuất hiện ở trước đức Phật, nếu có người muốn thấy được thân Ta để khai thị cho tứ chúng, muốn như vậy thì hóa thân của đức Phật đó từ mười phương thế giới đang thuyết pháp phải tập họp một nơi, thì thân của Ta mới hiện ra cho thấy.

Phần Phân Tích Nội Dung. Phẩm Như Lai Thọ Lượng

PHẨM NHƯ LAI THỌ LƯỢNG

Như Lai thọ lượng là số lượng sống lâu của đức Như Lai. Đây nói mức lượng sống, chứ chưa nói sống bao lâu. Nói như vậy là ngầm hiểu đức Như Lai có nhiều mức sống, nên ở đây nói mức sống của đức Như Lai. ( Chữ lượng có nghĩa là mức sống 10 năm, 20 năm, 30 năm cho đến 100 năm, 1.000 năm… vô lượng).

Xưa nay theo lịch sử chúng ta nói đức Như Lai sinh ra ở Ca-tỳ-la-vệ vào năm đó tháng đó, đến khi vào Niết-bàn, thọ 80 tuổi, rõ ràng như vậy. Nhưng ở đây, trong phẩm này, nói Như Lai thọ lượng không kể số đó (80 năm), vậy thì trong đó hàm ý gì ? Có hàm ý rằng không chỉ nói đức Phật lịch sư, mà nói cả về đức Phật pháp thân và báo thân nữa. Trong kinh Nikàya phần nhiều không có nói Phật ba thân mà chỉ có nói sinh thân và pháp thân mà thôi.

Sinh thân là đức Thích-ca sinh ở Ca-tỳ-la-vệ, nhập Niết-bàn tại Kusinara. Pháp thân ở đây, có trường hợp là đức Phật tới thăm bệnh một vị Tỳ-kheo đau nặng, Ngài hỏi: “Thầy đau như thế này sao không có ai săn sóc cả?” Vị đó bị bệnh tê liệt, thân thể hôi hám, đáp rằng: “Tại con trước đây khi người khác đau con không quan tâm, săn sóc nên bây giờ con cũng không được quan tâm lại”. Sau sự việc đó Ngài mới gọi đồ chúng lại, bảo rằng: “Người xuất gia thì phải xem nhau như anh em, phải lo lắng cho nhau, chứ đừng sống vô tình như vậy”. Khi đó vị Tỳ-kheo bị đau nhưng

gắng gượng dậy, đức Phật hỏi: “Ông có quán vô thường không?” – “Có quán” – “Ông có quán vô ngã không?” – “Có quán” – “Có quán Tứ đế không ?” – “Có quán” – “Có tu hết như vậy thì đối với giáo pháp của Ta ông có ân hận gì không ?” Vị Tỳ-kheo trả lời: “Con không có điều gì ân hận cả, con chỉ ân hận là không đến bái yết đức Thế Tôn được”. Đức Phật nói:”Cái thân này là cái thân bất tịnh, có gì đáng để thầy đến bái yết đâu. Thầy đã quán được vô thường vô ngã, tức là thầy đã thấy Pháp, mà thấy Pháp tức là thấy Ta”. Như vậy, đức Phật nói “thấy Pháp là thấy Ta”. Qua Đại thừa phân biệt có ba thân là pháp thân, báo thân và ứng hóa thân.

Ứng thân và hóa thân là hai từ khác nhau, nhưng có khi gộp chung lại gọi là ứng hóa thân, có khi chia ra là ứng thân và hóa thân.

Pháp thân là lấy Pháp làm thân nên gọi là Pháp thân. Nói một cách khác là lấy Pháp thân làm thân, tức là lấy giáo pháp làm thân, không có một cái ngã riêng, một nhóm ngũ uẩn riêng biệt, để chỉ rằng đây là thân tôi. Như trong bài Tán Hương nói ngũ phần Pháp thân, Pháp thân của Phật gồm có năm phần: Giới, Định, Tuệ, Giải thoát và Giải thoát tri kiến. Khi có đầy đủ năm phần đó tức là thân Phật. Lấy Nhất thiết pháp làm thân nên thân đó không hạn cuộc vào trong cái Ngũ uẩn hay hạn lượng trong một cái hoặc một đơn vị đo lường nào cả, mà là một thân pháp giới tính bao trùm và châu biến tất cả, đó là cái thân Vô thượng Bồ-đề. Bởi vì pháp giới tính là chơn như, là tịch tịnh, bất sinh bất

diệt. Như vậy, nói về thọ lượng của pháp thân là bất sinh bất diệt, vô lượng vô biên vô số.

Nói về báo thân là thân do kết quả tu tập mà thành tựu được. Phật cũng có báo thân nhưng báo thân Phật là báo thân trí tuệ, còn báo thân của chúng sinh là vô minh nên hai báo thân khác nhau. Báo thân của Phật bên tông Pháp tướng chia ra là tự thọ nhận thân và tha thọ nhận thân. Tự thọ nhận là do chính mình thọ nhận báo thân, người khác không thọ nhận báo thân của mình, đồng thời cũng có một phần cho tha thọ nhận (tha đây chỉ cho các vị Bồ-tát). Nên báo thân của Phật là thuyết pháp cho các vị Bồ-tát đã chứng được cái ngã không, thọ nhận được báo thân của Phật, đó là báo thân. Thấp xuống một phần nữa là các bậc hạ căn như chúng ta thì báo thân cao thượng đó của đức Phật cũng y như ông Trưởng giả ngồi trên tòa sư tử, xung quanh ngọc ngà châu báu có người hầu kẻ hạ như vua, mà đứa con không dám gần nên ông phải cởi bỏ y phục trang trọng để mặc đồ nhơ nhớp, làm kẻ hốt phân để gần được nó. Đó là rời báo thân để hiện thành ứng hóa thân mong được gần gũi chúng sinh. Cho nên có thân thứ ba là ứng hóa thân.

Ứng thân là đức Thích-ca hiện thân vào trong thành Ca-tỳ-la-vệ, Niết-bàn ở Kusinara đó là ứng thân. Từ nơi pháp thân và báo thân, đức Phật hóa ra trăm ngàn thân khác, thì đó là cái hóa thân, tức thân biến hóa.

Như vậy, nói thọ lượng đây không chỉ vào một giới hạn nào, nói chung là mức sống của đức Như Lai. Mức sống của đức Như Lai có ba bậc:

Pháp thân thì vô thỉ vô chung, ứng hóa thân thì hữu thỉ hữu chung, báo thân thì hữu thỉ vô chung, bởi vì có tu mới có báo thân, còn không tu thì không có báo thân trí tuệ như đức Phật. Mới tu thì hữu thỉ, khi thành tựu được báo thân là gắn liền với pháp thân là vô chung. Còn về ứng hóa thân là căn cơ của chúng sinh hiện ra như trăng hiện dưới nước, đó là tùy theo căn cơ của chúng sinh mà có thỉ có chung, có hiện ra thì có mất đi. Nên ta thấy rằng chữ thọ lượng đây là mức sống của ba tầng bậc đó, cốt yếu nói vô thỉ vô chung. Vì sao nói Pháp thân là vô thỉ vô chung? Vì để giải thích thêm rằng đức Phật diệt độ ở tại Kusinara không phải là một đức Phật diệt độ hoàn toàn, đó chỉ là đức Phật ứng hóa thân diệt độ mà thôi, vì Pháp thân không diệt độ như vậy.

Đức Phật Thích-ca sinh ra ở Ca-tỳ-la-vệ không phải là bắt đầu mới có, kỳ thật pháp thân hóa thân của đức Phật Thích-ca có từ vô lượng vô biên về trước. Ngài cũng đã ứng hóa thân ra vô lượng vô biên để giáo hóa cho chúng sinh từ lâu rồi. Cho nên như phẩm Tùng địa dõng xuất, nếu không có đức Phật từ quá khứ dạy bảo cho các Bồ-tát, thì các vị Bồ-tát từ đâu vọt lên? Đã có hàng đệ tử trở thành Bồ-tát thì tất nhiên có vị Phật của hàng Bồ-tát đó, và thầy của họ là ai? Là đức Phật Thích-ca giáo hóa cho hàng Bồ-tát. Do thế nên khi những vị Bồ-tát đó thọ 100 tuổi, thọ 200 tuổi rồi mà đức Phật Thích-ca còn đương trẻ là thầy là cha của mình và Ngài cũng gọi đó là con của mình. Ngài gọi như vậy là không phải vì con vì cha trong ứng thân hiện tại mà vì trong quá khứ đức Phật

sống vô lượng kiếp giáo hóa. Do vậy, phẩm trước nói rằng: Đức Phật có từ vô lượng kiếp trước, còn phẩm này nhấn mạnh ở chỗ đức Phật diệt độ ở Kusinara, ứng hóa diệt độ chẳng qua Ngài ứng thân diệt độ mà thôi.

Phẩm này cốt để chỉ thân huyễn thân thật của đức Thích-ca. Thân huyễn là chỉ đức Thích-ca ứng thân hiện ở Ta-bà thế giới. Do có thân huyễn mới hiển cái thân thật là pháp thân báo thân, vô lượng thọ của đức Phật trong quá khứ và trong vị lai. Có thân huyễn thì có thân thật, nơi thừa quyền thì có thừa thật, nếu không nhờ thừa quyền thì không sao làm được. Ý nghĩa của hai phần là như vậy và ý nghĩa của kinh Pháp Hoa cũng như vậy.

Lúc bấy giờ đức Phật bảo Bồ-tát các chúng: Này các Thiện nam tử, các ông hãy tin hiểu, lời nói chắc chắn của đức Như Lai.

Mở đầu phẩm này chưa nói gì cả mà chỉ nói: Các ông hãy tin lời nói chắc thật, thành thật của Như Lai, vì sao ? Là vì để nói chuyện sau này khó hiểu khó tin vì chưa hiểu chưa tin được. Ở đây ám chỉ lời nói của đức Như Lai là lời nói thành thật, chắc chắn chứ không phải là lời nói mơ hồ. Đây là lời nói đúng, lời nói của người thành thật. Lại một lần nữa bảo Đại chúng hãy tin hiểu lời nói thành thật chắc chắn của đức Như Lai, nói ba lần như vậy. Ba lần nói như vậy để đánh bạt lời nghi trước.

Đức Phật sinh ở Ca-tỳ-la-vệ, 19 tuổi xuất gia, 30 tuổi thành đạo, thuyết pháp 45 năm. Đức Phật còn trẻ mà có các đệ tử bạc đầu lớn tuổi, để trả lời thắc mắc, khó tin

này, nên mở đầu là khuyên nên tin lời Phật. Khi ấy đại chúng Bồ-tát, mà Ngài Di-lặc đứng đầu, thắc mắc nên hỏi. Trong này Ngài Di-lặc hay thắc mắc nên đưa ra các lời nghi hoặc để hỏi.

“Bạch đức Thế Tôn, kính mong Ngài thuyết cho chúng con tín thọ lời đức Phật”.

Bấy giờ Thế Tôn biết các Bồ-tát ba lần thưa thỉnh không ngừng mới bảo rằng: Các ông hãy lắng nghe, Như Lai có sức thần thông bí mật mà tất cả thế gian Trời, Người và A-tu-la đều cho rằng nay đây đức Thích-ca Mâu-ni Phật, sinh ra nơi dòng họ Thích, rồi đi đến thành Già-da, ngồi nơi đạo tràng thành Chánh đẳng Chánh giác. Nhưng này các thiện nam tử, Ta thật đã thành Phật đến nay vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức Na-do-tha kiếp.

Trong hai câu này, đức Phật Thích-ca mà mọi người thấy sinh ở dòng họ Thích, đi đến Già-da, ngồi gốc cây Bồ-đề tu thành Chánh đẳng Chánh giác là huyễn thân. Như nay Phật muốn chỉ cho rõ, trên huyễn thân đó có một cái thật là: Ta thành Phật đến nay đã vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức Na-do-tha, chứ không phải thành Phật cách đây mấy chục năm. Thí như năm trăm ngàn vạn ức Na-do-than A-tăng-kỳ, ba ngàn đại thiên thế giới, giả sử có người nghiền nát làm bụi trần rồi đi qua phương đông, hết tất cả các thế giới đó mà có thể suy nghĩ so sánh biết được số lượng của chúng? Chư vị Bồ-tát đều bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn các thế giới ấy vô lượng vô biên không phải toán số biết được, cũng không phải đem tâm lực mà biết. Tất cả hàng

Thanh văn, Bích-chi Phật do vô lậu ký, dùng vô lậu ký cũng không thể tư duy biết được hạn lượng. Chúng con an trú vào địa vị bất thối chuyển, đối với việc ấy cũng không thấu đạt. Bạch đức Thế Tôn các thế giới như vậy vô lượng vô biên có thí dụ được không?” Bấy giờ Phật bảo chúng đại Bồ-tát: Này các thiện nam tử, nay Ta sẽ phân minh tuyên nói cho các ông, các thế giới ấy. Nếu có hạt vi trần xuống hay không phải vi trần xuống, giờ đem tất cả thế giới thả xuống bụi trần và thế giới không thả xuống bụi trần nghiền nát đi nữa, các thế giới ấy mà tính xem thì là vô lượng vô biên, mỗi vi trần là một kiếp. Ta thành Phật đến nay là quá hơn trăm vạn ức Na-do-tha vô lượng vô biên.

Đây là nói về số lượng, không thể đem tâm phân biệt mà biết được, sự thành Phật của Như Lai. Như Lai khi thành Phật đến nay thường ở nơi thế giới Ta-bà này thuyết pháp giáo hóa, và cũng ở nơi các chỗ khác, trăm ngàn vạn ức Na-do-tha các nước khác để giáo hóa. Đây là nói các Ngài thành Phật rồi thì có một năng lực thần thông bí mật, từ nơi pháp thân báo thân thành Phật đó, ứng hóa thân ra vô lượng thế giới. Đã nói ứng hóa thân vô lượng vô biên thế giới, thì ngoài cõi Ta-bà cũng có các thế giới khác.

Này các thiện nam tử, nếu có chúng sinh đến chỗ Ta, Ta dùng tuệ Phật nhãn quán sát các căn trí v.v… của chúng sinh ấy là lợi hay độn rồi tùy theo chỗ ám độn, Ta tự nói danh tự bất đồng, danh tự của Ta có lúc thì danh tự này, lúc thì danh tự khác – bất đồng.

Ví dụ như trong tiền thân đức Phật, không có danh tự nào giống danh tự nào, mỗi mỗi danh tự khác nhau.

Và tùy nơi chỗ ám độn mà nói cái niên kỷ của mình. Cũng lại thị hiện nói Ta sẽ vào Niết-bàn, lại dùng các kinh phương tiện mà nói pháp vi diệu có thể làm cho chúng sinh phát tâm hoan hỉ. Này các thiện nam tử, Như Lai thấy các chúng sinh ưa nơi các pháp nhỏ, ô cấu. Vì những hạng người đó mà Ta nói rằng lúc nhỏ Ta xuất gia chứng được Vô thượng Chánh giác, nhưng kỳ thật Ta đã thành Phật đến nay lâu xa số lượng vô cùng. Chỉ do sức phương tiện giáo hóa chúng sinh khiến họ vào Phật đạo cho nên mới nói lời như vậy.

Quán các căn cơ tín đẳng của chúng sinh lợi đồng. Các căn tín đẳng là tín, tấn, niệm, định, tuệ (5 căn). Vì chúng sinh ưa thật pháp, đức mỏng xấu trọng nên vì đó mà nói, Ta lúc nhỏ đi xuất gia chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Ta đã thành Phật, chỉ dùng phương tiện giáo hóa chúng sinh khiến chúng sinh vào đạo, nên Ta nói những lời Ta xuất gia lúc đó, thành đạo quả.

Này các Thiện nam, kinh điển của Như Lai diễn nói đều vì độ chúng sinh, hoặc nói thân mình, hoặc nói thân người khác, hoặc chỉ việc của mình hoặc chỉ việc của người khác, những điều nói năng đó đều là thật chứ không hư dối. Vì đức Phật thấy chốn ba cõi là không có sinh, tử, không có hoặc lui, không có hoặc xuất, không có ở đời, không có diệt độ, chẳng phải thật, chẳng phải hư, chẳng phải như, không giống như chúng sinh trong ba cõi.

Chỗ này đức Phật nói ngay thật bất hư vì Như Lai như thật thấy tướng ba cõi một cách đúng của ba cõi. Tướng như không có sinh, không có tử , không có tới, không có xuất, không có ở đời được, chẳng phải thật, chẳng phải hư, chẳng phải như.

Khi nói thật thì cái đó thật là không thật, vì sao ? Vì tôi nói cái ly này làm bằng chất lưu ly thật, nói như vậy tức là không thật. Khi nói lưu ly thật thì trong đó có đối đãi, có lưu ly giả mới có lưu ly thật, cho nên tất cả những ngôn ngữ đều phân biệt chứ không có ngôn ngữ nào đơn thuần. Vì vậy nói thật cũng không đúng nói giả cũng không đúng, nói hư cũng không đúng, nói khác cũng không đúng, vì tướng của ba cõi là vô thường.

Ví dụ như ta gặp một người nào, nhìn không biết ai hết, nhìn lâu mới rõ: Anh là con ông C dưới kia. Như vậy không phải nhìn anh đó mà nhìn cả ông C nữa, nơi anh đó là có bóng dáng của ông C kèm theo, chứ không phải riêng anh đó thôi. Nếu riêng anh đó thì ta không biết anh đó. Như vậy cho biết tất cả cái nhìn của chúng ta đều là biến kế. Vì sao nói biến kế ? Nhìn đây mà biết ông C, do ông C mà biết anh đó, do cái lưu ly giả mà biết lưu ly thật. Như vậy cái thấy đó không phải là cái thấy thật mà trong đó có cái giả. Vì vậy nên có khi thật, khi giả, khi như, khi hư.

Cái thật tướng của đức Phật không vậy, nó khác với chúng sinh trong ba cõi có đủ thứ sinh, lão, bệnh, tử, xuất, nhập, thật, hư, dị đủ thứ. Đó là ba cõi theo cái thấy của chúng sinh. Những việc như vậy Như Lai thấy rõ

không có sai lầm. Vì các chúng sinh có chủng chủng tánh, chủng chủng dục, chủng chủng hành, chủng chủng thức tưởng phân biệt (chủng chủng là đủ thứ), muốn khiến cho chúng sinh đó sinh các thiện căn, nên Ta mới dùng bao nhiêu nhân duyên, thí dụ, ngôn từ và nhiều cách nói khác mà làm các Phật sự, chưa từng dứt bỏ. Như vậy Ta thành Phật đến nay rất là lâu xa, thọ mạng vô lượng vô số kiếp, thường trú bất diệt.

Thọ lượng là mức sống chứ chưa nói sống bao nhiêu, như trong đó có ba thân là ba mức sống khác nhau: Pháp thân thì vô thỉ vô chung, báo thân thì hữu thỉ vô chung, ứng hóa thân thì hữu thỉ hữu chung. Nói như vậy trong này cốt nói ý pháp thân là vô thỉ vô chung. Nên nói vô lượng A-tăng-kỳ kiếp thường trú bất diệt mà cũng có pháp thân thường trụ bất diệt, trong đó là có báo thân kia. Cũng ví như có mặt trăng trên trời mới có bóng trăng dưới nước. Nếu không có mặt trăng trên trời thì không có bóng trăng dưới nước, hóa thân không có.

Này các thiện nam tử, Ta muốn hành đạo Bồ-tát, thành được thọ mạng nay vẫn chưa hết lại gấp bội số lên, vậy nay chẳng phải thật là diệt độ mà bèn xướng lên rằng Ta sẽ diệt độ.

Như Lai do sức phương tiện giáo hóa chúng sinh mà nói câu đó, vì sao ? Nếu đức Phật ở lâu thế gian thì những hạng người đức mỏng không gieo trồng thiện căn, cứ phải ở chỗ nghèo hèn, tham đắm nơi năm dục, rơi vào trong thức tưởng, vọng kiến. Nếu thấy Như Lai thường

trú mãi không diệt thì họ liền khởi lên cái tâm kiêu căng phóng túng, ôm lòng nhàm chán giải đãi, không thể sinh ra tư tưởng khó gặp Phật. Vì vậy nên đức Phật mới phương tiện diệt độ mà không phải diệt độ, để chúng sinh gieo trồng thiện căn.

Lại thiện nam tử, các đức Phật Như Lai pháp đều như vậy, thật chứ không dối. Thí như vị thầy thuốc hay, trí tuệ thông đạt, luyện rành các phương thuốc, khó trị các bệnh, ông thầy thuốc đó có nhiều đứa con hoặc 10 đứa, hoặc 20 đứa cho đến số trăm. Ông vì có sự duyên nên đi ra nước khác, các đứa con ông sau đó mới uống phải thứ thuốc độc làm cho tâm sầu muộn, mê man, rối loạn, vật vã trên đất. Bấy giờ cha của người con ấy từ nước khác trở về nhà thấy các đứa con mình uống nhằm thuốc độc, có đứa bị mất bản tâm, có đứa không bị mất bản tâm, từ xa trông thấy cha về, nó đều hoan hỉ quì bái hỏi han mừng cha an ổn trở về: “Chúng con ở nhà ngu si lầm uống phải thuốc độc, mong được cha cứu chữa cho chúng con mạng sống”.

Người cha thấy các con khổ não như vậy cho nên y theo phương pháp kinh nghiệm tìm thứ cỏ thuốc hay, có màu sắc, có hương vị đẹp thảy đều đầy đủ các thứ, giả đều cho các con uống mà nói rằng: “Thứ thuốc này rất hay, sắc mùi vị tốt thảy đều đầy đủ, các con hãy uống đi mong trừ khổ não không còn tai họa nữa”. Trong các đứa con, đứa nào không mất bản tâm gặp được vị thuốc hay đó sắc màu đều tốt, uống hết bệnh liền. Còn đứa con bị mất bản tâm dù thấy cha của nó đến, tuy cũng vui vẻ hỏi

han, tìm cầu chữa bệnh, nhưng khi cho thuốc thì nó không chịu uống, vì cớ sao ? Vì hơi độc đã ngấm sâu, làm mất bản tâm, cho nên đối với thứ thuốc có đủ màu sắc, hương vị tốt ngon, nó không cho là tốt. Người cha nghĩ rằng những đứa con này đáng thương, bị chất độc ngấm vào tâm khiến nó bị điên đảo, tuy thấy cha rất mừng rỡ, cầu tìm cứu chữa, nhưng có thuốc hay như vậy, thì không chịu uống. Ta nay sẽ bày phương tiện khiến cho nó uống thuốc đó. Ông liền nói rằng: “Này các ngươi, nên biết, nay ta đã già rồi, ngày chết sắp đến nơi, thứ thuốc hay đó ta nay để đây các ngươi lấy uống, chớ lo không lành”. Nói lời như vậy rồi ông trở lại đi về nước khác, rồi sai sứ trở lại bảo rằng: “Cha ngươi đã chết”.

Bấy giờ các đứa con nghe cha mình đã chết tâm ưu não nghĩ rằng: “Nếu cha mình còn sống rất thương mình mà cứu độ ta, nay đây cha ta đã chết ở nơi nước khác”. Tự suy nghĩ mình đã bị mất cha, không nơi nương tựa, tự ôm lòng sầu cảm, tâm bèn tỉnh ngộ mới biết thứ thuốc này sắc hương vị rất tốt, lấy uống thì bệnh độc đều được lành. Người cha nghe con đều đã được lành liền trở lại nước, khiến cho nó trông thấy.

Các thiện nam tử , ý ông nghĩ sao ? Vả chăng có người nói rằng vị thầy thuốc đó là dối trá, mang tội dối trá chăng? - Thưa không, bạch đức Thế Tôn. Phật nói rằng: Ta cũng như thế, thành Phật đến nay vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức Na-do-tha kiếp, vì chúng sinh nên phương tiện nói diệt độ thì không thể đúng như pháp nói rằng Ta có tội hư dối.

Nói mà nói đúng như pháp nên trong kinh Phật nói, khen mà khen đúng như pháp đó là lời khen hay, chê mà chê đúng như pháp là lời chê có lợi ích, chứ còn chê không đúng pháp là lời chê cong quẹo không có lợi ích gì cả, nếu khen không đúng pháp là lời nịnh bợ. Cho nên trong kinh nói hai chữ “Như pháp, như pháp” là vậy. Trong kinh Nikaya nói: Người nào đúng như pháp chê Ta, người nào đúng như pháp khen Ta, trong đó có hai chữ “Như pháp, như pháp” là vậy.