Lược Giảng Kinh Pháp Hoa

lời giới thiệu

HT. THÍCH THIỆN SIÊU

LƯỢC GIẢNG

KINH PHÁP HOA

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO – 2003

Lời giới thiệu

Tập “Lược giảng Kinh Pháp Hoa” này được cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu, nguyên Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế giảng cho các giới xuất gia cũng như tại gia ở các Phật học viện, tu viện, tự viện, các đạo tràng khắp cả ba miền Trung, Nam, Bắc, và gần đây nhất là cho sinh viên Tăng Ni khóa I, năm thứ 3 của Học viện vào năm 2000. Nội dung gồm 4 phần: 1. Phần Dẫn nhập, giới thiệu toát yếu kinh; 2. Phần Phân tích nội dung một số phẩm tiêu biểu; 3. Phần Phụ lục: Tóm lược ý chính từng phẩm của toàn bộ 28 phẩm kinh; và 4. Phần giảng về Pháp Hoa đã được đăng tải trong các tạp chí Phật giáo.

Số tiết được Ban Học vụ Học viện ấn định cho môn học Kinh Pháp Hoa cũng như một số kinh quan trọng khác là 72 tiết; do đó, tập sách này chỉ bao gồm một nội dung căn bản, ách yếu nhất trong ý nghĩa lược giảng. Ở phần phân tích một số phẩm, các phẩm đầu được trình bày chi tiết hơn, trong khi một số phẩm sau chỉ được giới thiệu qua; điều này có thể là do chủ ý của Hòa thượng trong phương pháp và biện pháp giảng dạy, phù hợp với số tiết dạy đã được ấn định mà Hòa thượng đảm trách.

Tất cả những bài thuyết giảng của Hòa thượng dù ngắn hay dài, chúng tôi nghĩ rằng: Tăng Ni và Phật tử

đều được lợi lạc, được trang bị trí đức cho việc tu học, đặc biệt là những lời dặn dò, khuyên bảo thâm thiết, từ hòa. Điều ấy có lẽ sẽ được người đọc dễ dàng nhận ra qua tập sách này: Phật lý uyên thâm được giảng giải một cách trong sáng, rõ ràng bằng một ngôn cách nhẹ nhàng, đơn giản và thu hút lòng người.

Nhân Đại tường của cố Trưởng lão, một tấm gương tỏa rạng, suốt đời tận tụy với Phật pháp qua bao nhiêu công trình nghiên cứu, dịch thuật, qua sự nghiệp đào luyện Tăng Ni Phật tử nhiều thế hệ, khuyến hóa môn đồ, tham gia lãnh đạo, xây dựng và phát triển Phật giáo Việt Nam, Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế cùng Môn đồ Pháp quyến thành kính ấn hành tập “Lược giảng kinh Pháp Hoa” để cúng dường, tưởng nhớ, tri ân cố Trưởng lão, và cũng để giữ gìn một tài liệu Phật học quí giá hầu gợi chút ấm lòng cho Môn đồ Pháp quyến, cho hàng hậu học và cho những ai vẫn không quên hình bóng rất cao cả nhưng lại rất gần gũi của bậc Tông tượng Thiền lâm.

Mạnh Thu Quí Mùi, 2003, Phật lịch 2547

HỌC VIỆN PHẬT GIÁO VIỆT NAM TẠI HUẾ

Phần dẫn nhập. I. Tóm lược kinh Pháp Hoa

PHẦN DẪN NHẬP

GIỚI THIỆU TOÁT YẾU KINH

I. Tóm lược kinh Pháp Hoa

Trong kho tàng kinh điển Đại thừa, kinh Diệu Pháp Liên Hoa là bộ kinh được truyền bá rất sớm và rất rộng rãi, đã từng là bộ kinh cơ bản cho tông Thiên Thai tại Trung Hoa và tông Nhật Liên tại Nhật Bản. Các vị thiền sư Việt Nam đời Lý Trần cũng thường chú trọng trì tụng giảng dạy kinh Pháp Hoa song song với kinh Viên Giác, Kim Cương. Hai thiền sư Bảo Tính và Minh Tâm dưới đời Lý (khoảng 1034) suốt 15 năm trì tụng Pháp Hoa chưa từng trễ nải. Thiền sư Thông Biện, vị thiền sư thông thái đời Lý Thánh Tông, từng trả lời Phù Thánh Cảm Linh Nhân hoàng hậu về các câu hỏi liên quan lịch sử truyền bá Phật giáo tại Việt Nam, Ngài thường dùng kinh Pháp Hoa dạy người sửa mình, nên người thời bấy giờ gọi sư là Ngộ Pháp Hoa. Thiền sư Chân Không (tịch năm 1100) lúc 18 tuổi, tầm sư học đạo, nhân đến hội giảng của Thảo Nhất tại chùa Tĩnh Lự núi Đông Cứu nghe giảng kinh Pháp Hoa, bỗng nhiên tỏ ngộ. Sau đó Ngài được vua Lý Nhân Tông mời vào đại hội giảng kinh Pháp Hoa. Bấy giờ Thái úy Nguyễn Thường Kiệt (tức Lý Thường Kiệt) và Thứ sử Lạng Châu là tướng quốc Thân Châu càng thêm kính trọng. Và ngày nay, trong hiện tại việc trì tụng kinh Pháp Hoa rất lan rộng trong giới Phật

tử, giúp họ rất nhiều trên bước tu tâm hành thiện theo đạo Giác ngộ. Trong kinh Pháp Hoa có một câu dạy rất đặc biệt, nêu lên mục đích ra đời của mười phương chư Phật, câu đó là “các đức Phật chỉ vì một việc trọng đại duy nhất mà ra đời, đó là vì khai thị cho chúng sanh ngộ nhập tri kiến Phật”.

Như vậy kinh Pháp Hoa chính là kinh nêu rõ mục đích ra đời của chư Phật, mà dưới đây là đại cương của kinh.

Thiên kinh vạn quyển Phật nói ra cùng với những pháp môn tu hành trong đó như quán sổ tức, quán bất tịnh, tham thiền, trì trai giới, an cư kiết hạ... đều chỉ đưa đến mục đích làm Phật. Có kinh nói rộng, có kinh nói đơn giản. Nhưng tựu trung, chẳng có pháp môn nào dễ dàng để tu thành Phật. Pháp môn nào cũng khó. Quán bất tịnh phải quán thật sâu xa, kỹ càng chứ không phải quán qua loa mà thành được. Sổ tức cũng không phải dễ, không cứ chỉ thở ra thở vô vài hơi là xong. Tham thiền, trì trai giới, các môn tu khác cũng đều khó như vậy cả. Vậy mà theo kinh Pháp Hoa, thì việc thành Phật quá dễ.

“Nhược nhân tán loạn tâm, nhập ư tháp miếu trung, nhất xưng nam-mô Phật, giai dĩ thành Phật đạo”. (Nếu người tâm tán loạn, đi vào trong tháp Phật, niệm một lần “Nam-mô Phật”, cũng đã thành Phật đạo).

Hoặc chỉ chấp tay hay cúi đầu trước tượng Phật, cho đến trẻ con chơi cát đắp thành tháp Phật mà cũng được thành Phật. Một quyển kinh Đại thừa cao nhất là Pháp Hoa, rốt cuộc dạy một chuyện dễ dàng như vậy, thì hà

tất phải tham thiền, giữ giới, kiết hạ, an cư...? Cho nên ngài Thường Bất Khinh đã chọn một cách đó để làm Phật. Ngài không sổ tức, không nhập định, không quét nhà, làm đường, chỉ đi gặp ai cũng nói câu : “Tôi không dám khinh ngài, vì ngài hành Bồ-tát đạo, ngài sẽ thành Phật”. Ngài Thường Bất Khinh là một vị Bồ-tát Tỳ-kheo, sống giữa chúng Tỳ-kheo tăng thượng mạn có thế lực dưới thời tượng pháp của đức Phật Oai Âm Vương trong quá khứ. Ngài chỉ làm mỗi một việc là đến nơi mọi người, chấp tay cung kính xướng câu: “Tôi không dám khinh ngài, vì ngài sẽ thành Phật”. Trong việc làm đơn giản đó, tuy nhiên, cần phải có một lòng tin mãnh liệt rằng “Tất cả chúng sanh đều là Phật” thì mới làm nổi. Lòng tin ấy nếu không có trí tuệ của Bồ-tát thì không thể có được. Đó là Bát-nhã Ba-la-mật, và ngài đã làm việc ấy không phải một hai lần mà làm thường xuyên, không phải đối với một hai người mà đối với tất cả mọi người, đó là Tinh tấn Ba-la-mật. Trong khi ngài làm như vậy, có người nghe thì hoan hỷ, vì cho là một lời chúc tụng giá trị nhất, chúc làm vua cũng không bằng, nhưng cũng có người dửng dưng vì không hiểu ngài muốn nói gì, rồi cũng có người nổi sân vì cho ngài chọc tức mình, nên xua đuổi đánh đập. Vậy mà ngài vẫn giữ một thái độ bình thản đối với cả ba hạng người ấy, đó là Nhẫn nhục Ba-la-mật. Và mỗi khi đối trước ai nói lên câu “Tôi không dám khinh ngài...” là nói với một lòng kính cẩn tập chú chứ không phải cuồng loạn hời hợt, hình thức, đó là Thiền định Ba-la-mật. Như vậy ta thấy một việc làm

ngó đơn giản song gom đủ ý nghĩa của Bồ-tát hạnh và sức mạnh của một lòng tin kiên cố, tin mình là Phật và tất cả chúng sanh đều là Phật. Chúng ta đã có ai dám tự tin mình là Phật chưa ? Huống nữa là tin người khác là Phật ? Thật khó mà tin nổi một kẻ vừa nói láo vừa mắng chưởi cộc cằn kia là Phật được. Phải như một vị đại lương y, đứng trước một con bệnh có những triệu chứng bất thường như thổ tả, mê sảng, sốt mặt đỏ gay... nhưng qua sự bắt mạch thấy rõ ba bộ thốn, quan, xích … còn tốt mà biết được tánh mạng của người đó chưa hề gì, và bảo con bệnh: “Ông không chết”. Sự quả quyết đó của lương y tạo cho người bệnh một lòng tin tưởng, một sức mạnh, một niềm hy vọng phấn khởi để vươn lên mà sống. Ngài Thường Bất Khinh nói với chúng sanh: “Các ngài là Phật”, cũng trong ý nghĩa đó. Nếu chúng sanh cứ tự thấy mình là chúng sanh, cam phận làm chúng sanh, thì cứ mặc tình trầm luân tạo nghiệp. Vì đã là chúng sanh vô phương cứu chữa, thì tội gì mà không trầm luân, tội gì mà không lăn lóc trụy lạc, như thân lươn bao quản lấm đầu ? (đã làm thân lươn thì có ngại gì cái đầu bị lấm bùn lầy), đã thấy mình thấp thỏi tầm thường thì không còn việc ác gì không làm, vì con người như thế, không tin rằng còn chút phẩm giá nào để vươn lên toàn thiện toàn giác được. Bây giờ, khi nghe nói rằng mình là Phật, có cơ sẽ thành bậc toàn thiện toàn giác, thì trừ phi những người không muốn, ai cũng phải mừng rỡ, và nhờ đó các thói xấu như cống cao ngã mạn, nhỏ nhen, bần tiện... khó mà nổi lên được. Có bao giờ một người, khi tự tin

mình là Phật, mà lại cứ nhắm mắt sống theo thói ăn cắp, nói láo, kiêu mạn, tật đố, sân si ? Cho nên tự tin mình là Phật thì ngay khi đó mình là Phật. Quán Kinh dạy rằng: “Thị tâm thị Phật, thị tâm tác Phật”. (Tâm đó là Phật, tâm đó làm Phật), không có tâm nào khác hơn. Ngài Thường Bất Khinh thấu hiểu lý ấy trong kinh Pháp Hoa, nên Ngài chỉ hành Pháp Hoa mỗi một cái hạnh “bất khinh” ấy, tức là không khinh người và không tự khinh mình.

Lòng tin "tất cả chúng sanh là Phật” dễ kết hợp mọi người lại với nhau như nước tìm đến nước. Nước với lửa mới chống trái nhau, còn nước với nước thì dù nước có ở bất cứ nơi nào, sông, ngòi, ao, hồ, mương, lạch, dù trong dù đục, dù sạch dù dơ, đều tìm về biển. Tất cả mọi người có được lòng tin mình là Phật cũng thế, cũng tìm về với nhau trong biển cả Đại giác. Đó là điểm chính, là cốt tủy, cho nên trong kinh Pháp Hoa, Phật thọ ký cho tất cả hàng Thanh văn đều thành Phật. Trước đó hàng Thanh văn, Phật chỉ dạy các pháp như Tứ đế, Mười hai nhân duyên. Đến hội Pháp Hoa, Phật mới thọ ký cho Thanh văn thành Phật. Đây là điểm đặc biệt của hội Pháp Hoa. Mặc dù có rất nhiều kinh điển khác đều nói đến Phật tánh, nói tất cả chúng sanh đều có khả năng thành Phật, nói đến trí tuệ và mục đích ra đời của chư Phật nhưng chỉ nói chung chung. Như trong kinh Hoa Nghiêm, Bát Nhã, Phật chỉ thọ ký cho hàng Bồ-tát, còn đối với hàng Thanh văn thì dạy cho các pháp tu để thành Bích-chi, La-hán, chứng nhập Niết-bàn. Những người này tu theo các pháp môn Phật dạy, được

chứng quả Thanh văn liền cho rằng đã viên mãn, nên đến hội Pháp Hoa khi Phật sắp sửa nói, Ngài lại muốn thôi, chính vì nghĩ đến hạng tăng thượng mạn này: “Chỉ, chỉ, bất tu thuyết, Ngã pháp diệu nan tư, chư tăng thượng mạn giả, văn tất bất kính tín” (Thôi, thôi, chẳng nên nói, pháp Ta vi diệu khó lường, những kẻ tăng thượng mạn, nghe sẽ không kính tin). Ngài Xá-lợi-phất phải cầu xin năn nỉ đến lần thứ ba, Phật mới dạy rằng : “Ông đã ba phen cầu thỉnh, chẳng lẽ Ta không nói”. Khi Ngài sắp sửa nói thì năm ngàn Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, nam nữ Cư-sĩ đảnh lễ Phật mà lui ra, vì cho rằng tất cả pháp Phật dạy mình đã tu đắc cả rồi còn gì để nói, còn gì để nghe nữa ? Sau khi những người này bỏ đi, Phật dạy rằng: “Lui ra cũng tốt” (thối diệc giai hỹ) Câu nói của Phật nghe tuồng như phũ phàng, tuồng như đối với năm ngàn người này lòng từ bi của Ngài không phổ cập đến. Trong khi ở hội Hoa Nghiêm, chỉ có hàng Bồ-tát lãnh hội được ý chỉ của Phật dạy, còn hàng Thanh văn ngồi đó mà như đui như điếc ; vậy mà Phật không đuổi ra, họ cũng không bỏ ra đi. Ở hội Pháp Hoa thì Phật nói “Lui ra cũng tốt” có phải phũ phàng xua đuổi không? Không phải, bởi vì ở hội Hoa Nghiêm những vị Thanh văn tuy không hiểu mà không có lòng tăng thượng mạn, không cho mình đã chứng đắc, nên cứ ngồi đó. Ngồi mà không khinh, không khiếp, không sợ. Còn ở hội Pháp Hoa, những vị Thanh văn này lại tăng thượng mạn, chưa chứng đắc viên mãn mà tự cho đã chứng đắc viên mãn. Có tâm tăng thượng mạn như thế, mà cứ ngồi lì ở đó, hay nếu Phật bảo “cứ ngồi đó đi” thì thật không ích gì cho chính bản thân họ mà còn gây

chướng ngại cho những người nghe pháp. Và sở dĩ những người này tăng thượng mạn là vì họ chưa tin nổi rằng tất cả chúng sanh đều là Phật, họ chỉ tin rằng mình đã đắc quả A-la-hán và chẳng những không tin chúng sanh là Phật, họ còn không tin nổi chính mình là Phật, do đó mà họ đã bỏ ra đi, và Phật dạy rằng họ lui ra cũng tốt.

Thành thử kinh Pháp Hoa có nghĩa “hội tam quy nhất, thọ ký thành Phật”. Trước kinh Pháp Hoa, Phật dạy nhiều pháp môn, mỗi pháp môn chứng một quả vị khác nhau như tu pháp Tứ đế thì đắc quả A-la-hán, tu Mười hai nhân duyên đắc Bích-chi, tu lục độ làm Bồ-tát... Đến hội Pháp Hoa, khi sắp nhập Niết-bàn, Phật mới dạy những gì mà trước đó Ngài chưa dạy được, đó là “những pháp môn mà Ngài dạy bấy lâu nay chỉ là những phương tiện để bước lên Nhất thừa. Trước kia Thanh văn đã cho đó là pháp thật, quả thật, nên chăm chỉ tu, chứng và chấp thủ các quả vị đã chứng. Bây giờ Phật mới nói rằng Nhị thừa, Tam thừa đều không thật, đều là phương tiện, chỉ có Nhất thừa mới là thật, mới là cứu kính. Ngài Thiên Thai Trí Giả cho đó là “khai quyền hiển thật, khai cận hiển viễn” mở phương tiện ba thừa để hiển bày cái chân thật là Nhất thừa Phật đạo. “Khai quyền” là chỉ rõ tất cả các pháp môn Phật nói trước kinh Pháp Hoa đều chỉ là phương tiện để đi đến giáo lý thật của Pháp Hoa là “Tất cả chúng sanh đều là Phật”. Điều mà mười phương chư Phật đều làm : “Xuất hiện ra ở đời để khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến”. Điều này, đức Thích-ca Bổn sư cũng không làm khác với chư Phật mười phương. Một mặt vì tất cả chúng sanh đều là Phật,

một mặt vì bản hoài của tất cả chư Phật ra đời vì mục đích duy nhất là khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến, một mặt vì trí tuệ chư Phật thậm thâm đủ cả hai mặt căn bản trí và quyền trí, thấu hiểu cùng tận được thật tướng các pháp nên mới khai quyền hiển thật được. Thật tướng đó là mười “như” như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bổn mạt cứu cánh. Mười “Như” này là tướng sai biệt của thật tướng các pháp. Ngài Thiên Thai lấy mười “như” đó phối hợp với mười “giới” (gọi là thập pháp giới) với năm ấm, hữu tình thế gian và khí thế gian mà thành “bách như” “thiên như”... Thiên Thai tông có danh từ “Tam thiên nhất niệm ; nhất niệm tam thiên” là để chỉ cái lý chân thật mà Chư Phật đồng chứng như nhau, đó là ba điểm sau đây:

1. Thật trí, quyền trí chư Phật đồng nhất.

2. Phật tánh, chúng sanh cũng đồng nhất.

3. Bản hoài chư Phật cũng đồng nhất, nên Phật chỉ dạy mỗi một đạo lý duy nhất, đó là đạo Nhất thừa.

Nhưng trước khi khai thị để đưa chúng sanh về Nhất thừa, Phật phải nói loanh quanh gọi là phương tiện, để đến Pháp Hoa Ngài mới nói rõ Bản hoài của chư Phật. Do đó kinh Pháp Hoa cao điểm của giáo lý Phật nên mới là Diệu Pháp. Ngài Thiên Thai chia hai thứ “diệu” là tương đối diệu và tuyệt đối diệu. Những pháp môn Phật dạy trước đây tuy diệu nhưng chưa tuyệt đối, như khi phân thành Thanh văn, Duyên Giác thừa và Đại thừa, thì Đại thừa là

diệu, nhưng chỉ diệu tương đối với Thanh văn, Duyên Giác, chưa phải diệu thật sự tuyệt đối. Đến hội Pháp Hoa thì không còn đối đãi với Thanh văn, Duyên Giác mà gồm chung Tam thừa vào Nhất thừa, nên mới thật là diệu pháp. Pháp Hoa nói thật tướng các pháp, thật tướng đó là: tất cả pháp đều là Phật pháp, tướng tánh bất nhị. “Thế gian tướng thường trú”. Tất cả pháp, bởi thế, đều là diệu pháp (nhứt sắc nhứt hương vô phi trung đạo). Diệu pháp đó ví như hoa sen với những điểm :

a. Sinh ra trong bùn mà không nhiễm mùi bùn.

b. Khi hoa nở thì tỏa hương thanh khiết nhẹ nhàng.

Nghĩa là những pháp mà Phật nói trong Diệu Pháp Liên Hoa, cũng phát xuất từ Tam thừa pháp, ví như hoa sen vẫn sinh từ bùn. Cái hoa diệu pháp từ trước bị vùi lấp trong bùn kiến chấp của Tam thừa, đến hội Pháp Hoa thì hoa sen từ bùn nở ra mà không dính bùn, lại toả hương vi diệu. Đạo Phật quả là đạo hoa sen. Khi thành đạo, Ngài quan sát căn cơ chúng sanh qua hình ảnh những hoa sen trong hồ : Có hoa đã vươn lên khỏi mặt nước, có hoa còn chìm, có hoa chưa ra khỏi bùn, nhưng tất cả đều là hoa sen và đều lên khỏi mặt nước tỏa hương thơm ngát khi gặp ánh sáng mặt trời. Chúng sanh cũng vậy, ở trong đống bùn phiền não mà cũng không dính bùn, vì chưa ra khỏi phiền não mà gọi là chúng sanh, đến khi gặp được mặt trời diệu pháp của Phật soi đến thì cũng đều nở. Ngài Huyền Trang khi đi thỉnh kinh, trong lúc chờ đợi cấp giấy đi đường, một đêm mộng thấy một ngọn Linh sơn giữa biển. Ngài nhảy

xuống biển, liền có hoa sen đỡ Ngài lên núi. Và trước khi thị tịch, Ngài cũng thấy hoa sen. Nhưng đó là hoa sen trong nước, còn thứ sen trong lửa như lời Thiền sư Ngộ Ấn (Việt Nam) :

Diệu tánh hư vô bất khả phân,

Hư vô tâm ngộ đắc hà nan.

Ngọc phần sơn thượng sắc thường nhuận,

Liên phát lô trung thấp vị càn.

Lê MạnhThát dịch:

Diệu tánh rỗng không chẳng thể (bâu) vin,

Rỗng không tâm ngộ có gì đâu,

Trên non ngọc đốt màu thường đẹp,

Sen nở trong lò ướt chửa khô.

Hay của Động Sơn Lương Giới, Sư tổ phái Tào Động:

Lưỡng kiếm giao phong bất tu tị,

Hảo thủ do như hỏa lý liên.

Tạm dịch:

Hai kiếm giao nhau không tránh né,

Người hay giống hệt sen trong lửa.

Ám chỉ rằng ở trong cái lò lửa là thân ngũ uẩn uế trược đầy lửa phiền não của chúng sanh, hoa sen Phật tánh vẫn tươi như thường.

Thiền sư Chân Nguyên ở Việt Nam cũng có câu:

“Trần trần sát sát Như Lai,

Chúng sanh mỗi người mỗi có hoa sen.

Hoa là bản tánh trạm viên,

Bao hàm trời đất dưới trên cùng bằng.

Hậu học đã biết hay chăng,

Tâm hoa ứng miệng nói năng mọi lời”.

Do đó kinh Pháp Hoa lấy dụ hoa sen

Trên đây là nghĩa tóm tắt kinh. Bây giờ để bổ túc, tôi xin nói qua về sự phân chia đề mục trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

Kinh này là bộ kinh dịch ra Hoa văn rất sớm, vào năm 286 Tây lịch do ngài Trúc Pháp Hộ dịch đề là Chánh Pháp Hoa Kinh mười quyển. Trước đó không lâu vào năm 256 Tây lịch tại Giao Châu có ngài Chi Cương Lương cũng dịch lấy tên là Pháp Hoa Tam Muội sáu quyển, nhưng hiện trong Tạng chỉ có một quyển Pháp Hoa Tam Muội do Trí Nghiêm đời Lưu Tống (420 – 479) dịch. Đời Dao Tần, ngài La Thập dịch vào năm 404 lấy tên Diệu Pháp Liên Hoa bảy quyển. Đời Tùy năm 601 Tây lịch, hai ngài Xà Na và Cấp Đa cũng dịch lấy tên là Thiêm Phẩm Diệu Pháp Liên Hoa bảy quyển. Bộ Pháp Hoa thường được nghiên cứu học hỏi là bộ do ngài La Thập dịch bảy quyển hai mươi tám phẩm. Thiên Thai Tông chọn kinh này làm bản kinh chính yếu để lập tông, và chia hai mươi tám phẩm ra làm hai phần: Phần đầu gồm mười bốn phẩm trước, gọi là Tích môn, Tích hóa, gọi tắt là Tích môn, phần sau gồm mười bốn phẩm sau, gọi là Bản môn, Bản hóa, gọi tắt là Bản môn (môn không phải là cửa mà là phương diện).

Sự hóa độ của đức Phật có dấu tích, biểu hiện ra giữa trần gian cho chúng ta nghe được thấy được rõ ràng, thì gọi là Tích môn. Tích phải có gốc từ đó nó phát sanh, cái gốc đó là Bản môn. Đức Phật Thích-ca hiện ra nơi đời tất phải từ một đức Phật Vô Lượng Thọ, và giáo pháp ngài giảng nói cũng là pháp ngài đã chứng từ vô lượng kiếp, gọi là Bản môn. Như ánh trăng chiếu trên sông hồ, khi có khi không, khi còn khi mất, do nước có đầy vơi trong đục mà ra, nhưng trăng trên trời thì luôn luôn có. Bản môn tức thọ mạng của Phật và giáo pháp của ngài, sự giáo hoá của ngài là vĩnh cữu, song Tích môn thời Phật tùy giai đoạn, căn cơ, nghiệp lực chúng sanh mà có nơi hiện nơi không. Nói thế để biết, sự nhập Niết-bàn của Phật tại rừng Sa-la là sự Niết-bàn của Tích môn, không phải của Bản môn, đó là sự vắng bóng của trăng trong nước. Sự hiện sinh của Phật ở vườn Lâm-tỳ-ni cũng thế, chỉ là sự hiện diện của Tích môn. Còn đức Phật của Bản môn thì không sinh không diệt, như trăng trên trời. Chúng hội trong Tích môn là chúng hội ở thế giới Ta-bà uế độ này, tại Kỳ-viên tinh xá; còn chúng hội ở trong Bản môn, ngay từ phẩm mười một trở đi là chúng hội siêu thời gian không gian, không phải như ở trong Tích môn có người ở Ta-bà nghe kinh và Kỳ-viên là nơi chốn.

Nay chúng ta hãy đi vào chi tiết các đề mục của Kinh.

Tích môn Tích hóa : Mười bốn phẩm trước.

Trong phần Tích môn, thì phẩm Tựa đầu tiên bao gồm nhiều ý nghĩa tổng quát. Từ phẩm thứ hai là phẩm

Phương Tiện đến phẩm thứ chín Thọ Ký, đặt biệt là nói về Tích môn, mà phẩm Phương Tiện là chủ yếu, còn bảy phẩm kế tiếp kia chỉ là diễn rộng đạo lý ở phẩm này cho hàng căn cơ chậm hiểu. Thiên Thai chia phần Tích môn ra Tam châu Thuyết pháp (châu có nghĩa là toàn vẹn). Trong việc khai quyền hiển thật, thì phẩm Phương Tiện là pháp thuyết châu chỉ có hàng Thanh văn thượng căn mới hiểu, như ngài Xá-lợi-phất được Phật thọ ký ngay. Lần thứ hai, Phật phải giải thích bằng ba thí dụ gọi là Dụ thuyết châu, nghĩa là thay vì nói thẳng điều cần nói như ở phẩm Phương Tiện, ở đây Ngài dùng ba thí dụ là thí dụ ba cõi nhà lửa, đứa con khốn cùng và cây thuốc, để cho hàng trung căn tín giải và được thọ ký trong lần này như bốn vị : Tu-bồ-đề, Mục-kiền-liên, Ca-diếp và Phú-lâu-na. Ở phần đầu Dụ Thuyết Châu này gồm bốn phẩm là phẩm Thí Dụ, Tín Giải, Dược Thảo, Thọ Ký. Lần thứ ba gọi là Nhân Duyên Thuyết Châu gồm phẩm Hóa Thành Dụ, Ngũ Bách Đệ Tử, Thọ Học Vô Học Ký. Ở đây Phật nhắc lại cho các đệ tử Thanh văn nhớ lại nhân tu của họ trong quá khứ. Họ đã từng gặp Phật, phát tâm Đại thừa mà nay bị quên đi, nên Phật nhắc cho họ nhớ bản nguyện để phục hồi cái tâm hướng Đại thừa của họ. Lần này rất đông người ngộ giải và được thọ ký. Tuy về phẩm là “Ngũ Bách Đệ Tử Thọ Ký”, kỳ thực là 1250 vị, nhưng chỉ 500 vị này có danh tiếng mà thôi. Lần này, chẳng những hàng La-hán vô học được thọ ký, mà cả hàng hữu học cũng được thọ ký. Đây là hàng hạ căn đắc ký.

Về đối tượng thuyết pháp, Phật nhắm đến hàng Thanh văn hồi tiểu hướng đại, khiến họ đi vào Nhất thừa. Nói rộng ra, là thọ ký cho tất cả chúng sanh. Có hai lối thọ ký : Biệt thọ ký và thông thọ ký. Biệt thọ ký là thọ ký từng người, từng nhóm người, sẽ thành Phật ở thế giới tên gì ? Phật hiệu gì? v.v... là biệt thọ ký. Nhưng về sau, có những thọ ký chung cho những người sau khi Phật đã nhập Niết-bàn. Bởi vì trong một hội chúng nghe pháp, bao giờ cũng có bốn hạng người là :

1. Chúng khải thỉnh: là có những Ngài thưa thỉnh để Phật nói pháp cho mọi người khác nghe. Đó là những vị Bồ tát đã ngộ, nhưng phương tiện thưa hỏi vì chúng sanh. Hoặc là những người “đương cơ” mà có lợi căn biết đặt câu hỏi.

2. Chúng đương cơ: là đối tượng chính của buổi thuyết pháp. Phật nhằm ngay hạng này mà nói, vì hạng này có thể lãnh hội lời Phật dạy. Trong hội Pháp Hoa, chúng đương cơ là hàng Thanh văn hồi tiểu hướng đại, được Phật dùng phương tiện dắt dẫn lên Nhất thừa.

3. Chúng tán dương: là những Bồ-tát đã được thọ ký, đã nghe kinh này rồi, nhưng vẫn ngồi đó để tán dương Phật, Pháp, tán dương việc nói Pháp và người nghe Pháp.

4. Chúng kết duyên: lại có hạng người nghe mười câu mà chỉ hiểu một , nghe sau quên trước, nhưng đó vẫn là một cách kết duyên để sau này được hiểu Phật và làm Phật vậy.

Nói thế để hiểu rằng, chúng đương cơ trong kinh Pháp Hoa là hạng người nào, và 3 chúng còn lại là ai thì mới hiểu được tinh thần của kinh.

Trên đây là tóm tắt ý nghĩa chín phẩm trước. Từ phẩm mười (Pháp Sư) đến phẩm mười bốn (An Lạc Hạnh) là bổ túc cho tám phẩm trước là những phẩm chính của Tích môn Tích hóa. Trong phẩm mười này Phật thọ ký chung cho tất cả những ai có nghe kinh niệm Phật. Vì vậy đạo lý Pháp Hoa là một đạo lý cần được tuyên dương hoằng hoá, và người nói kinh này cần được thành tựu ba việc để sự nói kinh được viên mãn, đó là nhập Như Lai thất, trước Như Lai y, tọa Như Lai tòa.

Phẩm Hiện Bảo Tháp thứ mười một, một Bảo tháp của Phật Đa Bảo từ dưới đất vọt lên khen ngợi. Ý nghĩa ở đây là: Phật vốn bất diệt. Đức Phật Đa Bảo diệt mà bất diệt, để hiện thị đức Thích-ca sanh mà không sanh. Hai Ngài ngồi chung một tòa, bởi vì cùng bất sanh bất diệt như nhau. Lại nữa, Đa Bảo còn là biểu thị Phật tánh sẵn có trong đất phiền não khi gặp được kinh Pháp Hoa thì hiển lộ.

Phẩm Đề-bà-đạt-đa thứ mười hai, trong những kinh khác, Đề-bà là một người tạo đủ các tội lỗi, nghiệp chướng nặng nề. Nhưng đến kinh này, thì Phật cho biết vô lượng kiếp về trước, Đề-bà đã là thiện tri thức giúp Ngài thành Phật qua việc ông đã nói lại kinh Diệu Pháp Liên Hoa, chứng tỏ năng lực kinh này đã làm cho Phật thành Phật và cũng làm cho tri thức được nhờ nhờ nói lại

kinh Pháp Hoa. Lại còn có chuyện Long Nữ thành Phật làm cho Tôn giả Xá-lợi-phất phải ngạc nhiên : Đã làm súc sanh, lại mang thân nữ, ở đời coi như vậy là hết chỗ đứng, vậy mà vẫn thành Phật được, chứng tỏ những chúng sanh nào tin được kinh này thì đều thành Phật, và chứng đắc đạo lý Phật tánh bình đẳng của Pháp Hoa là không phân biệt nam nữ trời rồng, người hay súc sanh. Thật là một sự bình đẳng tuyệt đối.

Phẩm An Lạc Hạnh thứ mười bốn, muốn nói kinh Pháp Hoa ở đời ngũ trược khỏi bị chướng ngại, phải an trú bốn hạnh là không tịch hạnh, ly kiêu mạn hạnh, ly tật đố hạnh, và từ bi hạnh. (hay thân an lạc hạnh, khẩu an lạc hạnh, ý an lạc hạnh và an lạc thệ nguyện ).

Bản môn Bản hóa : Từ phẩm 15 cho đến phẩm 28.

Phẩm Tùng Địa Dõng Xuất thứ mười lăm, từ cảnh này trở đi toàn nói đến những cảnh giới vượt ngoài tầm hiểu biết thông thường của người phàm. Từ dưới đất trồi lên vô số Bồ-tát, như ở phẩm mười một tháp Đức Đa Bảo cũng từ đất vọt lên, phẩm này cùng với phẩm mười sáu là phẩm Như Lai Thọ Lượng. Cả hai phẩm mười lăm, mười sáu này là phần chính của Bản môn. Phật nói : “Ta vốn ở trong Ta-bà thế giới này từ vô lượng kiếp chứ không phải mới sinh”. Bản môn này là gốc từ đó mà có ra Tích môn, là sự đản sinh của Phật tại Lâm-tỳ-ni vậy.

Tiếp đến, Phật phân biệt công đức của người trì kinh ở phẩm Phân Biệt Công Đức. Phẩm Tùy Hỷ Công Đức là tùy hỷ với người nghe kinh, khuyến khích người khác

nghe Pháp Hoa (mặc dù mình không nghe) cũng được có công đức thuộc hạ phẩm. Phẩm Pháp Sư Công Đức thứ mười chín là chỉ cho trung phẩm công đức nhờ nghe, đọc tụng, diễn nói kinh này.

Phẩm Thường Bất Khinh thứ hai mươi, là nói đến thượng phẩm công đức của ngài Thường Bất Khinh, tức công đức thực hành hạnh Pháp Hoa, như đã nói trên. Nói xong phẩm này, Phật hiện thần lực (phẩm hai mươi mốt) để chứng minh thêm công đức đó, và Chúc Lụy (phẩm hai mươi hai) rằng kinh này nên được lưu truyền rộng rãi.

Từ phẩm 23 đến phẩm 28 có thể gọi là phần lưu thông, sự hoằng kinh Pháp Hoa do những vị Bồ-tát hoằng kinh bằng những khổ hạnh của mình như phẩm Dược Vương, Diệu Âm, hoằng kinh do sự cứu khổ nạn cho chúng sanh như phẩm Quán Thế Âm (Phổ Môn) hay bằng thần chú lực hộ trì cho người đọc tụng diễn nói Pháp Hoa như phẩm Đà La Ni hai mươi sáu... Phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương (phẩm hai mươi bảy) kể một ông vua tà kiến, nhưng đã có bà vợ và hai con trì kinh Pháp Hoa đã tìm đủ cách để cải hoá cha, cuối cùng vua chịu đi nghe kinh Pháp Hoa mà trở thành Bồ-tát. Đây là nội lực hộ trì của kinh, có năng lực cải tà quy chánh. Phẩm hai mươi tám là phẩm Phổ Hiền, khuyến khích hoằng kinh. Ngài Trí Khải cho mười bốn phẩm sau này là Bản môn Bản hóa, nhưng chủ yếu Bản môn chính thực là chỉ có hai phẩm mười lăm và mười sáu.

Bây giờ chúng ta hãy xét về vị trí của kinh Pháp Hoa.

Theo sự phán giáo của ngài Thiên Thai và ngài Cát Tạng (Thiên Thai tông và Tam Luận tông) có năm thời kỳ thuyết pháp của Phật là Hoa Nghiêm, A Hàm, Bát Nhã, Phương Đẳng và Pháp Hoa, Niết Bàn. Trong đó lại chia ra ba giai đoạn Chuyển pháp luân (tam Pháp luân) là :

1. Căn bản pháp luân : Kinh Hoa Nghiêm, khi đức Phật nói kinh này chỉ một số rất ít người hiểu, nên Ngài mới tùy phương tiện nói ra ba thừa đó là : Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ-tát thừa.

2. Chi mạt pháp luân : Trước hết là thời A Hàm, nhưng vì hàng Thanh văn thiên chấp kinh này nên Phật lại nói hai thời giáo kế tiếp là Bát Nhã và Phương Đẳng để đưa lên Đại thừa. Nhưng Đại thừa này chưa rốt ráo, vì mới chỉ thọ ký cho hàng Bồ-tát thành Phật, chưa thọ ký cho Thanh văn. Do đó giáo pháp ở thời này vẫn còn là chi mạt (cành ngọn). Đến giai đoạn thứ ba là:

3. Nhiếp mạt quy bổn pháp luân: Đây mới là Pháp luân rốt ráo của Phật, thuộc thời giáo Pháp Hoa gồm hết những chi mạt về pháp căn bản. Mở đầu là Hoa Nghiêm, kết thúc là Pháp Hoa, đấy là thủy chung của một thời giáo hoá mang cùng một ý nghĩa nhưng hai phương pháp giảng nói khác nhau: Hoa Nghiêm thì nói thẳng nên chỉ có một số Bồ-tát giác ngộ được mà thôi, còn Pháp Hoa thì dùng nhiều cách nói để đưa người đến giác ngộ, tùy căn cơ chúng sanh, Phật đã nói những kinh khác, cho đến Pháp Hoa thì Phật gồm tất cả giáo lý 45 năm đã nói. Vì tính cách quan trọng đó

Phần dẫn nhập. II. Về Truyền bản Kinh Pháp Hoa

của kinh này mà ngài Trí Khải đã căn cứ để lập ra Thiên Thai tông rất thịnh hành.

II. Về truyền bản kinh Pháp Hoa

Kinh Pháp Hoa ở Trung Quốc hiện có 5 bản dịch :

1. Pháp Hoa Tam-muội : 6 cuốn, Chi Cương Lương dịch tại Giao Châu, năm 256, bản này hiện nay không còn nữa. Trong Đại tạng hiện còn bản Phật thuyết Pháp Hoa Tam-muội Kinh, 1 cuốn, Trí Nghiêm dịch đời Lưu Tống (420 – 479).

2. Tát-đàm-phân-đà-lị Kinh: Dịch âm chữ Saddharma Pundarika Sutra, 1 cuốn, bản này không có tên người dịch.

3. Chánh Pháp Hoa Kinh : 10 cuốn, Trúc Pháp Hộ dịch năm 286.

4. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh : 7 cuốn, đời Dao Tần, Cưu-ma-la-thập dịch năm 404.

5. Thiêm Phẩm Diệu Pháp Liên Hoa Kinh: 7 cuốn, đời Tùy, năm 601, Xà-na-quật-đa và Cấp-đa dịch.

Trong 5 bản dịch ấy, bản được chú trọng, được lưu truyền va diễn giải nhiều nhất là bản kinh 7 cuốn, 28 phẩm của Ngài Cưu-ma-la-thập dịch.

Tây phương cũng đã khảo cứu và dịch kinh Pháp Hoa. Các học giả người Pháp như Brian Hodgson và Eugène Burnouf là những người đầu tiên khảo cứu kinh này, từ chữ Phạn dịch ra Pháp văn có tựa đề “Le Lotus de la Bonne Loi” năm 1852. Năm 1884, H.Kern, một nhà

học giả người Hòa Lan cũng dịch kinh Pháp Hoa từ bản tiếng Phạn ra tiếng Anh. Ngoài các bản Pháp Hoa chư Trung Hoa, còn có bản chữ Nhật, Đại Hàn, Tây Tạng… Bản dịch tiếng Anh bây giờ được để vào kho tàng Đông phương thánh điển.

Ở Trung Hoa có hai dịch giả Phật học nổi tiếng, đó là ngài Cưu-ma-la-thập và ngài Huyền Trang. Ngài La-thập phần nhiều dịch ý, nên văn chương rất lưu loát, đọc lên nghe như thơ. Còn ngài Huyền Trang dịch sát từng chữ, nên văn của ngài rất khó đọc.

Ngài Cưu-ma-la-thập (Kumàrajiva: 344 – 416) sinh tại Thiên Trúc (bắc Thiên Trúc). Thân phụ của ngài là Cưu-ma-la-diên, là một vị sắp làm tướng quốc của nước này nhưng không làm, bỏ qua nước Quy Tư ở phía bắc Trung Hoa, thuộc vùng Trung Á (ở giữa Ấn Độ và Trung Hoa), được vua Quy Tư mến trọng, mời làm tướng quốc và gả con gái cho. Bà này sinh ra Cưu-ma-la-thập.

Khi mới sinh ra, ngài tư chất rất thông minh, lại sống phạm hạnh nên ngài được đặt tên là Cưu-ma-la-thập. Cưu-ma-la-thập, Trung Hoa dịch là Đồng Thọ, nghĩa là người còn nhỏ mà đã có năng lực như người lớn.

Năm 7 tuổi, mẹ ngài xuất gia, đem theo ngài qua Ấn Độ để học đạo. Khi vào chùa, thấy cái bình bát, Ngài bèn lấy đội lên đầu và cảm thấy rất nhẹ. Khi móng tâm nghĩ như vậy thì thấy bình bát trở nên rất nặng. Ngài không đỡ nổi và thét lên một tiếng. Bà mẹ hỏi : “Con có chuyện gì vậy ?” Ngài thưa : “Bình bát này khi con mới cầm thì thấy

rất nhẹ, sao bây giờ nó nặng quá ?” Bà mẹ bảo : “Đó là vì tâm con phân biệt nên mới có nặng nhẹ, chứ bình bát thì vẫn như vậy”. Nhờ vậy mà ngài xuất gia.

Lớn lên, ngài học kinh A-hàm với ngài Đàn-đầu-đạt-đa. Một thời gian sau khi ngài qua các nước Sa-lặc, Vu-điền học với ngài Tu-lợi-đa-tô-ma về giáo lý tự tánh không của Đại thừa. Khi nghe ba từ “tự tánh không”, ngài hỏi : “Kinh này muốn nói cái gì mà lại phá hết tất cả các pháp ?” Ngài Tô-ma đáp : “Cái có của thật pháp có phải là thật có hay không ?” Khi nghe vậy, ngài liền ngộ được lý “Tự tánh không” của Ngài Tô-ma. Từ đó, ngài chuyên học về giáo lý “Bát-nhã chân không” của Đại thừa. Và cũng từ đó, chí nguyện hoằng dương Phật pháp của ngài ngày càng mạnh mẽ. Một thời gian sau không lâu, tiếng tăm của ngài đã lan truyền khắp trong nước. Vua quan các nước láng giềng rất kính trọng.

Bấy giờ, ở Tây bắc Trung Hoa có rất nhiều nước nhỏ. Tại Dao Tần có Phù Kiên xưng đế ở Quang Trung, nghe danh ngài ở nước Quy Tư làm cho dân chúng nước ấy có đời sống văn hóa, đạo đức cao, nên ông ta muốn mời ngài qua nước mình. Nhưng vua Quy Tư không cho ngài đi. Phù Kiên bèn sai tướng Lã Quang đem quân sang đánh Quy Tư. Phù Kiên dặn Lã Quang : “Ta không muốn ăn cướp đất đai, mà chỉ muốn đánh thắng để rước La-thập về thôi”. Sau khi đánh thắng, rước được La-thập, Lã Quang kéo quân về. Giữa đường nghe Phù Kiên đã bị Dao Trành giết và cướp ngôi, Lã Quang bèn xưng đế, đóng đô tại đó, tức là Kinh vương ở Quan Ngoại, nên

ngài La-thập bị cầm giữ ở đó mấy năm. Đến khi Dao Trành mất, Dao Hưng lên nối ngôi, mời ngài vào Quang Trung. Từ đó ngài mới vào đến Trường An. Ở đây, ngài được mời đến Tiêu Diêu viện để dịch kinh. Trong hội dịch kinh của ngài có cả hàng ngàn người tham dự, nhưng có 4 vị đệ tử thượng túc của ngài, gọi là Tứ triết : Tăng Triệu, Tăng Duệ, Đạo Sanh và Đạo Dung là những người xuất sắc nhất. Ngài Tăng Triệu sau này có làm một bộ luận, gọi là Triệu Luận.

Cuối đời, ngài La-thập có làm một bài thơ tặng cho một vị Pháp sư là Pháp Hòa. Nhưng chính bài thơ này lại phản ảnh đúng cuộc đời của ngài :

“Tâm sơn dục minh đức,

Lưu huân vạn do diên,

Ai loan cô đồng phụng,

Âm thanh trực cửu thiên."

(Đại tạng, Đại chánh, cuốn 50, tr.332)

Nghĩa là “Nơi núi tâm nuôi dưỡng đức tánh sáng suốt. Hương thơm lan ra ngoài ngàn vạn dặm. Như con chim loan buồn kêu một mình trên cây ngô đồng. Âm thanh trong suốt thấu đến chín tầng trời”.

Người ta thấy rằng, ngài La-thập có cái tâm luôn luôn sáng suốt nên hương thơm tỏa ra ngoài vạn dặm, đi đâu cũng được kính phục tôn thờ làm thầy. Nhưng cuộc đời của ngài gặp rất nhiều chướng ngại, vì lẽ ngài rất nổi tiếng về tài năng và đức độ, nên nước nào cũng tranh giành để có được ngài. Sự ngưỡng mộ ấy trở thành mối

Như Lai rộng lớn sâu xa, rốt ráo về bốn Vô lượng, bốn Vô ngại, Thập lực, bốn Vô sở úy, tứ Thiền, Bát định, bát Giải thoát và Tam tam-muội. Đó là những pháp môn, những tri kiếnmà đức Phật đã thành tựu. Những pháp môn này chính là những pháp tu quán. Chữ “Vô lượng” trong kinh tức chỉ cho Tứ vô lượng tâm : Từ, Bi, Hỷ, Xả. Chúng sanh vô lượng, Phật phát tâm từ bi hỷ xả cũng vô lượng, thương xót..., cùng khắp không chừa một ranh giới nào, nên gọi là vô lượng. Bốn Vô ngại tức là bốn Vô ngại giải hay bốn Vô ngại biện. Thập lực, Lực có nghĩa là trí, tức chỉ cho trí của Phật. Trí của Phật kiên cố, vững chắc không bị lay chuyển, không bị phá hoại nên gọi là lực. Đại hùng, Đại lực, Đại từ bi tức là đại dũng, đại trí và đại từ bi, tức Bi - Trí - Dũng.

Thập lực gồm có :

1. Tri xứ phi xứ trí lực : Xứ, có nghĩa là đạo lý. Phật có trí lực biết như thật nhân duyên quả báo như thế là đúng đạo lý hay không đúng đạo lý. Biết rõ sự kiện có xảy ra là có xảy ra, sự kiện không xảy ra là không xảy ra. Ví như biết A-la-hán là không còn tái sanh luân hồi là không tái sanh luân hồi. Phàm phu còn tái sanh luân hồi là có tái sanh luân hồi.

2. Tri tam thế nghiệp báo trí lực : Có trí lực biết như thật nghiệp báo ba đời của chúng sanh.

3. Tri chư thiền giải thoát Tam-muội trí lực : Có trí lực biết như Thật các thiền định, Bát giải thoát, Tam tam-muội.

Phần dẫn nhập. III. Sự truyền bá kinh Pháp Hoa

họa lớn cho ngài. Tài năng và công hạnh của ngài ít người có được, ít người theo được nên việc dịch kinh của ngài trở thành cô độc, không khác gì con chim loan kêu một mình trên cây ngô đồng. Tiếng chim ấy suốt thấu chín tầng trời; ví như những bản dịch kinh của ngài lưu truyền đến muôn đời.

Bản dịch kinh của ngài La-thập được lưu hành rất rộng rãi, được rất nhiều người chú tâm học hỏi, diễn giải.

III. Sự truyền bá kinh Pháp Hoa

Tại Ấn Độ có các ngài Long Thọ giảng luận Đại Trí Độ và cũng giảng kinh Pháp Hoa nữa, ngài Thế Thân giảng giải và hoằng dương kinh Pháp Hoa rất sâu rộng. Long Thọ và Thế Thân là hai vị học giả nổi tiếng ở Ấn Độ, làm cho Phật giáo Đại thừa phục hưng mạnh mẽ.

Trước đức Phật diệt độ 100 năm, Phật giáo còn chơn thuần nhất vị. Sau 100 năm thì phân ra thành hai phái: Thượng tọa bộ và Đại chúng bộ. Từ hai phái ấy biến ra thành 20 bộ phái. Thịnh hành được một thời gian, sau đó vì giáo nghĩa của 20 bộ phái này quá đi vào chi tiết, chuộng trí quên bi, chú trọng tư biện hơn tu chứng, nên Phật giáo có phần bị sa sút. Vì vậy mà Đại thừa nổi lên phục hưng, cố phát huy tâm từ bi lợi tha của Đức Phật, trong đó có bốn ngài : Long Thọ, Mã Minh, Thế Thân và Vô Trước là nổi danh nhất. ngài Long Thọ tôn xưng Pháp Hoa, nên khi viết luận Đại Trí Độ, ngài trích dẫn kinh Pháp Hoa rất nhiều.

Còn ngài Thế Thân thì vào khoảng cuối thế kỷ V, cũng giảng giải kinh Pháp Hoa, gọi là Ưu-ba-đề-xá và luận Pháp Hoa.

Ở Trung Hoa cũng có nhiều nhà dịch giải, diễn giảng kinh Pháp Hoa, nổi bậc nhất là Trí Giả Đại sư đời Tùy năm 538 Tây lịch, ngài có viết ba bộ luận để chú giải kinh này :

1. Pháp Hoa Huyền Nghĩa : Nói về nghĩa huyền diệu trong kinh Pháp Hoa, nhằm giải thích mấy từ “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh”.

2. Pháp Hoa Văn Cú : Giải nghĩa từng câu từng chữ trong kinh Pháp Hoa.

3. Ma-ha Chỉ Quán (1 tập) : Nói về pháp tu, thực hành theo kinh Pháp Hoa.

Khi Kinh Pháp Hoa truyền qua Nhật Bản, có ngài Nhật Liên Thánh nhân (1222) căn cứ vào Pháp Hoa Huyền Nghĩa của Trí Giả mà lập nên tông Liên Hoa. Tông này lấy đề “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh” làm đối tượng hành trì. Hằng ngày chỉ cần niệm “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa Kinh” mà thôi, không cần niệm danh hiệu một pháp nào nữa, vì rằng trong câu ấy là đã tóm tắt đầy đủ tất cả kinh điển. Hiện nay, tông Nhật Liên vẫn còn tồn tại và đang thịnh hành tại Nhật Bản.

Tại Việt Nam ta vào thời Gia Long (1801-1819) triều Nguyễn, có Thanh Đàm Tỳ-kheo và Giác Đạo Minh Chánh Thiền sư viết cuốn Pháp Hoa Tông Chỉ Đệ Thường

Phần dẫn nhập. IV. Sự phán giáo trong kinh Pháp Hoa

bằng chữ Hán, đến nay vẫn còn. Vào thế kỷ XIX, Pháp Liên Đà "giải âm" bản Diệu Pháp Liên Hoa Kinh do Cưu-ma-la-thập dịch, gọi là Pháp Hoa Quốc Ngữ Kinh vào năm 1848 và in lần đầu vào năm 1856 (Lê Mạnh Thát – Tu thư Vạn Hạnh xuất bản 1982). Trong những thập niên 50 trở lại đây, trong Nam cũng có nhiều vị Tôn túc dịch giải Pháp Hoa như Kinh Pháp Hoa của Hoà thượng Trí Tịnh, Pháp Hoa Huyền Nghĩa của Đạo hữu Chánh Trí Mai Thọ Truyền dịch, Pháp Hoa Chính Văn và Lược Giải của Hoà thượng Trí Quang, Lược Giải Kinh Pháp Hoa của Hoà thượng Thanh Từ …

Hiện nay, kinh Pháp Hoa cũng được nhiều học giả dịch giải, ấn hành, lưu truyền rất nhiều.

Đó là lược nói về sự truyền thừa kinh Pháp Hoa.

IV. Sự phán giáo trong kinh Pháp Hoa

Ở Trung Hoa, có nhiều vị phán định một thời giáo pháp của Phật.

Ngài Thiên Thai Trí Giả (538-597,Tây lịch) phán giáo : Suốt 45 năm thuyết pháp của đức Phật phân làm năm giai đoạn, gọi là Ngũ thời thuyết giáo, (tức là Năm thời gian thuyết giáo):

1. Nhật xuất tiên chiếu cao sơn : Thời Hoa Nghiêm.

2. Nhật thăng chuyển chiếu hắc sơn : Thời A-hàm.

3. Nhật thăng chuyển chiếu cao nguyên : Thời Phương đẳng.

4. Nhật thăng phổ chiếu đại địa : Thời Bát-nhã.

5. Nhật một hoàn chiếu cao sơn : Thời Pháp Hoa.

Lối phán giáo này so ra thì không chính xác lắm về thời gian, nhưng về mặt giáo lý thì nó rất hợp lý và rất hay.

Đầu tiên là thời kinh Hoa Nghiêm. Theo sự khảo cứu về lịch sử của đức Phật thì không có thời đức Phật nói kinh Hoa Nghiêm lúc mới Thành Đạo, mà chỉ có bài kinh Chuyển pháp luân Phật nói cho năm vị Tỳ-kheo. Trong bài kinh này, Ngài chỉ nói về Tứ đế mà không có Hoa Nghiêm. Nhưng ở đây Ngũ thời thuyết giáo lại cho Hoa Nghiêm là thời nói đầu; vậy, đâu là điểm để cho chúng ta có thể chấp nhận được ? Đó là điểm gút mắc của vấn đề, mà nhiều học giả sau này đã bàn cãi rất nhiều. Điều này chúng ta có thể giải thích rằng : lẽ tất nhiên là chúng ta không thể phủ nhận sự thật của lịch sử, nếu xét theo lịch sử thì có phần không phù hợp ; nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận giá trị giáo lý, nếu xét về mặt nội dung kinh thì nó rất phù hợp, bởi vì kinh chỉ trình bày theo giáo lý truyền thống : lý Duyên khởi. Vì trong thời Chuyển pháp luân đầu tiên, tuy Phật không nói danh từ Hoa Nghiêm, nhưng Phật đã nói lý Duyên khởi, mà lý trùng trùng Duyên khởi của Hoa Nghiêm là đầy đủ trọn vẹn nhất. Đó là lý mà Phật tự nội chứng. Nếu chỉ nói hai chữ “Hoa Nghiêm” thôi thì không sát ý, nhưng nếu nói “lý Duyên khởi của Hoa Nghiêm được Phật nói ra khi Ngài mới giác ngộ” thì rất sát. Bởi vì chính ngay trong kinh Nikàya có nói : “Pháp này do Ta chứng được thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, siêu lý luận, vi

diệu, chỉ có bậc trí mới thấu hiểu; còn quần chúng này tham ái dục, khoái ái dục, đam mê ái dục, khó có thể hiểu thấu được định lý Y tánh Duyên khởi pháp” (là pháp trùng trùng Duyên khởi trong kinh Hoa Nghiêm). Khó mà thấy được định lý “Tất cả hành là tịch tịnh; tất cả sanh y được từ bỏ, ái dục đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu Ta đem pháp ấy thuyết giảng mà người ta không hiểu thì thật mệt mỏi cho Ta”.

Đó là đoạn kinh do đức Phật nói ra khi Ngài vừa mới chứng đạo dưới gốc cây Bồ-đề. Như vậy, kinh Hoa Nghiêm nói riêng và kinh Đại thừa nói chung chỉ là trình bày lại nội dung giáo lý truyền thống, nhưng không đi xa với giáo lý truyền thống; trái lại, nó còn có một sự liên hệ mật thiết, chặt chẽ. Nhưng đặc biệt hơn, nội dung giáo lý đó được kinh Đại thừa trình bày lại dưới một dạng thức mới mẻ có phần mở rộng, mang tính nhập thế hơn, tích cực hơn .

Ở thời kinh này, nếu Phật nói ra điều mà Ngài đã thật chứng thì chỉ có các hàng thượng căn thượng trí như Bồ-tát mới có thể hiểu nổi, còn hạng chúng sinh căn cơ thấp kém sẽ không có ai hiểu nổi. Cho nên Phật phải hạ thấp xuống, phải uyển chuyển, linh động, phương tiện thuyết pháp để cho phù hợp với căn cơ của chúng sinh. Vì vậy, sau thời Hoa Nghiêm là thời Phật phương tiện nói A-hàm, Phương Đẳng, rồi tiếp nói Bát-nhã. Và, khi chúng sinh đã thuần thục thì cuối cùng Ngài mới nói Pháp Hoa và Niết-bàn, hướng họ trở về Nhất thừa.

Giáo lý của đức Phật ví như ánh sáng mặt trời. Đã là ánh sáng mặt trời thì trước sau gì cũng chỉ là một : ánh sáng lúc mặt trời mới mọc, lúc giữa trưa, lúc xế chiều hay lúc sắp lặn, thì cũng đều là ánh sáng mặt trời cả, chứ không phải thứ ánh sáng gì khác. Nhưng vì thời gian của mặt trời chiếu có khác nhau nên đối tượng chiếu cũng khác nhau. Sở dĩ mặt trời chiếu khác nhau là do đối tượng và thời gian chiếu khác nhau.

- Nhật xuất tiên chiếu cao sơn : Mặt trời vừa mới lên, trước hết chiếu vào núi cao. Đây ví cho thời Phật nói kinh Hoa Nghiêm, chỉ dành cho hàng có căn cơ cao.

- Nhật thăng chuyển chiếu hắc sơn : Mặt trời càng lên cao càng chiếu xuống núi thấp. Qua thời kinh A-hàm, tuy Phật cũng nói lý Duyên khởi, nhưng ở mức độ thấp hơn.

- Nhật thăng chuyển chiếu cao nguyên : Trong thời kinh A-hàm, Phật chỉ nói nhân vô ngã, đến thời Phương Đẳng, thì Ngài nói luôn pháp vô ngã; cũng như mặt trời càng lên cao càng chiếu xuống chỗ thấp.

- Nhật thăng phổ chiếu đại địa : Qua thời thứ tư, tức là thời Bát-nhã, thời nhân pháp đều không. Thời này ví như mặt trời càng lên cao nữa thì chiếu khắp cả trời đất.

- Nhật một hoàn chiếu cao sơn : Mặt trời khi lặn cũng như mặt trời khi mới mọc, nó trở lại chiếu núi cao. Lúc này ví cho thời cuối Phật nói kinh Pháp Hoa Niết-bàn.

Qua sự phán giáo này theo Đại sư Trí Giả, chúng ta thấy Pháp Hoa Niết-bàn ở vào thời thứ năm của Ngũ thời thuyết giáo, tức là thời nói về đạo lý cao thượng.

Nhưng mặt trời không có cao thấp, chỉ tùy theo đối tượng và thời gian mà chiếu, giáo lý của Phật không có cao thấp, lớn nhỏ gì cả, chỉ tùy theo căn cơ của chúng sinh và thời gian mà Phật thuyết pháp. Bồ-tát Long Thọ ở trong các bộ luận thường hay nói Đại thừa, Tiểu thừa là vì thời bấy giờ Ngài muốn nhắm vào sự lý giải kinh Phật một cách hạn hẹp, xa với tinh thần từ bi trí tuệ của Phật, cũng như sự thực hành mang tính tiêu cực của các bộ phái, chứ không nói về giáo lý của đức Phật.

Trên kia là sự phán giáo theo Đại sư Trí Giả, Tổ của tông Thiên Thai.

Ngài Pháp Tạng, Tổ của Tam luận tông, phán giáo có ba thời, gọi là Tam pháp luân.

Giáo pháp của Phật gọi là Pháp luân, ví như bánh xe, lăn từ chỗ này đến chỗ khác : Bánh xe pháp lăn từ tâm Phật đến tâm chúng sinh. Bánh xe lăn đến đâu là dẹp hết vật chướng ngại trên đường đến đó. Tam pháp luân này như sau :

1. Căn bản pháp luân : Tương đương với thời thứ nhất của Năm thời thuyết giáo, là thời Hoa Nghiêm; tức là nói căn bản giáo lý của Phật khi mới chứng ngộ mà Ngài muốn nói đầu tiên, nhưng có nhiều người không hiểu nên Ngài nói thời pháp thứ hai.

2. Chi mạt pháp luân : Phật nói A-hàm, Phương Đẳng, Bát-nhã... Đây là những giáo lý tùy theo căn cơ của chúng sinh mà Ngài uyển chuyển nói ra.

3. Nhiếp mạt chi bổn pháp luân : Thâu nhiếp cái ngọn trở về cái căn bản. Tương đương với Năm thời thuyết giáo, đó chính là Phật nói thời Pháp Hoa và Niết-bàn.

Ngài Tối Trừng, một vị Tổ sư Ấn Độ truyền bá Phật giáo tại Nhật Bản, đã phân cuộc đời thuyết pháp của Phật ra làm ba :

1. Căn bản pháp thuyết: Cũng như thời Hoa Nghiêm, tức là thời mà Phật nói các nội chứng của mình. Phật ra đời cốt chỉ làm cho chúng sinh hành theo Nhất thừa đạo để giác ngộ thành Phật mà thôi, nhưng vì căn cơ chúng sinh không hiểu kịp, nên Phật phương tiện nói ra ba thừa.

2. Ẩn mật pháp thuyết: Ba thừa lấy diễn dịch ở trong các kinh A-hàm, Phương Đẳng, Bát-nhã; hay nói ba thừa, hai thừa nhưng kỳ thật trong thâm tâm của Phật ẩn chứa sâu kín bên trong là Nhất thừa. Ví như thuốc đắng, người ta không uống được, nên phải bọc đường. Ngoài là đường, nhưng bên trong kỳ thật là thuốc.

3. Minh hiển pháp thuyết: Đến thời pháp này thì đức Phật nói rõ chỉ có Nhất thừa, không có Nhị thừa, Tam thừa; tức là thời Pháp Hoa hội tam quy nhất; đó là Nhất thừa giáo.

Như vậy, chúng ta thấy, từ ngài Trí Giả, Tổ của tông Thiên Thai; ngài Pháp Tạng, Tổ sư tông Tam

Phần dẫn nhập. V. Bố cục kinh Pháp Hoa. A. Tích môn

luận, đến ngài Tối Trừng, vị Tổ sư người Ấn trong khi phán giáo đều đặt kinh Pháp Hoa ở vị trí cuối cùng. Cho đến bây giờ, những người nghiên cứu đạo Phật cũng đều ca ngợi Pháp Hoa và rất thán phục các sự phán giáo đó; đã cho chúng ta thấy được kinh Pháp Hoa thật hết sức quan trọng.

V. Bố cục kinh Pháp Hoa

Theo Đại sư Trí Giả, Pháp Hoa có 7 quyển, 28 phẩm, chia làm hai môn : Tích môn gồm 14 phẩm đầu; Bản môn gồm 14 phẩm sau.

A. Tích môn : Chữ “Môn” ở đây là nói địa bàn hoạt động. Tích môn là địa bàn hoạt động của đức Phật có dấu tích mà người ta thấy được, nghe được. Tức chỉ cho đức Phật Thích-ca có sinh ra dưới cây Vô ưu, có chứng đạo dưới cội Bồ-đề, có thuyết pháp tại Lộc uyển và có nhập Niết-bàn ở rừng Sa-la. Nói tóm là, tất cả những hiện thân của Phật ở cõi Ta-bà trong một thời gian như vậy, có dấu vết (tích) hiện lên mà ai cũng thấy được, nghe được, thì gọi là Tích môn.

Phần này còn gọi là Khai quyền hiển thật, Khai tam hiển nhất, Hội tam quy nhất, Thừa quyền thừa thật và Thọ ký thành Phật.

Khai quyền hiển thật : Quyền là mở cửa phương tiện. Ví dụ : Muốn dạy toán đại số cho một người mới học thì trước hết phải dạy phép cộng, trừ, nhân, chia rồi sau mới dạy đại số cho họ. Cũng vậy, có khai quyền mới hiển thật được.

Khai tam hiển nhất : Có nói tam thừa mới hiển nhất thừa được.

Hội tam quy nhất : Khi nói tam thừa mà chúng sinh hiểu rồi thì Phật mới nói nhất thừa. Nói cho biết tam thừa chỉ là phương tiện để hiểu Nhất thừa, là Hội tam quy nhất.

Trong giáo lý của Phật chỉ có nói nhất thừa, nhị thừa, tam thừa chứ không nói Tiểu thừa hay Đại thừa gì cả. Như trước tôi đã có nói, chữ “Tiểu thừa”, “Đại thừa” sau này các ngài như Long Thọ, Mã Minh mới đặt ra, nhưng với dụng ý là để phê phán các bộ phái, chứ không nói giáo lý của Phật có đại có tiểu. Ở đây, tôi cần nói thêm. Nguyên nhân là, từ lúc đức Phật diệt độ cho đến khoảng 100 năm sau, lúc này Giáo hội Tăng-già đang còn thuần túy. Nhưng từ đó càng trở về sau nữa thì Phật giáo đã có sự phân chia. Đầu tiên chia làm hai bộ phái : Thượng tọa bộ và Đại chúng bộ. Từ hai bộ phái này họ chia ra thành 20 bộ phái và đã phát sinh ra nhiều vị luận sư cho các bộ phái ấy. Các vị luận sư này diễn dịch giáo lý của Phật theo quan điểm và mức độ tu chứng của mình, nên phần nhiều đã không lột tả hết được các lý lẽ cao siêu, thâm diệu của đức Phật, có những bộ phái đã rơi vào thiên chấp: chấp pháp hoặc chấp không, cũng như không nói trọn hết các hạnh Bồ-tát như từ bi, lợi tha của đức Phật. Do vậy mà về sau ngài Long Thọ cho rằng như thế là thu hẹp lòng từ bi, đức độ sinh của Phật. Giáo lý ấy chỉ giúp cho người ta giác ngộ, giải thoát sinh tử , chứng được Niết-bàn cho chính tự thân

nhiều hơn là đặt nặng đức từ bi, độ sinh của Phật, nên ngài cho đó là Tiểu thừa. Vì đã có chữ “Tiểu thừa” thì ngược lại là lẽ tất nhiên phải có chữ “Đại thừa”.

Như vậy, chúng ta thấy hai chữ “Tiểu thừa” và “Đại thừa” mới có sau này, chứ trong thời đức Phật không có. Trong thời Phật chỉ dùng ba từ Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát. Kinh Pháp Hoa cũng chỉ dùng ba từ này. Đức Phật nói ra ba từ này chỉ là phương tiện, chứ chủ ý của đức Phật không muốn phân biệt có Thanh văn, Duyên giác hay Bồ-tát, mà là Phật muốn nói Nhất Phật thừa. Nghĩa là Phật muốn tất cả chúng sinh đều thành Phật, chứ không muốn chúng sinh thành A-la-hán hay Bích-chi Phật.

Trước kia, từ hiển nhất khai tam, nghĩa là từ trong Nhất thừa mà khai ra ba thừa đạo. Khi chúng sinh có trình độ hiểu biết Tam thừa rồi thì Phật mới nói cho Nhất thừa. Đó là Phật phương tiện nói ra chứ Tam thừa không phải là thật, chỉ có Nhất thừa mới là đích thật. Vì thế nên gọi là Hội tam quy nhất hay Khai tam hiển nhất hoặc Khai quyền hiển thật. Từ tuy khác nhau nhưng cả ba đều chỉ một nghĩa giống nhau.

Chúng sinh nào ngộ được lý Hội tam quy nhất rồi, được Phật thọ ký thì chúng sinh đó tương lai mới thành Phật được. Ý của kinh Pháp Hoa đoạn đầu là Hội tam quy nhất, chính trong phần Tích môn và cũng là phần tổng quát của 14 phẩm đầu trong kinh Pháp Hoa.