Kinh Tiểu Bộ 9

Chương XX. Phẩm Bảy Mươi Bài Kệ 532. Chuyện Hai Hiền Giả Sona - Nanda

532. CHUYỆN HAI HIỀN GIẢ

SONA – NANDA

(Tiền thân Sona - Nanda)

Nhạc thần, Thiên tử, phải ngài chăng?...,

Chuyện này do bậc Đạo Sư kể trong lúc đang trú tại Kỳ Viên, về một Tỷ-kheo phụng dưỡng mẹ mình.

Hoàn cảnh đưa đến chuyện này cũng tương tự như trong Tiền thân Sàma (số 540, tập VII). Nhưng vào dịp này, bậc Đạo Sư bảo:

- Này các Tỷ-kheo, chớ xúc phạm Tỷ-kheo này. Các bậc hiền trí đời xưa, dù được thỉnh cầu thống trị toàn cõi (Diêm-phù-đề), cũng đã từ chối việc ấy và phụng dưỡng song thân.

Nói vậy xong, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, thành Ba-la-nại được mệnh danh là

Brahmavadhana. Thời ấy, vua Manoja trị vì ở đó, và một Bà-la-môn kia có thế lực và giàu sang, với tài sản lên đến tám trăm triệu đồng, nhưng không có con thừa kế. Bà vợ Bà-la-môn ấy vâng lời chồng đi cầu tự.

Lúc ấy Bồ-tát từ giã Phạm thiên giới và nhập mẫu thai bà; vào ngày sinh, ngài được gọi tên Sona nam tử. Vào thời ấu nhi đã biết chạy một mình, một vị Thiên khác từ giã Phạm thiên giới và cũng nhập mẫu thai bà. Lúc ra đời, vị ấy được gọi là Nanda nam tử.

Ngay khi hai nam tử đã được dạy đủ các Thánh điển Vệ đà và thông thạo mọi môn học thuật, vị Bà-la-môn nhìn thấy hai con trai mình đầy đủ hảo tướng biết bao, liền bảo vợ:

- Này phu nhân, chúng ta cần sắp đặt việc hôn nhân cho nam tử Sona.

Bà vợ chấp thuận ngay và thông báo việc này cho con trai. Chàng đáp:

- Con sống đời gia đình thế này là vừa đủ rồi. Bao lâu cha mẹ còn sống, con muốn phụng dưỡng cha mẹ; đến khi cha mẹ qua đời, con muốn lui về vùng Tuyết Sơn và thành người tu khổ hạnh.

Bà mẹ kể chuyện này với vị Bà-la-môn và khi họ nhắc

đi nhắc lại nhiều lần nhưng không thuyết phục được con, liền bảo Nanda:

- Này con yêu, con hãy yên bề gia thất.

Chàng đáp:

- Con không muốn lượm những vật mà anh con đã vứt bỏ như thể một cục đờm. Con cũng nguyện khi cha mẹ từ trần, con cùng anh con gia nhập hội chúng khổ hạnh.

Song thân suy nghĩ: "Nếu các con ta, dù còn thanh xuân, đã từ bỏ mọi dục lạc thân xác thì chúng ta lại càng phải sống đời khổ hạnh". Và hai vị bảo:

- Này con yêu, sao lại nói chuyện làm người tu khổ hạnh sau khi cha mẹ qua đời? Cả nhà ta đều muốn cùng phát nguyện xuất gia.

Khi trình vua về mục đích của mình, họ quyết định phân phát tất cả tài sản theo cách bố thí, giải phóng các gia nhân nô tỳ và đem tặng những tài sản xứng đáng thích hợp với đám thân quyến, rồi sau đó cả bốn vị khởi hành từ kinh thành Brahmavadhana đến lập thảo am trong vùng Tuyết Sơn ở một khu rừng đầy an lạc, cạnh một hồ nước được phủ năm loại sen, các vị sống đời khổ hạnh.

Hai anh em đồng săn sóc cha mẹ. Từ sáng sớm, hai vị đưa tăm xỉa răng và nước súc miệng cho song thân. Hai

vị lại quét dọn cả am thất, đem nước uống, dâu rừng ngọt ngào để cha mẹ ăn, nước nóng, nước lạnh để tắm, kết tóc cha mẹ thành từng búi, xoa dầu thơm vào chân cùng phục dịch mọi việc tương tự.

Thời gian cứ trôi qua như thế, hiền giả Nanda suy nghĩ: "Ta sẽ dâng đầy đủ mọi loại trái cây làm thức ăn cho cha mẹ". Thế là bất cứ loại trái cây nào hái được tại chỗ ấy ngày hôm trước và hôm trước đó nữa vị ấy đều đem dâng cha mẹ sáng sớm hôm sau. Hai vị dùng trái cây xong liền súc miệng và giữ giới kiêng ăn.

Còn hiền giả Sona đi thật xa để hái trái chín ngọt về dâng cha mẹ. Hai vị liền bảo:

- Này con yêu, chúng ta đã ăn từ sáng các thứ em con mang về và bây giờ chúng ta đang kiêng ăn nên không cần thứ trái cây này nữa.

Vì thế các thứ trái cây của ngài không được dùng và phải bỏ phí cả. Ngày hôm sau và sau đó nữa cũng vậy.

Và thế là do chứng đắc Năm Thắng trí, ngài đã du hành thật xa để đem trái cây về, nhưng song thân từ chối phần ấy. Sau đó bậc Đại Sĩ suy nghĩ: "Cha mẹ ta giờ đây rất yếu ớt, và Nanda lại đem về toàn trái cây chưa chín hoặc mới chín cho cha mẹ ăn. Nếu thế này mãi, cha mẹ sẽ không sống lâu. Ta quyết ngăn cản em ta làm việc này". Vì

vậy ngài bảo em:

- Này Nanda, từ nay về sau, khi em đem trái cây, em phải đợi đến lúc ta về, và hai chúng ta đều muốn dâng cha mẹ các thức ăn cùng một lần.

Mặc dù đã được bảo vậy, Nanda vẫn muốn làm công đức riêng một mình, nên không quan tâm lời anh dặn. Bậc Đại Sĩ suy nghĩ: "Nanda hành động không đúng khi bất tuân lời ta. Ta muốn đuổi nó đi xa".

Rồi nghĩ rằng tự ngài muốn chăm sóc cha mẹ, ngài bảo:

- Này Nanda, em đã bỏ qua lời răn dạy và không lưu tâm đến lời nói của bậc trí. Ta là huynh trưởng. Cha mẹ thuộc về trách nhiệm của ta. Ta muốn chỉ mình ta săn sóc cha mẹ. Em không thể ở đây được nữa. Hãy đi nơi khác.

Rồi ngài búng các ngón tay vào mặt em. Sau khi bị đuổi như vậy, Nanda không thể nào ở lại trước mặt anh nữa, liền đến từ giã cha mẹ và thưa hết mọi việc xảy ra.

Sau đó lui về an thất riêng, ông chú tâm Thiền định và ngay hôm ấy, ông phát khởi Năm Thắng trí và Tám Thiền chứng. Ông suy nghĩ: "Ta có thể đi tìm loại cát quý từ chân núi Sineru (Tu-di) về rải khắp thảo am của anh ta và xin anh ta thứ lỗi; và nếu anh ta chưa hồi tâm, ta sẽ đi tìm nước hồ Anottata về xin anh ta thứ lỗi; và nếu anh ta

cũng chưa hồi tâm bằng cách ấy, giả sử vì chư Thiên, anh ta không tha thứ cho ta, thì ta sẽ đem Tứ Thiên vương và Thiên chủ Sakka ra xin anh ta thứ lỗi; và nếu anh ta cũng chưa hồi tâm, ta sẽ mang vị đại đế Manoja của toàn cõi Diêm-phù-đề, cùng các vương hầu khác ra xin anh ta thứ lỗi. Làm như vậy, danh tiếng về đức hạnh của anh ta sẽ vang dậy cả khắp Diêm-phù-đề, và sẽ sáng ngời mọi nơi như đôi vầng nhật nguyệt".

Lúc bấy giờ, nhờ thần lực, ông bay xuống kinh thành Brahmavaddhana đến trước cung môn của vua và dâng sớ lên tâu vua:

- Có một vị khổ hạnh muốn yết kiến Đại vương.

Vua phán:

- Một vị khổ hạnh muốn gặp ta làm gì chứ? Chắc vị ấy đến khất thực.

Vua truyền bảo đem cơm cho ông, nhưng ông không dùng chút nào. Rồi vua bảo cho gạo, y phục và các loại củ khoai, môn, nhưng ông cũng không muốn gì cả. Cuối cùng vua gửi một sứ giả đi hỏi tại sao ông đến, ông đáp sứ giả:

- Bần đạo đến để hầu hạ đức vua.

Khi nghe vậy, vua gửi lời nhắn lại:

- Ta thiếu gì nô tỳ, bảo vị ấy hãy làm phận sự của

một ẩn sĩ khổ hạnh.

Nghe vầy, ông nói:

- Nhờ thần lực riêng, bần đạo sẽ được quyền thống trị toàn cõi Diêm-phù-đề, và xin dâng tất cả lên Đại vương của các vị.

Vua nghe vậy liền suy nghĩ: "Quả thật các vị khổ hạnh rất thông thái. Chắc chắn các vị ấy biết được vài mưu thần".

Sau đó vua triệu ông vào yết kiến, mời ông ngồi lên bảo tọa, kính lễ và hỏi:

- Thưa Thánh giả, chúng tâu với trẫm rằng ngài sẽ được quyền thống trị toàn cõi Diêm-phủ-đề và muốn ban quyền ấy cho trẫm phải chăng?

- Tâu Đại vương, quả vậy.

- Làm thế nào Thánh giả đạt được việc ấy?

- Tâu Đại vương, không cần đổ một giọt máu của ai cả, dầu là một giọt vừa đủ cho con ruồi tý hon hút được, cũng không cần tiêu phí kho báu của Đại vương, chỉ cần nhờ thần lực của riêng mình, bần đạo sẽ chiếm quyền thống trị và dâng hết lên Đại vương. Chỉ cần ngay lập tức không chút trì hoãn, Đại vương phải khởi hành ngay hôm nay.

Vua tin lời ấy và khởi hành ngay với một đạo quân hộ tống. Nếu đạo quân gặp trời nóng, hiền giả Nanda dùng lực thần tạo bóng cây khiến cho trời mát. Nếu trời mưa, ông không để cho mưa rơi xuống đạo quân. Ông ngăn cản luồng gió oi nồng. Ông phá bỏ gai góc trên đường đi cùng các thứ hiểm nguy khác. Ông làm cho con đường bằng phẳng như vòng tròn dùng trong pháp môn thiền Kasina, rồi trải một tấm da, ông ngồi kiết-già trên không và cứ thế tiến dần phía trước đạo quân.

Theo cách này, trước tiên ông cùng đạo quân trên đến vương quốc Kosala, đóng trại gần kinh thành, gửi sớ lên vua Kosala hoặc bảo tham chiến hoặc đầu hàng trước uy lực của ông. Vua nổi trận lôi đình, quát:

- Thế thì trẫm không phải là quốc vương hay sao? Trẫm sẽ chinh phạt các ngươi.

Vua dẫn đầu bốn đạo quân và hai phe lâm trận. Hiền giả Nanda trải tấm da hươu ra ngồi giữa hai đạo quân, dùng tấm da bắt hết mọi mũi tên do hai phe chiến đấu bắn ra, nên không có một ai trong quân đội nào bị thương vì trúng tên cả. Đến khi tất cả số tên của họ đều dùng hết, hai đạo quân đứng ngẩn ngơ không còn biết nương tựa vào đâu nữa.

Rồi Hiền giả Nanda đến yết kiến vua Kosala và trấn an vua:

- Tâu Đại vương, xin đừng lo âu tuyệt vọng, không có nguy cơ nào đe dọa Đại vương cả. Vương quốc vẫn thuộc về Đại vương. Chỉ cần Đại vương thần phục vua Manoja thôi.

Vua tin lời hiền giả nói và thỏa thuận điều ấy. Sau đó dẫn vua ấy đến yết kiến vua Manoja, hiền giả Nanda thưa:

- Tâu Đại vương, quốc vương Kosala xin thần phục Đại vương. Hãy để yên quốc độ ấy như cũ.

Vua Manoja sẵn sàng chấp thuận và nhận sự quy phục ấy. Vua cùng hai đạo quân tiến đến quốc độ Anga và chiếm Anga, sau đó chiếm Magadha trong quốc độ có tên ấy và nhờ các phương cách này, vua trở thành bá chủ của mọi quốc vương toàn cõi Diêm-phù-đề, rồi được chư hầu hộ tống đi thẳng đến thành Brahmavaddhana.

Bấy giờ, vua chiếm được mọi quốc độ từ các vua này trong bảy năm, bảy tháng, bảy ngày. Từ mỗi kinh thành, vua truyền đem đủ thức ăn loại cứng, loại mềm và mời một trăm lẻ một quốc vương nâng chén rượu khải hoàn suốt bảy ngày đại lễ hội.

Hiền giả Nanda suy nghĩ: "Ta không muốn xuất hiện trước mặt vua cho đến khi ngài đã hưởng mọi lạc thú của vương quyền thống trị trong bảy ngày".

Rồi khi đi khất thực trong xứ Bắc Kuru, Hiền giả an

trú suốt bảy ngày ở Tuyết Sơn, ngay cửa vào Kim Động.

Phần hoàng đế Manoja, vào ngày thứ bảy, sau khi ngắm cảnh đại vinh quang quyền lực của mình, tự nghĩ: "Cảnh huy hoàng này không phải do cha mẹ ta hay người khác trao tặng. Nó xuất phát từ ẩn sĩ Nanda và rõ ràng đã bảy ngày trôi qua từ khi ta thấy ngài. Không biết nay vị hiền hữu đã ban ta cảnh huy hoàng này đang ở đâu trên đời này?". Và vua nhớ đến hiền giả Nanda.

Còn Hiền giả Nanda khi biết vua đang nhớ mình, liền xuất hiện trước vua trên không. Vua suy nghĩ: "Ta không biết vị khổ hạnh này là người phàm hay thần thánh. Nếu là người phàm, ta sẽ dâng ngài quyền thống trị khắp cõi Diêm-phù-đề. Còn nếu ngài là thần thánh, ta sẽ bày tỏ lòng tôn kính xứng đáng với ngài.

Và để thử vị ấy, vua ngâm vần kệ đầu:

1. Nhạc thần, Thiên tử, phải ngài chăng,

Hay ngẫu nhiên ta gặp Ngọc hoàng,

Hoặc một người thần thông quảng đại,

Ngự bao thành trị thật vinh quang.

Nay ta ao ước ngài cho biết

Quý tánh phương danh thật rõ ràng.

Nghe lời vua, Hiền giả Nanda ngâm vần kệ thứ hai

nêu rõ thân thế mình:

2. Ta chẳng Thiên nhân, hoặc Nhạc thần,

Cũng không Thiên chủ hoặc quân vương.

Ta là người đủ thần thông lực,

Sự thật nay ta đã tỏ tường.

Vua nghe vậy, nghĩ thầm: "Ngài bảo ngài là một người; như vậy ngài đã làm nhiều công đức cho ta lắm. Ta sẽ tỏ bày sự tôn kính tối cao với ngài để ngài đẹp ý". Và vua đáp lời:

3. Công đức ngài ban bố chúng tôi

Làm sao nói hết được nên lời,

Giữa dòng mưa lũ tuôn ồ ạt,

Chẳng có trên đầu một giọt rơi.

4. Bóng mát ngài làm cho chúng ta

Khi luồng gió đốt cháy bay qua;

Khỏi làn tên ác, ngài bao phủ

Giữa biết bao cừu địch quốc gia.

5. Thật nhiều quốc độ lạc an tràn

Ngài bảo tôn ta Đại đế vương,

Hơn cả một trăm vị lãnh chúa

Trở thành tuân phục lệnh ta ban.

6. Những gì ngài chọn giữa kho tàng

Hoan hỷ ta trao nhượng sẵn sàng:

Xe thắng đàn voi hay tuấn mã,

Cung tần xiêm áo đẹp trang hoàng,

Vương cung mỹ lệ nào ngài thích

Đều sẽ trở thành của Đại nhân.

7. Nếu muốn ngự cung Ma-kiệt-đà,

Hoặc là quốc độ xứ An-ga

A-van-ti, trẫm vui lòng nhượng,

Hoặc đến trị dân As-sa-ka.

8. Dẫu ngài muốn một nửa giang sơn,

Trẫm nhượng với tâm hỷ lạc tràn,

Chỉ nói một lời điều ước muốn,

Tức thì vật ấy của hiền nhơn.

Nghe vậy, Hiền giả Nanda ngâm vần kệ giải thích ước nguyện của mình:

9. Vương quốc ta nào có ước ao,

Kinh thành, lãnh dịa chẳng mong cầu,

Cũng không tìm kiếm nhiều tài sản

Từ chính bàn tay Đại đế đâu.

Vị ấy nói tiếp:

- Nhưng nếu Đại vương có lòng ưu ái ta, xin hãy làm theo lời thỉnh cầu của ta về việc duy nhất này:

10-11. Dưới quyền ngài, ngụ lão song thân

Hưởng cảnh am tranh ở núi rừng,

Ta chẳng được làm gì phước đức

Với song thân ấy lão hiền nhân.

Nếu ngài nói hộ điều ta muốn,

Hiền giả So-na hết hận sân.

Vua liền bảo vị ấy:

12. Hoan hỷ, ta xin sẽ vẹn tròn

Lệnh ngài, hỡi vị Bà-la-môn,

Song ai là kẻ ta cần chọn

Để tiến hành ngay lệnh Đại nhơn?

Hiền giả Nanda đáp:

13. Hơn trăm phú hộ, Bà-la-môn,

Võ tướng oai quyền, danh vọng vang,

Đại đế Ma-no-ja, đủ số

Làm ta thỏa nguyện ước hoàn toàn.

Vua lại bảo:

14. Thắng ngay tượng, mã vào vương xa,

Từ trụ, càng xe, vẫy ngọn cờ

Theo gió, ta đi tìm ẩn sĩ

Trú nơi xa vắng, Ko-si-ya.

15. Hộ giá theo hầu, bốn đạo binh,

Đại vương tiến bước để đăng trình

Đi tìm chốn thảo am tươi đẹp

Ẩn sĩ trú an với hạnh lành.

Các vần kệ này xuất phát từ Trí tuệ Tối thắng.

Bấy giờ vào ngày ấy, vua đến vùng thảo am, Hiền giả Sona suy nghĩ: "Lúc này đã hơn bảy năm, bảy tháng, bảy ngày từ lúc tiểu đệ ta ra đi khỏi nhà. Bây giờ em ta đang ở đâu?"

Rồi dùng thiên nhãn, ngài nhìn thấy em, liền tự bảo: "Em ta đang đến đây với một trăm lẻ một vị vua và một đoàn hộ tống gồm hai mươi bốn đạo quân để xin ta thứ lỗi. Các vua này cùng đoàn tùy tùng đã chứng kiến nhiều thần thông do em ta biến hóa, và vì không biết gì về thần lực của ta, nên họ bảo: "Vị ẩn sĩ giả mạo này quá tự cao về thần lực của mình và tự sánh mình với vị chúa tể của chúng ta". Do lời kiêu mạn này, họ sẽ đọa vào địa ngục. Vậy ta sẽ cho họ xem một điển hình về phép thần thông của ta".

Rồi đặt đòn gánh giữa không khí, chẳng chạm vào vai ngài một khoảng chừng bốn phân, cứ thế ngài du hành giữa khoảng bao la, bay ngang gần vua, để đi lấy nước từ hồ Anotatta.

Nhưng khi Hiền giả Nanda thấy ngài đến, lại không có can đảm lộ diện, mà lập tức biến mất ngay nơi vị ấy đang ngồi, và tẩu thoát đi ẩn mình trong vùng Tuyết Sơn. Tuy thế, khi vua Manoja thấy Hiền giả Sona đến gần trong dáng điệu uy nghi của bậc tu hành, liền ngâm kệ này hỏi:

16. Ai đi tìm nước giữa không gian,

Với bước chân kia thật nhịp nhàng,

Đòn gánh cách xa chừng một tấc

Chẳng hề đụng chạm tới mình vàng?

Khi nghe nói vậy, bậc Đại Sĩ liền đáp hai vần kệ:

17. So-na đạo sĩ chẳng bao giờ

Đi lạc ra ngoài luật ẩn cư,

Phụng dưỡng song thân ta sớm tối,

Ngày đêm không mỏi mệt ưu tư.

18. Khoai sắn, chùm dâu, ấy thức ăn

Trong rừng ta kiếm để đem dâng,

Đời đời ghi nhớ ơn hai vị

Xưa đã cho ta hưởng phước phần.

Nghe lời này, vua muốn bầu bạn với ngài, liền ngâm vần kệ khác:

19. Ta mong đến tận chốn am tranh

Đạo sĩ Ko-si-ya ẩn mình,

Hiền giả So-na xin chỉ lối

Đưa ta đến tịnh thất an lành.

Lúc ấy bậc Đại Sĩ dùng thần lực vạch ra một con đường mòn đưa đến thảo am và ngâm vần kệ này:

20. Đây lối Đại vương hãy nhờ rành:

Đằng xa khóm lá đậm màu xanh

Giữa lùm mun mọc như rừng nhỏ,

Nơi ấy thảo am sẽ hiện hình.

21. Như vậy bậc Hiền trí đại hùng,

Chỉ đường cho các vị vương quân,

Xong ngài vội vã về am thất,

Lần nữa du hành giữa cõi không.

22. Kế đó quét xong chốn thảo am,

Đi tìm nơi ẩn dật nghiêm đường,

Ngài vừa thức lão hiền nhân dậy,

Vừa tặng dâng cha một tọa sàng.

23. Ngài nói: "Thánh nhân hãy đến ngay,

Con xin cha tọa lạc nơi này,

Các vua quý tộc danh lừng lẫy

Sắp ngự giá qua giữa lối này.

24. Như vậy sao khi vị lão niên

Nghe con đòi hiện diện cầu xin,

Vội vàng chân bước từ am thất

An tọa ở bên cạnh cửa tiền.

Các vần kệ này phát xuất từ Trí tuệ Tối Thắng.

Phần Hiền giả Nanda đi yết kiến vua ngay khi Bồ-tát vừa đến am thất, vừa đem nước về từ hồ Anotatta, rồi Hiền giả Nanda cắm trại không xa am thất ấy.

Sau đó vua tắm rửa và phục sức vô cùng lộng lẫy, liền được một trăm lẻ một tiểu vương hộ tống, vị Đại vương cùng Hiền giả Nanda bước vào am thất trong cảnh huy hoàng trọng thể và cầu khẩn Bồ-tát tha thứ cho hiền đệ của ngài.

Lúc ấy phụ thân của Bồ-tát thấy vị Đại vương ngự đến gần, liền hỏi Bồ-tát và ngài giải thích vấn đề với cha.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ làm sáng tỏ việc này:

25. Thấy vua đứng đó đại vinh quang

Được hộ tống quanh bởi tiểu vương,

Bậc lão hiền nhân liền cất tiếng

Hỏi thăm con trẻ chuyện trên đường:

26. "Ai đến đây trong tiếng rộn ràng

Tù và, trống lớn nhỏ lừng vang,

Âm thanh làm các vua hoan hỷ,

Ai đến đây ca khúc khải hoàn?

27. Ai đây đang đến thật huy hoàng,

Khăn quấn đầu cao dệt sợi vàng,

Như chớp sáng ngời, cung tiễn đủ,

Anh hùng trẻ tuổi thật can tràng?

28. Ai đây đang đến thật vinh quang,

Nét mặt vui tươi tỏa ánh vàng

Như đám lửa tàn, cành phượng vĩ

Sáng ngời đang cháy ở lò than?

29. Ai đến đây cùng chiếc lọng cao

Được giương lên thật khéo làm sao,

Lọng che với gọng sườn tô điểm

Xua ánh nắng gay gắt chói vào?

30. Ai kia xòe quạt để phòng thân,

Quạt kết lông đuôi trâu chúa rừng,

Như một vị hiền nhân trí giả

Cỡi lưng voi nọ dáng oai phong?

31. Ai đang đến rực rỡ, huy hoàng,

Các lọng giương cao trắng vẹn toàn,

Tuấn mã giáp bào dòng quý tộc

Vây quanh phải trái thật hiên ngang?

32. Ai kia đang đến tận nơi đây,

Được cả hơn trăm lãnh chúa này

Hộ tống một đoàn vua quý tộc,

Sau lưng và trước mặt như vầy?

33. Các vương xa với một đàn voi

Đám bộ binh cùng với đám ngựa nòi,

Ai đến với oai nghi chiến dấu,

Bốn đoàn quân bố trận kia rồi?

34. Ai đến cùng tất cả đạo quân

Theo sau hộ giá rộng mênh mông

Không hề gián đoạn, dài vô tận,

Như sóng đại dương vỗ chập chùng?

35. "Ma-no đại đế, với Nan-da,

Ngự giá đến đây viếng, hỡi cha,

Như thể In-dra Thiên chủ ấy

Đến đây thăm chốn ẩn am ta.

36. Hộ tống ngài đang đến cả đoàn

Sẵn sàng tuân lệnh, thật hùng cường,

Không hề gián đoạn, dài vô tận,

Như sóng chập chùng giữa đại dương".

Đạo Sư lại ngâm:

37. Lụa tối cao sang, khoác cẩm bào,

Dầu trầm hương ngát điểm tô vào,

Các vua này đến gần hai vị

Thánh giả, dáng cung kính khẩn cầu.

Sau đó vua Manoja kính lễ xong, ngồi xuống một bên, vừa trao đổi những lời chào hỏi ân cần, vừa ngâm đôi vần kệ:

38. Trẫm vẫn tin rằng các Thánh nhân

Sống đời thịnh vượng lẫn an khang,

Kiếm nhiều mễ cốc cùng rau trái

Phong phú khắp nơi chốn trú an.

39. Hẳn các ngài không bị bọ rầy,

Loài bò sát quấy nhiễu lâu nay,

Các ngài tránh được bao phiền lụy

Do thú săn mồi ở chốn đây?

Các vần kệ sau đây do hai bên đối đáp nhau:

Ẩn sĩ:

40. Xin cám ơn ngài, hỡi Đại vương,

Chúng ta luôn thịnh vượng, an khương,

Kiếm nhiều mễ cốc cùng rau quả

Phong phú khắp nơi chốn náu nương.

41. Bần đạo cũng không bị bọ rầy,

Loài bò sát quấy nhiễu lâu nay,

Chúng ta tránh được bao phiền lụy

Do thú săn mồi đến chốn đây.

42. Các loại cây cao vẫn mọc đầy

Cho người ẩn sĩ sống như vầy,

Cũng không bệnh tật gây tai hại

Từng thấy xảy ra ở chốn này.

43. Bần đạo xin nghênh tiếp Đại vương,

Dịp may nào chỉ lối đưa đường,

Trông ngài hùng hậu, vinh quang quá,

Sứ mệnh gì mang, hãy tỏ tường?

44. Tin-dook, pi-yal, các lá cây,

Ka-su-ma chín ngọt ngào thay

Như đường mật, kính dâng ngài ngự

Thứ tuyệt hảo nhà có sẵn đây.

45. Và nước mát này ở động sâu

Ẩn mình trong một ngọn đồi cao,

Đại vương, xin kính dâng bình nước

Ngài ngự cho lòng thỏa khát khao.

Đại vương:

46. Trẫm đây cùng tất cả vị vua

Xin nhận quà ngài tặng chúng ta,

Song hãy lắng nghe lời sắp nói

Của hiền hữu, Trí giả Nan-da.

47. Chúng ta tất cả bước theo hầu

Hiền giả Nan-da đến khẩn cầu

Ngài chiếu cố nghe người khốn khổ

Van xin quy lụy đáp ơn sâu.

Nghe nói vậy, hiền giả Nanda đứng dậy từ chỗ ngồi, vừa định lễ cha mẹ và huynh trưởng, vừa ngâm kệ đàm đạo với đoàn tùy tùng của mình:

48. Xin cả toàn dân, lẻ một trăm,

Những người danh vọng Bà-la-môn,

Các vua Sát-ly dòng cao quý

Sáng chói với tên tuổi lẫy lừng,

Cùng với Ma-no-ja Đại đế,

Thảy đều công nhận việc cầu ân.

49. Dạ-xoa Thần ở thảo am này,

Các vị đang quy tụ ở đây,

Lão, ấu các sơn thần, thổ địa,

Lắng nghe ta nói chuyện như vầy.

50. Tiểu nhi xin kính lễ song thân,

Kế đến xin thưa bậc Thánh nhân,

Tiểu đệ là em đây thuở trước

Ngài xem có mặt tựa tay chân.

51. Làm sao phụng dưỡng lão song thân

Ấy chính em cầu nguyện đặc ân,

Xin Thánh nhân thôi đừng cản trở

Cho em làm Thánh sự riêng phần.

52. Ân cần phụng dưỡng cả song thân

Trước đã được làm bởi Thánh nhân,

Người thiện tán đồng bao thiện sự,

Sao phiên tiểu đệ chẳng nhường phần?

Do vầy em đạt nhiều công đức,

Đạo lộ lên thiên giới sẵn sàng.

53. Nhiều người khác biết rõ nơi đây

Đạo lộ dành cho phận sự này,

Ấy chính con đường lên thượng giới,

Xin Hiền nhân nhận thức như vầy.

54. Song bậc Thánh nhân đã cản ngăn

Em làm thiện sự thế này chăng?

Khi em mong muốn nhờ công đức

Đem lại song thân trọn lạc an.

Khi được Nanda nói như vầy, bậc Đại Sĩ bảo:

- Các vị đã nghe những lời Nanda phải nói ra; giờ đây hãy nghe ta.

Và ngài ngâm các vần kệ sau:

55. Các vị theo hầu tiểu đệ ta

Hãy nghe ta nói lượt bây giờ:

Kẻ nào đối xử đầy khinh bỉ

Những bậc tiền nhân của mẹ cha,

Phạm tội ác cùng chư trưởng lão,

Tái sinh địa ngục đốt tiêu ma.

56. Song kẻ tinh thông đạo Thánh nhân,

Con đường chân lý hiểu tinh tường,

Giữ gìn giới luật và công hạnh,

Quyết sẽ chẳng sa cảnh khổ buồn.

57. Anh em cùng các bậc thân sinh,

Tất cả do dây kết hợp thành,

Nhiệm vụ suốt đời luôn đặt nặng

Trên vai của vị trưởng hiền huynh.

58. Làm trưởng huynh, thiên chức nặng sao

Hân hoan ta gánh vác đi đầu

Như thuyền trưởng hộ phòng thuyền nọ,

Chân lý ta không hề lãng xao.

Khi nghe lời này, tất cả các vua đều vô cùng hoan hỷ và nói:

- Hôm nay chúng ta đều biết được rằng toàn thể gia đình là trách nhiệm đặt lên người huynh trưởng.

Rồi các vị rời bỏ Hiền giả Nanda và vừa chú tâm hướng về bậc Đại Sĩ, vừa ngâm hai vần kệ tán dương ngài:

59. Tri kiến tìm ra tựa lửa bừng

Sáng ngời chiếu rọi giữa đêm trường,

Cũng như Thánh giả Ko-si ấy

Hiển lộ cho ta lý chánh chân.

60. Như nhật thần kia chiếu ánh quang

Sáng ngời khắp mặt biển mênh mang

Phố bày hình thể bao sinh vật,

Dù chúng xấu xa hoặc thiện lương,

Cũng vậy Ko-si-ya Thánh giả

Hiển bày chân lý với quân vương.

Như vậy là mặc dù từ lâu các vua chúa đã tin tưởng vào Hiền giả Nanda vì chứng kiến các kỳ tích thần thông của vị ấy, tuy thế bậc Đại Sĩ nhờ uy lực tri kiến đã phá hủy lòng tin của họ, khiến họ phải chấp nhận lời ngài và do vậy tất cả đều trở thành những người hầu cận tuân phục ngài nhất ở đời.

Lúc ấy Hiền giả Nanda suy nghĩ: "Đại huynh ta là một bậc trí giả tinh thông am tường kinh điển. Ngài đã chinh phục các vị vua này và đưa họ về phía ngài. Ngoài ngài ra, ta không có nơi nương tựa nào khác. Ta chỉ còn biết khẩn cầu ngài thôi".

Thế rồi ông ngâm vần kệ này:

61. Huynh chẳng lưu tâm dáng khẩn cầu,

Cũng không dang rộng cánh tay đâu,

Em mong làm kẻ hèn nô lệ

Đợi lệnh huynh ban, vội đến chầu.

Dĩ nhiên bậc Đại Sĩ không cảm thấy hờn giận hay oán thù đối với Nanda, nhưng ngài đã hành động như một cách khiển trách em để hạ bớt lòng kiêu mạn của vị ấy khi phát biểu tự cao thái quá như vậy. Nhưng bây giờ khi nghe những lời em nói ra, ngài vô cùng hoan hỷ và muốn ban ân huệ cho em, ngài bảo:

- Nay ta tha thứ hiền đệ rồi và sẽ cho phép hiền đệ chăm sóc cha mẹ.

Và ngài ngâm kệ nêu rõ đức tính của hiền đệ:

62. Em thông Chính pháp, hỡi Nan-da,

Nhu các Thánh nhân đã dạy mà:

Duy nhất quý cao là thiện sự,

Em làm đẹp ý thỏa lòng ta.

63. Mẹ cha xứng đáng được tôn thờ,

Em hãy nghe điều ta nói ra:

Nhiệm vụ phần em lo gánh vác

Mà không cảm thấy nặng bao giờ.

64. Mẹ cha ta bảo dưỡng lâu nay

Cũng để cầu mong hạnh phúc vầy,

Đến lượt Nan-da nay đã tới

Cầu xin khúm núm phụng thờ đây.

65. Vị nào trong nhị Thánh nhân hiền

Mong muốn Nan-da phụng dưỡng riêng,

Xin nói một lời, và tiểu đệ

Phải theo hầu vị ấy ưu tiên.

Lúc ấy mẹ ngài từ chỗ ngồi đứng dậy và bảo:

- Sona thân yêu, em con đã vắng nhà lâu nay. Bây giờ rốt cuộc nó đã trở về, ta không đích thân hỏi thăm nó vì chúng ta đều nương tựa vào con cả. Song nếu con cho phép, bây giờ ta xin được ôm lấy nam tử thánh thiện này trong tay và hôn lên trán nó.

Rồi bà ngâm kệ này nêu rõ ý của bà:

66. So-na, cha mẹ dựa con đây,

Nếu được con cho phép việc này,

Mẹ sẽ ôm vào lòng của mẹ

Nan-da thánh thiện quý cao vầy.

Sau đó bậc Đại Sĩ nói với mẹ:

- Này mẹ yêu quý, con cho phép mẹ rồi, mẹ hãy đi

ôm lấy Nanda, con trai mẹ rồi ngửi tóc và hôn đầu nó để xoa dịu nỗi sầu trong lòng mẹ.

Thế là bà đi đến Hiền giả Nanda và ôm choàng lấy con trước toàn thể hội chúng và ngửi tóc, hôn đầu con, làm tiêu tan mọi nỗi khổ trong lòng bà, và ngâm kệ nói chuyện với bậc Đại Sĩ:

67. Giống như cây yếu ớt bồ-đề

Rung động vì cơn gió nặng bề,

Cũng vậy, tim ta vui rộn rã

Thấy Nan-da đã được quay về.

68 . Dường như ta thấy lại Nan-da

Cũng chẳng khác nào một giấc mơ,

Hóa dại, vui mừng ta hét lớn:

"Nan-da nay trở lại cùng ta!"

69. Song nếu khi tàn giấc ngủ mê,

Thấy Nan-da ấy đã ra đi,

Tâm ta sẽ chịu bao giày xéo

Do nỗi buồn đau quá não nề.

70. Trở lại hôm nay với mẹ cha,

Nan-da rốt cuộc đã về nhà,

Thân yêu với mẹ cha đồng đẳng,

Nó tạo ngôi nhà với chúng ta.

71. Dù nghiêm đường quý mến Nan-da,

Hãy để em con ở tự do,

Con phục vụ nhu cầu lão phụ,

Nan-da cần trọn nghĩa cùng ta.

Bậc Đại Sĩ chấp thuận lời mẹ và nói:

- Con mong được như vậy.

Và ngài khuyến giáo em:

- Này Nanda, em đã lãnh phận sự của người anh cả, quả thật mẫu thân chính là đại ân nhân của ta. Em hãy thận trọng chăm nom mẹ.

Ngài lại ngâm hai vần kệ tán thán công đức của mẹ hiền:

72. Là nơi nương tựa thật ân cần,

Mẹ đã nuôi ta với sữa nguồn,

Mẹ chính là đường lên thượng giới,

Mẹ thương hiền đệ nhất trên trần.

73. Mẹ đã chăm lo bảo dưỡng ta,

Mẹ nhiều ân huệ phát ban ra,

Mẹ là đường dẫn lên thiên giới,

Và mẹ yêu hiền đệ nhất nhà.

Như vậy bậc Đại Sĩ đã nêu lên công đức của mẹ qua hai vần kệ, và khi mẹ ngài đã về chỗ ngồi một lần nữa, ngài bảo:

- Này Nanda, em có một bà mẹ đã chịu đựng nhiều gian lao khó vượt qua. Cả hai ta đã được mẹ nuôi nấng rất nhọc nhằn. Này em hãy thận trọng chăm sóc mẹ và không được đưa thứ dâu chua cho mẹ ăn nữa.

Và để làm sáng tỏ cho hội chúng thấy rõ những công việc cực kỳ gian khổ được dành cho số phận bà mẹ, ngài ngâm kệ:

74. Cầu nguyện khát khao một đứa con,

Mẹ quỳ trước mỗi một đền thần,

Bốn mùa thay đổi thường quan sát,

Khảo cứu thiên văn thật tận tường.

75. Hoài thai theo với khoảng thời gian,

Mẹ thấy lòng mong đợi dịu dàng,

Thoáng chốc hài nhi vô ý thức

Bắt đầu quen biết một thân bằng.

76. Suốt khoảng thai kỳ ngót một năm,

Mẹ chăm chút kỹ một kho tàng,

Rồi sau sinh hạ con yêu quý,

Ngày ấy vui lòng tiếng "mẹ" mang.

77. Với bầu sữa, mẹ hát ru con,

Xoa dịu hài nhi khóc nỉ non,

Ấp ủ trong vòng tay ấm áp,

Nỗi đau của trẻ được xua tan.

78. Trông nom trẻ tội nghiệp thơ ngây,

Sợ nắng gió làm hại trẻ đây,

Được gọi vú nuôi, thôi cũng được,

Nâng niu con trẻ cứ như vầy.

79. Tài vật nào cha mẹ có đây,

Mẹ dành cho trẻ để sau này,

Bà suy: "Cũng có ngày con hỡi,

Gia sản may ra đến tận tay".

80. "Hãy làm này nọ, bé yêu ơi",

Bà mẹ lo âu gọi thế hoài,

Khi trẻ thành người trai lực lưỡng,

Mẹ còn kêu khóc, thở than dài.

Nó liều lĩnh dám đi tìm gặp

Vợ láng giềng nhân lúc tối trời.

Mẹ giận dữ la rầy cáu kỉnh:

"Sao không trở lại lúc ban mai?"

81. Nếu được nuôi đầy khổ nhọc vầy,

Mà người xao lãng mẹ hiền này,

Chơi trò gian dối, thì ta hỏi,

Còn đợi gì ngoài ngục đọa đày?

82. Nếu được nuôi đầy khổ nhọc vầy,

Mà người xao lãng phụ thân này,

Chơi trò gian dối, thì ta hỏi,

Còn đợi gì ngoài ngục đọa đày?

83. Kẻ nào tài sản quá mê say,

Tài sản mất đi cũng có ngày,

Còn kẻ thờ ơ xao lãng mẹ,

Hối hận vì tai hại đắng cay.

84. Kẻ nào tài sản quá mê say,

Tài sản mất đi cũng có ngày,

Còn kẻ thờ ơ thân phụ nó,

Hối hận vì tai hại đắng cay.

85. An vui nhàn nhã, với cười đùa,

Giải trí, là tài sản tại gia

Của kẻ chăm lo đầy tận tụy

Mẫu thân khi tuổi tác già nua.

86. An vui nhàn nhã, với cười đùa,

Giải trí, là tài sản tại gia

Của kẻ chăm lo đầy tận tụy

Phụ thân khi tuổi tác già nua.

87. Quà tặng cùng lời nói dễ thương,

Ân cần phục vụ cạnh song đường,

Nhiệt tình tâm trí luôn bình đẳng

Bày tỏ đúng thời, đúng chốn luôn.

88. Những đức tính này đối thế nhân,

Giống như mấu trục bánh xe lăn,

Nếu không có chúng, thì tên mẹ

Sẽ phải cầu xin với các con.

89. Từ mẫu cũng như nghiêm phụ ta

Phải đều được kính trọng tôn thờ,

Hiền nhân tán thán người nào có

Những đức tính này tỏ lộ ra.

90. Song thân như vậy đáng tuyên dương,

Giữ địa vị cao cả khác thường,

Được gọi "Phạm thiên" do cổ đức,

Uy danh hai vị lớn khôn lường.

91. Song thân hiền phải được tôn vinh

Xứng đáng từ con cái của mình,

Người dưỡng mẹ cha theo chánh hạnh

Là người có trí tuệ thông minh.

92. Đem dâng thức uống với đồ ăn

Sàng tọa và y phục xứng phần,

Phải tắm mẹ cha, dầu tẩm ướt,

Rửa cho sạch sẽ cả đôi chân.

93. Bậc trí tán dương các việc trên,

Làm con phụng sự mẹ cha hiền,

Hân hoan tràn ngập trên trần thế,

Thân hoại, an vui hưởng cõi thiên.

Như vậy bậc Đại Sĩ chấm dứt Pháp thoại khác nào làm cho núi Sineru (Tu-di) rung chuyển. Nghe ngài nói, tất cả các quốc vương cùng đoàn tùy tùng đến trở thành những kẻ mộ đạo. Vì vậy sau đó an trú hội chúng vào Ngũ giới và khuyến giáo họ tính cần bố thí cùng các đức tính tương tự, ngài bảo họ ra về.

Sau khi cai trị quốc độ một cách chân chánh, vào cuối

đời tất cả các vua ấy đều đi lên cộng trú với chư Thiên.

Hai Hiền giả Sona và Nanda suốt đời sống phụng sự cha mẹ và về sau được sinh Phạm thiên giới.

Đến đây bậc Đạo Sư chấm dứt Pháp thoại, Ngài tuyên thuyết các Thánh Đế và nhận diện Tiền thân.

Lúc kết thúc các Thánh Đế, vị Tỷ-kheo phụng dưỡng mẹ được an trú vào Sơ quả Dự lưu:

- Thời ấy, song thân là phụ mẫu trong hoàng gia, Hiền giả Nanda là Ànanda, vua Manoja là Sàriputta, một trăm lẻ một vị vua là tám mươi đại Trưởng lão và một số vị khác, hai mươi bốn đạo quân là đệ tử đức Phật, còn Hiền giả Sona chính là Ta.

Chương XXI. Phẩm Tám Mươi Bài Kệ 533. Chuyện Tiểu Thiên Nga

CHƯƠNG XXI

PHẨM 80 BÀI KỆ

533. CHUYỆN TIỂU THIÊN NGA

(Tiền thân Cullahamsa)

Bầy chim không để ý gì ta...,

Đây là chuyện do bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Trúc Lâm về cách Tôn giả Ànanda đã hy sinh tính mạng.

Khi những người thiện xạ được mua chuộc để sát hại đức Như Lai và người đầu tiên được Devadatta (Đề-bà-đạt-da) phái đi làm việc này đã trở về, y nói:

- Bạch Tôn giả, con không thể đoạt mạng sống của đức Thế Tôn, vì Ngài có đủ đại thần thông lực.

Devadatta đáp:

- Thôi được, ông không cần phải sát hại Sa-môn Gotama. Ta sẽ đích thân đoạt mạng sống của vị ấy.

Thế rồi trong khi đức Như Lai đang đi dạo dưới bóng mát ngã về tây của núi Gijjhakùta (Linh Thứu), Devadatta trèo lên đỉnh núi và ném xuống một tảng đá lớn như thể từ chiếc máy lăn đá bắn ra và tự nhủ: "Với tảng đá này, ta sẽ giết Sa-môn Gotama". Song hai đỉnh núi giao nhau chặn lấy tảng đá và một mảnh vụn văng ra đụng vào chân của đức Thế Tôn làm chảy máu, và gây đau nhức dữ dội.

Y sĩ Jìvaka lấy dao cắt rộng miệng vết thương ở chân đức Như Lai, để máu độc chảy ra và cắt bỏ chỗ thịt sưng rồi xoa thuốc vào vết thương cho lành.

Bậc Đạo Sư đi lại như trước, với các vị đại đệ tử hầu cận quanh Ngài, trong mọi dáng điệu uy nghi của một vị Phật. Vì thế, khi thấy Ngài, Devadatta nghĩ thầm: "Quả thật không có một kẻ phàm phu nào chiêm ngưỡng dung sắc tối thắng của kim thân Sa-môn Gotama lại dám tời gần vị ấy, ngoại trừ vương tượng Nàlàgiri là một mãnh thú hung dữ chẳng biết gì về các công đức của Phật, Pháp, Tăng. Nó sẽ tiêu diệt Sa-môn này".

Thế là ông liền đi kể chuyện này với vua. Vua sẵn sàng đồng ý với đề nghị này và triệu người quản tượng vào bảo:

- Này khanh, ngày mai khanh phải làm cho Nàlàgiri say rượu đến độ điên cuồng, và lúc tảng sáng thả nó ra

đường phố mà Sa-môn Gotama đi qua.

Devadatta hỏi người quản tượng ngày thường con voi này uống bao nhiêu rượu men và khi y đáp: "Tám vò", ông bảo:

- Ngày mai hãy cho nó uống mười sáu vò rồi thả nó ra về phía con đường Sa-môn Gotama đi qua.

- Được lắm -Người quản tượng đáp.

Vua truyền đánh trống khắp kinh thành và công bố:

- Ngày mai Nàlàgiri sẽ say rượu mạnh đến điên cuồng và được thả lỏng trong kinh thành. Dân chúng trong thành phải làm mọi việc cần làm vào sáng sớm, và sau đó không ai được liều lĩnh ra đường phố.

Devadatta từ cung vua xuống tận chuồng voi và bảo đám quản tượng:

- Này ta bảo cho các ông biết, chúng ta có thể hạ nhục một người từ địa vị cao sang xuống địa vị thấp hèn và nâng một người từ địa vị thấp hèn lên địa vị cao sang. Nếu các ông muốn danh giá, thì sáng sớm ngày mai hãy cho Nàlàgiri uống mười sáu vò rượu mạnh, và đúng lúc Sa-môn Gotama đi đến lối ấy, hãy đâm con voi kia với các gậy nhọn, nó sẽ phá chuồng nổi điên, ông hãy đuổi nó ra về phía con đường Sa-môn Gotama thường đi qua và thế là tiêu diệt vị ấy.

Bọn chúng sẵn sàng làm như vậy. Tiếng đồn vang dậy khắp kinh thành. Các đệ tử tại gia thân cận Phật, Pháp, Tăng nghe tin ấy liền đến gần bậc Đạo Sư và thưa:

- Bạch Thế Tôn, Devadatta đã âm mưu với vua, ngày mai sẽ cho thả con voi Nàlàgiri ra đường mà Thế Tôn đi qua. Xin Thế Tôn ngày mai đừng vào thành khất thực, mà cứ ở lại đây. Chúng con sẽ cúng dường thực phẩm ngay tại tinh xá lên Tăng chúng với đức Phật đứng đầu.

Đức Phật không nói thẳng: "Ngày mai Ta sẽ không vào thành khất thực", mà Ngài đáp:

- Ngày mai ta sẽ thị hiện thần thông để nhiếp phục Nàlàgiri và đánh bại tà đạo. Và vì không đi khất thực trong thành Vương Xá, ta sẽ rời thành cùng một số Tỷ-kheo hộ tống đi thẳng đến Veluvana (Trúc Lâm), rồi dân chúng ở Vương Xá sẽ đến đó mang theo nhiều bình bát thực phẩm và ngày mai họ sẽ cúng dường bữa ăn tại trai đường của tinh xá ấy.

Bằng cách này, bậc Đạo Sư đã chấp thuận lời thỉnh cầu của họ.

Khi được tin đức Như Lai đã tán đồng nguyện vọng của họ, họ ra đi từ kinh thành, mang theo nhiều bình bát thực phẩm và bảo nhau:

- Chúng ta sẽ cúng dường lễ vật ngay tại tinh xá ấy.

Còn bậc Đạo Sư thuyết Pháp vào canh một, giải đáp các vấn đề khó khăn vào canh giữa và phần đầu canh cuối, Ngài nằm nghiêng về phía hữu như dáng sư tử, giữa canh cuối Ngài an trú trong Thánh quả, và sau cùng khi Ngài nhập định đại bi vì nhân loại khổ đau, Ngài quán sát mọi người quyến thuộc của Ngài đã đủ cơ duyên thuần thục để được giáo hóa, và nhận thấy rằng do kết quả việc nhiếp phục con voi Nàlàgiri, tám mươi bốn ngàn người sẽ được thông hiểu Pháp.

Rạng ngày hôm sau, khi đã phục vụ mọi nhu cầu thân thể, Ngài nói với Tôn giả Ànanda:

- Này Ànanda, hôm nay hãy bảo tất cả Tỷ-kheo trong mười tám tinh xá quanh thành Vương Xá đến hộ tống Ta vào trong thành ấy.

Tôn giả tuân lệnh và tất cả Tăng chúng tập hợp tại Trúc Lâm.

Bậc Đạo Sư được Tăng chúng đông đảo hộ tống đi vào Vương Xá và bọn quản tượng tiến hành công việc theo lệnh truyền, còn quần chúng tụ họp thành nhiều đám. Những người mộ đạo nghĩ thầm: "Hôm nay sẽ có cuộc đại chiến giữa đức Phật là vương tượng với con voi của thế giới

phàm tục này. Chúng ta sẽ chứng kiến đức Phật đánh bại Nàlàgiri nhờ thần lực vô song của Ngài", và họ trèo lên đứng trên các lầu thượng và mái nhà cùng nóc nhà.

Còn các đám tà đạo không tin tưởng lại suy nghĩ: "Nàlàgiri là một con dã thú hung hãn, không biết gì về công đức của chư Phật. Hôm nay nó sẽ dẫm nát hình thể vinh quang của Sa-môn Gotama và khiến vị ấy phải chết. Hôm nay ta sẽ trừ khử địch thủ của ta rồi".

Họ cũng đứng trên các thượng lầu và các chỗ cao khác.

Còn con voi, khi nhìn thấy đức Thế Tôn đến gần, đã làm mọi người kinh hoàng bằng cách phá sập nhà cửa, giương vòi ra nghiền nát xe cộ, tai vểnh, đuôi dựng ngược hùng hổ chạy như một ngọn núi sừng sững lao về phía đức Thế Tôn.

Khi thấy nó, Tăng chúng thưa với đức Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Nàlàgiri là một dã thú hung hãn, là tên sát nhân, đang tiến đến đường này. Thật ra nó chẳng biết gì đến công đức của chư Phật. Xin đức Thế Tôn, bậc Thiện Thệ hãy lùi bước.

- Này các Tỷ-hheo, đừng sợ, Ta có đủ uy lực nhiếp phục Nàlàgiri.

Sau đó Tôn giả Sàriputta thỉnh cầu đức Phật:

- Bạch Thế Tôn, khi nào có việc gì phải phụng sự phụ thân, thì đó là trách nhiệm đặt lên vai con trưởng. Con xin nguyện nhiếp phục con vật này.

Bậc Đạo Sư lại bảo:

- Này Sàriputta, uy lực của đức Phật là một việc, còn uy lực của các đệ tử là một việc khác.

Ngài từ chối lời đề nghị của Tôn giả và bảo:

- Ông phải ở lại đây.

Đây cũng là lời thỉnh cầu của tám mươi vị Trưởng lão nhưng Ngài từ chối tất cả. Lúc ấy Tôn giả Ànanda vì lòng ái kính bậc Đạo Sư nồng nhiệt nên không thể chấp nhận việc này và kêu lớn:

- Hãy để con voi này giết con trước tiên.

Rồi Tôn giả đứng ngay trước bậc Đạo Sư, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì đức Như Lai. Vì thế bậc Đạo Sư bảo vị ấy:

- Này Ànanda, đi ra ngay, đừng đứng trước mặt Ta.

Vị Trưởng lão đáp:

- Bạch Thế Tôn, con voi này rất hung bạo và man rợ, đó là một tên sát nhân, giống như ngọn lửa ở đầu cái

vòng. Xin để nó giết con trước rồi sau đó mới đến gần đức Thế Tôn.

Và mặc dù đã được bảo đến lần thứ ba, vị Trưởng lão này vẫn đứng yên tại chỗ và không đi lui. Lúc ấy đức Thế Tôn dùng thần lực đẩy vị ấy ra sau và đưa Tôn giả vào giữa Tăng chúng. Ngay lúc này một phụ nữ chợt trông thấy Nàlàgiri, quá kinh hoảng vì sợ chết, liền chạy làm rơi đứa con mà bà đang bế bên hông xuống giữa khoảng đức Như Lai và con voi rồi vội thoát thân.

Con voi đuổi theo bà, chợt đến gần đứa bé đang khóc lớn. Bậc Đạo Sư gây xúc động với lòng từ bi được trải rộng rất đặc biệt, vừa cất giọng dịu ngọt như tiếng của Phạm thiên vừa gọi con voi Nàlàgiri:

- Này Nàlàgiri, những kẻ đã làm voi điên cuồng với mười sáu vò rượu mạnh không để cho voi tấn công kẻ nào khác, mà chúng làm vậy vì nghĩ rằng voi sẽ tấn công Ta. Đừng nhọc công chạy quanh không mục đích, mà hãy đến đây.

Khi nghe giọng nói của bậc Đạo Sư, con voi mở mắt và nhìn dáng uy nghi của đức Thế Tôn, liền xúc động mãnh liệt và nhờ thần lực của đức Phật, công hiệu độc hại của rượu mạnh tan biến mất.

Vừa hạ vòi và vẫy tai, nó vừa đi đến quỳ xuống dưới

chân đức Như Lai. Lúc ấy bậc Đạo Sư bảo nó:

- Này Nàlàgiri, ngươi là một con voi hung dữ ta là vương tượng đã thành Phật. Từ nay ngươi đừng hung dữ và man rợ nữa, đừng sát nhân, mà hãy tu tập tâm từ.

Nói vậy xong, Ngài đưa tay phải ra vỗ về trán voi và thuyết Pháp qua các vần kệ này:

Nếu voi dám đánh Chúa voi này,

Voi sẽ khóc than kiếp đọa đày,

Đánh Chúa voi này, ngươi phải chịu

Đọa vào khổ cảnh kiếp sau hoài.

Từ bỏ buông lung với dại cuồng,

Kẻ ngu không đạt đến thiên đường,

Nếu mong thiên lạc trong đời kế

Voi phải lo làm việc thiện lương.

Toàn thân con voi được thấm nhuần niềm hoan hỷ, và giá như nó chẳng phải là loài vật bốn chân, thì nó đã đắc Sơ quả Dự Lưu. Dân chúng chiêm ngưỡng phép thần thông này, liền reo hò vang dậy và búng ngón tay dòn dã.

Trong niềm hân hoan, họ tung lên đủ mọi trang sức phủ khắp mình voi. Từ đó Nàlàgiri được mệnh danh là Dhanapàlaka (Tài Hộ: giữ kho báu).

Bấy giờ vào dịp gặp gỡ voi Tài Hộ này, tám vạn bốn ngàn chúng sinh được uống vị ngọt của Pháp Bất tử. Và bậc Đạo Sư đã an trú voi Tài Hộ vào Ngũ giời. Nó vừa dùng vòi hất bụi bặm từ chân đức Thế Tôn rải lên đầu nó, vừa cúi mình đi lui, rồi đứng đảnh lễ đấng Thập lực cho đến khi Ngài khuất dạng, sau đó nó quay về chuồng voi.

Từ đó về sau, nó hoàn toàn thuần thục và không hại ai cả. Bấy giờ ý nguyện của bậc Đạo Sư đã thành tựu, nên Ngài quyết định rằng kho báu ấy vẫn là tài sản của những người đã ném nó lên con voi, Ngài suy nghĩ: "Hôm nay Ta đã thực hiện một đại thần thông. Nếu Ta đi khất thực trong kình thành này thì không thích hợp".

Thế là sau khi đánh bại đám tà đạo, Ngài được các Tỷ-kheo hộ tống đi ra kinh thành như một vị tướng lãnh chiến thắng và tiến thẳng về phía Trúc Lâm. Dân chúng đem theo một số cơm nước và thức ăn loại cứng đi vào tinh xá rồi cử hành đại lễ cúng dường.

Chiều hôm ấy, trong lúc ngồi đông đủ tại Chánh Pháp đường, Tăng chúng bắt đầu thảo luận, bảo nhau:

- Tôn giả Ànanda đã thành tựu một việc hy hữu khi sẵn sàng hy sinh tính mạng để cứu đức Như Lai. Vừa trông thấy Nàlàgiri, mặc dù đã bị bậc Đạo Sư bảo ba lần không được ở lại đó, Tôn giả vẫn không chịu đi ra. Này các Hiền

giả, quả thật Trưởng lão ấy đã làm một việc hy hữu.

Bậc Đạo Sư suy nghĩ: "Câu chuyện này xoay quanh vấn đề đức hạnh của Ànanda, Ta phải hiện diện ở đó mới được".

Ngài liền bước ra khỏi Hương phòng vừa đến hỏi hội chúng:

- Này các Tỷ-kheo, các ông đang bàn vấn đề gì trong lúc ngồi tại đây?

Và khi Tăng chúng đáp: Về vấn đề như vầy như vầy. . .,

Ngài bảo:

- Không phải chỉ bây giờ, mà ngày xưa nữa, ngay khi còn ở hình hài súc sinh, Ànanda cũng đã hy sinh tính mạng vì Ta.

Nói vậy xong, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Ngày xưa, trong quốc độ Mahimsaka ở kinh thành Sakula, có vị vua mệnh danh Sakula cai trị vương quốc theo Chánh pháp. Thời ấy, không xa kinh thành, có một người bẫy chim ở trong ngôi làng của dân bẫy chim, kiếm sống bằng nghề đánh bẫy chim và đem ra phố bán. Gần kinh thành là một hồ sen tên là Mànusiya, chu vi mười hai

dặm, phủ đầy năm loại hoa sen. Một đàn chim đủ loại thường đến đó và người thợ kia tha hồ đặt bẫy. Bấy giờ chúa loài Thiên nga là Dhatarattha có đám tùy tùng gồm chín mươi sáu ngàn Thiên nga an trú trong Kim Động trên núi Cittakùta và vị đại tướng của đàn là Sumukha (Sư-mục-kha).

Một ngày kia, một đàn Thiên nga màu vàng óng ả bay đến hồ Manusiya và sau khi gặm chồi sen thỏa thích trong vùng đất phong phú thực phẩm này, chúng bay về ngọn núi Cittakùta mỹ lệ kia và trình báo với chúa chim Dhatarattha:

- Tâu Đại vương, có hồ sen tên là Mànusiya, một vùng đất thực phẩm phong phú nằm giữa nơi cư trú của loài người. Chúng thần muốn đến nơi đó ăn uống.

Chúa chim đáp:

- Những nơi cứ trú của loài người đầy nguy hiểm. Đừng để chuyện này lôi cuốn các bạn.

Sau đó mặc dù không ưng thuận đi, ngài vẫn bị chúng nài nỉ mãi, liền bảo:

- Nếu các bạn thích chuyện ấy thì chúng ta sẽ đi.

Rồi cùng với đám hầu cận, ngài bay đến đó. Vừa đáp xuống từ trên không, ngài đã đặt chân vào dây thòng lọng

ngay đúng lúc ngài chạm mặt đất. Thế là dây ấy siết chân ngài như thể cái kẹp sắt và giữ chân ngài thật chặt.

Lúc ấy ngài nghĩ cách phá cái bẫy liền giật mạnh nó, trước tiên da chân rách ra, kế đó thịt bị xé ra và cuối cùng dây gân đứt, đến khi cái bẫy chạm tới xương, máu tuôn xối xả gây đau nhức dữ dội . Ngài suy nghĩ: "Nếu ta thốt tiếng kêu bị bắt, đồng loại ta sẽ hốt hoảng và nếu không được ăn gì chúng sẽ nhịn đói bay về và do kiệt sức, chúng sẽ rơi xuống nước".

Vì vậy ngài chịu đau cho đến khi đám thân thuộc đã ăn uống no nê và vui đùa theo kiểu thiên nga, ngài cất tiếng kêu của con chim bị nạn. Nghe vậy, cả bầy Thiên nga kinh hoảng sợ chết liền bay về phía núi Cittakùta.

Ngay khi chúng đã khuất dạng, Sumukha đại tướng loại Thiên nga, suy nghĩ: "Có thể đây là một việc khủng khiếp đã xảy ra với Đại vương chăng? Ta muốn tìm xem sao".

Rồi bay hết tốc lực mà vẫn không nhìn thấy bậc Đại Sĩ trong phần của đoàn quân Thiên nga đang bay về, chim ấy đi tìm ngài ở đoàn chim lớn, và cũng không thấy ngài đâu cả nó tự bảo: "Chắc chắn có việc gì ghê gớm xảy ra rồi". Khi quay lại nó liền thấy bậc Đại Sĩ bị mắc bẫy, thân đầy máu đang chịu đau đớn vô cùng và đang nằm trên

đám bùn. Chim ấy hạ cánh xuống đậu trên mặt đất, vừa cố sức an ủi bậc Đại Sĩ, vừa nói:

- Xin Đại vương chớ sợ, thần sẽ giải cứu Đại vương khỏi cái bẫy dù phải hy sinh tính mạng mình.

Lúc ấy, muốn thử lòng chim bạn, bậc Đại Sĩ ngâm vần kệ đầu:

1. Bầy chim không để ý gì ta,

Vội vã chúng bay biến thật xa,

Chim bị giam tìm đâu bạn hữu?

Bay ngay, đừng ở nán đây mà.

Tiếp theo đây là các vần kệ đối đáp nhau:

Đại tướng:

2. Dù có đi hay ở vời ngài,

Ngày kia thần cũng phải lìa đời,

Thần theo ngài thuở còn vinh hiển,

Lúc khổ đau không thể bước rời.

3. Hoặc thần phải chết với quân vương,

Hoặc sống đời hiu quạnh đoạn trường,

Thà chết ngay đây thì thật tốt

Còn hơn sống để khóc bi thương.

4. Bỏ ngài không đúng nghĩa quân thần,

Khi ở trong tình cảnh đáng buồn,

Thần sẽ rất hài lòng mãn nguyện

Cùng ngài chung số phận phong trần.

Nga vương:

5. Số phận nào cho chim bị giam,

Ngoại trừ dây nướng thịt hung tàn,

Tự do, trí vẫn còn suy nghĩ,

Sao có thể đành chịu bỏ thân?

6. Có lợi gì khanh hoặc với ta

Từ đây, khanh xét thấy, Thiên nga,

Lợi gì quyến thuộc ta còn sống

Nếu cả hai ta phải chết mà?

7. Kim Nga, nghĩa cử của hiền khanh

Sẽ bị màn đêm phủ thật nhanh,

Hành động hy sinh này biểu lộ

Đức gì nếu đặt dưới bình minh?

Đại tướng:

8. Ngài không thấy, hỡi Thiên nga vương,

Hạnh phúc theo sau việc Chánh chân?

Chánh nghĩa được tôn sùng xứng đáng

Dạy cho người thực chất hiền lương.

9. Thấy Chân chánh, tất cả việc lành

Có thể từ Chân chánh phát sinh,

Vì đã quý yêu ngài thắm thiết,

Thần hân hoan phóng xả thân mình.

10. Nếu biết điều Chân chánh, chúng ta

Không hề bỏ bạn lúc sa cơ,

Cho dù phải cứu mình đi nữa,

Bậc trí khuyên đây Chánh nghĩa mà.

Nga vương:

11. Chánh nghĩa của khanh đã thực hành,

Trong khi ta nhận thấy chân tình,

Đi ngay, nếu thật khanh mong muốn

Làm việc mà ta rất tán thành.

12. Có lẽ các dây thuở đã qua

Buộc ràng quyến thuộc dưới quyền ta

Kịp thời chuyển đến khanh sau đó

Với trí, tài điều khiển vượt xa.

13. Trong khi đôi bạn quý cao này

Trao đổi tâm tư tuyệt diệu vầy,

Hãy ngắm, gã săn chim táo bạo

Hiện ra trước mắt chúa tôi đây

Khác gì Thần chết đang đi đến

Trước kẻ liệt giường khốn khổ thay.

14. Đôi bạn thấy kia một kẻ thù

Nên lòng lo sợ, nặng ưu tư,

Lặng yên đậu đó không di chuyển

Khi gã đến gần tự nẻo xa.

15. Thấy bầy ngỗng nọ đã bay tung

Đây đó, biến dần giữa cõi không,

Nơi chốn đôi chim cao thượng đậu,

Cừu nhân vội vã tiến lên gần.

16. Trong lúc gã đang vội bước chân,

Đến nơi định mệnh đã dành phần,

Thợ săn rung động vì tư tưởng,

Kêu lớn: "Bầy chim bị bắt không?"

17. Gã thấy một chim trong bẫy giăng,

Và con chim nọ gã nhìn sang

Chăm lo chim bạn đang tù hãm,

Còn nó không xiềng xích buộc ràng.

18. Hoang mang trí óc lẫn hoài nghi,

Gã ngắm đôi chim cao thượng kia,

Khôn lớn cả đôi, cùng đẹp mã,

Gã liền cất tiếng, giọng từ bi:

Thợ săn:

19. Đành rằng chim bị bắt trong dây

Không thể bao giờ cất cánh bay,

Ngươi vẫn tự do và lớn mạnh,

Sao ngươi quyết ở với chim này?

20. Với ngươi, chim có họ hàng gì,

Khi cả đàn kia đã trốn đi,

Dầu được tự do, ngươi ở lại,

Bên chim bị bắt một mình kia?

Đại tướng:

21. Hỡi cừu nhân của đám Thiên nga,

Ngài chính quân vương, vốn bạn mà,

Thân thiết như đời ta chẳng khác,

Ồ không, ta chẳng muốn bao giờ

Bỏ ngài trong lúc ngài lâm nạn.

Cho đến khi Thần chết gọi ta.

Thợ săn:

22. Chim này không phát hiện hay sao

Chiếc bẫy người giăng kín thế nào?

Phận sự của anh hùng tướng lãnh

Là đề phòng hiểm họa gian lao.

Đại tướng:

23. Khi người sắp gặp bước suy tàn,

Giờ Tử thần đang tiến lại gần,

Dù bạn đến kề bên chiếc bẫy,

Cũng không thấy bẫy sập dây giăng!

Thợ săn:

24. Bẫy dù đủ loại, hỡi chim Thần,

Đôi lúc đặt ra chỉ uổng công,

Đến phút cuối cùng do định mệnh

Con người bị bẫy kín, thương vong.

Như vậy là nhờ đối thoại với gã bẫy chim mà đại tướng Thiên nga đã xoa dịu lòng gã, và chim ấy ngâm vần kệ xin gã tha mạng cho bậc Đại Sĩ:

25. Có phải đây là kết quả lành

Do lời thân thiện với tôn huynh

Xin người tha mạng đôi ta với,

Ta được tự do giải thoát nhanh.

Người bẫy chim say mê giọng đối đáp dịu ngọt của Sumukha, liền ngâm kệ:

26. Này chim, ngươi chẳng bị giam mình,

Hãy chạy đi, mau chạy thật nhanh,

Ta chẳng muốn thân ngươi đổ máu,

Bình an, hãy sống chuỗi ngày xanh.

Tiếp theo sau chim Sumukha ngâm bốn vần kệ:

27. Ta không tha thiết sống riêng ta,

Nếu bạn ta đây phải chết mà,

Xin hãy vui lòng tha vị ấy,

Thịt ta thay thế chúa Thiên nga.

28. Chúng ta về tuổi tác tương đồng,

Cùng cỡ rộng dài các cẳng chân,

Không mất gì, dù người đổi lấy

Mạng ta thay thế mạng quân vương.

29. Hãy xét xem ta với cách này,

Thỏa lòng thèm muốn với ta đây,

Trước tiên hãy buộc ta vào bẫy,

Rồi để chúa chim giải thoát ngay.

30. Do đó người thành tựu ước mong,

Và ta đạt nguyện vọng trong lòng,

Thiên nga, Tôn giả đều hòa hợp

Trong lúc đời trôi mãi chẳng dừng.

Vậy là nhờ nghe giảng Pháp lành, tim người thợ săn dịu lại, như thể vải được nhúng dầu và gã giao bậc Đại Sĩ cho chim ấy, khác nào giao nô lệ cho chủ nhân, rồi ngâm kệ:

31. Xin làm chứng, các bậc hiền nhân

Nô lệ, họ hàng, các bạn thân,

Do chính một mình ngươi cứu giúp

Chúa chim đượcgiải thoát giam cầm.

32. Ít ai có được một thân bằng

Như chính ngươi đang thật sẵn sàng

Chia xẻ cùng nhau chung số phận

Khi chim chúa gặp bẫy vong thân.

33. Vậy chúa chim này, ta thả ra

Bạn ngươi, theo gót cũng bay xa,

Mau lên, giữa đám chim thân thuộc

Ngươi sẽ như sao chiếu sáng lòa.

Nói vậy xong, người đánh bẫy kia với từ tâm đến gần bậc Đại Sĩ và cắt các sợi dây ra, ôm ngài trong tay, đưa ngài ra khỏi nước và đặt ngài trên đám cỏ xanh tươi bên bờ hồ, rồi hết sức dịu dàng, gã nhẹ tay nới lỏng chiếc bẫy đã trói chân ngài rồi ném nó ra xa.

Sau đó, phát sinh tình thương mến mãnh liệt đối với bậc Đại Sĩ, với tâm lòng tràn ngập niềm thân ái, gã lấy nước rửa máu ở vết thương của ngài và chùi sạch sẽ. Do năng lực của từ tâm ấy, vết thương ở chân Bồ-tát khép lại dần, gân nối liền gân, thịt liền thịt, da liền da. Da non hiện ra và lông tơ mọc phủ lên đó.

Bồ-tát vẫn giống hệt như trước kia chân không hề bị sa bẫy bao giờ và an toàn theo tư thế bình thường hoan hỷ. Lúc ấy Sumukha chiêm ngưỡng bậc Đại Sĩ hạnh phúc như vậy, tất cả đều do hành động của mình, trong niềm vui tràn trề, nó ca tụng người bẫy chim.

Bậc Đạo Sư ngâm vần kệ làm sáng tỏ vấn đề:

34. Hoan hỷ nhìn chim chúa thoát thân

Ngỗng làm vinh dự đấng minh quân,

Và êm tai kẻ làm ân phước,

Bằng những lời hay đẹp nhất trần:

35. "Lạp hộ, cùng thân quyến cả nhà,

Mong chư vị hạnh phúc chan hòa

Như ta hạnh phúc khi nhìn thấy

Chim chúa Thiên nga được thả ra".

Sau khi tán thán người bẫy chim như vậy, tướng quân Sumukha nói với Bồ-tát:

- Tâu Chúa thượng, người này đã cống hiến chúng ta một công đức thật vĩ đại: ví thử y không nghe lời chúng ta, y có thể được đại phú hoặc bằng cách luyện tập chúng ta cho thuần để nuôi làm trò tiêu khiển và đem dâng các vị Đại vương nào đó hoặc giết chúng ta để bán làm thức ăn. Song y đã nghe theo lời ta mà hoàn toàn không quan tâm đến kế sinh nhai của y. Vậy ta hãy đưa y vào yết kiến quốc vương và làm cho y được hạnh phúc suốt đời.

Bậc Đại Sĩ chấp thuận việc này ngay.

Sau khi vừa đàm luận với bậc Đại Sĩ bằng ngôn ngữ riêng của loài chim xong, tướng quân Sumukha nói với kẻ bẫy chim bằng tiếng người và hỏi:

- Này hiền hữu, tại sao hiền hữu đặt bẫy?

Để kiếm lợi - Gã đáp.

Sumukha bảo:

- Nếu vậy thì hiền hữu hãy đưa chúng ta vào thành trình diện với đức vua, ta sẽ thuyết phục đức vua ban phú quý cho hiền hữu.

Và chim ấy ngâm các vần kệ:

36. Nhanh lên, ta sẽ dạy cho người

Phương cách tìm ra thật lắm lời,

Khi thấy đại danh chim ngỗng chúa,

Chẳng mang tỳ vết nhỏ nhất đời.

37. Mau đem ta đến chốn triều đường,

Thân thể bình an được vẹn toàn,

Đứng ở mỗi đầu, không trói buộc,

Phía trên đòn gánh của người mang.

38. Rồi người hãy nói: "Tấu Minh quân,

Thần đến mang theo cặp ngỗng hồng,

Một chủ tướng đầu đàn ngỗng ấy,

Còn chim kia chính Thiên nga vương".

39. Chúa tể loài người ấy ngắm xem

Thiên nga vương giả, sẽ bừng lên

Bao niềm hoan hỷ và sung sướng,

Sẽ tặng người vô số bạc tiền.

Khi chim ấy nói xong, người bẫy chim đáp:

- Xin các vị đừng mong muốn yết kiến đức vua nữa. Vua chúa quả thật tâm tính hay thay đổi: họ sẽ bắt giữ các vị để làm trò tiêu khiển hoặc giết chết các vị đấy.

Sumukha đáp:

- Này hiền hữu, đừng sợ gì cả. Ta đã thuyết Pháp làm dịu lòng một kẻ độc ác như bạn và đã khiến bạn quy phục ta, dù người là một kẻ bẫy chim với bàn tay vấy máu đỏ. Còn các vua chúa thật ra đầy nhân từ và trí tuệ, là những người có thể phân biệt lời lẽ thiện ác. Vậy hãy mau đưa chúng ta vào yết kiến đức vua của hiền hữu.

Người bẫy chim nói:

- Thôi được, xin các vị chớ giận tôi . Nếu việc này làm các vị thật sự thích thú, thì tôi sẽ đưa các vị đến yết kiến vua.

Thế rồi gã đưa đôi chim lên đòn gánh của gã và đi đến triều đình xin bệ kiến vua. Khi được vua hỏi chuyện, người bẫy chim công bố mọi sự kiện của trường hợp này.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ làm sáng tỏ vấn đề:

40. Vội làm khi gã mới nghe xong

Việc các chim mong tận cõi lòng,

Đem cặp hồng nga vào bệ kiến,

Bình an, thân thể mạnh hoàn toàn,

Đậu kia, chẳng có gì ràng buộc,

Trên mỗi đầu đòn gánh gã mang.

41. Rồi người ấy nói: "Tấu Minh quân

Thần đến mang theo cặp ngỗng hồng,

Một chủ tướng đầu đàn ngỗng ấy,

Còn chim kia chính Thiên nga vương .

42. "Kìa, những chim này mạnh biết bao,

Trở thành mồi bẫy của ngươi sao,

Sao ngươi bò tới gần bên chúng

Chẳng khiến chúng kinh hãi tẩu đào?"

43. "Trong ao hồ, khải tấu Minh quân,

Xin hãy ngắm xem bẫy lưới giăng,

Trong mọi chốn loài chim trú ẩn,

Bẫy thường được đặt tạo thương vong.

44. Chính trong một bẫy kín như vầy

Thần đã bắt chim chúa ngỗng này,

Chim bạn tự do ngồi kế cận

Và mong cầu chúa thoát tù đày.

45. Chim này làm phận sự hơn xa

Thành tựu phàm nhân đạt đến mà,

Cương quyết tập trung toàn nỗ lực

Làm cho chim chúa được buông tha.

46. Chim đằng kia muốn chịu hy sinh,

Xứng đáng hưởng thêm cuộc sống mình,

Ví thử chúa chim này được sống,

Chúa chim đã được bạn tôn vinh.

47. Nghe những lời chim ấy giải bày,

Tiểu thần liền đạt phước ân ngay,

Hân hoan giải phóng chim tù tội,

Ra lệnh đôi chim cất cánh bay.

48. Hoan hỷ nhìn chim chúa thoát thân,

Ngỗng làm vinh dự đấng minh quân,

Và êm tai kẻ làm ân phước

Bằng những lời hay đẹp nhất trần:

49. "Lạp hộ, cùng thân quyến họ hàng,

Mong chư vị hạnh phúc muôn vàn

Như ta hạnh phúc khi nhìn thấy

Chúa chim Thiên nga được thoát nạn,

50. Nhanh lên, ta sẽ dạy cho người

Phương cách tìm ra thật lắm lời,

Khi thấy đại danh chim ngỗng chúa

Chẳng mang tỳ vết nhỏ nhất đời.

51. Mau đem ta đến chốn triều đường,

Thân thể bình an được vẹn toàn,

Đứng ở mỗi đầu, không trói buộc,

Phía trên đòn gánh của người mang.

52. Rồi người hãy nói: "Tấu Minh quân,

Thần đến mang theo cặp ngỗng hồng,

Một chủ tướng đầu đàn ngỗng ấy,

Còn chim kia chính Thiên nga vương".

53. Chúa tể loài người ấy ngắm xem

Thiên nga vương giả, sẽ bừng lên

Bao niềm hoan hỷ và sung sướng,

Sẽ tặng người vô số bạc tiền .

54. Do vậy, theo lời chim bảo ban

Thần đưa đôi ngỗng đến triều đường,

Mặc dù chúng tự do tìm kiếm

Nơi trú bình an ở núi ngàn.

55. Chim kia có số phận như vầy,

Dù thật chánh chân đến thế này

Có thể chuyển lay lòng trắc ẩn

Thợ săn hung bạo tựa thần đây.

56. Thiên nga này, khải tấu Minh quân,

Tặng vật tiểu thần đến hiến dâng,

Giữa những chốn người săn đặt bẫy,

Hiếm khi tìm được vật ngang bằng.

Như vậy, gã đứng đó tán dương những đức hạnh của Sumukha. Sau đó vua Sakula tặng ngỗng chúa một bảo tọa cao sang và Sumukha một kim đôn quý giá. Khi đôi chim đã an tọa, vua mới dùng bắp rang, mật ong, mật mía và các món tương tự đựng trong các chén dĩa bằng vàng. Khi đôi chim đã ăn xong, vua chấp hai tay thỉnh cầu bậc Đại Sĩ thuyết Pháp rồi ngồi xuống một kim đôn nữa.

Theo lời thỉnh cầu ấy, chúa Thiên nga đàm đạo đầy hứng thú với vua.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ làm sáng tỏ mọi việc:

57. Giờ đây nhìn thấy đấng quân vương

An tọa kim đôn sáng rỡ ràng,

Chim ngỗng dùng âm thanh dịu ngọt

Làm êm tai chúa tể trần gian.

Thiên nga:

58. "Đại vương, ngọc thể có khang an,

Vạn sự Đại vương thảy vẹn toàn,

Quý quốc hẳn là đang thịnh vượng,

Được ngài cai trị thật công bằng?"

Quân vương:

59. Nga vương, trẫm vẫn được khang an,

Vạn sự trẫm đây được vẹn toàn,

Bổn quốc hiện giờ rất thịnh vượng,

Hưởng nền cai trị thật công bằng.

Thiên nga:

60. Ngài có triều thần thật chánh chân,

Biết khuyên nhủ chúa, chẳng sai lầm,

Nếu cần, họ sẵn sàng liều chết

Vì chánh nghĩa và danh chúa công?

Quân vương:

61. Trẫm có triều thần thật chánh chân,

Biết khuyên nhủ trẫm, chẳng sai lầm,

Nếu cần, họ sẵn sàng liều chết

Vì chánh nghĩa và danh quả nhân.

Thiên nga:

62. Phải chăng hoàng hậu cũng chung dòng,

Lời lẽ ôn nhu, biết phục tòng,

Diễm lệ, nhiều con, danh tiếng tốt,

Vâng chiều mọi Thánh ý Minh quân?

Quân vương:

63. Trẫm nay có chánh hậu chung dòng,

Lời lẽ ôn nhu biết phục tòng,

Diễm lệ, nhiều con, danh tiếng tốt,

Vâng chiều mọi ý trẫm cầu mong.

Khi Bồ-tát đã chấm dứt những lời chào hỏi thân hữu xong, vua lại đàm đạo cùng ngài:

Quân vương:

64. Khi vận rủi kia đưa đẩy ngài,

Đến cừu nhân tối hiểm trên đời,

Khi ngài gặp phải tay người ấy,

Ngài đã chịu bao thống khổ rồi?

65. Gã kia có chạy, gậy trong tay

Đánh đập các ngài, nói trẫm hay?

Với những con người gian ác ấy

Trẫm thường nghe nói cách như vầy.

Thiên nga:

66. Ta không hề gặp bước gian nan

Trong lúc lòng ta vẫn nhớ ơn

Kẻ ấy chẳng bao giờ đối xử

Với ta như những bọn cừu nhơn.

67. Người bẫy chim run rẫy, ngạc nhiên,

Cầu mong hỏi chuyện của đôi chim,

Và Sư-mục, tướng quân khôn nhất,

Đã trả lời ngay kẻ ấy liền.

68. Nghe những lời chim tuớng giải bày

Người kia liền đạt phước ân ngay,

Hân hoan giải thoát ta từ bẫy,

Ra lệnh đôi ta cất cánh bay.

69. Tâu Đại vương, Sư-mục ước mong

Đến đây và yết kiến long nhan,

Nghĩ rằng người bẫy chim thân hữu

Sẽ kiếm ra vô số bạc vàng.

Quân vương:

70. Cung nghênh các vị, đúng hoàn toàn,

Trẫm thật hân hoan gặp bạn vàng,

Hiền hữu bẫy chim rồi sẽ nhận

Thỏa lòng mọi tặng vật trần gian.

Nói vậy xong, vua nhìn thẳng một vị cận thần và khi vị ấy hỏi:

- Tâu Đại vương, xin cho biết Thánh ý.

Vua đáp:

- Khanh hãy đưa người bẫy chim này đi tỉa gọn râu tóc và sau khi gã được tắm rửa, xoa dầu thơm, hãy cho gã phục sức xiêm y lộng lẫy và đưa gã lại đây.

Khi việc này đã xong và người bẫy chim được dẫn đến, vua ban ân cho gã một ngôi làng hằng năm sinh lợi một trăm ngàn đồng tiền và thêm một ngôi nhà đứng ở vị trí giáp hai mặt đường, một cỗ xe lộng lẫy và cả kho vàng ròng.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ làm sáng tỏ vấn đề:

71. Quân vương rộng lượng đã truyền ban

Người bẫy chim vô số bạc vàng,

Sau đó hồng nga cất tiếng nói

Âm thanh mê mẩn cả tâm can.

Sau đó bậc Đại Sĩ thuyết Pháp cho vua, và khi nghe ngài giảng giải, vua sinh tâm hoan hỷ, mong muốn bày tỏ dấu hiệu kính trọng đối với vị Pháp sư, vua liền tặng ngài chiếc lọng trắng, vừa dâng lên ngài cả quốc độ vừa ngâm các vần kệ này:

72. Những gì trẫm có, đúng công bằng

Những vật trẫm đòi hỏi chánh chân,

Sẽ chuyển qua quyền ngài thọ hưởng,

Nếu ngài nêu nguyện ước trong tâm.

73. Dẫu ngài đem bố thí ban ân,

Hoặc sử dụng, hay muốn hưởng phần,

Trẫm nhượng quyền hành cùng tất cả,

Và giao ngài cả chiếc ngai vàng.

Bậc Đại Sĩ liền trao trả chiếc lọng trắng mà vua đã tặng ngài. Rồi vua suy nghĩ: "Ta đã nghe Pháp do vị chúa hồng nga thuyết giảng, song vị tướng quân Sumukha này được gã bẫy chim tán tụng nhiệt liệt là nói năng dịu ngọt như mật rót vào tai, vậy ta cũng muốn nghe chim ấy thuyết Pháp". Thế là vua ngâm vần kệ khác để đàm đạo với chim ấy:

74. Trí hiền Sư-mục thật tinh thông,

Ví thử nói ra tự nguyện lòng

Chỉ một hai lời thôi cũng đủ

Trẫm đây hạnh phúc bội muôn phần.

Sau đó Sumukha đáp:

75. Xin tâu Chúa thượng, trước Minh quân,

Đúng phép, tôi không dám nói năng

Dù chỉ một đôi lời nhỏ mọn,

Khác nào vương tử của Long thần.

76. Vì chúa hồng nga hiện diện đây,

Và ngài Đại đế tối cao vầy,

Có quyền đòi hỏi đầy chân chánh

Niềm kính trọng tôi phải tỏ bày.

77. Thần tôi hèn mọn, tấu Quân vương,

Nên chẳng dám can thiệp luận bàn,

Khi nhị Đại vương đang nghị sự

Bao điều quan trọng giữa triều đường.

Vua nghe chim ấy nói, lòng đầy hoan hỷ phán bảo:

- Người bẫy chim nhiệt liệt ca tụng tướng quân, chắc chắn không thể có được ai khác như khanh cả, quả thật khanh là vị thuyết Pháp êm dịu làm sao!

Vua ngâm các vần kệ này:

78. Người bẫy chim ca tụng nhiệt tình

Chim này trí tuệ, tuyệt thông minh,

Tinh khôn như vậy đâu tìm thấy

Ở kẻ trí chưa được học hành.

79. Trong đám chim cao quý trẫm xem

Chim này vô địch giữa đàn em,

Tối cao đức tính chim đầy đủ

Đệ nhất hữu tình vượt hẳn lên.

80. Hình dáng thanh cao, giọng ngọt ngào

Khiến lòng mê mẩn biết dường nào,

Ước mong của trẫm là hai vị

Ở mãi bên mình thỏa ước ao.

Sau đó bậc Đại Sĩ ngâm kệ ca tụng vua:

81. Ngài đối đãi đây với chúng thần

Như người đối với đại thân bằng,

Này đây Chúa thượng vừa ban phát

Hèn mọn đôi chim hưởng phước ân.

82. Song đàn chim quyến thuộc kêu than

Xa vắng lâu ngày đã bặt tăm,

Và có nhiều chim đầy khổ não

Vì không còn thấy bóng Nga vương.

83. Vậy để xua tan nỗi khổ này,

Đại vương, xin thả chúng thần ngay,

Cúi xin Chúa thượng nay cho phép

Gặp lại thân bằng, cất cánh bay.

84. Hôm nay hạnh ngộ đấng Quân vương,

Thần thấy tâm hoan hỷ ngập tràn,

Thần chắc từ nay toàn bạn hữu

Chẳng còn duyên cớ để kinh hoàng.

Khi ngài nói vậy xong, vua mới chịu để hai vị giã từ. Bậc Đại Sĩ lại thuyết giảng với vua về nỗi khổ đau theo liền Ngũ ác dục và niềm hạnh phúc đi theo công đức, rồi ngài khích lệ vua:

- Xin Đại vương giữ giới luật và trị dân chân chánh cùng thu phục nhân tâm với Tứ Nhiếp pháp (Bốn pháp hòa hợp: Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự)

Sau đó ngài khởi hành về núi Cittakùta.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ làm sáng tỏ vấn đề:

85. Như vầy với chúa tể loài người,

Chim chúa Dha-ta đã đáp lời,

Sau đó tìm thân bằng quyến thuộc,

Tung đôi cánh mạnh nhất lên trời.

86. Nhìn chủ tướng chim được vạn an

Trở về từ cõi chết nhân gian,

Đàn chim vỗ cánh kêu ầm ĩ

Chào đón chúa chim lại họp đàn.

87. Vây quanh chúa tể chúng tôn sùng,

Tin tưởng, giờ đây đám ngỗng hồng

Kính cẩn nghiêng mình chào chúa tể

Hân hoan vì chúa được an thân.

Trong khi hộ tống chim chúa, bầy Thiên nga hỏi ngài:

- Tâu Chúa thượng, làm thế nào ngài thoát nạn?

Bậc Đại Sĩ thuật cho chúng nghe ngài được giải thoát nhờ Sumukha giúp đỡ, và nói về hành động của vua Sakula cùng người bẫy chim.

Nghe vậy cả bầy Thiên nga hân hoan ca ngợi tất cả các vị:

-Vạn tuế tướng quân Sumukha của đàn Thiên nga, và Đại vương Sakula cùng chú bẫy chim. Cầu mong các vị an lạc hạnh phúc lâu dài.

Bậc Đạo Sư ngâm vần kệ cuối cùng để làm sáng tỏ vấn đề:

88. Ai có từ tâm ắt đạt thành

Việc gì các vị ấy thi hành,

Như Thiên nga trở về bằng hữu

Lần nữa đôi chim được trọn lành.

Đến đây bậc Đạo Sư chấm dứt Pháp thoại và bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà cả ngày xưa nữa, Ànanda cũng đã hy sinh tính mạng vì Ta.

Và Ngài nhận diện Tiền thân:

- Thời ấy, Channa (Xa-nặc) là người bẫy chim, Sàriputta (Xá-lợi-phất)là nhà vua, Ànanda (A-nan) là Sumukha, các đệ tử đức Phật là chín mươi ngàn Thiên nga, và Ta chính là chúa Thiên nga.