Kinh Tiểu Bộ 9

Chương XVIII. Phẩm Năm Mươi Bài Kệ 527. Chuyện Kỹ Nữ Ummadantì

527. CHUYỆN KỸ NỮ UMMADANTÌ

(Tiền thân Ummadantì)

Kia nhà ai đó, hỡi Su-nan?…,

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Jetavana (Kỳ Viên) về một Tỷ-kheo thối thất.

Chuyện rằng, một ngày kia, trong khi đi quanh thành Savatthi (Xá-vệ) để khất thực, ông chợt trông thấy một nữ nhân tuyệt sắc, với xiêm y diễm lệ, liền sinh lòng mê mẩn nàng ấy. Khi trở về Tịnh xá, ông không thể nào xua tan hình bóng nàng khỏi tâm tư. Từ lúc ấy, như thể trúng mũi tên độc của dục tình, ông mắc bệnh tương tư, gầy gò như chú nai rừng, gân xanh nổi khắp mình mẩy và mong manh như cành liễu rũ.

Ông không tìm thấy an lạc trong bất cứ pháp nào của tứ oai nghi, cũng không ham thích trầm tư, nhưng một khi xao lãng phận sự đối với vị Giáo thọ, ông xao lãng luôn cả việc học hỏi, suy tư và tham thiền nhập định. Các bạn đồng Phạm hạnh bảo:

- Này Hiền giả, trước đây bạn an tịnh và tự tại trong tứ oai nghi, sao giờ đây không như vậy nữa. Vì cớ gì?

Ông đáp:

- Này các Hiền giả, ta chẳng còn ham thích gì nữa.

Tăng chúng khuyên ông giữ an lạc và bảo:

- Sinh ra làm Đức Phật thật khó lắm thay; được nghe Chánh pháp và làm người là chuyện cũng khó vậy. Song trước đây Hiền giả đã được điều này, và vì mong ước đoạn trừ phiền não, bạn đã mặc thân nhân khóc lóc, và trở thành người tu hành sống đời sống ẩn sĩ. Tại sao nay Hiền giả lại rơi vào vòng tham dục? Những tham dục xấu xa này rất thông thường đối với mọi chúng sinh si ám, từ loài sâu bọ trở lên, những tham dục này có gốc ở sắc pháp hữu vi, vì thế chúng rất đáng nhàm chán, tham dục đầy phiền não, khổ ưu ở đây lại tăng trưởng nhiều hơn nữa. Tham dục giống như xương khô, như miếng thịt. Tham dục như bó đuốc làm bằng cỏ khô hay lửa than hồng. Tham dục tan biến như cơn mơ hay của nợ, hoặc như trái cây. Tham dục làm đau đớn như mũi giáo nhọn hay chiếc đầu rắn. Thế mà Hiền giả thật vậy, sau khi đã thọ trì Giáo pháp sáng ngời như thế này và xuất gia tu tập, giờ đây lại rơi vào vòng tham dục tai hại kia.

Khi thấy những lời khuyến giáo của Tăng chúng không làm ông hiểu được ý nghĩa, Tăng chúng đưa ông đến yết kiến Đức Thế Tôn tại Chánh pháp đường. Đức Thế Tôn hỏi:

- Này các Tỷ-kheo, tại sao các ông đem người này lại đây dù người đó không muốn?

Tăng chúng đáp:

- Hội chúng bảo rằng vị Tỷ-kheo này thối thất.

Bậc Đạo Sư hỏi xem có đúng chăng, khi nghe ông thú nhận quả đúng, Ngài bảo:

- Này Tỷ-kheo, các bậc trí nhân ngày xưa, dù đang trị vì một quốc độ, vậy mà hễ khi nào tham dục khởi lên trong tâm cũng phải bị chi phối một thời gian, nhưng rồi đã cố điều phục nhưng tâm tư tán loạn ấy và không còn phạm vào tà hạnh bất xứng nữa.

Nói xong Ngài kể một câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa trong kinh thành Aritthapura của quốc độ dân Sivi, có vị vua trị vì mệnh danh là Sivi. Bồ-tát sinh ra làm con của Chánh hậu và được đặt tên là vương tử Sivi. Vị đại tướng trong triều cũng sinh con trai đặt tên là Ahipàraka. Hai thiếu nhi lớn

lên trở thành thân hữu, khi được mười sáu tuổi, hai vị đến thành Takkasilà học tập thành tài xong liền trở về nhà. Vua giao vương quốc cho vương tử, tân vương này phong bạn Ahipàraka làm đại tướng và cai trị rất đúng pháp.

Trong kinh thành có một phú thương tên gọi Tiritavaccha, gia sản đến tám trăm triệu đồng, sinh được một con gái rất yêu kiều diễm lệ, thân nàng có đủ mọi tướng tốt của phúc phận mai sau, đến ngày lễ đặt tên, nàng được gọi là Ummadantì (Người làm điên đảo say mê). Khi đến mười sáu tuổi, nàng đẹp như tiên nữ với một dung sắc siêu phàm.

Mọi phàm nhân chiêm ngưỡng nàng đều không thể nào chế ngự được lòng mình, và đều say mê nàng như thể say rượu nồng và mất hẳn tính tự chủ, vì thế thân phụ nàng đến yết kiến vua và tâu:

- Tâu Thánh thượng, nhà hạ thần có một nữ báu thật xứng đáng tiến cung hầu hạ Thánh thượng, xin hãy triệu các tiên tri vào, những vị này biết cách xem quý tướng trên thân người, để các vị ấy thử xét đoán nàng xong, xin Thánh thượng cứ tuyển dụng nàng tùy thích.

Vua chấp thuận cho triệu các vị Bà-la-môn. Rồi

họ đến nhà phú thương ấy, được tiếp đón rất trọng thể linh đình và dự tiệc bánh sữa. Vào lúc ấy Ummadantì ra tiếp kiến quan khách với xiêm y lộng lẫy. Thoạt trông thấy nàng, họ đều mất hết tự chủ, chẳng khác nào bị say rượu mạnh, họ quên mất rằng đang ăn tiệc dở dang. Có người cầm chiếc bánh lên, nghĩ mình sẽ ăn bánh, lại đặt bánh lên đầu! Có người để rớt bánh trên hông, có người lại ném bánh vào tường. Mọi người đều như mất trí.

Nàng thấy bọn họ như vậy, liền bảo:

-Thế mà họ bảo ta rằng các người này đến đây để xem xét các đặc điểm của ta.

Nàng ra lệnh nắm gáy cả bọn ném ra ngoài đường. Họ rất bực tức trở về cung với lòng uất hận Ummadantì và trình:

-Tâu Thánh Thượng, nữ nhân này không xứng với Thánh Thượng, đó là một tay phù thủy.

Vua nghĩ thầm: "Họ bảo ta nàng ấy là một phù thủy".

Vì thế vua không triệu nàng vào.

Nghe được việc ấy, nàng bảo:

-Ta không được vua tuyển vào làm vương hậu vì họ bảo ta là phù thủy, như vậy bọn phù thủy đều

giống ta. Được lắm, nếu ta có dịp vào yết kiếm vua, ta sẽ biết cách hành động.

Nàng lại sinh lòng thù oán vua.

Sau đó cha nàng đem gả nàng cho Ahipàraka, và nàng rất được vị phu quân yêu quí say mê. Nguyên nhân gì khiến nàng thành diễm lệ như vậy? Đó là nhờ một chiếc áo đỏ. Ngày xưa đã có một đời nàng sinh ra trong một gia đình nghèo khổ ở Ba-la-nại. Vào một ngày lễ, nàng trông thấy một vài nữ nhân cao quý phục sức lộng lẫy trong những chiếc y rực rỡ nhuộm màu hoa cúc đỏ thắm đang vui đùa, nàng nói với cha mẹ là nàng cũng muốn mặc áo như vậy và chơi đùa.

Họ bèn bảo:

-Này con, nhà ta nghèo lắm, làm sao kiếm ra áo ấy cho con được?

Nàng đáp:

-Vậy thì cha mẹ hãy cho con đi làm kiếm tiền ở một gia đình giàu có, khi nào họ biết đến công lao của con, họ sẽ thưởng con một chiếc áo.

-Được.

Cha mẹ chấp thuận. Nàng liền đến một gia chủ xin làm việc phục dịch để lấy một chiếc áo đỏ, họ bảo:

-Sau khi làm việc cho ba năm, ta sẽ trả công cho nàng một chiếc áo.

Nàng bằng lòng ngay, bắt đầu làm cho họ. Trước khi mãn hạn ba năm, họ đã thưởng công nàng một chiếc áo nhuộm màu hoa cúc đỏ thật dày cùng với một chiếc xiêm khác và đưa nàng ra về, họ bảo:

-Hãy đi tìm các bạn nàng và sau khi tắm gội xong, hãy mặc các xiêm y này.

Thế là nàng cùng đám bạn ra đi tắm dưới sông, để chiếc áo đỏ trên bờ. Lúc ấy, một vị đệ tử của Đức Phật Kassapa(Ca-diếp), vừa bị cướp mất y, đang mặc những mảnh lá cây dùng làm y trong và y ngoài, đang đi đến chỗ này.

Thấy vị này, nàng nghĩ:

-Vị Thánh nhân này chắc bị cướp mất y. Ngày xưa ta cũng vậy, vì không có ai cho y nên thật khó kiếm ra một chiếc.

Nàng liền quyết định chia chiếc y làm đôi, cho vị này một nửa, vì vậy nàng bước lên bờ mặc chiếc áo cũ vào xong bảo:

-Xin Thánh giả nán lại.

Nàng đảnh lễ vị Tỷ-kheo và xé chiếc y làm đôi, tặng vị kia một nửa.

Sau đó vị này đứng nghiêng một bên trong một nơi kín đáo, ném chiếc y bằng lá cây ra, lấy một mảnh áo làm y trong và mảnh kia làm y ngoài, rồi bước ra giữa khoảng không, cả người chói rực lên nhờ màu sắc huy hoàng của chiếc áo, như thể vầng dương mới xuất hiện.

Thấy vậy nàng suy nghĩ: "Vị Thánh nhân này trước đây trông chẳng sáng chói, thế mà bây giờ ngài rực rỡ như vầng dương mới xuất hiện. Thôi để ta cúng dường ngài thêm cái này nữa".

Nàng liền cúng nửa áo kia và phát nguyện:

-Thưa Thánh giả, con xin nguyện kiếp sau sẽ được sắc đẹp tuyệt trần, hễ ai thấy con đều không tự chủ được, và không nữ nhân nào đẹp hơn con cả.

Vị Tỷ-kheo cảm tạ nàng và ra đi, sau một kiếp luân hồi trong Thiên giới, nàng tái sinh vào thành Aritthapura và diễm lệ như đã được tả trên đây.

Lúc bấy giờ trong kinh thành dân chúng mở hội Kattika,vào ngày rầm trăng tròn tháng mười âm lịch, họ trang hoàng cả kinh thành.

Khi Ahipàraka ra đi đến trạm canh phòng, chàng dặn dò nàng:

- Phu nhân Ummadantì, hôm nay là ngày hội Kattika, đức vua dự đám rước linh đình khắp kinh

thành, trước tiên sẽ đến trước cửa nhà ta. Vậy phu nhân đừng lộ diện e ngài thấy phu nhân, sẽ không chế ngự được tâm tư ngài.

Trong lúc chàng từ giã nàng, nàng đáp:

- Thiếp xin lưu tâm việc ấy.

Vừa khi chàng đi khuất, nàng liền ra lệnh nữ tỳ phải báo cho nàng biết ngay khi vua tới cổng nhà nàng. Thế rồi vào lúc mặt trời lặn, mặt trăng hiện lên, đèn đuốc sáng rực khắp kinh thành vừa được trang hoàng như thể một kinh thành của chư Thiên, đức vua phục sức vô cùng lộng lẫy, ngự trên vương xa thật đẹp do các tuần mã kéo, cùng đám quần thần theo hầu, đi vòng quanh kinh thành với vẻ uy nghi cao cả, trước tiên ngài đến thăm cửa nhà Ahipàraka.

Lúc bấy giờ ngôi dinh thự này đứng trong bức tường bao quanh màu son đỏ thắm với các cổng cao và tháp canh được trang hoàng rất sang trọng rực rỡ. Vừa khi ấy nữ tỳ đưa tin hoàng thượng giáng lâm, nàng Ummadantì ra lệnh đem đến một giỏ hoa, nàng lại đứng gần bên cửa sổ ném hoa xuống khắp mình vua với tất cả dáng điệu mê hồn của một Thiên thần.

Thoạt nhìn lên thấy nàng, vua như ngây ngất điên cuồng và không thể nào tự chủ được tâm trí, nên ngài không còn nhận ra nơi đây là tư

thất của đại tướng quân Ahipàraka. Vì vậy ngài ngâm hai vần kệ hỏi người quản xa:

1. Kia, nhà ai đó, hỡi Su-nan,

Bao bọc thành cao tỏa ánh vàng?

Bảo vật này như sao sáng rực,

Hay thiều quang chiếu đỉnh cao san?

2. Chắc nàng con gái chốn khuê môn,

Chính chủ nhà? Hay vợ cậu tôn?

Chỉ một lời, mau cho trẫm biết,

Có chồng, hay chửa được cầu hôn?

Người quản xa đáp lời vua qua hai vần kệ:

3. Chuyện ấy, Đại vương hỏi hạ thần

Đôi bên cha mẹ, thảy am tường;

Chồng nàng tận tụy ngày đêm vẫn

Phụng sự quân vương đủ mọi đường.

4. Đại thần này chính của Anh quân,

Phú quý vinh hoa hưởng trọn phần,

Mệnh phụ A-li lừng lẫy ấy,

Lọt lòng được gọi Um-ma-dan.

Nghe vậy, vua ngâm kệ tán tụng tên nàng:

5. Trời hỡi! Tên kia thật bất tường,

Song thân nàng đã đặt cho nàng,

Um-ma, từ lúc nàng nhìn trẫm,

Trẫm bỗng hóa ra kẻ dại cuồng!

Trông thấy vua dao động như thế, nàng vội đóng cửa sổ lại và đi thẳng vào khuê phòng. Còn vua, từ lúc trông thấy nàng, chẳng còn thiết gì đến việc đi dự đám rước linh đình quanh kinh thành nữa. Ngài bảo người quản xa:

- Này hiền hữu Sunanda, hãy dừng xe lại. Đám hội này không hợp với ta nữa, nó chỉ hợp với Ahipàraka, đại tướng quân của ta thôi. Ngai vàng cũng xứng đáng với vị ấy hơn ta. Và khi vương xa dừng lại, ngài ngự lên hoàng cung vào nằm nghỉ trên long sàng và nói huyên thuyên mê mẩn:

6. Ngọc nữ mắt nai thật dịu hiền,

Trăng rằm vằng vặc mới vừa lên,

Ngắm nàng trong áo bồ câu trắng,

Ta tưởng đôi vầng nguyệt hiện tiền!

7. Thu ba gợn sóng mắt long lanh

Quyến rũ hồn như sét ái tình,

Nào khác yêu tinh trên đỉnh núi,

Dáng yêu kiều chiếm trọn tim mình!

8. Tố nga huyền bí, thật cao vời,

Bảo ngọc lung linh dưới mỗi tai,

Mình chỉ khoác xiêm y độc nhất,

Rụt rè như vẻ một con nai.

9. Các móng tô son, cuốn tóc mây,

Chiên- đàn tỏa ngát, dịu đôi tay

Búp măng duyên dáng, ôi kiều nữ,

Đến thuở nào cười với trẫm đây?

10. Bao giờ thục nữ có lưng thon,

Trước ngực phô trương món bội hoàn,

Đôi cánh tay mềm ôm trẫm chặt

Khác nào cát lũy bám cây rừng?

11. Nàng điểm chấm son sáng rực lên,

Ngực tròn, ngọc nữ trắng như sen,

Bao giờ trao nụ hôn cho trẫm,

Như rượu nồng đưa đến bợm ghiền!

12. Nàng đứng kia, ta chợt thấy nàng

Cực kỳ diễm lệ trước long nhan,

Không còn tự chủ lòng ta nữa,

Hồn vía quẳng đâu, trí biến tan!

13. Khi ta chiêm ngưỡng dáng Um-ma,

Sáng rực đôi tai điểm ngọc hoa,

Như kẻ bị đền tiền phạt nặng,

Ngày đêm chẳng chợp mắt phần ta!

14. Nếu được trời ban, trẫm ước nguyền:

Trẫm làm đại tướng một hai đêm,

Hưởng đời cùng với Um-ma ấy,

Để tướng A-hi trị nước liền.

Sau đó các vị cận thần nói với tướng Ahipàraka:

- Thưa Chủ tướng, đức Thánh thượng đang lúc dự đám rước linh đình khắp kinh thành, đã đi đến cửa dinh ngài rồi trở về cung ngay.

Ahipàraka liền về nhà hỏi Ummadanti xem nàng có xuất hiện trước mắt vua không.

Nàng bảo:

- Thưa phu quân, có một lão bụng bự, răng hô đứng trên vương xa đến đây. Tiện thiếp không biết là đức vua hay vương tử, nhưng nghe bảo đó cũng là

một vị vương gia nào đó, nên tiện thiếp đang lúc đứng trên cửa sổ liền ném hoa xuống người ấy. Sau đó người ấy liền quay xe bỏ đi mất.

Nghe nói vậy, chàng bảo:

- Thôi nàng đã hại ta tàn đời rồi!

Sáng sớm hôm sau lên đến cung vua, chàng đứng trước cửa vương thất và nghe vua đang nói huyên thuyên về nàng Ummadantì, chàng suy nghĩ: "Đức vua đang si tình Ummadantì, nếu không chiếm được nàng, ngài sẽ chết mất, vậy bổn phận ta là phải cứu sống ngài, nếu ta làm việc ấy mà không gây tội lỗi cho ngài hoặc cho ta".

Thế là chàng trở về nhà, gọi một tên gia nô bạo gan đến và bảo:

- Này hiền hữu, ở chốn kia có một gốc cây thân rỗng, trong ấy là đền thờ thần. Hiền hữu đừng cho ai biết cả, đợi lúc sẩm tối hãy đến ngồi trong bộng cây ấy. Ta sẽ đến đó cúng lễ dâng thần thánh và sẽ cầu nguyện như vầy: "Tâu Thiên vương, đức vua của chúng thần, trong lúc đám rước đang diễn hành, ngài đã không dự vào lại về cung thất nằm nói lảm nhảm không đâu; chúng thần chẳng hiểu cớ gì. Đức vua đã từng làm đại ân nhân của chư thần, hằng năm đã chi tiêu vào việc

cúng tế cả ngàn đồng tiền vàng. Xin Thiên vương cho biết tại sao đức vua lại nói nhảm như vậy và xin ban cho chúng thần một điều ước để cứu mạng ngài", ta sẽ khấn như vậy và hiền hữu hãy nhớ lập lại những lời này: "Này Đại tướng, đức vua chẳng bệnh tật gì cả, song ngài đang si tình phu nhân Ummadanti đấy. Nếu ngài chiếm được nàng, ngài sẽ sống, bằng không, e ngài phải chết. Nếu Đại tướng muốn cho ngài sống, thì hãy dâng nàng Ummadanti cho ngài". Hiền hữu nhớ nói như vậy.

Sau khi dặn dò gã ấy xong, chàng bảo gã ra đi. Thế là hôm sau, người gia nô đến ngồi trong bộng cây kia và khi vị đại tướng đến nơi cầu khấn, gã ấy đọc lại đủ điều đã đã học trên. Đại tướng bảo:

- Tốt lắm.

Rồi đảnh lễ vị thần xong, đại tướng đến kể chuyện với các vị đại thần của vua; sau đó vào cung, gõ cửa cung thất của vua.

Vua đã hồi tỉnh và hỏi ai đó.

- Tâu Thánh thượng, chính hạ thần là Ahipàraka.

Rồi chàng mở cửa cung thất, bước vào làm lễ triều kiến vua và ngâm vần kệ:

15. Quỳ trước đền thiêng, tấu Đại vương,

Thần nghe quỷ nói chuyện phi thường:

- "Um-ma mê hoặc lòng kim thượng"-

Mong chúa thỏa tâm nguyện tuyển nàng!

Vua liền hỏi:

- Này hiền hữu Ahipàraka, ngay các vị thần Dạ xoa cũng biết trẫm đang nói ngông cuồng vì say mê nàng Ummadanti đấy ư?

- Tâu Thánh thượng, quả vậy.

Vua nghĩ thầm: "Việc hèn hạ xấu xa kia của trẫm đã bị khắp thế gian biết cả rồi". Và ngài cảm thấy hổ thẹn khôn cùng. Vừa khi lấy lại được lòng chân chính, vững vàng, ngài ngâm vần kệ sau:

16. Phước trời chẳng hưởng, trẫm đành sa,

Thế giới đều hay đại tội ta,

Phải biết, lòng khanh đầy khổ não,

Nếu khanh chẳng gặp lại Um-ma.

Các vần kệ sau đây là do hai vị đối đáp xen kẽ:

Đại tướng:

17. Trừ Đại vương cùng với hạ thần,

Việc kia, ai biết giữa trần gian?

Um-ma, tặng vật xin dâng chúa,

Phỉ nguyện, rồi đem trả lại nàng.

Quân vương:

18. Kẻ ác nghĩ:?Không một thế nhân

Hẳn từng chứng kiến tội ta làm?.

Song toàn việc ấy, đều hay biết

Bởi các Thánh nhân lẫn quỷ thần.

19. Dù khanh có bảo: "Chẳng yêu nàng?,

Điều ấy, ai tin giữa thế gian?

Phải biết, lòng khanh đầy khổ não,

Nếu khanh chăng gặp lại phu nhân.

Đại tướng:

20. Nàng quý yêu như mạng sống mình

Thực là vợ thắm thiết bao tình,

Song hoàng thượng đến Um-ma gấp,

Như hổ, sư về thạch động nhanh.

Quân vương:

21. Bậc trí, dù đau khổ ngập tràn

Cũng không bỏ việc tạo bình an,

Kẻ ngu dù đắm chìm hoan lạc

Tội lỗi thế kia, chẳng dám làm!

Đại tướng:

22. Tâu Đại vương là dưỡng phụ thân,

Là Thiên đế, chúa tể thần dân,

Thê nhi, xin hiến làm nô lệ,

Thánh thượng Si-vi hãy đẹp lòng!

Quân vương:

23. Kẻ làm hại bạn chẳng ăn năn,

Bảo: "Chính đây là chúa vạn năng?,

Chỉ nửa đời thôi, e khó sống,

Thánh thần thấy vậy, chẳng bằng lòng.

Đại tướng:

24. Nếu chánh nhân thâu nhận lễ dâng

Do người tình nguyện, tấu Minh quân,

Vậy người đem tặng cùng người nhận

Làm việc thành công, quả vạn toàn.

Quân vương:

25. Dù khanh có bảo: "Chẳng yêu nàng?,

Điều ấy ai tin giữa thế gian?

Phải biết, lòng khanh đầy khổ não,

Ví khanh chẳng gặp lại phu nhân.

Đại tướng:

26. Nàng thiết thân như mạng sống thần,

Thật nàng là vợ quý vô ngần,

Um-ma, tặng vật, xin dâng hiến,

Thỏa nguyện, rồi đem trả lại nàng.

Quân vương:

27. Làm mình khỏi khổ, hại cho người,

Kẻ khác mất vui, dạ vẫn tươi,

Chẳng cảm niềm đau người khác khổ

Như mình, chẳng biết chánh chân rồi!

Đại tướng:

28. Nàng quý như đời sống, Đại vương,

Thật nàng được ái luyến khôn lường,

Thần dâng bảo vật, không hoài của,

Như vậy, người cho đã hưởng phần.

Quân vương:

29. Ta có thể làm hại bản thân

Vì thèm dục lạc của phàm nhân,

Song ta quyết chăng bao giờ dám

Làm hại điêu tàn bậc chánh chân.

Đại tướng:

30. Ví thử Minh quân phải khước từ

Chỉ vì nàng, vợ hạ thần ư?

Từ nay giải phóng nàng, từ biệt,

Xin triệu nô tỳ với chiếu thư!

Quân vương:

31. Ví dù đại tướng hại thân mình,

Lìa bỏ phu nhân chẳng tội tình,

E phải chịu bao lời khiển trách,

Chẳng hề ai nói đúng công bình.

Đại tướng:

32. Mặc lời khiển trách, mặc than phiền,

Để mặc lời bình phẩm, ngợi khen,

Trút xuống hạ thần như ý muốn,

Trước tiên ước chúa thỏa tâm nguyền!

Quân vương:

33. Kẻ không màng đến việc khen, chê,

Chỉ trích, tuyên dương, chẳng sá gì,

Tài sản, vinh quang đều biến mất,

Như cơn lũ rút, đất khô đi.

Đại tướng:

34. Bất cứ lạc hay khổ nảy sinh,

Vượt qua ngay, hoặc não lòng mình,

Thần xin đón nhận dù ưu, hỷ,

Như đất khoan dung cả dữ, lành.

Quân vương:

35. Ta chẳng muốn người khác khổ đau,

Làm càn, cho bạn phải ưu sầu,

Gánh sầu mang nặng, mình riêng chịu,

Chân chánh, không làm vướng bận nhau.

Đại tướng:

36. Thiện hành dẫn dắt tới thiên đường,

Xin chớ cản chân, tấu Đại vương,

Tặng vật Um-ma, thần cống hiến

Như vua ban thưởng bậc Sa-môn.

Quân vương:

37. Khanh đối cùng ta thật chí thành

Khanh và hiền mội, bạn chân tình;

Đạo nhân, thần thánh đều chê trách

Nguyền rủa, ta mang mãi nặng mình.

Đại tướng:

38. Thần chắc dân quê đến thị dân

Chẳng hề than chúa thiếu công bằng,

Vì Um-ma, chính thần dâng hiến,

Thỏa nguyện, rồi đem trả lại thần.

Quân vương:

39. Khanh cùng trẫm quả thật ân cần,

Khanh với phu nhân chính bạn vàng,

Chánh nghiệp thiện nhân vang vọng khắp,

Chánh hành khó vượt, tựa triều dâng.

Đại tướng:

40. Tâu Chúa công, ban thưởng hạ thần

Những gì thần ước, đại ân nhân,

Xin hoàn gấp bảy quà thần tặng,

Xin nhận Um-ma, của biếu không.

Quân vương:

41. Tri kỷ A-hi, quả thật tình,

Theo đường chân chánh tự xuân xanh,

Đâu còn ai nữa trong nhân thế

Nỗ lực cho ta được tốt lành?

Đại tướng:

42. Tấu Minh quân, hiển hách vô song,

Thông hiểu chánh hành, đại trí nhân,

Vạn tuế Pháp vương, đầy chánh hạnh,

Tránh đường tà, dạy bảo cho thần.

Quân vương:

43. Đến đây, Đại tướng A-hi-pà,

Hãy lắng nghe lời nói của ta,

Ta sẽ dạy khanh toàn chánh đạo

Thực hành bởi các thiện nhân xưa:

44. Vua cầu Chánh pháp, được ân trời,

Bậc trí tối ưu giữa mọi người,

Không phản bạn lành là thiện hảo,

Tránh đường tà, cực lạc cao vời!

45. Dưới quyền đức độ của minh quân

Như bóng cây che nắng trú thân,

Tất cả thần dân đều lạc nghiệp,

Hưởng đời phú quý mãi gia tăng.

46. Việc ác, nào ta có tán đồng,

Dù là vô ý vẫn sai lầm:

Ngu si là tội ta khinh ghét,

Nghe ví dụ này, khắc tận tâm.

47. Bò già đi lạc giữa dòng sông,

Cả đám bò con lạc bước luôn,

Vậy nếu trưởng đoàn đi lạc lối,

Mục tiêu hạ liệt lại đưa đường,

Cả đoàn thấp kém, liền theo gót,

Cả nước than thời loạn nhiễu nhương.

48. Song nếu bò cha lái đúng dòng,

Đoàn bò thẳng tiếp bước sau lưng;

Vậy khi tướng lãnh theo chân chánh,

Dân chúng sẽ cùng tránh bất công,

Thanh tịnh an bình liền phát khởi

Khắp miền cương thổ với non sông.

49. Ví dầu trẫm được cả trần gian

Cũng chẳng làm sao, hỡi Tướng quân,

Trẫm chẳng thể nào gây ác nghiệp

Mà mong đạt đến cõi thiên đàng.

50. Nhũng gì quý giá giữa nhân gian,

Nô lệ, bò trâu với bạc vàng,

Thuấn mã, xiêm y, kho của cải,

Ngọc châu sáng rực, gỗ chiên-đàn,

Mọi nơi nhật nguyệt ngày đêm chiếu,

Đổi lấy bất công cũng chẳng màng,

Trẫm vốn Si-vi dòng quý tộc,

Người cai trị chính đáng công bằng!

51. Làm cha, lãnh đạo, giữ giang sơn,

Trẫm bảo tồn quyền lợi nước non,

Trẫm quyết trị dân theo Chánh đạo,

Chẳng còn ai lệ thuộc riêng phần.

Đại tướng:

52. Luật pháp Đại vương thật tốt lành!

Mong ngài ngự trị hưởng trường sinh!

Dẫn đường đưa nước nhà an lạc,

Cường thịnh nhờ ngài đại trí minh!

53. Hân hoan tràn ngập chúng thần dân,

Vì Đại vuơng chân chánh nhiệt tâm,

Các bạo chúa nào quên Chánh đạo

Từ nay ắt phải mất ngai vàng.

54. Với xuân huyên là đấng song thân,

Xin thực hành chân chánh, Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo,

Đại vương sẽ đạt đến thiên đường.

55. Với hoàng nam, chánh hậu, cung tần,

Xin thực hành chân chánh Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo,

Đại vương sẽ đạt đến thiên đường.

56. Với bao bằng hữu, đám triều thần,

Xin thực hành chân chánh, Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo,

Đại vương sẽ đạt đến thiên đường.

57. Trong chinh chiến hoặc bước hành trình,

Xin Đại vương chân chính thực hành,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo

Đại vương sẽ đạt đến thiên đình.

58. Nơi thôn dã hoặc chốn kinh thành,

Xin Đại vương chân chánh thực hành,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo

Đại vương sẽ đạt đến thiên đình.

59. Mọi miền quốc độ, khắp giang sơn,

Xin thực hành chân chánh, Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo

Đại vương sẽ đạt đến thiên đường.

60. Với La-môn, các bậc Sa-môn,

Xin thực hành chân chánh, Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo

Đại vương sẽ đạt đến thiên đường.

61. Với loài súc vật, các chim muông,

Xin thực hành chân chánh, Đại vương,

Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo,

Đại vương sẽ đạt đến thiên dường.

62. Thực hành chân chánh, tấu quân vương,

Do đấy, nguồn ân phước tưới tràn,

Nhờ tiến bước theo đời Chánh hạnh,

Đại vương sẽ đạt đến thiên đàng.

63. Chính nhờ tỉnh giác, tấu Quân vương,

Thiện đạo tiến lên vững bước luôn,

Giáo sĩ, chư Thiên và Đế Thích

Từ xưa đã đạt đến thiên đường.

Khi vua đã nghe đại tướng Ahipàraka của ngài thuyết giảng Chánh pháp như vậy xong, ngài đoạn trừ hết lòng tham đắm đối với nàng Ummadantì.

Sau khi chấm dứt Pháp thoại, bậc Đạo Sư thuyết giảng các Thánh đế và nhận diện Tiền thân: vào đoạn kết thúc các Thánh đế, vị Tỷ-kheo kia đã được an trú vào Sơ quả Dự Lưu.

- Thời bấy giờ, Ànanda là người lái xe Sunanda, Sàriputta (Xá-lợi-phất) là tướng Ahipàraka, Uppalavannà (Liên Hoa Sắc) là nàng Ummadantì, các đệ tử của đức Phật là đám triều thần và Ta chính là vua Sivi.

Chương XVIII. Phẩm Năm Mươi Bài Kệ 528. Chuyện Hiền Giả Đại Bồ-Đề

528. CHUYỆN HIỀN GIẢ ĐẠI BỒ-ĐỀ

(Tiền thân Mahà-Bodhi)

Ý nghĩa gì chăng những vật này ...,

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên, về sự Viên mãn của Trí tuệ Tối thắng.

Hoàn cảnh câu chuyện sẽ được kể trong Tiền thân số 546. Mahà Ummagga, Tập VII. Vào dịp này, bậc Đạo Sư bảo:

- Không phải chỉ bây giờ mà cả xưa kia nữa, Như Lai cũng đã sáng suốt đánh bại mọi kẻ tranh chấp biện luận.

Cùng với các lời nói này, Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa trong triều vua Brahmadatta, Bồ-tát được sinh tại Ba-la-nại trong vương quốc Kàsi vào một gia đình Bà-la-môn miền Bắc có thế lực, của cải lên

đến tám trăm triệu, cha mẹ đặt tên ngài Nam tử Bodhi (Đại trí). Khi ngài lớn khôn, ngài được dạy đủ các môn học thuật tại Takkasilà, rồi trở về nhà ngài sống trong sự săn sóc nuông chiều của gia đình.

Dần dần ngài đoạn trừ mọi ác dục thế gian và lui về sống ở vùng Tuyết Sơn, bắt đầu cuộc đời tu hành của một du sĩ khất thực. Ngài ở đó một thời gian thật lâu, ăn toàn củ và trái rừng. Vào mùa mưa ngài hạ sơn đi khất thực dần dần đến gần thành Ba-la-nại.

Tại đấy ngài trú ngụ trong vườn ngự uyển, hôm sau ngài đi vào kinh thành khất thực, vời tư cách của một vị khất sĩ, ngài đến gần hoàng môn. Vua đứng bên cửa sổ trông thấy ngài, và rất hoan hỷ trước dáng điệu thanh thản của ngài, liền mời ngài vào cung và ngồi trên vương tọa.

Sau một hồi đàm đạo thân hữu, vua được nghe ngài thuyết Pháp rồi tiếp đãi cúng dường ngài đủ thứ cao lương mỹ vị. Bậc Đại Sĩ nhận vật thực và suy nghĩ: "Thật ra vương triều này đầy hận thù và cừu địch. Ta không biết ai sẽ giải thoát cho ta khỏi nỗi lo sợ đang khởi lên trong lòng ta".

Vừa nhìn thấy con chó săn màu hung được vua cưng quý đang đứng gần đó, ngài lấy một miếng thịt tỏ vẻ muốn cho con chó. Vua thấy thế liền truyền đem

dĩa của con chó lại và bảo ngài lấy thức ăn cho con chó. Bậc Đại Sĩ tuân lệnh và cũng vừa chấm dứt buổi ăn.

Vua xin ngài chấp nhận việc xây một túp lều tranh cho ngài trong ngự viên của hoàng thành, truyền ban tặng ngài đủ vật dụng của một ẩn sĩ, và mời ngài an trú tại đó. Mỗi ngày hai ba lần, vua đến thăm, tỏ lòng cung kính đối với ngài. Đến giờ cơm, bậc Đại Sĩ liên tục được ngồi vào vương tọa thọ dụng các thức ngự thiện cùng với vua. Cứ thế mười hai năm liền trôi qua.

Lúc bấy giờ, vua có năm vị cố vấn đã dạy ngài các thế pháp cũng như thánh sự. Một vị trong số đó không chấp nhận thuyết Nghiệp nhân. Một vị khác tin rằng mọi việc đều do một Đấng tối cao sắp đặt. Một vị thứ ba chủ trương thuyết Tiền nghiệp. Vị thứ tư tin vào sự Đoạn diệt sau khi chết. Vị thứ năm chủ trương thuyết Giai cấp Sát-đế-lỵ. Vị không chấp nhận Nghiệp nhân dạy dân chúng rằng con người trong thế gian này sẽ được thanh tịnh hóa nhờ luân hồi. Vị tin vào hành động của Đấng tối cao dạy rằng thế giới này do vị tối cao ấy sáng tạo. Vị tin vào kết quả của Tiền nghiệp dạy rằng mọi ưu lạc ở đời này là kết quả của một nghiệp quá khứ. Vị tin vào thuyết Đoạn diệt dạy rằng không ai ở đời này tái sinh vào một thế giới khác, vì thế giới này sẽ bị đoạn diệt. Vị chủ trương

thuyết Sát-đế-lỵ dạy rằng quyền lợi của cá nhân mình phải được thỏa mãn cho dù phải giết cả cha mẹ mình.

Năm vị này được vua chỉ định ngồi xử án trong triều và vì tham muốn của hối lộ, họ đã tước đoạt tài sản của những người chủ nhân chính đáng. Một ngày kia, có một kẻ bị sạp nghiệp vì một vụ xử án sai lầm, thấy bậc Đại Sĩ đi vào cung khất thực liền đảnh lễ và than thở vào tai ngài:

Thưa Tôn giả, tại sao ngài thọ thực trong cung điện, mà lại thờ ơ trước những việc do những vị phán quan cầm cân nẩy mực của Thánh thượng đang làm tan gia bại sản mọi người vì muốn ăn hối lộ? Ngay bây giờ đây năm vị kia nhận của hối lộ từ tay một người vu cáo nên đã tước đoạt hết tài sản của tôi một cách vô lý.

Nghe vậy, bậc Đại Sĩ động lòng thương hại, đi vào triều xử bản án lại cho đúng và trả quyền tài sản cho người kia. Dân chúng đồng tình hoan nghênh ngài nhiệt liệt.

Vua nghe tiếng ồn ào liền hỏi có việc gì, khi nghe nói vậy, vừa lúc bậc Đại Sĩ dùng cơm xong, đến ngồi cạnh ngài và hỏi:

- Này Tôn giả, có thực là ngài vừa xử án như dân chúng đồn chăng?

- Tâu Đại vương, quả vậy.

Vua bảo:

- Nếu ngài xử án, ngài sẽ đem lợi lạc cho dân chúng, vậy từ nay ngài cần phải xử án.

Ngài đáp:

- Chúng thần là những kẻ tu khổ hạnh, việc này không phải là việc của chúng thần.

- Này Tôn giả, ngài phải làm việc đó vì từ tâm đối với dân, ngài không cần xử án suốt ngày, mà chỉ khi nào ngài từ vườn ngự uyển đến đây thì hãy đến công đường từ sáng tinh sương để xử bốn vụ án; rồi trở về ngự viên, sau khi thọ dụng thức ăn xong, lại xử bốn vụ nữa, như vậy dân chúng sẽ được lợi lạc.

Sau khi nghe nài nỉ nhiều lần, ngài nhận lời và từ đó xử án như vậy.

Những kẻ lừa đảo không còn cơ hội làm ăn nữa, các vị cố vấn kia không nhận hối lộ được, lâm vào cảnh khốn đốn, nghĩ thầm: "Từ khi có gã khất thực Bodhi bắt đầu xử án, chúng ta chẳng được gì cả". Bọn họ gọi ngài là thù địch của vua và bảo nhau:

- Này, chúng ta phải vu cáo nó và làm cho nó chết đi.

Họ liền đến yết kiến vua và tâu:

- Tâu Đại vương, gã khất thực Bodhi muốn làm hại Đại vương.

Vua không tin họ và phán:

- Không đâu, ngài là bậc thiện nhân uyên bác, ngài không làm thế được.

Họ lại bảo:

- Tâu Đại vương, dân chúng đều là người của gã cả, chỉ có năm chúng thần là không ở trong tay gã thôi. Nếu Đại vương không tin chúng thần, thì lần sau khi gã đến đây, xin Đại vương để ý đến đám tùy tùng của gã.

Vua ưng thuận, khi đứng bên cửa sổ nhìn ngài đi đến, vua thấy đám người thưa kiện theo sau ẩn sĩ Bodhi mà ngài không biết, vua tưởng đó là tùy tùng của ngài, liền có thành kiến với ngài ngay, nên triệu tập đám quốc sư vào hỏi:

- Ta phải làm sao đây?

Chúng đáp:

- Xin Đại vương ra lệnh bắt gã lại.

Vua đáp:

- Nếu ta không thấy gã vi phạm lỗi lầm nào hiển

nhiên, làm sao ta bắt gã được?

- Vậy thì xin Đại vương giảm bớt ân huệ thường dành cho gã, khi gã thấy vinh dự sa sút, là một khất sĩ khôn ngoan, gã sẽ tự ý bỏ đi không hé răng điều gì với ai đâu.

Vua chấp thuận lời đề nghị ấy và dần dần giảm bớt mọi sự tôn trọng đối với ngài. Ngày đầu tiên sau đó bọn họ mời ngài ngồi trên một tọa sàng không có nệm. Ngài nhận thấy thế hiểu ngay là đám kia đã vu cáo ngài với vua, nên khi trở về ngự viên, ngài định ra đi ngay hôm đó, song ngài lại suy nghĩ: "Khi nào biết chắc chắn ta sẽ ra đi", nên ngài không bỏ đi.

Ngày hôm sau khi ngài ngồi vào tọa sàng không nệm lót, quân hầu dâng ngự thiện dành cho vua cùng nhiều thực phẩm khác, và đem cho ngài thực phẩm trộn lẫn cả hai thứ trên.

Ngày thứ ba quân hầu không để ngài đến gần bệ rồng mà đặt ngài ngồi ở đầu bệ, rồi chúng đem đến ngài các thức ăn trộn chung lại. Ngài nhận lấy và trở về ngự viên tự làm thức ăn cho mình tại đó.

Ngày thứ tư họ đặt ngài trên hiên nhà phía dưới và đem cho ngài cháo bột gạo, ngài cũng đem về ngự

viên tự dọn thức ăn lấy. Vua bảo:

- Mặc dù mọi vinh quang dành cho gã đã giảm sút, khất sĩ đại trí vẫn không bỏ đi. Vậy ta phải làm sao đây?

- Tâu Đại vương - Họ bảo - không phải gã đến đây để khất thực mà vì gã muốn tranh quyền bá chủ. Nếu gã đến đây để khất thực thì gã đã bỏ đi ngay hôm đầu tiên gã bị coi khinh.

- Vậy ta phải làm gì đây?

- Xin Đại vương truyền lệnh giết gã ngày mai.

Vua đáp:

- Được lắm.

Vua trao kiếm vào tay các vị kia, vừa bảo:

- Ngày mai khi gã đến đứng trong cửa, hãy chặt đầu gã và phanh thây gã ra, chẳng cần nói gì với ai cả, cứ ném xác gã vào đống phân, rồi tắm rửa và trở về đây.

Bọn họ sẵn sàng tuân lệnh ngay và tâu:

- Ngày mai chúng thần xin đến làm như thế.

Sau khi sắp đặt công việc với nhau, họ trở về tư thất. Còn vua sau buổi ăn tối nằm trên vương tọa nhớ lại mọi công đức của bậc Đại Sĩ, nỗi ưu phiền đột

nhiên kéo đến trong tâm, mồ hôi đổ ra khắp thân thể và không thể nào nằm yên trên giường, vua cứ trằn trọc mãi.

Lúc bấy giờ chánh hậu nằm bên cạnh vua, song vua chẳng thốt ra một lời nào với bà. Vì vậy bà hỏi vua:

- Tâu Thánh thượng, tại sao Thánh thượng không nói gì với thần thiếp? Thần thiếp có làm điều gì xúc phạm đến Thánh thượng chăng?

Không đâu ái hậu - Vua bảo - nhưng chúng bảo khất sĩ Bodhi trở thành kẻ thù địch của ta rồi, nên ta đã ra lệnh cho năm vị cố vấn ngày mai phải giết gã đi, giết xong phải phanh thây gã mà vứt vào đống phân. Nhưng trong suốt mười năm trường gã đã giảng dạy ta biết bao chân lý. Trước đây ta không hề thấy gã có một điều xúc phạm mảy may nào mà chỉ vì do sự xúi giục của kẻ khác, ta đã ra lệnh giết gã đi, vì thế ta rất ưu phiền.

Lúc ấy bà vội an ủi vua:

- Tâu Thánh thượng, nếu gã là kẻ thù của ta, tại sao Thánh thượng lại buồn rầu khi giết gã? Phải giữ gìn thánh thể an khang, dù cho kẻ thù phải giết đi chính là vương tử của Thánh thượng. Xin Thánh thượng đừng bận tâm làm gì.

Lời bà khiến vua an tâm và ngủ thiếp đi. Vào lúc ấy con chó săn màu hung được cưng quý kia nghe được câu chuyện nghĩ thầm: "Ngày mai ta phải dùng sức mạnh của ta để cứu người này".

Thế là sáng sớm hôm sau, con chó từ hiên nhà đi xuống cửa lớn đặt đầu trên bực thềm, canh chừng con đường từ đó bậc Đại Sĩ đi đến. Nhưng năm vị quốc sư cầm kiếm trong tay đã đến từ tảng sáng và đứng bên trong cửa lớn.

Ẩn sĩ Bodhi thấy đúng giờ, từ ngự viên đi đến cửa cung. Lúc ấy, con chó thấy ngài liền há miệng nhe bốn răng thật lớn ra và suy nghĩ: "Thưa Tôn giả, tại sao Tôn giả không đi khất thực nơi khác ở cõi Diêm-phù-đề? Đức vua đã sắp đặt cho năm quốc sư cầm kiếm đứng bên trong cửa chực giết ngài. Xin đừng đến cam phận chịu chết, mà phải nhanh chân tẩu thoát". Rồi nó sủa lớn tiếng.

Nhờ biết rõ ý nghĩa mọi thứ âm thanh nên ẩn sĩ Bodhi hiểu có chuyện chẳng lành, liền trở về ngự viên thu dọn mọi vật cần thiết để lên đường.

Nhưng vua đứng bên cửa sổ, thấy ngài không đến, liền nghĩ: "Nếu người này là kẻ thù của ta thì gã sẽ trở về ngự viên thu thập mọi lực lượng để sẵn sàng hành động. Còn nếu không, chắc chắn gã sẽ lấy mọi thứ cần

dùng và chuẩn bị ra đi. Ta muốn đi xem gã sắp làm gì".

Khi đến ngự viên, vua thấy bậc Đại Sĩ bước ra khỏi am tranh cùng mọi vật dụng cần thiết đặt ở cuối lối đi trong am thất, sắp sửa lên đường, vua đảnh lễ ngài rồi đứng qua một bên và ngâm vần kệ đầu tiên:

1. Có nghĩa gì chăng các vật này,

Lọng, giầy, y, gậy lại cầm tay?

Thượng y, bình bát, cùng dao quắm,

Ta muốn hiểu ra cớ sự vầy,

Đến xứ sở nào xa cách lắm,

Sao ngài nóng vội bỏ đi ngay?

Nghe vậy, bậc Đại Sĩ suy nghĩ: "Ta chắc vua không hiểu mình đã làm gì. Ta muốn cho vua biết". Ngài liền ngâm hai vần kệ này:

2. Tâu Đại vương, hơn một thập niên,

Hạ thần an trú chốn hoa viên,

Từ nay về trước, chưa hề thấy

Con chó này cất tiếng sủa lên.

3. Hôm nay chó nọ lại nhe răng

Trắng nhởn, kiêu căng thật dữ dằn,

Vì đã nghe ngài cùng chánh hậu,

Báo cho thần biết, sủa vang rần!

Lúc ấy vua đành nhận tội, và ngâm vần kệ thứ tư xin ngài tha thứ:

4. Tội ấy của ta thật đúng phần,

Đích ta đà nhắm giết Tôn nhân,

Song nay ân huệ ban lần nữa,

Mong ước Tôn nhân hãy nán chân.

Nghe lời trên, bậc Đại Sĩ đáp:

- Tâu Đại vương, các bậc trí không ở cùng với một người chẳng nhìn thấy sự việc chính mắt mình, mà lại nghe theo lời chỉ dẫn của kẻ khác.

Nói xong, ngài vạch rõ cách xử thế sai lầm của vua như sau:

5. Thực phẩm ngày xưa sạch, trắng ngần,

Kế theo màu sắc tạp nham dần,

Đến nay đã hóa thành nâu sẫm,

Chính lúc này ta phải rút chân.

6. Buổi đầu tọa thực ở trên ngai,

Kế đó cầu thang, cuối bệ dài,

Trước lúc ta chờ dài cổ họng,

Ta đành từ giã chốn này thôi.

7. Ngài chớ mến yêu bạn bất trung:

Khác gì đâu cái giếng khô cùn,

Dù đào sâu đến bao nhiêu mẫu,

Dòng nước tuôn ra cũng đục bùn.

8. Phải lo kết nghĩa bạn trung can,

Hãy tránh xa liền bạn bất nhân,

Như kẻ khát đi tìm suối nước,

Bạn vàng trung tín phải theo gần.

9. Lưu luyến bạn thân luyến ái ngài,

Đem tình ngài đáp lại tình ai,

Kẻ ruồng bỏ bạn vàng trung tín

Được kể là người đốn mạt thôi.

10. Kẻ chẳng luyến lưu bạn thủy chung,

Chẳng đem tình đáp lại tình thân,

Giữa đời là kẻ đê hèn nhất,

Địa vị không hơn lũ khỉ rừng.

11. Gặp gỡ quá nhiều cũng xấu xa,

Khác nào chẳng gặp gỡ bao giờ.

Hỏi xin ân huệ nào nhanh quá

Cũng khiến tình thân hóa nhạt nhòa!

12. Viếng bạn, song đừng đến viếng luôn,

Cũng không nấn ná bước dừng chân,

Đúng thời, ta mới cầu ân huệ,

Nhờ thế tình thân chẳng lụi dần.

13. Ai cứ kéo dài cuộc trú chân,

Thấy thường bằng hữu hóa cừu nhân;

Trước khi ta mất tình bằng hữu,

Xin giã biệt ngay, tiến bước đường.

Vua bảo:

14. Dù trẫm chắp tay khẩn thiết nài,

Ngài không muốn để lọt vào tai,

Chẳng dành lời nói cho quần chúng

Tha thiết cầu ân đức của ngài,

Trẫm khát khao ngài ban tối huệ

Xin về đây viếng trẫm nay mai.

Bồ-tát đáp:

15. Nếu không gì gián đoạn dòng đời,

Ví thử ngài, ta, Đại đế ôi!

Còn sống, hỡi người-nuôi-quốc-độ,

Ta bay về lại chốn này thôi,

Rồi ta còn dịp lành tương kiến

Trong lúc ngày đêm lờ lững trôi.

Bậc Đại Sĩ nói thế xong còn thuyết giáo cho vua, ngài bảo:

- Xin Đại vương hãy luôn tỉnh giác.

Sau khi rời ngự viên và đi một vòng khất thực trong khu phố của ngài, ngài rời thành Ba-la-nại và dần dần đi đến một chỗ trong vùng Tuyết Sơn, trú tại đó một thời gian rồi ngài hạ sơn, đến trú trong một khu rừng gần một thôn làng vùng biên địa.

Khi ngài vừa ra đi, các cố vấn lại ngồi xử án, bóc lột dân chúng và suy nghĩ: "Nếu gã Đại Bồ-đề khất sĩ trở lại đây, ta sẽ mất kế sinh sống, vậy ta phải làm gì để ngăn cản gã ấy trở lại?". Rồi họ nghĩ đến điều này: "Những người như vậy không thể rời vật mà họ lưu luyến; vậy vật gì làm gã lưu luyến đây?". Khi thấy chắc chắn đó phải là bà chánh hậu của vua, họ suy nghĩ: "Đây là lý do khiến gã ấy trở về đây. Ta phải nhanh tay với bọn họ và khiến bà ta phải chết".

Họ liền nói lại điều này với vua:

- Tâu Đại vương, hôm nay có một lời đồn đại lan khắp kinh thành.

- Đồn đại việc gì?

- Khất sĩ Đại Bồ-đề và chánh hậu vẫn gửi tin tức cho nhau.

- Với mục đích gì?

- Dân chúng bảo, vị ấy nhắn tin với Chánh hậu như vầy: "Lệnh bà có đủ khả năng giết đức vua và trao chiếc long trắng cho ta chăng?". Chánh hậu nhắn lại vị kia: "Việc giết vua đúng là trọng trách của ta, vậy ngài phải đến đây gấp".

Bọn họ cứ nói đi nói lại mãi điều này cho đến khi vua tin đó là sự thật liền hỏi:

- Vậy phải làm gì bây giờ?

Họ bảo:

- Ta phải giết chánh hậu đi.

Rồi không cần tìm hiểu sự thật của chuyện này ra sao, vua phán:

- Vậy thì giết chánh hậu đi, rồi phanh thây bà ném vào đống phân.

Họ tuân lệnh ngay, và tin hoàng hậu chết chấn động khắp kinh thành.

Lúc ấy bốn vương tử bảo nhau:

- Mẫu hậu ta dù vô tội, đã bị hành hình do lệnh người này.

Và bọn họ trở thành cừu địch của vua. Và vua vô cùng kinh hãi. Bậc Đại Sĩ lúc ấy đã hay tin sự việc xảy ra liền suy nghĩ: "Lúc này không có ai ngoài ta có thể làm dịu lòng các vương tử này và khuyên họ tha tội phụ vương, ta sẽ về cứu mạng vua và giải thoát các vương tử khỏi mục đích tội lỗi của họ".

Vì thế ngày hôm sau, ngài đi vào ngôi làng ở biên địa, sau khi ăn thịt khỉ do dân làng cúng dường, ngài xin miếng da khỉ đem về phơi khô trong am tranh cho đến khi hết mùi hôi rồi làm thành y trong, y ngoài và khoác lên vai. Tại sao ngài làm thế, ngài có thể bảo:

- Nó rất hữu ích vào ta.

Khoác tấm da lên, ngài đi dần vào thành Ba-la-nại, tiến lại gần các vương tử, và bảo họ:

- Giết phụ thân là một việc ác khủng khiếp, các vương tử không nên làm vậy; làm người không ai thoát khỏi mạng vong chết chóc. Ta phải đến đây để hòa giải các vị; khi ta nhắn tin, chư vị phải đến gặp ta.

Sau khi khích lệ các vương tử xong, ngài đi vào ngự viên trong kinh thành, ngồi trên phiến đá trải miếng da khỉ lên trên.

Khi người giữ vườn thấy thế, liền vội phi báo cho vua. Vua nghe xong lòng đầy hoan hỷ, bảo năm vị cố vấn cùng đi với vua đến đảnh lễ bậc Đại Sĩ, rồi ngồi xuống để chuyện trò vui vẻ cùng ngài.

Bậc Đại Sĩ chẳng hề đáp lễ thân mật gì cả, cứ tiếp tục vuốt tấm da khỉ. Vua hỏi:

- Này Tôn giả, tại sao không nói một lời nào với trẫm lại cứ vuốt tấm da, vậy nó ích lợi cho ngài hơn trẫm chăng?

- Tâu Đại vương, chính thế, con khỉ này thật hữu dụng bậc nhất cho bần đạo, khi bần đạo đi đây đó, thường ngồi trên lưng nói. Nó mang bình nước cho bần đạo, nó quét sạch chỗ ở của bần đạo. Nó làm đủ mọi việc lặt vặt cho bần đạo, vì tính khờ khạo của nó, bần đạo đã ăn thịt nó, lấy da phơi khô rồi trải ra, nằm lên trên; thật nó rất ích lợi cho bần đạo.

Ngài nói vậy để đánh tan luận điệu của đám tà đạo kia, gán mọi việc làm của một con khỉ vào tấm da khỉ và với mục đích này, ngài đã nói như trên.

Từ việc khoác tấm da khỉ, ngài bảo:

- Khi bần đạo đi đây đó thường ngồi trên lưng khỉ.

Từ việc đắp da lên vai và mang bình nước, ngài bảo:

- Nó mang bình nước.

Từ việc quét nhà bằng tấm da, ngài bảo:

- Nó quét nhà.

Khi ngài nằm, lưng ngài đụng vào tấm da, khi ngài bước lên tấm da, bàn chân ngài đụng vào nó, ngài bảo:

- Nó làm đủ mọi việc cho bần đạo.

Khi ngài đói lòng, ngài đã ăn thịt nó, nay ngài bảo:

- Nó khờ khạo như thế nên bần đạo đã ăn thịt nói rồi.

Nghe vậy, các quốc sư suy nghĩ: "Người này mang tội sát sinh. Hãy xem hành vi của ẩn sĩ này; gã bảo gã giết con khỉ, ăn thịt nó rồi đi khắp nơi mang theo da khỉ", họ vỗ tay cười chê ngài.

Bậc Đại Sĩ thấy họ làm như vậy tự bảo: "Bọn này không biết ta đến đây với tấm da này để đánh bại các tà thuyết của chúng. Ta không bảo cho chúng biết đâu". Khi nói chuyện với kẻ không chấp nhận nghiệp nhân, ngài hỏi:

- Tại sao Tôn giả khiển trách ta?

- Vì ngài đã phạm tội phản bạn và sát sinh.

Lúc ấy bậc Đại Sĩ bảo:

- Nếu người ta tin vào Tôn giả và giáo lý của, rồi hành động theo đó, thì còn gây tội lỗi nào nữa?

Rồi để đánh bại tà thuyết của lão, ngài nói:

16. Nếu thuyết ngài cho "thiện, ác hành"

Đều do duyên cớ tự nhiên sinh,

Thì trong các việc làm vô ý,

Tội lỗi làm sao thấy chỗ mình?

17. Nếu lý thuyết này ngài chủ trương,

Và đây là Giáo pháp như chân,

Thì hành vi của ta là đúng

Khi giết khỉ kia để hưởng phần.

18. Song nếu ngài trông thấy rõ ràng

Đây là lý thuyết thật sai lầm,

Thì ngài sẽ chẳng bao giờ nữa

Khiển trách việc ta với luận đàm.

Bậc Đại Sĩ đã chỉ trích lão như vậy khiến lão phải im lặng. Vua cảm thấy buồn bực ngồi xuống; còn bậc Đại Sĩ, sau khi đánh bại tà thuyết của lão ấy, lại nói với kẻ tin rằng mọi việc đều do một Đấng tối cao tạo ra, ngài bảo:

- Này Tôn giả, tại sao ngài khiển trách ta khi ngài thực sự tin vào lý thuyết cho rằng mọi vật đều do một Đấng tối cao tạo nên?

Rồi ngài ngâm kệ:

19. Nếu có Chúa trời đủ vạn năng

Cho người thiện, ác, lạc, ưu tràn,

Đấng kia quả thật mang đầy tội,

Người theo ý chúa, chỉ chuyên làm.

20. Nếu lý thuyết này ngài chủ trương,

Và đây là Giáo pháp như chân,

Thì hành vi của ta là đúng

Khi giết khỉ kia để hưởng phần.

21. Song nếu ngài trông thấy rõ ràng

Đây là lý thuyết thật sai lầm,

Thì ngài sẽ chẳng bao giờ nữa

Khiển trách việc ta với luận đàm.

Như vậy, chẳng khác nào một người đánh ngã cây xoài bằng chính cái gậy chặt ra từ cây xoài ấy, ngài đã đánh bại người tin vào hành động của một Đấng tối cao bằng chính lý thuyết của lão ta; rồi ngài lại nói với người tin vào các nghiệp quá khứ, ngài bảo:

- Này Tôn giả, tại sao ngài chê trách ta khi ngài tin vào lý thuyết cho rằng các nghiệp đã có sẵn trong quá khứ?

Rồi ngài ngâm kệ:

22. Lạc, ưu, khởi tự nghiệp duyên xưa,

Khỉ ấy nay đền tội đã qua,

Mỗi nghiệp ta làm đều trả nợ,

Vậy thì tội lỗi ở đâu ra?

23. Nếu lý thuyết này ngài chủ trương,

Và đây là Giáo pháp như chân,

Thì hành vi của ta là đúng

Khi giết khỉ kia để hưởng phần.

24. Song nếu ngài trông thấy rõ ràng

Đây là lý thuyết thật sai lầm,

Thì ngài sẽ chẳng bao giờ nữa

Khiển trách việc ta với luận đàm.

Sau khi bác bỏ tà thuyết của người này, ngài quay lại kẻ tin vào thuyết đoạn diệt và bảo:

- Này Tôn giả, ngài chủ trương là không có thưởng phạt, mọi chúng sinh đều phải đoạn diệt ở đời này và không ai tái sinh vào đời sau. Vậy tại sao ngài lại trách ta?

Và ngài ngâm kệ bác bỏ kẻ ấy:

25-26. Tứ đại họp thành mỗi loại sinh,

Mạng chung, mọi bộ phận tan tành,

Mất đi, người chết còn đâu nữa,

Người sống vẫn theo cuộc sống mình,

Ví thử thế gian đều hủy diệt,

Người ngu, bậc trí thảy đi nhanh,

Chẳng ai tội lỗi đầy ô uế

Giữa cõi trần gian đã hoại hình.

27. Nếu lý thuyết này ngài chủ trương,

Và đây là Giáo pháp như chân,

Thì hành vi của ta là đúng

Khi giết khỉ kia để hưởng phần.

28. Song nếu ngài trông thấy rõ ràng

Đây là lý thuyết thật sai lầm,

Thì ngài sẽ chẳng bao giờ nữa

Khiển trách việc ta với luận đàm.

Như thế ngài bác bỏ tà thuyết của kẻ này nữa và tiếp theo với kẻ chủ trương thuyết Sát-đế-lỵ, ngài bảo:

- Này Tôn giả, ngài chủ trương là con người phải phục vụ quyền lợi riêng của mình dù phải giết cha

mẹ mình đi nữa. Nếu ngài đi truyền bá thuyết này, tại sao ngài còn trách ta?

Và ngài ngâm vần kệ này:

29. Sát-đế-lỵ kia vẫn bảo rằng:

- Lũ ngu lại tưởng chúng khôn ngoan-

Mẹ cha cũng giết, tùy cơ hội,

Anh chị, vợ con, nếu có cần.

Như vậy ngài đã chống lại quan điểm của kẻ kia và nêu ra quan điểm của ngài:

30. Bóng mát ta ngồi xuống nghỉ chân,

Cành cây ta chặt đứt lìa thân,

Tội kia bội nghĩa vong ơn đấy,

Bằng hữu dối gian, hãy ghét căm.

31. Song nếu do cơ hội nảy sinh,

Thì ta chặt gốc, rễ cây cành,

Vì cần phục vụ nhu cầu đó,

Nên giết khỉ kia cũng hợp tình.

32. Nếu lý thuyết này ngài chủ trương,

Và đây là Giáo pháp như chân,

Thì hành vi của ta là đúng

Khi giết khỉ kia để hưởng phần.

33. Song nếu ngài trông thấy rõ ràng

Đây là lý thuyết thật sai lầm,

Thì ngài sẽ chẳng bao giờ nữa

Khiển trách việc ta với luận đàm.

Như vậy ngài đã bác bỏ luận thuyết của người này nữa; lúc bấy giờ cả năm vị tà sư ngoại đạo kia đều câm lặng, bối rối. Ngài lại bảo vua:

- Tâu Đại vương, những kẻ mà Đại vương đang thân cận đó là những tên đại đạo tặc đang cướp bóc toàn quốc độ của Đại vương. Ôi! Đại vương thật ngu si quá, một người thân cận với những kẻ ác như thế kia sẽ phải gặp đại khổ não trong đời này lẫn đời sau.

Nói vậy xong, ngài dạy vua Chánh pháp :

34. Người này quả quyết:"Chẳng nguyên nhân".

Kẻ khác:"Có trời, Đấng chí tôn".

Kẻ nói:"Nghiệp này do nghiệp trước".

Người thì:" Thế giới thảy tiêu vong".

35. Sát-đế-lỵ cùng ngoại đạo sư,

Tưởng mình có trí, cả bầy ngu,

Ác nhân gây tội, khuyên làm ác,

Truyền bá ác hành, tạo khổ ưu.

Rồi ngài giảng rộng bài thuyết Pháp bằng các ví dụ chứng minh:

36. Sói đội lốt cừu một thuở xưa,

Đến gần chuồng nọ chẳng ai ngờ

Giết đàn cừu hoảng hồn kinh vía,

Xông tới đồng xanh chạy thẳng giò!

37. Cũng vậy, Sa-môn hoặc đạo nhân

Thường dùng chiếc áo gạt lương dân,

Kẻ nằm trên đất, mình dơ bẩn,

Chồm hổm người ngồi, kẻ nhịn ăn.

38-39. Bọn thì không uống, bọn thì ăn

Theo luật, tạo ra vẻ thánh thần,

Bọn chúng đều là phường bất thiện,

Người ngu lại tưởng chúng hiền nhân.

Bọn này không những gây bao tội,

Chúng lại khuyên người khác lỗi lầm.

Truyền bá ác hành luôn tạo quả

Khổ đau và hoạn nạn muôn phần.

40. Bảo rằng: "Mọi vật chẳng nguồn căn",

Chúng phủ nhận luôn mọi nghiệp nhân,

Xem nhẹ nghiệp mình cùng kẻ khác

Như là huyễn hoặc, hỡi vương quân.

41. Bọn chúng đều là lũ bất lương,

Người ngu lại tưởng chúng hiền nhân,

Chúng gây tội lỗi, còn khuyên ác,

Truyền bá ác hành, tạo khổ thân.

42. Nếu chẳng nghiệp nhân ở chốn nào,

Cũng không có thiện, ác hành, sao

Vua thường tuyển thợ đầy tài khéo

Để hưởng lợi nhờ kỹ xảo cao?

43. Vậy cũng chính vì có nghiệp nhân

Thiện hành, ác nghiệp có thông thường,

Nên vua chúa tuyển người tài khéo

Để hưởng lợi nhiều bởi kỹ năng.

44. Ví thử trăm năm chẳng có mưa,

Tuyết sương chẳng rớt đúng theo mùa

Ở trong thế giới suy tàn cả

Dân chúng diệt vong chẳng kẻ chừa.

45. Song có mưa rơi, với tuyết sương,

Bốn mùa thay đổi luật thông thường

Làm cho thóc lúa dần dần chín,

Đất nước trải bao thế kỷ trường.

46. Bò già đi lạc giữa dòng sông,

Cả đám bò con lạc hướng luôn,

Vậy trưởng đoàn theo đường hiểm trở,

Đưa bầy thuộc hạ đến đường cùng,

Và toàn quốc độ đều ân hận,

Thời đại buông lung phóng dật tràn.

47. Kẻ hái trái còn quá nhỏ nhoi

Trước khi trái ấy chín cho muồi,

Chính là hủy hoại bao mầm hạt,

Chẳng thể biết đâu quả ngọt bùi.

48. Cũng vậy người nào trị quốc dân

Bằng nền cai trị chẳng công bằng,

Chẳng hề thưởng thức bao mùi ngọt

Phát xuất từ đường lối chánh chân.

49. Nhưng kẻ nào hay để trái tươi

Trên cây, khi trái chín cho muồi,

Là người giữ được bao mầm hạt,

Biết hưởng trái ngon ngọt tuyệt vời.

50. Cũng vậy, người nào trị quốc dân

Bằng đường chân chánh giữ giang sơn,

Trái cây công lý bao ngon ngọt,

Có thể hưởng cho thật vẹn tròn.

51. Quốc vương cai quản cả giang san

Dùng bạo quyền trị nước bất công,

Phải chịu mất đi nhiều thảo mộc

Dù cho đất kết quả bao phần.

52. Nếu vua làm hại đám thần dân,

Có đủ tài sinh lợi bán buôn,

Khi lợi tức kia đà giảm sút,

Kho tàng vua cũng cạn vơi dần.

53. Nếu vua quấy nhiễu đám hùng anh

Có tài điều khiển việc đao binh,

Đội quân sẽ giã từ vua ấy

Và tước của vua mọi bạo hành.

54. Nếu làm sai, với Thánh hiền nhân

Vua ấy về sau hưởng xứng phần,

Dù quý tộc mà gây tội lỗi,

Cũng đều phải mất cảnh thiên đàng.

55. Nếu hôn quân giết một vương phi

Dầu chẳng hề gây tội lỗi gì,

Vua liền bị khổ đau xâu xé

Bởi các con cùng địa ngục kia.

56. Hãy xử công bằng với quốc dân,

Ân cần tử tế với toàn quân,

Với thê nhi hãy đầy thân ái,

Để các hiền nhân an trú chân.

57. Vị vua như vậy, hỡi Vương quân,

Giải thoát được bao nỗi hận sân,

Chẳng khác In-dra, Thiên chủ ấy,

Tạo nên khiếp phục giữa quần thần.

Bậc Đại Sĩ, sau khi giảng Chánh pháp cho vua xong, liền triệu bốn vương tử lại và dạy bảo họ, giải thích cho họ hiểu hành động của vua, rồi ngài nói:

- Hãy xin vua cha tha tội.

Sau khi thuyết phục vua tha thứ cho họ, ngài bảo:

- Tâu Đại vương, từ nay xin Đại vương đừng nghe lời các kẻ vu cáo mà không cân nhắc thực hư, cũng đừng phạm các tội bạo hành tương tự như thế nữa; còn các vương tử, xin đừng phản bội vua cha.

Như vậy, ngài đã thuyết giáo cho tất cả hoàng tộc. Lúc ấy, vua bảo:

- Thưa Tôn giả, chính vì những kẻ này mà trẫm phạm tội với ngài cùng hoàng hậu, chính vì nghe lời chúng mà trẫm gây tội ác, trẫm muốn xử tử chúng luôn cả năm tên.

- Xin Đại vương đừng làm vậy.

- Thế thì trẫm sẽ ra lệnh chặt tay chân chúng đi.

- Xin cũng đừng làm việc đó.

Vua ưng thuận bảo:

- Thôi cũng được.

Rồi vua tước bỏ mọi tài sản của họ và hạ nhục họ bằng nhiều cách như: buộc tóc họ thành năm chòm, xiềng họ lại và rảy phân bò lên người họ rồi đuổi ra khỏi nước.

Còn Bồ-tát sau khi ở lại vài ngày nữa để thuyết giáo vua, khuyên vua phải tỉnh giác đề phòng xong lại ra đi lên vùng Tuyết Sơn tu tập thần thông phát xuất từ Thiền định, và suốt đời ngài thực hành Tứ Vô lượng tâm nên được tái sinh vào Phạm thiên giới.

Bậc Đạo Sư chấm dứt Pháp thoại và bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà cả ngày xưa nữa, Như Lai đã có đại trí đánh bại mọi kẻ tranh luận.

Rồi ngài nhân diện Tiền thân:

- Thời bấy giờ, năm vị tà sư đó là: Puràna Kassapa, Makkhali Gosala, Pakudha Kaccàna, Ajita Kesa-kambali, Nigantha Nàthaputta, con chó màu hung là Ànanda, và khất sĩ Đại Bồ-đề chính là Ta.