Kinh Tiểu Bộ 8

Chương XV. Phẩm Hai Mươi Bài Kệ 500. Chuyện Thần Nữ Cát Tường

500. CHUYỆN THẦN NỮ CÁT TƯỜNG

(Tiền thân Sirimanda)

Chuyện Thần nữ Cát Tường này sẽ được kể đầy đủ trong chuyện Đường Hầm Lớn (Mahà-Ummagga) số 546.

Chương XV. Phẩm Hai Mươi Bài Kệ 501. Chuyện Lộc Vương Rohanta

501. CHUYỆN LỘC VƯƠNG ROHANTA

(Tiền thân Rohanta Miga)

Hãi kinh thần chết hỡi Cit-ta...,

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Trúc Lâm ( Veluvana) về Tôn giả Ànanda (A-nan) đã hy sinh tính mạng mình.

Sự hy sinh này được miêu tả trong chương XXI, số 553. Tiền thân Culla-Hamsa, tập V, Chuyện Điều phục con voi Dhanapàla (Tài hộ). Sau khi Tôn giả đã hy sinh tính mạng mình vì bậc Đạo Sư, Tăng chúng bàn tán việc ấy trong Chánh pháp đường.

- Này Hiền giả, Tôn giả Ànanda, sau khi đạt tri kiến đầy đủ về con đường tu tập Giáo pháp, đã hy sinh tính mạng mình vì đấng Thập lực (Dasabala: danh hiệu của đức Phật).

Bậc Đạo Sư bước vào, hỏi Tăng chúng nói chuyện gì trong khi ngồi tại đó. Tăng chúng trình bày với Ngài. Ngài bảo:

- Này các Tỳ kheo, đây không phải là lần đầu tiên vị ấy hy sinh tánh mạng vì Ta, mà trước kia cũng đã làm như vậy.

Rồi Ngài kể cho hội chúng nghe một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, chánh hậu của vua tên là Khemà (Thái Hòa). Thời ấy Bồ-tát được sinh làm con Hươu ở vùng Tuyết Sơn có màu da vàng óng ả tuyệt đẹp, và em trai của Ngài là Citta Miga hay Hươu sao, và em gái ngài là Sutanà cũng có màu da như thế. Bấy giờ bậc Đại Sĩ có tên Rohanta làm chúa tể đàn hươu lớn. Vượt băng ngang qua hai rặng núi, vào đến rặng thứ ba, ngài sống ở bên hồ Rohanta và được cả bầy hươu nai tám mươi ngàn con vây quanh hầu hạ. Thời ấy ngài phải phụng dưỡng song thân ngài già cả mù lòa.

Bấy giờ một người thợ săn ở trong một làng săn gần Ba la nại đến vùng Tuyết Sơn và chợt thấy bậc Đại

Sĩ. Lão trở về làng mình và vào lúc lâm chung, lão dặn con trai:

- Này con, ở một nơi nọ trong vùng đất cha săn bắn, có một con hươu màu vàng ròng, nếu bao giờ đức vua chợt phán hỏi thì con hãy xin phép tâu trình với ngài về chuyện đó.

Một ngày kia, hoàng hậu Khemà, trong một giấc mộng về sáng, nằm mơ thấy cảnh như vầy: Một con hươu màu vàng ròng ngồi trên một chiếc kim đôn thuyết Pháp cho hoàng hậu nghe bằng giọng nói ngọt ngào như mật, chẳng khác gì tiếng chuông ngân vang. Song trước khi bài giảng chấm dứt, con hươu đứng lên và chạy mất, bà giật mình tỉnh dậy và kêu to:

- Bắt lấy con hươu!

Đám nữ tỳ nghe tiếng bà kêu, bật cười ròn rã:

- Đây là cung thất đóng kín mọi cửa lớn lẫn cửa sổ, ngay cả một mảy gió cũng không lọt vào được, giữa lúc này mà lệnh bà gọi lớn bảo bắt con hươu kia!

Đến khi ấy bà mới biết đó chỉ là giấc mộng. Song bà tự nhủ: "Nếu ta bảo đó là giấc mộng thì đức vua sẽ không để ý. Nhưng nếu ta bảo đó là nỗi ước ao của một

thai phụ thì ngài sẽ quan tâm lo lắng ngay. Vậy ta quyết phải nghe cho được lời thuyết Pháp của chính con hươu màu hoàng kim ấy!"

Sau đó bà liền nằm xuống giả vờ ngã bệnh. Vua bước vào:

- Này ái khanh có việc gì thế? Ngài hỏi.

- Ôi tâu Chúa thượng, đó chỉ là nỗi ao ước tự nhiên của thần thiếp.

- Thế ái khanh muốn điều gì?

- Thần thiếp ước ao được nghe lời thuyết Pháp của một con hươu màu hoàng kim chân chánh.

- Kìa ái khanh, điều ái khanh ao ước không hề có: chẳng bao giờ có con vật nào là loài hươu hoàng kim cả.

Bà đáp:

- Nếu thần thiếp không được như ý, thần thiếp sẽ phải chết ngay lập tức.

Bà liền quay lưng lại về phía vua và nằm im. Vua bảo:

- Nếu có một con vật như thế trên đời này thì nó sẽ được bắt về ngay.

Sau đó vua hỏi các triều thần và các Bà-la-môn như trong chuyện Tiền thân "Khổng tước" (số 129, tập II) để xem thử có loài vật nào là hươu hoàng kim chăng. Khi được biết là hiện có, ngài triệu tập các thợ săn vào và hỏi:

- Trong các người, ai đã từng thấy hoặc nghe nói về một con vật như thế chăng?

Con trai của lão thợ săn mà ta đã nói trên đây liền kể lại câu chuyện gã nghe được. Vua phán:

- Này ngươi, khi nào ngươi đem về cho trẫm con hươu kia thì trẫm sẽ ban thưởng ngươi rất trọng hậu, vậy ngươi hãy đi tìm kiếm nó và đem về đây.

Ngài bảo đưa tiền lộ phí cho gã và bảo gã lui ra. Người thợ săn tâu:

- Xin Chúa thượng đừng lo, nếu như tiểu thần không đem được con hươu ấy về thì tiểu thần cũng đem được bộ da nó về, nếu không đem được da thì cũng đem được lông nó về đây.

Sau đó người ấy trở lại nhà, đưa số tiền vua ban cho gia đình mình rồi ra đi vào rừng và trông thấy Lộc vương. Gã suy nghĩ: "Ta phải đặt bẫy ở đâu để bắt hươu đây?" Gã thấy ngay cơ hội tốt ở chỗ hươu nai uống nước. Gã kết một sợi dây bằng da thật chặt và đặt sợi dây vào một cái

sào ở nơi mà bậc Đại Sĩ thường xuống để uống nước.

Hôm sau bậc Đại Sĩ cùng với tám mươi ngàn con hươu trong lúc tìm kiếm thức ăn, đi đến đó để uống nước tại bến sông thường lệ. Ngài vừa đặt chân xuống liền bị kẹt ngay vào dây thòng lọng. Ngài suy nghĩ: "Nếu ta rống lên tiếng kêu bị nạn thì cả đàn hươu sẽ kinh hoàng chạy trốn mà không được ăn uống gì cả". Vì thế, mặc dầu ngài bị siết chặt ở đầu cây sào, ngài vẫn đứng giả vờ uống nước, như thể đang còn được tự do.

Khi tám mươu ngàn con hươu đã uống xong và bấy giờ chúng đã bước ra khỏi nước, ngài liền lắc mạnh cái thòng lọng ấy ba lần cố làm nó đứt ra. Lần đầu ngài làm rách da, lần thứ hai nó đâm sâu vào thịt và lần thứ ba làm giãn gân ra, vì thế cái thòng lọng siết tới tận xương tủy. Sau đó vẫn không thể nào phá đứt thòng lọng, ngài rống lên kêu bị nạn: cả bầy hươu kinh hoàng chạy thoát thân thành ba đàn lớn.

Citta Miga không tìm được bậc Đại Sĩ trong ba đàn ấy liền suy nghĩ: "Mối hiểm họa này vừa xảy ra cho bọn ta đã gieo xuống đại huynh của ta". Khi quay về, chú hươu em thấy ngài đã bị mắc bẫy thật chặt. Bậc Đại Sĩ chợt thấy em mình, liền kêu lên:

- Này hiền đệ, đừng đứng đây nữa, ở đây nguy

hiểm lắm.

Rồi ngài ngâm kệ, thúc giục em chạy trốn:

1. Hãi kinh thần chết, hỡi Cit-ta,

Cả đám hươu kia chạy thoát xa

Hiền đệ hãy đi, vì bọn chúng

Cùng em sẽ sống, chớ chần chờ.

Ba vần kệ sau do anh em đối đáp nhau:

Citta:

2. Em chẳng đi đâu, hỡi Lỗ-hân,

Tim em đã kéo bước em gần,

Chẳng lìa anh tại nơi này nữa,

Em sẵn sàng từ bỏ tấm thân.

Rohanta:

3. Chẳng ai bảo dưỡng lại mù lòa,

Phải chết song thân, mẹ lẫn cha,

Em hãy về ngay cùng phụ mẫu,

Hỡi em, đừng nấn ná gần ta.

Citta:

4. Em chẳng đi đâu, hỡi Lỗ-hân,

Tim em đã kéo bước em gần,

Chẳng rời anh ở nơi này nữa,

Em sẵn sàng từ bỏ tấm thân.

Rồi Citta đứng vững làm chỗ dựa cho Bồ-tát ở bên phải và cố làm vui vẻ để ngài phấn khởi tinh thần.

Còn Sutanà, là bé Hươu còn non tơ, cứ chạy quanh quẩn giữa bầy hươu, song không tìm thấy hai anh đâu cả, cô bé Hươu non suy nghĩ: "Chắc tai họa đã xảy ra cho hai anh của ta rồi". Bé Hươu quay lại, đến chỗ hai anh và khi bậc Đại Sĩ thấy em gái tới, liền ngâm vần kệ thứ năm:

5. Hươu nhút nhát, mau chạy trốn xa,

Bạo tàn thòng lọng siết chân ta,

Hãy đi theo chúng đừng lưu luyến,

Em phải sống cùng với mẹ cha.

Ba vần kệ sau lại được hai anh em đối đáp như trên:

Sutanà:

6. Em chẳng đi đâu, hỡi Lỗ-hân,

Tim em đã kéo bước em gần,

Chẳng rời anh ở nơi này nữa,

Em sẵn sàng từ bỏ tấm thân.

Rohanta:

7. Chẳng ai bảo dưỡng lại mù lòa,

Phải chết song thân, mẹ lẫn cha,

Em hãy về ngay cùng phụ mẫu,

Hỡi em đừng nấn ná gần ta

Sutanà:

8. Em chẳng đi đâu, hỡi Lỗ-hân,

Tim em đã kéo bước em gần,

Em liều mất mạng, song không thể

Bỏ mặc anh sa bẫy buộc chân.

Như vậy nàng Hươu non cũng không chịu nghe lời ngài, nên cứ đứng bên cạnh ngài mà an ủi vỗ về.

Bấy giờ người thợ săn thấy bầy hươu đã chạy trốn mất và nghe tiếng kêu của con vật mắc cạn:" Ắt hản là Hươu chúa đã bị lọt bẫy rồi!". Gã nói xong, nai nịt dây đai thật kỹ và chạy vội đi.

Bậc Đại Sĩ ngâm vần kệ thứ chín, ngài vừa thấy gã đến:

9. Thợ săn hung dữ, dáo trong tay

Nhìn gã, kìa đang bước đến đây!

Rồi với mũi tên hay ngọn giáo,

Chúng mình, gã giết nội, ngày nay!

Citta không chạy trốn, dù chú Hươu này cũng trông thấy gã thợ săn. Còn bé Sutanà không đủ mạnh dạn để

đứng yên, cứ vẫn chạy loanh quanh vì sợ chết. Rồi nàng Hươu bé bỏng kia suy nghĩ: "Ta sẽ chạy thoát đi đâu nếu ta bỏ mặc các anh của ta?" Thế là cô nàng quay lại, đành chịu hy sinh tánh mạng, mặc cho tử thần ghi dấu trên đôi mày và đứng yên phía bên trái anh mình.

Bậc Đạo Sư ngâm vần kệ thứ mười để giải thích việc này:

10. Hươu non mềm yếu quá kinh hoàng,

Sợ hãi chạy quanh cố kiếm đường,

Rồi có hành vi đầy quyết liệt:

Vì nàng đành chịu phận đau thương.

Khi người thợ săn đến nơi, gã thấy cả ba sinh vật này đứng bên nhau. Một ý tưởng từ mẫn thương xót nổi lên trong lòng, vì gã đoán chúng là anh em cùng một mẹ. Gã suy nghĩ: "Chỉ một mình Hươu chúa đàn bị mắc bẫy, còn hai Hươu kia thì bị ràng buộc bởi những mối liên hệ thương yêu tôn trọng mà thôi. Thế chúng có họ hàng gì với Hươu chúa chăng?" Gã hỏi câu ấy như vầy:

11.Đôi lộc dù không bị buộc chân,

Là ai, chầu chực cạnh tù nhân,

Không đành bỏ mặc chàng Hươu chúa,

Và chạy trốn đi để thoát thân?

Bồ-tát liền đáp:

12. Em gái, em trai ấy thật là,

Cùng chung một mẹ đã sinh ra,

Không đành phận được riêng mình sống,

Bỏ mặc ta trơ trọi đấy mà!

Những lời này lại làm cho tim gã mềm dịu xúc cảm tột độ. Lộc vương đệ Citta nhận thấy lòng gã thợ săn đã trở thành thân ái nhu hòa, liền nói:

- Này Hiền hữu thợ săn, hiền hữu đừng tưởng rằng đây là một con hươu tầm thường chứ không có gì khác, ngài đây chính là Lộc vương của tám mươi ngàn con hươu. Ngài đã sống đời đạo hạnh, có từ tâm đối với muôn loài và trí tuệ cao minh, ngài đã phụng dưỡng song thân nay đã già cả mù lòa. Nếu hiền hữu giết một bậc chân chánh như vậy, tức là giết chết song thân ta, em gái ta và ta nữa, luôn năm mạng tất cả. Còn nếu hiền hữu tha mạng ngài, là hiền hữu đem cuộc sống lại cho cả năm mạng ta đó.

Rồi Hươu này ngâm kệ:

13. Chẳng ai chăm sóc lại mù lòa,

Đành phải chết luôn cả mẹ cha,

Thiện hữu hãy tha năm mạng ấy,

Và xin thiện hữu thả anh ta.

Khi người thợ săn nghe lời thuyết giáo đầy hiếu thảo này, lòng gã vô cùng hoan hỷ, gã đáp:

- Xin Chúa công đừng sợ.

Rồi gã ngâm kệ tiếp đáp lời:

14. Thôi được, này xem ta thả ra,

Chúa Hươu hiếu dưỡng mẹ cùng cha,

Khi nhìn con bảo toàn thân mạng,

Cha mẹ vui mừng sẽ múa ca.

Trong khi nói thế, gã suy nghĩ: "Nay ta còn thiết gì đến đức vua cùng các danh vọng ngài ban cho nữa? Nếu ta làm hại Hươu chúa này, thì hoặc là mặt đất sẽ há miệng ra nuốt chửng ta, hoặc là Thiên lôi sẽ giáng xuống đánh tan xác ta. Vậy ta quyết thả Hươu này thôi". Vì thế gã đến gần bậc Đại Sĩ, hạ cây sào xuống và cắt sợi dây da. Sau đó gã ôm lấy Hươu chúa vào lòng, đặt Hươu xuống gần mặt nước, nhẹ nhàng êm ái tháo gỡ nút dây thòng lọng ra khỏi chân Hươu, nối các đầu dây gân lại với nhau, làm kín miệng vết thương trên da thịt cùng các mép da bị sây sát, lấy nước rửa sạch máu, rồi cứ thoa bóp Hươu khắp mình mẩy một cách đầy thương xót.

Nhờ uy lực của lòng thân ái kia cùng với công hạnh viên mãn của bậc Đại sĩ, nên toàn thân ngài bình phục như trước, đủ gân cổ, da, thịt, lông tơ và da non bao phủ cẳng chân, nên không ai đoán biết được chỗ nào Hươu đã bị trọng thương cả. Bậc Đại Sĩ đứng tại đó và tràn ngập hạnh phúc trong lòng. Citta nhìn ngài vô cùng hoan hỷ nên ngỏ lời cảm tạ người thợ săn qua vần kệ này:

15. Chú thợ, cầu mong phước lộc tràn,

Ước ao hạnh phúc cả thân bằng,

Như ta hạnh phúc khi nhìn ngắm

Đại lộc vương nay được thoát nàn.

Lúc ấy bậc Đại Sĩ suy nghĩ: "Phải chăng vì tự ý mà người thợ săn đánh bẫy ta, hay do lệnh của một ai khác?". Và ngài hỏi nguyên nhân bắt hươu này. Người thợ săn đáp:

- Tâu Chúa công, kẻ hèn này không có liên can gì đến Chúa công cả, chính vương hậu Khemà của đức vua ước mong nghe ngài thuyết giảng Chánh pháp, cho nên kẻ hèn này đã đánh bẫy ngài theo lệnh vua truyền.

- Hiền hữu, bạn đã dám cả gan thả ta ra ư? Mau lên, đưa ta vào yết kiến đức vua, rồi ta sẽ thuyết giáo trước mặt hoàng hậu.

- Quả thật, tâu Chúa công, các vua chúa thường ác độc lắm. Làm sao ai biết được chuyện gì sẽ xảy ra? Kẻ hèn này chẳng màng thứ công danh gì mà đức vua có thể ban cho mình đâu; vậy ngài hãy ra đi nơi nào như ý.

Nhưng bậc Đại Sĩ lại suy nghĩ rằng gã thả ngài ra là một việc qúa liều lĩnh, nên ngài phải tìm cơ hội cho gã đạt vinh quang danh vọng đã được vua hứa hẹn trước ấy. Vì thế ngài bảo:

- Này hiền hữu, hãy lấy tay xát mạnh vào lưng ta.

Gã làm y lời, bàn tay gã liền dính dầy lông tơ vàng óng.

- Tâu Chúa công, kẻ hèn này sẽ làm gì với đám lông tơ này đây?

- Này hiền hữu, hãy đem chúng về trình lên đức vua cùng hoàng hậu, tâu các ngài rằng đây là đám lông tơ của Hoàng kim Lộc vương kia, rồi hãy thay mặt ta thuyết giáo cho hai vị ấy nghe các lời kệ mà ta sắp ngâm đây. Khi hoàng hậu nghe lời hiền hữu như thế là cũng đủ làm thỏa mãn niềm khát khao của hoàng hậu rồi.

- Tâu Lộc vương, xin ngài hãy thuyết Pháp.

Người thợ săn nói và Hươu chúa dạy cho gã mười vần kệ về đời sống Thánh hạnh, trình bày Ngũ giới đức

và bảo gã ra đi với lời dặn dò khuyên nhủ gã phải tỉnh giác hộ phòng.

Người thợ săn cư xử với bậc Đại Sĩ như cách người ta đồn đãi tôn trọng một bậc thầy vậy. Gã đi diễu quanh ngài ba lần hướng về phía hữu, đảnh lễ bốn lần rất cung kính và gói ghém đám lông tơ vàng ấy trong ngọn lá sen rồi ra đi.

Ba anh em chúa Hươu tiễn đưa gã đi một đoạn đường . Sau khi ăn uống xong, ba vị liền trở về với cha mẹ.

Song thân vội hỏi ngài:

- Này con yêu Rohanta, cha mẹ đã nghe con bị bắt, làm sao con trở về được tự do đây?

Hai vị hỏi qua vần kệ:

16. Làm thế nào con được tự do,

Khi đời con suýt dứt đường tơ?

Sao người săn nọ cho con thoát,

Chiếc bẫy giăng kia đã phỉnh lừa?

Bồ-tát ngâm ba vần kệ đáp lời:

17. Cit-ta đã giải thoát cho con

Bằng những lời rung động tâm hồn,

Mê mẩn đôi tai, xuyên thấu dạ,

Lời đưa trong sáng thật du dương.

18. Su-ta đã giải thoát cho con,

Bằng những lời rung động tâm hồn,

Mê mẩn đôi tai, xuyên thấu dạ,

Lời đưa trong sáng thật du dương.

19. Chú thợ kia đã giải thoát con,

Khi nghe lời nói thật mê hồn,

Thấm sâu tâm trí, xuyên vào dạ,

Lời lẽ thanh tao dịu ngọt tuôn.

Song thân của ngài bày tỏ lòng cảm ơn bằng một vần kệ:

20.Ta chúc người, gia quyến, vợ con,

Cầu mong các vị phước duyên tròn,

Như ta hạnh phúc khi nhìn ngắm

Nay chúa Lỗ-hân được thoát nàn.

Bấy giờ người thợ săn ra khỏi rừng đi về yết kiến vua, gã đảnh lễ ngài và đứng chầu một bên. Khi vua trông thấy gã liền bảo:

21. Lạp hộ, mau lên , nói trẫm hay,

Nhà ngươi có phải muốn thưa vầy:

"Tâu hoàng thượng, tấm da hươu chúa,

Nay tiểu thần dâng ngự lãm ngay".

Hoặc giả da hươu ngươi chẳng có

Để dâng, vì cớ sự gì đây?

Thợ săn:

22. Chúa Hươu đã đến tận tay rồi

Vào bẫy nằm sâu kín của tôi.

Bị bắt liền, song đôi lộc khác

Thong dong chầu chực một bên ngài.

23. Xót thương, thần rợn cả làn da

Từ mẫn lạ thường mới khởi ra:

"Nếu giết Hươu này (thần nghĩ ngợi),

Đời thần ắt cũng hóa ra ma!"

Nhà vua:

24.Lạp hộ, bầy hươu ấy thế nào,

Phong tư, cốt cách chúng ra sao,

Màu lông, đặc tính gì trong chúng

Xứng đáng lời kia tán tụng cao?

Vua cứ hỏi đi hỏi lại câu này mãi như thể một người tràn đầy kinh ngạc. Gã thợ săn đáp lời qua vần kệ:

25. Đôi sừng như bạc, dáng cao sang,

Với bộ lông da sáng rỡ ràng,

Chân đỏ, mắt ngời sao chói lọi,

Toàn thân tuyệt mỹ giữa trần gian.

Trong lúc ngâm kệ, gã vừa đem đặt vào lòng bàn tay vua một nắm lông tơ vàng ánh của bậc Đại Sĩ và qua một vần kệ khác, gã trình bày sơ lược đặc tính của các Hươu này:

26. Phong tư, cốt cách chúng như vầy,

Tâu Chúa công, là đám lộc này,

Chúng vẫn tìm mồi nuôi phụ mẫu,

Thần không đem được chúng về đây.

Qua những lời này, gã miêu tả các đức tính của bậc Đại Sĩ, của chú Hươu em Citta và cô bé Hươu non Sutanà, rồi nói thêm điều này:

- Tâu Đại vương, Hươu chúa cho tiểu thần một nắm lông, lại bảo thần thay thế địa vị ngài mà thuyết Pháp trước Hoàng hậu qua mười vần kệ về đời sống theo Thánh hạnh.

Trong lúc gã thợ săn vừa ngồi trên bảo tọa bằng vàng, gã thuyết Pháp lành qua mười vần kệ này:

(Theo bản kinh Miến Điện, vua đặt gã thợ săn lên

chiếc vương tọa được chạm cẩn với bảy loại châu báu; còn chính vua cùng hoàng hậu ngồi trên một bảo tọa thấp hơn, đặt ở một bên, rồi cung kính đảnh lễ, thỉnh cầu gã thuyết giảng. Người thợ săn thuyết giảng pháp lành như vầy)

27. Tâu Hoàng thượng, đối với song thân,

Xin thực hành đường lối chánh chân,

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh,

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường.

28. Với đàn thê tử, tấu quân vương,

Xin thực hành đường lối chánh chân

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh,

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường

29. Đại vương với thân hữu quần thần

Xin thực hành đường lối chánh chân,

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường.

30. Trong bước lãng du, hoặc chiến trường,

Thực hành đường lối sống thuần lương,

Vì nhờ sống cuộc đời chân chánh,

Thiên giới sẽ về, tấu Đại vương.

31. Trong làng, thị trấn, tấu quân vương,

Xin thực hành đường lối chánh chân,

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường.

32. Mọi miền quốc độ, tấu Quân vương

Xin thực hành đường lối chánh chân,

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh,

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường

33. Với các Sa-môn, Bà-la-môn,

Thực hành đường lối sống hiền nhơn,

Vì nhờ sống cuộc đời chân chánh

Thiên giới sẽ về , tấu Đại vương!

34. Với loài cầm thú, tấu Quân Vương,

Xin thực hành đường lối chánh chân

Nhờ vậy sống theo đời đức hạnh,

Đại vương sẽ đến cõi Thiên đường.

35. Xin thực hành chân chánh Đại vương

Từ đây nguồn hạnh phúc tuôn tràn,

Nhờ đi theo cuộc đời chân chánh

Chúa thượng sẽ lên cõi Ngọc đường.

36. Hộ phòng tỉnh giấc, tấu Quân vương

Tiến bước trên đường lối thiện lương,

Thiên chủ, chư Thiên cùng giáo sĩ,

Từ lâu đã đạt cõi Thiên đường.

37. Ngàn xưa đây chính các phương ngôn,

Đi đúng theo đường lối trí nhân,

Thiên nữ được tràn đầy hạnh phúc,

Tự mình thăng tiến cõi Thiên đường.

Người thợ săn đã thuyết Pháp như trên, theo cách bậc Đại Sĩ đã giảng bày cho gã với tài năng của một bậc Giác Ngộ, chẳng khác nào người đem từ bầu trời xuống trần thế cả giải Thiên hà kia. Hội chúng gồm đủ ngàn giọng nói đồng reo hò tán thán. Lòng khát khao của Hoàng hậu đã được thỏa mãn lúc bà nghe lời thuyết Pháp ấy.

Vua đầy hoan hỷ liền ngâm các vần kệ này, khi ngài ban thưởng người thợ săn đại vinh hoa phú quý:

38. Nạm ngọc vòng tai, trẫm muốn ban,

Tặng khanh cùng với sáu cân vàng,

Xinh tươi, bảo tọa như hoa tấm

Với nệm nằm chen cả bốn hàng.

39. Hai vợ cùng giai cấp xứng đôi,

Trâu bò thường đúng một trăm rồi

Trẫm nguyền sẽ trị dân công chính

Mãi mãi, ân nhân của trẫm ôi!

40- Cho vay, cày ruộng hoặc kinh doanh,

Hễ đó là nghề nghiệp của khanh,

Trẫm thấy khanh không làm việc ác,

Song nhờ đó cấp dưỡng gia đình.

Khi nghe vua nói những lời này, người ấy đáp:

- Tiểu thần không có nhà cửa hay gia đình gì nữa, xin Chúa thượng cho phép tiểu thần được làm ẩn sĩ khổ hạnh.

Sau khi được vua chấp thuận, người ấy đem mọi vật vua ban thưởng trọng hậu ấy về cho vợ con, gia đình, xong rồi lại ra đi lên vùng Tuyết Sơn, nơi đây người ấy sống theo đời khổ hạnh, tu tập tám Thiền chứng và được sinh lên cõi Phạm Thiên.

Còn vua vẫn tuân hành lời giáo huấn của bậc Đại Sĩ, nên về sau lên cộng trú với hội chúng chư Thiên dục giới. Lời giáo huấn ấy tồn tại cả ngàn năm sau nữa.

Khi Pháp thoại chấm dứt, bậc Đạo Sư bảo:

- Như vậy, này các Tỷ-kheo, xưa kia cũng như bây giờ, Ànanda hy sinh tính mạng vì Ta.

Rồi Ngài nhận diện Tiền thân:

- Lúc bấy giờ Channa (Xa-nặc) là người thợ săn, Sàriputta ( Xá-lợi-phất) là vua, một Tỷ-kheo-ni là hoàng hậu Khemà, hai người trong hoàng tộc là mẹ cha của chúa Hươu, Uppalavannà (Liên Hoa Sắc) là Sutanà, Ànanda la Citta, dòng họ Sàkya ( Thích Ca) này là đàn hươu tám mươi ngàn con, và Ta chính là Lộc vương Rohanta.

Chương XV. Phẩm Hai Mươi Bài Kệ 502. Chuyện Chúa Thiên Nga

502. CHUYỆN CHÚA THIÊN NGA

(Tiền thân Hamsa)

Kìa đám hằng nga cất cánh bay....

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Trúc Lâm, về việc Tôn giả Ànanda hy sinh tính mạng.

Lúc ấy, Tăng chúng đang bàn luận trong Chánh pháp đường về các đức tính của Tôn giả này thì bậc Đạo Sư bước vào hỏi Tăng chúng đang nói chuyện gì tại đó. Rồi ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu tiên Ànanda từ bỏ tánh mạng vì ta, mà xưa kia cũng đã làm như thế.

Và Ngài kể cho Tăng chúng một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ có một vị vua ngự trị tại thành Ba-la-nại mệnh danh là Bahuputtaka hay là Thân phụ của nhiều

Vương tử và chánh cung hoàng hậu của ngài là Khemà (Thái Hòa).

Thuở ấy, bậc Đại Sĩ sống trên đỉnh núi Cittakuta, ngài là chúa tể của chín mươi ngàn Thiên nga, sau khi được sinh làm chim Thiên nga với màun lông vàng ánh.

Thuở ấy như đã thuật trước đây, chánh hậu nằm mộng và tâu vua rằng bà đã mang nỗi khát khao của một thai phụ muốn nghe một chim Kim nga thuyết Pháp. Khi vua hỏi xem có loài vật nào như chim Kim nga chăng, và ngài được báo tin là hiện có loài ấy trên núi Cittakùta. Sau đó ngài bảo xây cái hồ đặt tên là Khemà, lại truyền lệnh trồng đủ loại ngũ cốc làm thực phẩm, hằng ngày rao truyền khắp tứ phương ban bố lệnh bảo vệ hồ ấy, rồi phái một thợ săn đến bắt Thiên nga.

Người này được phái đi cách nào, người ấy canh chừng chim muông ra sao, tin tức được tâu trình vua khi bầy Thiên nga được xuất hiện như thế nào, cái bẫy được giăng theo kiểu gì và bậc Đại Sĩ bị mắc vào bẫy, rồi Đại tướng Thiên nga Sumukha (Sư-mục-kha) không thấy Ngài trong ba đàn chim kia, liền trở về tìm ngài ra sao, tất cả chi tiết này sẽ xuất hiện trong Tiền thân Mahàhamsa (Đại Thiên nga) số 534, tập VI, trong đó Chúa Thiên nga có tên Dhatarattha.

Bấy giờ ngay lúc bậc Đại Sĩ bị bắt vào thòng lọng và

cây sào, dù cho ngài đang treo lủng lẳng trong chiếc thòng lọng ở đầu cây sào, ngài cũng cố vươn cổ ra nhìn theo hướng bầy chim đã bay trốn mất và chợt thấy tướng Sumukha quay trở lại, ngài suy nghĩ: "Khi chim tướng đến đây, ta sẽ thử lòng chim tướng ấy xem sao". Vì thế khi chim kia đến, bậc Đại Sĩ ngâm ba vần kệ:

1. Kìa đám hồng nga cất cánh bay,

Cả bầy hốt hoảng hãi kinh đầy,

Đi ngay, Sư-mục lông vàng óng,

Khanh muốn gì chăng ở chốn này.

2. Họ hàng ta đã bỏ rơi ta!

Bọn chúng đều cao chạy vút xa,

Đào tẩu ngay, không hề nghĩ lại,

Sao khanh đơn độc ở đây mà?

3. Thiên nga cao thượng hãy bay về,

Tù tội, thân không có bạn bè,

Lúc được tự do, Sư-mục hỡi,

Bay đi! Đừng bỏ dịp may kề.

Nghe vậy, Tướng quân Sumukkha đáp lời lúc đang đậu trên vũng bùn:

4. Không, thần sẽ chẳng bỏ Nga vương,

Khi đến gần tai họa thảm thương,

Song ở lại đây, thần đã quyết

Bên ngài, dù sống chết không màng.

Như thế Sumukkha đã cất giọng sư tử hống và chúa chim Dhataratha đáp kệ này:

5. Những lời khanh nói thật anh hùng,

Đại tướng ôi, cao cả tấm lòng!

Vì muốn thử lòng hiền hữu đó,

Trẫm đà bảo bạn hãy phi thân!

Trong lúc hai vị đang trò chuyện với nhau như vậy, người thợ săn vừa tới nơi, cầm gậy trong tay, gã chạy như bay hết tốc lực. Sumukkha khuyến khích chúa chim Dhatarattha cho phấn khởi tinh thần, rồi bay ra đón người thợ săn, kính cẩn đề cao đức hạnh của chim chúa đàn. Lập tức tâm hồn người thợ săn trở nên nhu hòa. Sumukha nhận thấy ngay điều này, liền quay lại, đứng cạnh chúa Thiên nga để khích lệ ngài phấn khởi tinh thần. Còn người thợ săn tiến đến gần chim chúa và ngâm vần kệ thứ sáu:

6. Bọn chúng đều co cẳng vút bay,

Bầy chim tung cánh giữa trời mây,

Thiên nga vương giả, sao chim chẳng

Trông thấy từ xa chiếc bẫy này?

Bậc Đại Sĩ đáp lại:

7. Khi đời sắp sửa phút lâm chung,

Giờ tử thần đang tiến lại gần,

Dù bạn đứng kề bên chiếc bẫy,

Cũng không thấy bẫy đặt, dây giăng!

Người thợ săn hài lòng với lời nhận xét của chim chúa, liền ngâm thêm ba vần kệ hỏi Sumukha:

8. Kìa đám hồng nga cất cánh bay,

Cả bầy hốt hoảng, hãi kinh thay,

Còn Thiên nga có sắc vàng óng,

Bị bỏ rơi, còn nán đợi đây.

9. Cả đám hồng nga đã uống ăn,

Rồi bay về hết, chẳng quan tâm,

Qua không gian chúng lao vùn vụt,

Và bỏ mặc chim chỉ một thân!

10. Có gì quan hệ với chim này,

Khi cả đàn ruồng rẫy vụt bay,

Dù được tự do, chim ở lại,

Một mình kết bạn với kẻ tù đây?

Sumukha đáp lời:

11. Chim chúa là đây, bạn chí tình,

Thiết thân như chính cuộc đời mình,

Bỏ ngài ư?- Chẳng bao giờ có,

Dù lúc tử thần gọi đích danh!

Nghe thế, người thợ săn vô cùng hoan hỷ và nghĩ thầm: "Ví thử ta làm hại các sinh vật đức hạnh như thế này, chắc chắn mặt đất sẽ há miệng ra và nuốt chửng ta đi mất. Ta còn thiết gì đến ân thưởng vua ban nữa? Ta quyết thả chúng ra thôi".

Rồi gã ngâm kệ:

12. Thấy rằng vì trọng nghĩa thân bằng,

Chim sẵn sàng từ bỏ tấm thân,

Ta thả chúa chim đồng mệnh ấy

Để cùng nhau khắp chốn đằng vân.

Vừa nói lời này xong, gã kéo Nga vương Dhataratha xuống khỏi cây sào, nới lỏng dây thòng lọng ra và đem Thiên nga tới bờ hồ, rửa sạch máu trên thân chim với lòng đầy xót thương, rồi thoa bóp các bắp thịt cùng gân cốt bị trặc khớp lại cho đúng chỗ. Nhờ tâm từ ái của người thợ săn cùng uy lực các Công hạnh Viên mãn của bậc Đại Sĩ (Thập hạnh Ba-la-mật), nên lập tức chân ngài lành mạnh như trước, chẳng còn một dấu vết nào chứng tỏ ngài đã bị mắc bẫy cả. Tướng quân Sumukha chiêm ngưỡng bậc Đại Sĩ với lòng hân hoan và cảm tạ qua những lời này:

13. Lạp hộ, cùng thân hữu, họ hàng,

Cầu mong các vị phước ân tràn,

Như ta hạnh phúc khi nhìn ngắm

Chúa chim giờ đây thoát buộc ràng.

Khi người thợ săn nghe lời này, gã nói:

- Này hiền hữu, Ngài có thể bay đi rồi đấy.

Lúc ấy, bậc Đại Sĩ bảo gã:

- Thưa Hiền giả, thế ngài đã bắt ta theo ý riêng của ngài hay do lệnh một người khác?

Gã liền kể cho ngài nghe mọi sự. Chim chúa tự hỏi nên trở về núi Cittakuta chăng hay đi vào kinh thành kia. Ngài suy nghĩ: "Nếu ta vào thành, thì người thợ săn sẽ được vua ban thưởng, nỗi khao khát của hoàng hậu sẽ được thỏa mãn, tình bằng hữu của Sumukha sẽ được mọi người biết rõ, rồi cũng nhờ công đức trí tuệ của ta, ta sẽ được vua ban thưởng hồ Khemà như một đặc ân. Vậy ta vào thành thì hơn".

Quyết định xong ngài nói:

- Này thợ săn, bạn hãy mang chúng ta lên đòn gánh của bạn đưa vào yết kiến đức vua, và nếu ngài muốn, ngài sẽ thả ta ra.

-Này chúa chim ơi, tính vua chúa bạo tàn lắm, vậy

các ngài cứ lên đường các ngài cho yên thân!

- Sao thế? Ta đã làm mềm lòng một thợ săn như Hiền giả, mà ta lại không chiếm được ân sủng của vua chúa kia ư? Cứ để việc ấy cho ta lo liệu, này bạn hữu, phần của ông bạn là mang chúng ta đến yết kiến đức vua.

Người ấy đành tuân lời.

Khi vua nhìn thấy đôi thiên nga, ngài rất đẹp ý. Ngài đặt đôi chim lên một cành đậu bằng vàng, bảo đem mật ong và hạt mễ cốc rang chín cùng nước đường lên mời đôi chim; sau đó ngài đưa đôi tay lên thỉnh cầu đôi chim thuyết Pháp. Nga vương thấy vua tha thiết nghe Pháp như thế, nên trước tiên ngài nói với vua bằng những lời lẽ nhu hòa êm ái.

Sau đây là các vần kệ trình bày câu chuyện giữa vua và Thiên nga chúa:

Thiên nga:

14. Đại vương, ngọc thể có khang an,

Quý quốc giờ đây có hưởng tràn

Hạnh phúc, giàu sang cùng thịnh vượng,

Và ngài trị nước thật công bằng!

Đức vua

15. Thiên nga, đây trẫm được khang an,

Và bổn quốc đây được vẹn toàn

Hạnh phúc, giàu sang cùng thịnh vượng,

Với nền cai trị thật công bằng.

Thiên nga:

16. Triều đình ngài chẳng phạm sai lầm,

Và đám quốc thù vẫn biệt tăm,

Bọn chúng chẳng bao giờ xuất hiện,

Khác nào bóng tối hướng Nam chăng?

Đức vua:

17. Triều thần trẫm chẳng thấy sai lầm,

Và đám quốc thù vẫn bặt tăm,

Bọn chúng chẳng bao giờ xuất hiện,

Khác nào bóng tối ở phương Nam!

Thiên nga:

18. Phải chăng chánh hậu cũng chung dòng,

Lời lẽ ôn nhu, biết phục tòng,

Diễm lệ, nhiều con, danh tiếng tốt,

Vâng chiều mọi Thánh ý chờ mong?

Đức vua:

19. Thưa vâng, chánh hậu cũng chung dòng,

Lời lẽ ôn nhu, biết phục tòng,

Diễm lệ, nhiều con, danh tiếng tốt,

Vâng chiều mọi ý trẫm hằng mong!

Thiên nga:

20. Đại-đế-nuôi-dân! Ngài có đông

Hoàng nam được dưỡng dục oai phong,

Thông minh ứng đối, người nhu thuận,

Bất cứ việc gì cũng gắng công?

Đức vua:

21. Nga vương! Trẫm có đủ hoàng nam,

Nổi tiếng một trăm lẻ một chàng,

Dạy bảo chúng làm tròn phận sự,

Chúng không bỏ dở các lời vàng.

Nghe điều này bậc Đại Sĩ khuyến giáo hội chúng qua năm vần kệ:

22. Kẻ hoãn trì cho quá muộn màng

Thiện hành mà chẳng gắng công làm,

Dù nhiều đức tính, dòng cao quý,

Cũng vẫn chìm sâu xuống dưới dòng.

23. Người kia tri kiến cứ tàn dần

Tổn hại lớn lao, nó lãnh phần

Như kẻ quáng gà vì bóng tối,

Khi nhìn mọi vật hóa phồng căng,

Gấp đôi tầm cỡ thường nơi chúng,

Vì có nhãn quang chẳng vẹn toàn.

24. Ai nhìn hư vọng thấy toàn chân,

Chẳng đạt chút nào trí tuệ thông,

Như thể trên đường đèo lởm chởm,

Bầy hươu nai vẫn té nhào lăn.

25. Nếu người nào dũng cảm can cường,

Đức hạnh mến yêu, giữ đúng đường,

Dù chỉ là người dòng hạ liệt,

Cũng bừng lên tựa lửa đêm trường.

26. Cứ dùng ngay ví dụ trên này

Chân lý hiền nhân, hãy giải bày,

Dưỡng dục hoàng nam thành bậc trí,

Như mầm non gặp lúc mưa đầy.

Bậc Đại sĩ đã thuyết giáo như vậy cho vua suốt đêm ròng. Lòng khao khát của hoàng hậu đã được thỏa mãn. Trước buổi bình minh, ngài an trú vào Thập vương pháp và khuyên nhủ vua tinh cần cảnh giác; sau đó, ngài cùng tướng quân Sumukha bay ra khỏi khung cửa sổ hướng Bắc về miền núi Cittakùta.

Khi Pháp thoại chấm dứt, bậc Đạo sư bảo:

- Như vậy, này các Tỷ-kheo, trước kia người này cũng đã hy sinh tính mạng vì Ta.

Rồi Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy, Channa (Xa-nặc) là người thợ săn, Sàriputta (Xá-lợi-phất) là vua, một Tỷ-kheo-ni là hoàng hậu Khemà, bộ tộc Thích-ca (Sàkya) là đàn thiên nga, Ànanda là Sumukha và Ta chính là Thiên nga vương.

Chương XV. Phẩm Hai Mươi Bài Kệ 503. Chuyện Anh Vũ Sattigumba

503. CHUYỆN ANH VŨ SATTIGUMBA

(Tiền thân Sattigumba)

Vua xứ Pañ-ca với đạo quân..,

Câu chuyện này bậc Đạo sư kể trong lúc trú tại Lộc-uyển Maddakucchi về Devadatta (Đề-bà-đạt-đa).

Khi Đề-bà-đạt-đa xô tảng đá lớn và một mảnh đâm vào chân của đức Thế Tôn khiến chân Ngài rất nhức nhối, nhiều nhóm Tăng chúng họp lại đến viếng đức Như Lai. Bấy giờ, lúc đức Thế Tôn thấy quần chúng tụ họp đầy đủ, Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, nơi đây đông đảo lắm. Dân chúng sẽ tụ tập nhiều nữa. Vị nào hãy dùng cái cáng khiêng ta đến Maddakucchi.

Các Tỷ-kheo liền làm theo đúng như vậy. Còn Tôn giả Jìvaka chữa cho chân đức Như Lai bình phục. Khi ngồi trước bậc Đạo sư, Tăng chúng nói về chuyện này:

- Đề-bà-đạt-đa là một kẻ ác và toàn thể hội chúng của

ông đều là bọn người ác, kẻ gây ác nghiệp thường thân cận với lũ ác nhân.

Bậc Đạo sư hỏi:

- Này các Tỷ-kheo, các ông nói chuyện gì vậy?

Tăng chúng trình với Ngài. Ngài bảo:

- Đây không phải là lần đầu tiên, ác nhân Đề-bà-đạt-đa thân cận với bọn ác, mà xưa kia cũng vậy.

Sau đó Ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, có một vị vua mệnh danh là Pañcàla ngự trị trong kinh thành Uttarapañcàla. Còn bậc Đại sĩ được sinh làm vương tử của Anh vũ vương trong khóm cây bông vải mọc trên cao nguyên giữa lòng một khu rừng rậm: nhà có tất cả hai anh em trai. Ngược chiều gió với vùng đồi núi này là một làng trộm cướp, có năm trăm tên cướp trú ngụ. Thuận chiều gió núi rừng lại là một vùng ẩn am với năm trăm vị hiền nhân.

Vào thời kỳ loài chim Anh vũ thay lông, một cơn lốc cuốn đi mất một chim Anh vũ và rớt vào làng trộm cướp kia, nằm giữa đống vũ khí của bọn cướp; và do chim rớt vào đó nên bọn chúng gọi nó là Sattigumba hay "Gươm giáo tua tủa". Còn con chim kia rơi vào am ẩn sĩ, giữa

đám hoa mọc trên chỗ đất cát, vì lý do đó nó được đặt tên là Pupphaka hay Hoa điểu. Thế là chim Sattigumba lớn lên giữa bọn cướp, còn Pupphaka sống với các hiền nhân.

Một ngày kia, vua phục sức oai nghi sang trọng cầm đầu một đám tùy tùng đông đảo ngự trên vương xa lộng lẫy để đi săn hươu nai. Không xa kinh thành mấy, vua vào rừng cây xinh tươi tràn đầy hoa quả. Vua phán:

- Nếu kẻ nào để cho một con nai thoát đi do lỗi mình thì phải lãnh trách nhiệm ấy!

Sau đó vua xuống xa giá tìm nơi ẩn mình, đứng yên với cung trong tay, dưới túp lều dành cho ngài.

Bọn người xua dã thú, đập vào các bụi rậm để đuổi con mồi. Một con hươu liền vùng dậy tìm đường thoát thân, nó thấy một kẽ hở ở cạnh vua, liền chui lọt qua đó biến mất. Mọi người hỏi nhau:

- Ai đã để con hươu chạy thoát? Chính là đức vua rồi!

Nghe vậy cả bọn cười nhạo vua, và vì lòng tự kiêu ngài không chịu được trò đùa này:

- Nay ta phải bắt cho được con hươu!

Vua kêu lớn và nhảy lên xe.

- Nhanh lên!

Ngài bảo người quản xa và ngài vụt biến mất theo con hươu.

Vua đi nhanh quá khiến bọn kia không theo kịp ngài, chỉ có vua và viên quản xa, hai người này cứ tiến lên đến giữa trưa, song chẳng gặp hươu đâu cả. Sau đó vua trở lại và khi thấy cạnh làng bọn cướp có một thung lũng đẹp mắt, ngài đi xuống tắm rửa, uống nước rồi đi lên khỏi con suối.

Sau đó người quản xa lấy tấm thảm từ trong vương xa ra trải dưới bóng cây, vua nằm trên đó, người quản xa ngồi dưới chân vua xoa bóp: vua cứ thức ngủ chập chờn. Dân chúng trong làng bọn cướp và cả bọn cướp nữa, đều đã vào rừng để chầu vua, vì thế trong làng không còn ai ngoài Sattigumba và người đầu bếp tên là Patikolamba.

Vào lúc ấy, Sattigumba bước ra khỏi làng và khi thấy vua, nó liền suy nghĩ: "Giá ta giết chết người kia đang nằm ngủ và lấy hết đồ trang sức ấy nhỉ?". Vì thế nó trở lại gọi Patikolamba và kể cho gã nghe mọi sự việc.

Để giải thích việc này, bậc Đạo sư ngâm năm vần kệ:

1. Vua xứ Pañ-ca với đạo quân

Lên đường săn bắn lũ nai rừng,

Trong rừng sâu thẳm vua đi lạc,

Chẳng có một ai ở kế gần.

2. Kìa, ngài trông thấy ở trong rừng

Bọn cướp đã làm chốn ẩn thân,

Anh vũ, một chim đang tiến bước,

Tức thì lời ác nó kêu vang:

3. "Ngồi trên xe nọ, một nam trang,

Châu báu nhiều sao, lắm ngọc vàng,

Vương miện trên đầu vàng óng ánh

Chiếu hồng như thể ánh trời quang!

4. Ngự quan cùng chúa ngủ say sưa,

Nằm đó lúc trời nắng giữa trưa,

Ta hãy cướp ngay đồ báu vật,

Nhanh lên, cất dấu hết bây giờ!

5. Cảnh lặng yên như lúc nửa đêm,

Ngự quan cùng chúa ngủ nằm yên,

Bạc vàng châu báu, nào ta lấy,

Giết họ, rồi ta chất củi lên!".

Nghe nói vậy, người kia bước ra khỏi nhà, khi nhìn thấy đó chính là vua, gã kinh hãi và ngâm kệ này:

6. Này Sat-ti, có phát điên khùng?

Lời lẽ nào nghe mới nói chăng?

Vua chúa giống như vầng lửa cháy,

Vô cùng nguy hiểm, nếu ta gần.

Chim đáp lại qua kệ khác:

7. Ngu dại Pa-ti nói chuyện này

Và ông điên, chẳng phải ta đây,

Mẹ ta trần trụi, sao khinh bỉ

Nghề nghiệp nhà ta sống thuở rày?

Bây giờ vua thức dậy, và khi nghe chúng nói chuyện với nhau bằng tiếng người, nhận thấy nguy hiểm, ngài ngâm kệ sau để đánh thức người lái xe:

8. Dậy mau, hiền hữu quản xa này,

Vào cỗ xe, nào thắng ngựa ngay,

Chỗ khác, ta tìm nơi ẩn náu,

Vì ta chẳng thích chú chim đây.

Gã liền vùng dậy, thắng đôi ngựa vào xe, rồi ngâm kệ nữa:

9. Xa mã thắng rồi, tâu Đại vương!

Sẵn sàng đã buộc đủ dây cương,

Đại vương, xin ngự vào xa giá,

Nơi khác, ta tìm để náu nương.

Vua vừa ngự vào trong xe thì đôi tuấn mã thuần

chủng đã lao vút nhanh như gió. Khi chim Sattigumba thấy xe vua đi xa rồi, lòng dao động nôn nao, nó liền ngâm hai vần kệ:

10. Này đi đâu cả đám râu mày,

Họ vẫn thường lai vãng chốn đây?

Vua nước Pañ-cà vừa chạy mất,

Chúng không thấy nữa, hãy đi ngay!

11. Vua ấy thoát thân có được chăng?

Hãy cầm lao, dáo với tên, cung;

Kìa Pañ-ca chúa vừa bay mất,

Này, chớ cho vua ấy thoát thân!

Con chim nói huyên thiên như thế, đạp cánh xào xạc bay lui bay tới đầy vẻ bồn chồn. Trong lúc ấy, vua vừa thì giờ đến am ẩn sĩ của các hiền nhân. Vào lúc này, các vị ấy đã ra đi kiếm củ quả rừng, chỉ còn một mình chim Anh vũ Pupphaka ở trong am. Khi chim thấy vua, liền ra chào đón ngài và nói chuyện với ngài rất cung kính tao nhã.

Lúc ấy bậc Đạo sư ngâm bốn vần kệ:

12. Chim Anh vũ với mỏ tươi hồng

Cung cách ân cần đã nói năng:

"Vạn tuế Đại vương! Duyên hạnh ngộ

Đưa đường ngài ngự đến đây chăng!

Vinh quang Đại đế đầy uy lực,

Chúa thượng cần gì phải giáng lâm?

13. Tin-dook, Pi-yal, các lá cây,

Cùng Ka-su quả ngọt ngào thay,

Dù còn ít ỏi, tâu Hoàng thượng,

Chọn thức tối ưu, đó sẵn bày.

14. Nước mát từ hang núi thật sâu

Ẩn mình bên dưới ngọn đồi cao,

Oai hùng Đại đế, tâu ngài ngự,

Ẩm thức tùy nghi thỏa khát khao.

15. Mọi người đang lượm trái trong rừng,

Các vị nơi này vẫn trú thân,

Xin Chúa đích thân cầm ngự thiện,

Tay thần chẳng có để cung dâng!"

Vua rất đẹp ý khi nghe lời nói tao nhã lịch thiệp này, liền đáp qua lời đôi vần kệ:

16. Chưa có chim nào ưu tú hơn,

Trên đời, Anh vũ quả thuần chơn,

Còn chim Anh vũ đằng kia ấy

Đã nói bao điều thật ác ngôn:

17. "Đừng để nhà vua chạy thoát thân,

Đến mau! Trói giết!" nó kêu vang,

Trẫm đi tìm đến am tu sĩ

Và thấy nơi này chốn vạn an.

Khi được vua bảo như thế, Hoa Điểu Pupphaka ngâm đôi vần kệ:

18. Đại đế! Chúng thần chính đệ huynh,

Cùng chung một mẹ đã khai sinh,

Cưu mang đôi trẻ trên cây nọ,

Song chốn khác nhau đã trưởng thành.

19. Vì Sat-ti đến bọn cường gian,

Còn tiểu thần đi đến trí nhân,

Ác nọ, thiện đây, từ chỗ đó

Phát sinh lề thói chẳng cùng đàng.

Sau đó, Anh vũ giải thích đầy đủ chi tiết những sự khác nhau bằng cách ngâm vần kệ:

20. Đâm chém, xích xiềng, kế bất lương,

Những hành vi bịp bợm, tồi tàn,

Bao nhiêu bạo động và xung kích,

Chính đó là môn nó sở trường.

21. Còn đây tiết độ, tự điều thân,

Nhân ái, công bằng với chánh chân,

Lữ khách uống ăn cùng trú ẩn,

Quây quần thần lớn giữa hiền nhân.

Tiếp theo chim lại thuyết Pháp cho vua qua các vần kệ sau:

22. Đối với ác nhân hoặc thiện nhân

Mà người ta kính trọng tôn sùng,

Cho dù ác độc hay hiền đức,

Cũng khiến kẻ kia phải phục tùng.

23. Khi ta ngưỡng mộ bạn tâm đồng,

Như một người tri kỷ, bạn lòng,

Người ấy sẽ đồng hành, kế cận

Bên mình ta đến phút sau cùng.

24. Tình bạn kết giao thấm nhiễm dần,

Chuyện này ngài thấy quả là chân:

Cứ ngâm thuốc độc vào tên bắn,

Vỏ bọc cũng thành nhiễm độc luôn.

25. Người trí tránh bầu bạn ác nhân,

Vì e ô nhiễm chạm vào thân:

Cá ươn, cứ gói trong chùm cỏ,

Sẽ thấy cỏ kia cũng thối nồng,

Những kẻ kết giao phường trí độn

Chính mình cũng sẽ hóa ngu đần.

26. Lá kia đem gói gỗ trầm hương,

Ngọn là liền thơm ngát dịu dàng,

Cũng vậy, nhiều người thành có trí,

Khi ngồi chầu các bậc hiền nhân.

27. Nhờ ví dụ này bậc trí nhân

Phải am tường lợi lạc riêng phần:

Tránh xa bầu bạn phường gian ác,

Và sánh vai cùng bậc chánh chân,

Thiên giới đợi chờ người chánh hạnh.

Đọa vào ngục tối bọn tà gian.

Vua rất hoan hỷ với bài thuyết giảng này. Kế đó các bậc trí giả từ rừng trở về. Vua đảnh lễ các vị và nói:

- Cầu mong các Tôn giả tỏ lòng từ bi hạ cố đến an trú trong ngự viên của trẫm.

Và ngài đã thuyết phục được các vị nhận lời mời. Khi hồi cung vua liền ban bố lệnh thả hết mọi Anh vũ. Còn các bậc trí nhân vẫn đến yết kiến vua. Ngài tặng các vị khu vườn thượng uyển để trú ngụ và chăm nom các vị rất chu đáo trong thời gian ngài còn tại thế. Sau khi mạng chung ngài lên cộng trú với hội chúng chư Thiên, hoàng thái tử

của ngài được quần thần giương chiếc lọng hoàng gia lên đầu làm lễ phong vương, và vị tân vương này cũng chăm sóc các hiền nhân và cứ thế cha truyền con nối suốt bảy đời vua đều bố thí cúng dường rất rộng rãi. Còn bậc Đại sĩ an trú trong rừng cho đến khi mạng chung liền đi theo nghiệp của mình.

Khi Pháp thoại chấm dứt, bậc Đạo Sư bảo:

- Như vậy, này các Tỷ-kheo, các ông thấy xưa kia Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) cũng thân cận bạn ác như bây giờ.

Rồi Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy Đề-bà-đạt-đa là Sattigumba, đám tùy tùng của kẻ ấy là bọn cướp, Ànanda là vua, hội chúng của đức Phật là các trí giả, và Ta là Anh vũ Pupphaka.

Chương XV. Phẩm Hai Mươi Bài Kệ 504. Chuyện Đại Vương Bhallàtiya

504. CHUYỆN ĐẠI VƯƠNG BHALLÀTIYA

(Tiền thân Bhallàtiya)

Ngày xưa có đại đế Bhal-là..,

Câu chuyện này bậc Đạo sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về hoàng hậu Mallikà (Mạt-lợi) tức Nương tử Vũ Quý Hoa.

Một buổi kia, chuyện kể rằng có việc xích mích giữa hoàng hậu và vua về quyền lợi trong đời sống nội cung, vua nổi giận và không muốn nhìn mặt bà. Bà suy nghĩ: "Ta chắc đức Như Lai không biết đức vua đang giận hờn ta".

Khi bậc Đạo sư biết chuyện ấy, ngày hôm sau, Ngài đi vào khất thực tại Ba-la-nại có Tăng chúng theo hầu, rồi đến tận cung môn. Vua bước ra đón ngài và cầm lấy bình bát của Ngài, vừa rước Ngài lên thượng lầu, mời Tăng chúng ngồi theo thứ tự thích hợp, rồi dâng nước chào mừng cùng với thực phẩm thượng vị. Sau buổi cơm, vua ngồi xuống một bên. Bậc Đạo sư hỏi:

- Tại sao hoàng hậu Mallikà không đến?

Vua đáp: - Chỉ vì lòng kiêu mạn ngu si về cảnh vinh quang của bà ta đấy.

Bậc Đạo sư bảo:

- Này Đại vương, xưa kia, đã lâu lắm rồi, khi Đại vương còn là một tiên nam, Đại vương rời xa bạn đời của mình chỉ một đêm thôi mà về sau cứ mãi thương tiếc cả bảy trăm năm đó.

Rồi theo lời thỉnh cầu của vua, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, có một vị vua tên là Bhallatiya trị vì tại Ba-la-nại. Do nỗi say mê món thịt nai rừng bốc khói trên hỏa lò lôi cuốn, ngài giao phó vương quốc cho các đại thần, rồi trang bị đủ năm thứ vũ khí cùng một bầy chó săn thông minh tinh luyện, ngài lên xa giá rời kinh tiến về vùng Tuyết Sơn. Ngài cứ du hành dọc theo sông Hằng mãi tận nơi không còn lên cao được nữa, liền đi theo một phụ lưu thêm vài đoạn đường, vừa giết nai, lợn rừng vừa thưởng thức món thịt nướng kia, cho đến khi ngài trèo tận một đỉnh cao.

Nơi đó có một con suối đầy thi vị chảy xuống khắp vùng, nước cao lên tận ngực, song vào các mùa khô ráo chỉ gần đến đầu gối. Lúc ấy các đàn cá rùa, đủ loại tung tăng, dải cát dưới nước sáng loáng như bạc, cây cối hai bên bờ rủ xuống nặng trĩu hoa trái, chim chóc, ong bướm say sưa hút nước trái chín và mật ong, bay lượn dưới bóng cây râm mát, nơi đây từng đàn hươu nai đủ loại vẫn lai vãng luôn. Bấy giờ trên bờ suối xinh đẹp này có đôi tiên đang ôm chặt nhau, âu yếm vuốt ve nhau rồi bỗng tiếng khóc than rền rĩ vô cùng thảm thiết.

Trong lúc vua trèo lên đỉnh Gandhamàdana (Hương Sơn) men theo dòng suối này, ngài chợt nhận thấy đôi tiên kia. "Tại sao họ cứ khóc than rền rĩ như thế này?", ngài suy nghĩ, "Ta muốn hỏi xem sao". Ngài chỉ cần liếc bầy chó săn và búng ngón tay, bầy chó thuần chủng thấy dấu hiệu này là hiểu ngay phần việc của chúng, liền bò vào dưới bụi rậm và nằm sát đất. Vừa khi ngài đã thấy chúng đã khuất dạng, ngài đặt cung tên cùng các vũ khi kia cạnh gốc cây gần đó và rón rén đi nhẹ nhàng đến gần đôi tiên để khỏi ai nghe lọt bước chân, rồi ngài cất tiếng hỏi:

- Tại sao các ngươi than khóc?

Để giải thích việc này, bậc Đạo sư ngâm ba vần kệ:

1. Ngày xưa có đại đế Bhal-là,

Ngài vẫn đi săn bắn thật xa,

Trèo tận Hương Sơn và chợt thấy

Đầy hoa nở rộ với yêu ma.

2. Ngài truyền bầy chó thảy nằm yên,

Đặt các cung tên xuống đất liền,

Tiến bước để đưa lời ướm hỏi,

Chốn kia vừa thấy cặp thần tiên:

3. "Đông đã qua, sao lại trở về

Hàn huyên tâm sự cạnh sơn khê?

Các ngươi sao giống phàm nhân quá,

Người gọi loài gì, nói trẫm nghe".

Nghe vua hỏi, vị tiên nam không nói gì, nhưng tiên nữ đáp lại như sau:

4. Tam đỉnh, Hoàng Sơn, núi Mã-la,

Chúng thần men suối mát, băng qua,

Thú rừng cứ tưởng là người thật,

Song bọn đi săn gọi quỷ ma.

Kế đó vua ngâm ba vần kệ:

5. Các ngươi âu yếm tựa tình nhân,

Song lại khóc than thật não nùng,

Tiên chúng giống như người thế tục,

Cớ sao than khóc, hãy phân trần!

6. Các ngươi mơn trớn tựa uyên ương,

Song khóc đầy ai oán thảm thương,

Đôi lứa khác nào người thế tục,

Sao sầu đau thế? Nói cho tường!

7. Như các tình nhân, cứ vuốt ve,

Song lời than khóc thật lê thê,

Các ngươi trông giống người trần tục,

Sao quá bi ai? Nói trẫm nghe!

Các vần kệ sau là do đôi bên đối đáp nhau:

Tiên nữ:

8. Chàng, thiếp một đêm cách biệt nhau,

Không tình ân ái, nặng u sầu,

Tương tư, song chẳng bao giờ có

Đêm ấy trở về được nữa đâu.

Quân vương:

9. Sao nằm đêm ấy quá cô đơn,

Đã khiến ngươi rền rĩ tiếc thương?

Đôi trẻ giống như người thế tục

Mất tiền, hay lão phụ từ trần?

Tiên nữ:

10. Đằng kia, bóng mát, suối tuôn ra,

Giữa đá, rồi cơn bão thổi qua,

Vì quá lo âu tìm kiếm thiếp,

Nên tình quân đã lội qua bờ.

11. Trong lúc đôi chân thiếp rộn ràng,

Thiếp đi tìm cỏ nội hoa ngàn,

Làm vòng đeo, tặng chàng yêu dấu

Và thiếp, vừa khi gặp lại chàng.

12. Kết bó chuông vàng, đồng thảo xanh,

Thủy tiên trắng mát đượm sương lành

Cho chàng yêu cả vòng hoa cổ

Cùng thiếp, vừa khi gặp bạn tình.

13. Rồi sau thiếp hái bó hoa hồng

Là thứ hoa xinh đẹp nhất vùng,

Để kết liền cho chàng với thiếp

Vòng hoa đeo cổ, lúc tương phùng.

14. Kế hoa là lá, thiếp đi tìm

Về trải đầy trên mặt đất mềm

Nơi suốt đêm trường chung gối mộng,

Uyên ương thiêm thiếp giấc nồng êm.

15. Gỗ quế, trầm hương kế tiếp liền

Đặt trên hòn đá, thiếp đâm nghiền,

Làm hương tắm khắp chàng yêu dấu

Và thiếp, mùi hương cực diệu huyền!

16. Đứng bên bờ suối chảy tuôn dòng,

Thiếp hái hoa sen mãi đến cùng:

Chiều xuống, suối kia tràn khắp chốn,

Muốn sang bờ nọ, hết chờ mong!

17. Đành đứng cả hai ở mỗi bờ,

Nhìn nhau tha thiết, ngóng ngang qua,

Ôi, bao tiếng khóc cười đôi ngả,

Đêm ấy cùng đau đớn xót xa!

18. Sáng lại, vừng đông đã mọc cao,

Khi nhìn con suối cạn khô mau,

Thiếp, chàng vội bước, ôm nhau chặt,

Lập tức cùng cười, khóc với nhau!

19. Gần bảy trăm năm chỉ thiếu ba,

Từ khi chàng, thiếp phải chia xa,

Tim yêu tan nát sầu ly biệt,

Dằng dặc tưởng chừng trọn kiếp qua!

Quân vương:

20. Đời người kỳ hạn đến bao giờ?

Nếu chuyện này truyền lại thuở xưa,

Hoặc giả theo lời nhiều trưởng lão,

Thì đừng sợ hãi, nói cùng ta.

Tiên nữ:

21. Một ngàn mùa hạ thắm, an khương,

Chẳng chịu nhiều đau khổ đoạn trường,

Ít gặp ưu sầu, đầy cực lạc,

Suốt đời ngập hạnh phúc yêu đương!

Khi vua nghe vậy, ngài suy nghĩ: "Các sinh vật này thấp kém còn hơn loài người, thế mà vẫn khóc than mãi suốt bảy trăm năm ròng chỉ vì một đêm xa cách nhau, huống hồ ta đây, chúa tể cả một quốc độ rộng ba trăm dặm, lại đành bỏ hết cả vinh quang huy hoàng ấy đằng sau để phiêu bạt trong chốn núi rừng hoang dã. Thật là một sai lầm nghiêm trọng".

Ngài liền quay về lập tức. Khi đến thành Ba-la-nại, triều thần hỏi ngài có thấy việc gì hi hữu ở vùng Tuyết Sơn chăng, ngài kể cho hội chúng nghe toàn thể câu chuyện kỳ dị kia, rồi từ đó về sau ngài thực hành bố thí và an hưởng cảnh vinh hoa của mình.

Để giải thích việc này bậc Đạo sư ngâm vần kệ sau:

22. Nhờ được đôi tiên khuyến bảo vầy,

Đại vương trở lại bước đường ngay,

Bỏ săn, cấp dưỡng người nghèo túng,

An hưởng tháng ngày lướt nhẹ bay.

Và Ngài ngâm thêm hai vần kệ nữa:

23. Rút ra bài học của tiên kia,

Đừng cãi nhau, mà sửa thói lề,

Kẻo các ngài sầu như bọn chúng

Suốt đời, vì chính bởi lầm mê.

24. Lấy ngay bài học tự đôi tiên,

Đừng khẩu tranh, mà sửa thói quen,

Kẻo chịu đau buồn như bọn chúng

Suốt đời, vì chính lỗi lầm riêng.

Bấy giờ hoàng hậu Mallikà đứng dậy từ bảo tọa khi bà nghe đức Như Lai thuyết giáo, rồi bà chấp hai tay đảnh lễ Ngài rất cung kính, trong lúc bà ngâm vần kệ cuối cùng:

25. Giờ đây kính bạch Thánh nhân,

Với lòng nhu thuận phục tuân sẵn sàng,

Con nghe được các lời vàng,

Tràn đầy thiện ý, chứa chan nhân từ,

Muôn vàn phước đức Tôn Sư!

Ngài vừa khuyến nhủ, ưu tư trút liền!

Từ đó về sau, vua xứ Kosala chung sống sắt cầm hòa hợp với hoàng hậu mãi mãi.

Khi Pháp thoại này chấm dứt, bậc Đạo sư nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy, vua xứ Kosala là vị tiên nam, hoàng hậu Mallikà là tiên nữ và Ta chính là vua Bhallàtiya.