Kinh Tiểu Bộ 8

Chương XVI. Phẩm Ba Mươi Bài Kệ 514. Chuyện Tượng Vương Ở Hồ Chaddanta

514. CHUYỆN TƯỢNG VƯƠNG Ở HỒ CHADDANTA

(Tiền Thân Chaddanta)

Ái hậu mắt nhung, đẹp tuyệt trần...,

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Jetavana (Kỳ-viên) về một Sa-di-ni.

Một thiện gia tín nữ ở Xá-vệ nhận thấy nỗi khổ đau của cuộc đời thế tục, đã xuất gia tu hành. Một ngày kia, nàng cùng các Tỷ-kheo-ni khác đi đến nghe Pháp.

Trong lúc đức Phật ngồi thuyết giảng trên bảo tọa uy nghi, nàng chiêm ngưỡng kim thân của Ngài đầy đủ vẻ tối thắng mỹ diệu phát xuất từ công đức vô lượng của Ngài, nàng nghĩ thầm: "Ta không biết trong một đời trước nào ta từng phụng sự là thê thiếp của bậc vĩ nhân này chăng?"

Ngay lúc ấy, nàng chợt nhớ lại các đời trước của nàng. "Vào thời tượng vương Chaddanta, ta đã từng làm vợ vĩ nhân này ". Tâm nàng tràn ngập hân hoan hạnh phúc khi

nhớ lại việc ấy. Trong niềm xúc động sung sướng kia, nàng bật cười lớn và nghĩ thầm: "Ít phụ nữ có thiện ý đối với chồng mình, đa số đều có ác ý cả. Ta không biết xưa kia ta có thiện ý hay ác ý đối với vị này".

Rồi hồi tưởng lại quá khứ, nàng nhận ra là vì cảm thấy bị đối xử thờ ơ lãnh đạm nên nàng đã sinh lòng oán hận Đại tượng vương Chaddanta có chiều dài một trăm hai muơi cubit ( gần năm mươi mét), và nàng đã nhờ tay thiện xạ Sonuttara dùng tên tẩm thuốc độc bắn trọng thương để giết ngài. Lúc ấy niềm đau khổ khởi lên, lòng nàng bồn chồn nóng rang, rồi không thể kềm chế xúc động kia, nàng bật tiếng khóc nức nở.

Thấy thế, bậc Đạo Sư nở một nụ cười và khi được hội chúng Tỷ-kheo hỏi:

- Bạch Thế Tôn, duyên cớ gì khiến Thế Tôn mỉm cười?

Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, Sa-di-ni này vừa khóc, khi nhớ lại một tội ác đã từng phạm để hại Ta trong một đời trước.

Nói vậy xong Ngài kể một câu chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, có tám ngàn vương tượng nhờ tu luyện

thần thông, du hành qua không gian đến an trú gần bên hồ Chaddanta ở vùng Tuyết Sơn. Vào thời ấy Bồ-tát tái sinh làm con của Voi chúa. Thân ngài thuần trắng, bàn chân đỏ, da mặt đỏ hồng. Dần dần lớn khôn, ngài cao đến tám mươi tám cubit, và dài một trăm hai mươi cubit. Ngài có cái vòi như cuộn dây thừng bằng bạc dài năm mươi tám cubit, bộ ngà có chu vi mười lăm cubit, dài ba mươi cubit, tỏa ánh sáng lục sắc. Ngài là chúa đàn voi lớn gồm tám ngàn con, thường tôn kính cúng dường các vị Độc Giác Phật. Hai vị chánh cung hoàng hậu của ngài là Cullasubhaddà và Mahàsubhaddà (Tiểu Hiền Phi và Đại Hiền Phu) Tượng cương với quân thần tám ngàn voi ngự trong Kim động.

Lúc bấy giờ hồ Chaddanta dài năm mươi dặm và rộng năm mươi dặm. Ở giữa hồ khoảng mười hai dặm, chẳng hề có cây Sevàla hoặc Panaka nào mọc, nên nước trong như khối ngọc thần. Bao quanh vùng nước này, gần đó là một dải toàn hoa súng trắng tinh khiết rộng chừng một dặm. Kế đó là một dải toàn hoa súng xanh bao bọc, rộng chừng một dặm. Tiếp theo đó là loại sen trắng, sen hồng, đến súng trắng, súng hồng và loại súng trắng ăn được, đám súng trắng chen lẫn các loại súng khác, rộng chừng một dặm cứ mỗi lớp bao quanh các lớp trước.

Kế tiếp bảy lớp cây này là một đám súng trắng xen lẫn các loại súng khác, cũng rộng chừng một dặm, bao

quanh tất cả các lớp trước.

Kế đó trong vùng nước sâu vừa cho voi đứng được, là một đám lúa đỏ. Tiếp theo trong vùng nước bao quanh là những khu rừng cây nhỏ đầy hoa thơm dịu dàng đủ mầu vàng, xanh, trắng, đỏ. Như vậy mười rừng hoa này rộng chừng một dặm mỗi thứ. Kế đó là rừng đậu đủ loại. Kế nữa là rừng chen lẫn bìm bìm, dưa, bí bầu và nhiều cây leo khác. Tiếp theo là một rừng mía cao bằng cây cau. Rồi đến một rừng chuối có quả lớn bằng chiếc ngà voi. Kế đó là một ruộng lúa. Rồi đến một vườn mít, trái bằng bình nước lớn. Tiếp theo là một vườn me đầy quả ngon ngọt. Sau đó là vườn táo voi. Rồi đến một rừng cây lớn đủ loại. Kế tiếp là một rừng tre. Vào thời ấy, phong cảnh vùng này tráng lệ như thế. Vẻ kỳ vĩ đương thời miêu tả trong bộ Luận Samyutta (Luận giải Bộ Kinh Tương Ưng)

Song vùng bao quanh rừng tre lại là bảy ngọn núi. Từ phía ngoài cùng là ngọn Tiểu Hắc Sơn. Kế đó là Đại Hắc Sơn, Thủy Sơn, Nguyệt Sơn, Nhật Sơn, Ngọc sơn và núi thứ bảy theo thứ tự là Kim Sơn. Núi này cao bảy dặm, vươn cao lên quan hồ Chaddanta, như đường viền cái chén; vách núi bên trong màu vàng chói. Do ánh sáng tỏa ra từ đó, hồ Chaddanta rực rỡ như mặt trời mới mọc.

Trong số các núi phía ngoài, có một ngọn cao sáu dặm, một ngọn cao năm dặm, ngọn cao bốn dặm, ngọn cao ba

dặm, ngọn cao hai dặm và ngọn chỉ cao một dặm. Lúc bấy giờ về phía góc hồ đông bắc, được bao bọc bằng Thất Sơn như vậy, ở một nơi gió thường thổi trên mặt nước, có một cây đa lớn mọc lên.

Thân cây có chu vi năm dặm, cao bảy dặm. Bốn cành vươn ra bốn phía rộng sáu dặm. Như vậy từ rễ đến ngọn cao mười ba dặm, từ đầu ngọn cành cây phía này sang đầu ngọn cành cây phía kia rộng mười hai dặm. Cây này sinh ra tám ngàn chồi mọc thẳng tuyệt đẹp, chẳng khác nào Ngọc Sơn lồ lộ kia.

Song về phía Tây hồ Chaddanta trong Kim Sơn, có Kim Động chừng mười hai dặm. Tượng vương Chaddanta cùng đoàn tùy tùng tám ngàn voi, về mùa mưa thường sống ở Kim Động này, về mùa nóng lại đứng dưới gốc đa lớn kia, giữa các nhánh cây để đón gió nhẹ hiu hiu thổi từ mặt hồ nước.

Một ngày kia, đám quần thần tâu với ngài:

-Đại Thọ Sàla vương đang độ nở hoa.

Thế là đám tùy tùng hộ tống, ngài có ý định đi du ngoạn trong vườn Sàla, và vừa khi đến nơi ấy, trán ngài đụng vào một cây Sàla đang nở rộ hoa.

Lúc bấy giờ nàng Cullasubhaddà đứng theo chiều gió,

nên một đám cành lá khô cùng kiến đỏ rớt xuống thân nàng. Còn nàng Mahàsubhaddà đứng chỗ khuất gió nên các hoa tươi cùng phấn hoa và cành lá xanh rơi trên thân nàng.

Cullasubhaddà nghĩ thầm:"Ngài để rơi trên mình nàng ái phi của ngài đầy hoa tươi, phấn hoa cùng cành lá xanh, còn trên mình ta, ngài lại làm rớt cả một mớ cành lá khô cùng bầy kiến đỏ lẫn lộn! Được lắm, rồi đây ta sẽ biết cách phải làm gì!"

Và nàng sinh lòng oán hận bậc Đại Sĩ từ đó.

Một ngày kia, Tượng vương cùng đám tùy tùng xuống hồ Chaddanta để tắm. Lúc ấy, hai chú voi dùng vòi cầm các bó rễ cây usìra để hầu tắm ngài, chà xát cả thân ngài cao như thể núi Kelàsa. Khi ngài ra khỏi nước, chúng lại hầu tắm hai bà hoàng hậu, xong hai nàng bước ra khỏi nước, lên đứng trước mặt bậc Đại Sĩ.

Sau đó tám ngàn voi kia xuống hồ vui đùa thỏa thích trong nước, hái đủ loại hoa dưới hồ, trang điểm bậc Đại Sĩ khác nào một ngôi đền bằng bạc; sau đó, chúng trang điểm cả hai hoàng hậu của chúa Voi. Lúc ấy có một con voi kia bơi quanh hồ, hái một đóa sen lớn bảy chồi dâng bậc Đại Sĩ. Ngài dùng vòi cầm hoa sen rảy phấn lên trán mình xong đưa tặng hoa cho chánh hậu Mahàsubhaddà. Thấy việc này, nàng tình địch của chánh hậu lại nghĩ: "Hoa sen bảy

chồi này ngài cũng tặng cho ái hậu của ngài, chứ không phải tặng ta!".

Nàng lại càng sinh lòng căm hờn ngài thêm nữa.

Một ngày kia, khi Bồ-tát đã ướp hoa quả ngon cùng ngó sen và củ sen với mật hoa xong, ngài đem cúng dường năm trăm vị Độc Giác Phật thọ thực, nàng Cullàsubhaddà cũng đem các thứ quả rừng nàng đã hái dâng cúng các vị Độc Giác Phật ấy, và nàng cầu nguyện như vầy:

- Từ nay, sau khi con lìa trần, ước mong rằng con được tái sinh làm công chúa Subhaddà trong hoàng tộc của vua Madda, và khi đến tuổi trưởng thành, mong rằng con được vinh dự làm hoàng hậu của vua Ba-lai-nại. Lúc ấy con sẽ đầy vẻ diễm lệ trước mắt ngài và được ngài sủng ái. và sẽ có đầy đủ quyền lực thực hiện điều gì con ước muốn. Thế là con sẽ tâu đức vua cho người thợ săn dùng tên độc bắn tử thương Voi chúa này. Và như vậy con ước mong có thể bảo chúng đem về dâng con một cặp ngà tỏa hòa quang lục sắc kia.

Từ đó nàng bỏ ăn uống, nên héo mòn dần, chẳng bao lâu nàng từ trần rồi tái sinh làm con của chánh hậu vua Madda và được đặt tên là Subhaddà. Khi nàng đến tuổi dậy thì, song thân nàng liền xe duyên nàng với vua Ba-lai-nại. Nàng làm đẹp lòng vua và được sủng ái, nên được

phong làm chánh hậu giữa đám mười sáu ngàn phi tần.

Khi nhớ lại các đời trước của mình, nàng nghĩ thầm: "Lời nguyện cầu của ta đã thành tựu, nay ta phải truyền đem bộ ngà voi ấy dâng ta mới được".

Thế là nàng xoa dầu khắp người, mặc áo dơ bẩn, nằm lên giường, giả vờ bệnh. Nhà vua hỏi:

- Ái hậu Subhaddà của trẫm đâu rồi?

Khi nghe tin nàng bị bệnh, ngài vội vào hậu cung ngồi bên vương sàng, vuốt nhẹ lưng nàng và ngâm vần kệ đầu tiên:

1. Ái hậu mắt nhung, đẹp tuyệt trần,

Nàng xanh xao quá, dáng đau buồn,

Như tràng hoa dưới chân giày xéo,

Vì cớ sao nàng héo úa dần?

Nghe lời này, nàng liền đáp vần kệ thứ hai:

2. Dường như chuyện thấy ở trong mơ,

Thần thiếp hằng mong mỏi thiết tha,

Mộng ước hão huyền e khó đạt,

Cho nên lòng thiếp mãi buồn lo.

Vua nghe thế, lại ngâm vần kệ nữa:

3. Những lạc thú nào ở thế gian,

Con người khao khát tận tâm can,

Điều gì mong trẫm đem ban tặng,

Hãy nói trẫm nghe, ước nguyện nàng.

Nghe vậy, hoàng hậu bảo:

- Tâu Đại vương, ước nguyện của thiếp thật khó đạt thành, thiếp chưa thể nói được ngay bây giờ ước nguyện ấy, xin cho tất cả các thiện xạ trong nước tụ tập về đây, lúc ấy thiếp sẽ nói ra giữa đám thiện xạ ấy.

Và nàng ngâm vần kệ để giải thích ý nàng muốn nói:

4. Truyền đám thợ săn phụng mệnh ngay,

Những người cư ngụ nước non này,

Điều thần thiếp muốn nhờ tay họ,

Khi diện kiến, xin sẽ giải bày.

Vua chấp thuận và từ hậu cung, ngài ban lệnh cho các đại thần:

- Hãy cho đánh trống ban lệnh rằng tất cả các thợ săn trong quốc độ Kàsi trải dài ba trăm dặm này, phải đến tụ tập tại đây.

Họ tuân lệnh, chẳng bao lâu các thợ săn trong quốc độ Kàsi mang tặng vật tùy theo phương tiện của họ, nhờ

tâu trình vua họ xin bệ kiến. Lúc ấy họ đến chừng sáu mươi ngàn người. Vua nghe tin ấy, liền đứng trước cửa sổ mở rộng giơ tay chỉ cho hoàng hậu thấy họ đã trình diện, ngài bảo:

5. Nhìn đám thợ săn dũng cảm đây!

Nghề săn mồi lão luyện cao tay,

Với tài chém giết bầy hoang thú,

Vì trẫm, sẵn sàng bỏ mạng ngay.

Hoàng hậu nghe thế liền ngâm vần kệ bảo họ:

6. Lạp hộ can trường tụ tập đây,

Những lời ta nói, lắng nghe vầy:

Dường như ta thấy trong cơn mộng

Bạch tượng sáu ngà tuyệt mỹ thay,

Ta ước bộ ngà, lòng khắc khoải,

Chẳng còn gì đáng giá đời này!

Đám thợ săn nghe nàng nói, đáp lời:

7. Các bậc tổ tiên thuở đã qua,

Sáu ngà voi trắng, thấy bao giờ?

Loài gì thú ấy, xin cho biết,

Đã hiện trong mơ của lệnh bà.

Sau đó họ lại còn ngâm thêm vần kệ nữa:

8. Bốn phương Nam, Bắc, với Tây, Đông,

Chính giữa bốn miền cũng họp chung,

Thiên đỉnh thêm vào thiên đế nữa,

Nơi nào trong thập hướng không trung,

Tượng vương này ở, xin cho biết,

Xuất hiện trong mơ của chánh cung.

Nghe nói thế hoàng hậu Subhaddà nhìn toàn thể đám thợ săn, thấy trong đó có một người chân lớn, bắp chân phồng to như một cái thúng đựng đầy lễ vật, xương sườn, đầu gối đều vạm vỡ, bộ râu rậm, hàm răng vàng khè, mặt mũi méo mó đầy sẹo, là người thật xấu xí, đồ sộ, nổi bật lên giữa đám thợ săn, tên là Sonuttara, trong một đời trước đã từng là kẻ cừu thù của bậc Đại Sĩ. Nàng liền nghĩ: "Người này có thể làm theo lời ta được".

Và xin phép vua đem gã kia đi lên thượng lầu của cung điện bảy tầng, nàng mở cửa sổ hướng Bắc, chỉ tay thẳng về phía dãy Bắc Tuyết Sơn, rồi ngâm bốn vần kệ:

9. Hướng Bắc bên kia dãy Thất San,

Cuối cùng ta đến Vách non Vàng,

Đỉnh cao thường có loài ma quỷ,

Hoa tự chân lên ngọn rỡ ràng.

10. Dưới núi ma kia lại thấy ngay

Xanh um cả khối, dáng như mây,

Một cây đa chúa, từ nhiều gốc

Sinh tám ngàn cành, tráng kiện thay.

11. Trú đây, Bạch tượng mạnh vô song

Có sáu ngà, quân đội tám ngàn,

Ngà tựa càng xe, tài thiện chiến,

Hộ phòng, giao đấu, tốc như phong!

12. Thở phì, Voi đứng, mắt trừng trừng,

Hơi gió nhẹ đưa cũng nổi sân,

Nếu chợt thấy người gây mảy gió,

Đùng đùng, chúng dẫm nát tan thân!

Sonuttara nghe tả thế, hồn vía bay lên mây, vội đáp vần kệ:

13. Lam ngọc sáng ngời hoặc bảo trân,

Biết bao trang sức với kim ngân,

Việc gì hoàng hậu cần ngà ấy,

Hay lệnh bà mong giết thợ săn?

Hoàng hậu lại ngâm vần kệ:

14. Nung nấu lòng ta rẫy giận hờn,

Mỗi lần nhớ lại vết đau thương,

Cho ta, lạp hộ, điều ta ước,

Làng đẹp năm ngôi, sẽ hưởng ơn!

Nói xong nàng thêm:

- Này hiền hữu thiện xạ, ngày trước, khi ta cúng dường các vị Độc Giác Phật, ta dâng lời cầu nguyện rằng ta muốn có đủ thần lực giết con voi sáu ngà kia để chiếm một đôi ngà. Điều này ta không phải chỉ thấy trong giấc mộng mà thôi đâu, đó còn là lời nguyện ta phải thành đạt. Hiền hữu hãy ra đi, đừng lo sợ gì cả.

Nàng nói vậy để trấn an gã. Gã chấp thuận lời nàng và đáp:

- Xin tuân lệnh hoàng hậu, nhưng trước hết xin lệnh bà chỉ rõ cho thần biết voi ấy hiện ở đâu.

Và gã hỏi qua vần kệ:

15. Voi ở đâu? Tìm kiếm chốn nào?

Đường Voi đi tắm, hướng ra sao?

Nơi nào Vương tượng thường bơi lội?

Xin chỉ con đường để bắt mau.

Lúc ấy nàng hồi tưởng lại đời trước của mình và nhớ rõ địa điểm ấy, nên chỉ đường cho gã qua hai vần kệ:

16. Không xa nơi tắm ấy là bao,

Thăm thẳm hồ sâu diễm lệ sao,

Hoa rộ nở, đầy ong bướm lượn,

Đấy nơi Vương tượng dễ tìm cầu.

17. Tắm mát, cài sen, chiếc miện hoa,

Hân hoan Voi rảo bước về nhà,

Như cành sen trắng cao vòi vọi,

Theo gót bà hoàng yêu thiết tha!

Sonuttara nghe vậy chấp thuận ngay và thưa:

- Tâu lệnh bà, tiểu thần xin đi giết Voi này và đem về dâng cặp ngà.

Nàng hoan hỷ ban thưởng gã một ngàn đồng tiền vàng và bảo:

- Hiền khanh cứ trở về nhà đã, sau bảy ngày nữa hãy khởi hành đến đó.

Nàng cho gã lui về và triệu tập đám thợ rèn lại, truyền lệnh:

- Này các khanh, ta cần một cái rìu, một cái xẻng, một cái khoan, một cái búa, dụng cụ để chặt tre, cái liềm cắt cỏ, một gậy sắt, một cái cọc, một cái chĩa ba bằng sắt, hãy làm mọi thứ thật gấp rồi đem đến đây ngay.

Nàng lại cho triệu tập đám thợ đồ da, bảo họ:

- Này các khanh, hãy làm cho ta một cái túi da đủ đựng đồ vật nặng cỡ một đầu heo lớn, ta lại cần các dây da, các lưới da, đôi giày lớn vừa cho voi mang và một cái dù da để

nhảy xuống. Hãy làm mọi thứ thật cấp bách rồi đem lại đây ngay.

Cả hai đám thợ rèn và thợ da kia làm gấp mọi vật rồi mang lại cho nàng. Sau khi có đủ mọi vật dụng cần thiết cho cuộc hành trình, cùng lửa củi đủ loại, nàng đặt mọi món trang bị cần thiết như bánh nướng, lương khô.. vào túi da. Tất cả nặng cỡ chiếc đầu heo. Còn Sonuttara, sau khi sắp đặt xong xuôi, đến ngày thứ bảy, cung kính diện kiến hoàng hậu. Nàng bảo:

- Này hiền hữu, tất cả mọi hành trang đã hoàn thành, hãy cầm túi da này đi.

Gã này là một tên hạ đẳng lực lưỡng gan dạ, mạnh bằng năm con voi, nên cầm chiếc túi kia như thể túi đựng bánh đặt lên sườn, rồi đứng lên như thể hai tay không! Nàng Cullasubhaddà trao lương thực cho đám tùy tùng của gã, và tâu trình vua rồi truyền gã lui ra. Gã đảnh lễ vua cùng hoàng hậu xong, xuống thềm cung điện đặt các vật dụng lên một cỗ xe, khởi hành khỏi kinh thành cùng một đoàn tùy tùng đông đảo rầm rộ vượt qua vô số thôn làng, tới vùng biên địa.

Lúc ấy gã bảo dân chúng lui và tiếp tục đi cùng đám dân cư ngụ trên biên giới cho đến khu rừng, qua khỏi những nơi có người ở, gã lại cho dân biên giới lui về và

một mình gã tiến lên một khoảng ba mươi dặm đường, băng qua rừng cỏ kusa và nhiều cỏ khác rậm rạp, những đám dày đặc rau quế, lau sậy, cây đậu, những khóm gai, mía, và cây đủ loại, rồi các rừng rậm toàn lau, mía dày, rậm đến độ rắn cũng không thể bò qua được, rồi các rừng cây lớn, tre nứa, những bãi nước lầy, những dải núi; gã lần lượt đi qua mười tám vùng tất cả.

Qua rừng cỏ, gã cắt bằng lưỡi liềm, qua các đám rau, gai, tre, nứa, gã mở đường bằng dụng cụ đẵn tre, gã chặt các cây lớn bằng cái rìu, còn các cây cổ thụ quá lớn, gã phải đục bằng cái khoan trước tiên.

Sau đó tiếp tục cuộc hành trình, gã làm một cái thang trong rừng tre và trèo lên ngọn cây, gã đặt một cây tre vừa chặt lên trên bụi tre kế đó, cứ thế gã bò dần qua các đọt tre đến một bãi lầy.

Gã lại trải một tấm ván khô trên bùn, bước qua rồi ném một tấm ván khác ra phía trước và cứ như thế đi băng qua bãi lầy. Sau đó gã lại đóng thuyền để vượt qua một vùng ngập nước, cuối cùng đến đứng dưới chân các ngọn núi.

Gã buộc cái móc sắt có chĩa ba vào sợi dây, ném lên cao cho nó dính chặt vào sườn núi. Leo lên sợi dây, gã khoan núi bằng đầu gậy có gắn kim cương, đóng cọc vào lỗ rồi đứng lên đó. Sau gã lại kéo cái móc sắt có chĩa ba ra

đóng vào sườn núi cao hơn trước, từ nơi này gã để dây da thòng xuống, xong gã cầm dây trèo xuống, buộc dây vào cọc phía dưới. Rồi tay trái cầm dây, tay phải cầm búa, gã đánh vào sợi dây để kéo cái cọc ra và trèo lên lần nữa.

Bằng cách này gã trèo lên đỉnh núi đầu tiên, rồi bắt đầu đi xuống phía bên kia, sau khi đóng cọc vào đỉnh núi đầu tiên như trước đây, xong buộc dây vào túi da và bao quanh cái cọc, gã ngồi vào trong túi da và thả mình xuống bằng cách buông dần cuộn dây như thể nhện nhả tơ vậy. Gã để cho cái dù da bắt gió và hạ xuống nhanh như chim. Tương truyền ít nhất là thế đấy.

Như vậy bậc Đạo sư kể chuyện gã thợ săn tuân lệnh nàng Subhaddà, xông pha từ kinh thành băng qua mười bảy địa giới khác nhau cho đến khi vào tận miền núi rừng, những cách gã băng rừng vượt qua sáu vùng nước non như thế nào để leo lên đỉnh Kim Sơn:

18. Thợ săn nghe lệnh, vững can tràng,

Nai nịt cung tên, tiến bước đàng,

Băng vượt bảy tầng non bát ngát,

Cuối cùng đến thượng đỉnh Kim San.

19. Đến núi cao đầy quỷ ẩn thân,

Khối gì trước mắt, dáng như vân?

Chính cây đa chúa, thân to lớn

Đỡ tám ngàn cành tán trải giăng.

20. Trú đây Bạch tượng mạnh vô song

Có sáu ngà, quân đội tám ngàn,

Ngà tựa càng xe, tài thiện chiến,

Hộ phòng, giao đấu, tốc như phong!

21. Gần đó, hồ kia nước tận bờ,

Xứng nơi vương tượng lội bơi qua,

Đôi bờ khả ái muôn hoa đẹp,

Ong lượn quanh đầy tiếng nhỏ to.

22. Đánh dấu đường đi của Tượng vương

Những khi bơi lội, chí kiên cường

Gã đào hố, việc làm hèn hạ

Xúi giục cho vương hậu giận hờn!

Tiếp theo đây là câu chuyện từ đầu đến cuối: chuyện kể rằng, sau bảy năm, bảy tháng, bảy ngày, khi đến tận nơi cư trú của bậc Đại sĩ theo cách kể trên, gã thợ săn ghi dấu kỹ nơi ấy, và đào một cái hố ở đó, gã bảo:

- Ta sẽ đứng đây và đâm chết Voi chúa.

Gã sắp đặt công việc như vậy xong, vào rừng chặt

cây làm cột trụ, cùng chuẩn bị một số vật dụng khác.

Khi đàn voi đến tắm ở nơi Voi chúa thường đứng, gã lại đào một hố vuông bằng một cái cuốc lớn, và đám đất gã đào lên gã rải khắp mặt nước, như thể gieo hạt, và trên đầu các tảng đá hình khối xay, gã trồng một trụ, chôn thêm các vật nặng cùng dây da và trải nhiều ván lên trên. Kế đó gã đào lỗ vừa cỡ một mũi tên rồi ném đất đá, rác rến lên nữa, còn một bên gã làm lối ra vào cho gã.

Thế là khi hố đã xong xuôi, vào lúc tảng sáng gã buộc một chùm tóc giả trên chỏm, mặc hoàng y vào, cầm cung và mũi tên độc, gã bước xuống đứng dưới hố kia.

Bậc Đạo sư giải thích mọi việc như sau:

23. Che hố trước tiên đậy ván dày,

Bước vào, cung nắm ở trong tay,

Vừa khi Bạch tượng đi qua đó,

Kẻ ác cho tên dữ vút bay.

24. Voi bị thương gầm rống thảm thương,

Cả đoàn đáp lại cũng gầm vang,

Ngàn cây nghiêng ngã giày tan cỏ,

Tán loạn đàn voi chạy thẳng đường.

25. Voi chúa đã gần giết địch nhân

Vì chứng đau đớn hóa điên cuồng,

Nhưng kìa! Đôi mắt ngài vừa gặp

Biểu tượng thanh cao, chiếc áo vàng,

Bộ áo tu hành bất khả phạm,

Ấy điều suy nghĩ của hiền nhân.

Bậc Đạo sư, trong lúc nói chuyện với thợ săn, ngâm hai vần kệ này:

26. Người nào vấy phải tội đầy thân,

Chẳng chế ngự mình, thiếu thật chân,

Dù chiếc hoàng y, mình nó mặc,

Chẳng hòng mong đạt tịnh thanh tâm.

27. Còn kẻ thoát ra mọi lỗi lầm

Đầy lòng chân thật, tự điều tâm,

Vững lòng cương quyết theo công chánh,

Xứng đáng y vàng khoác tấm thân.

Nói xong, bậc Đại sĩ dập tắt mọi nỗi hận sân đối với gã kia và hỏi:

- Tại sao ông bắn ta bị thương? Có phải vì lợi ích riêng hay vì bị kẻ nào mua chuộc?

Bậc Đạo sư giải thích việc này như sau:

28. Voi trúng tên tàn bạo quỵ chân,

Trong lòng bình thản, hỏi cừu nhân:

"Đích gì khi giết nhằm ta thế,

Cho biết ai xúi giục, bạn thân?".

Kế tiếp gã thợ săn đáp kệ này:

29. Ái hậu Kà-si bậc đại quân,

Su-bhad-dà, bảo đã từng trông

Dáng ngài trong mộng, và vì thế:

"Ta muốn ngà kia, hãy kiếm dâng!".

Nghe gã nói điều này, ngài nhận ra đây là việc làm của nàng Cullasubhaddà, nên ngài nhẫn nhục chịu đau đớn và suy nghĩ: "Nàng chẳng cần gì đôi ngà của ta đâu, nàng bảo gã đi đến đây chỉ vì muốn giết ta đấy thôi".

Và để làm sáng tỏ việc, ngài ngâm hai vần kệ:

30. Kho báu ta mang ở bộ ngà,

Hình hài di tích của ông cha,

Điều này ác phụ am tường quá,

Nên kẻ khốn nhằm đoạt mạng ta.

31. Trước khi ta chết, thợ săn ôi,

Cưa lấy bộ ngà của chúa Voi,

Bảo ác phụ kia mừng mãn nguyện,

"Đây ngà; Bạch tượng đã lìa đời!".

Nghe ngài bảo vậy, gã thợ săn đứng dậy từ nơi gã đang ngồi, cầm cưa trong tay đi đến gần ngài để cắt đôi ngà. Lúc bấy giờ Vương tượng cao như một ngọn núi tám mươi tám cubit (gần bốn mươi mét) nên không thể cưa được như ý muốn, vì gã này không thể lên tới tận đôi ngà. Thấy thế bậc Đại sĩ phải cúi mình trước gã, nằm xuống kê đầu dưới đất.

Lúc ấy gã mới trèo lên chiếc vòi của bậc Đại sĩ, dẫm chân lên đó như thể sợi dây thừng bạc, rồi đứng trên trán ngài như thể đỉnh núi Kesàla. Sau đó gã nhét chân gã vào miệng ngài, đầu gối gã đập vào da thịt trong miệng ngài, gã bò xuống từ trán ngài và thọc cây cưa vào miệng ngài. Bậc Đại sĩ chịu đựng nỗi thống khổ hành hạ và miệng ngài ứa đầy máu.

Còn gã thợ săn đi loanh quanh chỗ này chỗ kia vẫn không thể nào dùng cái cưa cắt được đôi ngà. Vì thế bậc Đại sĩ để máu rơi ra từ miệng ngài, chịu đựng nỗi đau đớn cực độ, hỏi gã:

- Này tôn ông không cưa được sao?

Và khi nghe gã bảo:

- Không.

Ngài liền lấy lại sự bình tĩnh trong tâm, bảo:

- Vậy thì được rồi, vì ta không còn đủ sức đưa chiếc vòi lên, ông hãy nhắc nó lên cho ta và nó sẽ cầm một đầu cưa.

Gã thợ săn làm theo.

Bậc Đại sĩ dùng vòi cầm phía đầu cưa, đưa lui đưa tới và đôi ngà được cắt rời ra ngay như đọt cây. Sau đó ngài bảo gã cầm lấy đôi ngà và nói:

- Này hiền hữu lạp hộ, không phải ta cho ông đôi ngà này vì ta không quý trọng chúng, cũng không phải giống như một người mong ước địa vị của Đế Thích Thiên chủ, Ma vương hay Phạm thiên đâu, nhưng đôi ngà Chánh Đẳng Chánh Giác còn đáng quý đối với ta gấp cả trăm ngàn lần hơn đôi ngà này, và ta ước mong công đức thiện hành này sẽ làm nhân duyên cho ta chứng đắc quả Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

Vừa khi cho gã đôi ngà, ngài hỏi:

- Ông đến đây phải đi mất bao lâu?

- Bảy năm, bảy tháng, bảy ngày.

- Vậy nhờ thần lực của đôi ngà này, ông sẽ về đến Ba-la-nại trong bảy ngày thôi.

Sau khi ngài bảo gã ra đi và trước khi đàn voi kia cùng hoàng hậu Subhaddà đến nơi, ngài đã qua đời.

Bậc Đạo sư giải thích sự việc qua vần kệ:

32. Rồi thợ săn cưa lấy bộ ngà

Từ hàm Bạch tượng tối cao ra,

Sáng ngời, bảo vật vô song ấy,

Gã bước nhanh chân trở lại nhà.

Khi gã đi rồi, đàn voi không còn thấy bóng kẻ thù trở lại nữa.

Bậc Đạo sư giải thích việc này như sau:

33. Kinh hãi nhìn Vương tượng bỏ thân,

Đàn voi vùng tán loạn, hoang mang,

Chẳng tìm thấy vết cừu nhân ác,

Trở lại nhìn vua ngã xuống đàng.

Vương hậu Subhaddà cùng đến với đàn voi, tất cả đều đau đớn than và từ đó đi yết kiến các vị Độc Giác Phật trước kia thường rất thân thiết với bậc Đại sĩ, và thưa:

- Bạch các Tôn giả, đức vua thường vẫn cúng dường các Tôn giả mọi vật dụng cần thiết, đã từ trần vì trúng một mũi tên độc. Xin các Tôn giả đến viếng thi hài của ngài đang được quàng tại nơi kia.

Năm trăm vị Độc Giác Phật liền bay qua không trung hạ mình xuống vùng đất thiêng ấy. Vào lúc hai chú voi con lấy ngà nâng thi hài của Voi chúa lên để thi hài tỏ dấu hiệu sùng kính các vị Độc Giác Phật, rồi nâng thi hài cao đến tận dàn hỏa thiêu và làm lễ hỏa táng. Suốt đêm ấy các vị Độc Giác Phật tụng kinh trong thánh địa này. Tám ngàn voi ấy, sau khi dập tắt các ngọn lửa, liền tắm rửa rồi cùng theo hoàng hậu Subhaddà dẫn đầu, trở lại nơi cư ngụ như cũ.

Bậc Đạo sư giải thích vấn đề như sau:

34. Đàn voi khóc lóc lẫn kêu gào,

Tất cả chất tro đội đỉnh đầu,

Chầm chậm trở về nơi cư trú,

Theo sau hoàng hậu mãi thanh cao.

Còn gã Sonuttara trong bảy ngày đã về tới Ba-la-nại cùng với bộ ngà voi.

Bậc Đạo sư giải thích việc này như sau:

35. Thẳng đến Kà-si, gã thợ săn,

Vô song tặng vật, gã vừa mang:

Bộ ngà của chúa Voi ngời chiếu

Làm mọi tâm hoan với ánh vàng;

Đến trước bà hoàng kia, gã nói:

"Đây ngà; Vương tượng đã từ trần!".

Bấy giờ khi mang đôi ngà đến dâng hoàng hậu, gã thưa:

- Tâu hoàng hậu, chúa Voi mà hoàng hậu mang mối thù hận trong lòng chỉ vì một lỗi lầm nhỏ nhặt ấy đã bị tiểu thần giết chết rồi!.

- Ngươi bảo rằng ngài đã chết rồi ư? Nàng kêu lớn.

Gã dâng đôi ngà lên và tâu:

- Hoàng hậu cứ tin chắc rằng ngài đã chết, đây là đôi ngà của ngài.

Nàng nhận lấy đôi ngà có sáu sắc hào quang ấy để lên chiếc quạt nạm ngọc của nàng rồi đặt vào lòng, nàng nhìn đôi ngà của Voi chúa ngày trước trong một đời trước đã là vị quân vương ái kính của nàng, nàng nghĩ thầm: "Gã thợ săn này trở về với đôi ngà gã cưa được từ Bảo

tượng mà gã đã giết bằng mũi tên độc".

Rồi nhớ lại bậc Đại sĩ, lòng nàng bỗng tràn ngập đau thương đến độ nàng không thể chịu đựng được nữa, tim nàng tan nát ra và nàng từ trần ngay hôm ấy.

Bậc Đạo sư ngâm vần kệ để làm sáng tỏ câu chuyện:

36. Bà hoàng vừa chợt thấy đôi ngà,

Chúa thượng dấu yêu thuở đã qua,

Lòng quá đau thương liền vỡ nát,

Vì ngài, kẻ ngốc hóa ra ma.

37. Khi Đại trí nhân đủ lực thần,

Mỉm cười trước mắt các hiền Tăng,

Tức thì Thánh chúng liền suy nghĩ:

"Chư Phật chẳng cười chuyện bỗng dưng!".

38. Ngài bảo: "Các ông thấy nữ nhi

Làm Sa-di ấy, khoác hoàng y,

Xưa là hoàng hậu, và Ta nữa,

Ngài tiếp, "là Voi chúa mất đi".

39. Kẻ ác cưa ngà báu trắng tinh,

Vô song dưới thế, ánh quang minh,

Đem về thành phố Ba-la-nại

Nay chính Đề-bà-đạt đích danh".

40. Phật-đà với trí tuệ riêng Ngài

Kể lại chuyện xưa ấy thật dài,

Đủ mọi nỗi buồn đau thống thiết,

Dù Ngài đã thoát hết bi ai.

41. "Ngày xưa Bạch tượng chính Ta đây,

Làm chúa Voi đông đảo cả bầy,

Như vậy, chư Tăng, ta muốn bảo

Các ông hiểu rõ Tiền thân này".

Các vần kệ trên được các Tỷ-kheo ghi nhớ khi Tăng chúng tán dương Đạo pháp và ca ngợi đấng Thế Tôn đầy đủ mọi thần lực.

Khi nghe Pháp thoại này xong, một số trong đại chúng chứng quả Dự Lưu, còn vị Sa-di-ni ấy về sau nhờ tu tập Thiền định đã chứng đắc quả A-la-hán.

Chương XVI. Phẩm Ba Mươi Bài Kệ 515. Chuyện Nam Tử Sambhava

515. CHUYỆN NAM TỬ SAMBHAVA

(Tiền thân Sambhava)

Trẫm chẳng màng ngôi vị đế vương...,

Trong lúc trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư kể lại câu chuyện này liên quan đến sự Viên mãn của Trí tuệ Tối thắng.

Các chi tiết đưa đến phần mở đầu câu chuyện sẽ được nêu ra trong Tiền thân Mahà Ummagga Đường Hầm lớn, Chương XXII, tập VII.

Ngày xưa có vị vua danh hiệu Dhanañjaya Korabya trị vì tại kinh đô Indapatta ở quốc độ Kuru (Câu-lâu). Một Bà-la-môn tên Sucìrata là tế sư cùng là quốc sư của ngài trong mọi vấn đề thánh sự. Nhà vua cai trị rất đúng pháp, thực hành bố thí cùng nhiều thiện sự khác. Một ngày kia ngài chuẩn bị một câu hỏi liên quan việc phụng sự Chân lý, nên sau khi mời Bà-la-môn Sucìrata an tọa xong, và cung kính đảnh lễ vị ấy,

ngài đưa vấn đề ra hỏi bằng cách ngâm bốn vần kệ:

1. Trẫm chẳng màng ngôi vị đế vương,

Su-cì, và thống trị giang sơn,

Vì mong trẫm đạt thành cao cả,

Ngự trị khắp toàn cõi thế gian.

2. Bằng Chánh chân thôi, tránh lỗi lầm,

Bởi vì tất cả đấng quân vương,

Ở trên trần thế cần theo đúng

Bất cứ điều Chân chánh Thiện lương.

3. Do đó ta xa lánh lỗi lầm

Đời này và mãi mãi ngàn năm

Ta cầu mong được danh vinh hiển

Ở giữa chư Thiên lẫn thế nhân.

4. Này hỡi tế sư, hãy biết rằng

Những gì Chân thiện, trẫm mong làm,

Vậy khi được hỏi, xin cho biết

Những việc làm nào đúng Thiện Chân.

Lúc bấy giờ, đó là cả vấn đề cao siêu thuộc phạm vi tri kiến của một vị Phật. Đó là vấn đề ta phải đem ra thưa trình lên đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác, hoặc nếu không có Ngài, thì ta phải trình với một vị Bồ-tát đang

mong cầu quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác kia. Còn Sucìrata không phải là một vị Bồ-tát nên không lý giải được vấn đề; vì thế ông chẳng hề làm ra vẻ thông thái, mà đành thú nhận sự bất tài của mình qua vần kệ sau:

5. Khải tấu Đại vương, chẳng có ai

Ngoài Vi-dhu ấy đủ thiên tài,

Nói điều kỳ diệu là Chân thiện,

Chúa thượng hằng mong thực hiện hoài.

Nhà vua nghe lời này, liền phán:

- Vậy Tôn giả hãy đi ngay.

Và vua ban một tặng vật để vị tế sư đem theo và trong niềm mong mỏi ông lên đường, ngài ngâm vần kệ:

6. Hiền hữu, đi ngay lấy phiến vàng

Đến Vi-dhu ấy, trẫm nhờ mang

Tặng phần xứng trí nhân ưu tú

Dạy trẫm điều Chân thiện tỏ tường.

Nói xong ngài cho ông một phiến vàng đáng giá một trăm ngàn đồng tiền dùng để viết lời giải đáp vấn đề lên trên đó, một xe ngựa để đi đường, một đạo binh hộ tống, một tặng vật và bảo ông đi ngay.

Khởi hành từ thành Indapatta, ông không đi thẳng

Ba-la-nại, trước tiên đến thăm nhiều nơi chốn các bậc hiền nhân cư ngụ, vẫn không thấy ai có thể giải đáp vấn đề được, ông đi dần đến Ba-la-nại. Trong khi nghỉ tại đó, cùng vài người tùy tùng đến nhà Vidhura vào giờ ăn sáng, sau khi nhờ thông báo việc đến yết kiến, ông được mời vào và thấy tế sư Vidhura đang dùng điểm tâm tại nhà riêng.

Bậc Đạo sư ngâm vần kệ thứ bảy để giải thích sự việc này:

7. Bhà-rad vội vã tiến lên đàng

Đến gặp Vi-dhu, thấy bạn vàng

Ngồi tại nhà riêng, sắp sửa dự

Bữa cơm thanh đạm sáng tinh sương.

Lúc bấy giờ Vidhura là bạn thiếu thời của Sucìrata, đã học chung tại nhà một vị giáo sư, nên sau khi cùng ăn điểm tâm với nhau, tế sư Sucìrata an tọa, và được tế sư Vidhura hỏi:

- Hiền hữu đến đây có việc gì?

Tế sư Sucìrata nêu rõ lý do đến đây và ngâm vần kệ thứ tám:

8. Đến vì thánh chỉ chúa Câu-lâu

Dòng dõi Yu-dhi, hiện thỉnh cầu,

Hiền hữu, Vi-dhu, cho đệ biết

Thiện lương, Chân chánh phải là đâu.

Lúc bấy giờ, vị Bà-la-môn này đang đeo đuổi công việc sưu tập các dòng tư tưởng của một số người, việc ấy cứ chồng chất lên cao như thể nước lụt sông Hằng dâng tràn, cho nên chẳng có thì giờ giải đáp vấn đề này được nữa. Vì thế, ông ngâm vần kệ thứ chín nêu rõ trường hợp mình:

9. Tràn ngập chủ đề quá lớn lao

Như sông Hằng nước lụt tuôn trào,

Ta không thể nói đâu là lẽ

Chân Thiện, hiền huynh đến thỉnh cầu.

Nói vậy xong, ông lại thêm:

- Ta có một con trai rất thông minh, cháu ấy còn mẫn tuệ hơn ta nhiều. Cháu sẽ giải thích rõ cho hiền hữu. Vậy hãy đến gặp tiểu điệt.

Và ông ngâm vần kệ thứ mười:

10. Hiện giờ đệ có một con trai

Tên gọi Bhà-dra ở giữa đời,

Tìm đến chàng ngay, chàng sẽ nói

Thiện lương, Chân lý rõ cho ngài.

Nghe điều này, tế sư Sucìrata liền rời nhà vị tế sư Vidhura, đến tư thất của Bhadrakàra, và thấy chàng đang ngồi ăn điểm tâm giữa đám thân nhân của chàng.

Bậc Đạo sư ngâm vần kệ thứ mười một làm sáng tỏ vấn đề này:

11. Lúc ấy Bhà-rad lại vội vàng

Đến Bha-dra gấp tại gia đường,

Giữa bao bằng hữu đang tề tựu,

An tọa thong dong được thấy chàng.

Khi đến nơi, vị tế sư được chàng thanh niên Bhadrakàra tiếp đãi nồng hậu, mời lên tọa sàng cùng nhiều tặng vật. Vừa khi an tọa, và được hỏi nguyên cớ đến thăm, ông ngâm vần kệ thứ mười hai:

12. Đến vì thánh chỉ Câu-lâu

Dòng họ Yu-dhi, hiện thỉnh cầu

Hiền điệt Bhà-dra, cho chú biết

Thiện lương, Chân lý phải là đâu.

Lúc ấy Bhadrakàra đáp lại:

- Thưa Tôn giả, ngay bây giờ, tiểu điệt đang có dự mưu dan díu với vợ một người khác. Cho nên trí óc của tiểu điệt không được thư thái để giải đáp vấn đề. Song em trai cháu tên là Sañjaya còn thông thái hơn cháu nhiều. Xin Tôn giả đi hỏi chàng, chàng sẽ giải đáp vấn đề của Tôn giả.

Chàng ngâm vần kệ để bảo ông đến đó:

13. Cháu bỏ thịt nai thật ngọt ngon,

Và đang theo đuổi tắc kè con,

Làm sao có thể nào thông hiểu

Đâu lẽ Thiện lương với Thật chơn?

14. Song có em trai, ngài phải biết,

Sañ-ja tên gọi, hãy lên đường

Kiếm chàng cho được, chàng tuyên thuyết

Chân Thiện ngài nghe thật tỏ tường.

Ông liền đi đến nhà Sañjaya ngay và được chàng tiếp niềm nở, khi được hỏi lý do đến đấy, ông nói rõ ra.

Bậc Đạo sư ngâm hai vần kệ để giải thích sự việc này:

15. Lúc ấy Bhà-rad phải vội vàng

Đến Sañ-jay gấp tại gia đường

Giữa bao bằng hữu đang tề tựu,

An tọa thong dong được thấy chàng.

16. Đến vì thánh chỉ chúa Câu-lâu,

Dòng dõi Yu-dhi, hiện thỉnh cầu

Hiền điệt Sañ-jay, cho chú biết

Thiện lương, Chân lý phải là đâu.

Nhưng Sañjaya cũng đang bận bày mưu tính kế, chàng liền thưa với ông:

- Thưa Tôn giả, tiểu điệt đang theo đuổi vợ người khác, và lại sắp đi xuống sông Hằng để qua sông. Sáng tối trong lúc tiểu điệt qua sông thường phải gặp nanh vuốt tử thần, cho nên tâm trí tiểu điệt đang rối ren, tiểu điệt không thể giải đáp vấn đề của Tôn giả được, song em trai tiểu điệt là Sambhava, mới lên bảy tuổi đã thông minh tài trí hơn tiểu điệt gấp cả trăm ngàn lần đấy. Em cháu sẽ nói chuyện với Tôn giả, xin hãy đi tìm để hỏi em cháu ngay.

Bậc Đạo sư ngâm hai vần kệ để giải thích sự việc:

17. Tử thần há miệng rộng đầy chông

Sáng tối chờ con, hỡi thúc ông

Làm thế nào con thưa với chú

Đâu là Chân lý với Hiền lương?

18. Song có em thơ, chú biết chăng,

Sam-bha tên gọi, hãy lên đường

Tìm em, thưa chú, em nêu rõ

Chân lý, Thiện lương thật tỏ tường!

Nghe vậy, tế sư Sucirata nghĩ thầm: "Vấn đề này ắt là điều kỳ bí nhất trên đời. Ta chắc không ai đủ sức giải đáp cả".

Nghĩ vậy ông ngâm hai vần kệ:

19 - 20. Việc lạ lùng này phật ý ta,

Chẳng hai con lớn, chẳng ông cha,

Biết phương giải đáp điều mầu nhiệm

Vậy nếu như chàng cũng chịu thua,

Thì phải chăng đây là cậu bé

Biết gì về lý Thiện Chân ư!

Nghe vậy, Sañjaya đáp:

- Thưa Tôn giả, xin ngài đừng tưởng Sambhava chỉ là đứa trẻ thơ dại. Nếu chẳng ai giải đáp được vấn đề của Tôn giả, thì cứ đi hỏi em cháu.

Rồi chàng ngâm mười hai vần kệ nêu lên những đức tính của cậu bé này qua các ví dụ chứng minh trường hợp trên:

21. Xin ngài đi hỏi Sam-bha,

Xin ngài chớ vội khinh là trẻ thơ,

Em đầy thông thái tài ba

Nói ngay ngài biết đâu là Thiện Chân.

22. Khác nào ánh nguyệt trong ngần

Sáng bừng vượt hẳn sao giăng đầy trời,

Ánh sao le lói mờ soi

Chim dần trong ánh rạng ngời Hằng nga,

23. Cũng như chú bé Sam-bha

Trí tài kiệt xuất vượt xa tuổi vàng,

Hỏi Sam-bha, biết tỏ tường,

Xin ngài chớ vội khinh thường tuổi thơ.

24. Em đầy thông thái tài ba

Nói rành Chân Thiện đâu là lẽ ngay.

Tháng tư quyến rủ đắm say,

Vượt xa tất cả tháng ngày trong năm.

25. Hoa xuân đâm lộc nảy mầm,

Màu xanh bát ngát bao trùm rừng cây,

Bé Sam-bha cũng thế này,

Vượt xa tuổi trẻ, trí tài tuyệt luân.

26. Như trên đỉnh tuyết Hương Sơn

Rừng cây bao phủ, có thần điểm trang

Tỏa ra ánh sáng huy hoàng,

Mùi hương ngào ngạt dần lan toàn miền,

27. Dành cho vô số thần tiên

Tìm nơi ẩn náu bình yên chốn này.

Bé Sam-bha cũng như vầy,

Vượt xa tuổi trẻ, trí đầy khôn ngoan.

28. Khác nào ngọn lửa huy hoàng

Cháy tràn lan khắp đồng hoang tung hoành,

Với cây cột lửa cuộn nhanh,

Không hề biết thỏa, tan tành cỏ non.

29. Để trơ một lối đen ngòm,

Bất kỳ nơi chốn lửa bùng lướt qua.

Cũng vầy chú bé Sam-bha,

Trí tài kiệt xuất vượt đà ấu niên,

30. Khác nào một ngọn lửa thiêng

Đốt bằng bỏ sống trong đêm tối trời,

Gặp cây gỗ quý nhất đời,

Giục cơn thèm cháy sáng ngời cao xa.

31. Cũng vầy chú bé Sam-bha

Thông minh trí tuệ vượt xa tuổi vàng,

Hỏi Sam-bha, chớ coi thường

Em thông hiểu, nói tận tường Thiện Chơn.

32. Trâu nhờ sức lực tráng cường

Ngựa nhờ tốc độ phô trương giống nòi,

Bò nhờ vắt sữa tuôn vòi,

Hiền nhân, ta biết nhờ lời khôn ngoan.

33. Sam-bha cũng vậy, mầm non,

Thông minh trí tuệ vượt hơn tuổi vàng,

Hỏi Sam-bha, chớ coi thường

Em thông thái, nó tận tường Thiện Chân.

Trong khi Sañjaya ca ngợi Sambhava như vậy, tế sư Sucìrata nghĩ thầm: "Ta sẽ đặt vấn đề với cậu bé này là biết ngay".

Ngài hỏi:

- Thế tiểu hiền điệt ở đâu rồi?

Chàng liền mở cửa sổ giơ tay chỉ và nói:

- Ngài nhìn cậu bé đằng kia, da óng như vàng ròng, đang chơi cùng các trẻ khác bên đường trước cửa, chính đó là tiểu đệ của cháu. Xin cứ đến hỏi, tiểu hiền đệ sẽ giải đáp vấn đề của ngài với mọi lý lẽ huyền diệu của một vị Phật.

Sucìrata nghe thế, liền bước xuống khỏi dinh, đến gần cậu bé vừa đúng lúc cậu bé đang đứng, áo quần xốc xếch vắt qua vai, hai tay đang bốc đất.

Bậc Đạo sư ngâm vần kệ giải thích sự việc này:

34. Lúc ấy Bhà-rad lại vội vàng

Đến Sam-bha gấp tại gia đường

Ở ngoài công lộ, kìa ngay đó

Cậu bé đùa chơi thấy rõ ràng.

Bậc Đại sĩ vừa khi thấy vị Bà-la-môn kia đến đứng trước ngài, liền hỏi:

- Hiền hữu đến đây có việc gì chăng?

Vị tế sư đáp:

- Này tiểu hiền điệt, ta đã đi khắp cõi Diêm-phù-đề mà không tìm ra người nào đủ tài trí giải đáp vấn đề ta đặt ra, nên nay ta đến đây tìm cháu.

Cậu bé nghĩ thầm: "Họ bảo đây là vấn đề khắp cả cõi Diêm-phù-đề chưa giải đáp được, nên vị này đến tìm ta. Còn ta đã am hiểu thông thạo rồi".

Lúc ấy cậu thấy hổ thẹn, liền vứt cục đất đang cầm

trong tay, sửa sang áo quần lại đàng hoàng và bảo:

- Này Tôn giả Bà-la-môn, cứ hỏi đi, ta sẽ giải đáp cho ngài với mức tinh thông lưu loát của một vị Phật.

Rồi với trí tuệ Tối thắng, ngài mời vị kia lựa chọn đề tài để hỏi. Vị Bà-la-môn liền hỏi vấn đề qua các câu kệ:

35. Đến vì thánh chỉ chúa Câu-lâu,

Dòng dõi Yu-dhi, hiện thỉnh cầu,

Hiền điệt Sam-bha, cho chú biết,

Thiện lương, Chân lý phải là đâu?

Vấn đề được hỏi kia quá rõ ràng đối với Sambhava như thể vầng trăng tròn giữa bầu trời cao. Ngài bảo:

- Này hãy nghe lời ta.

Và ngài giải đáp vấn đề Phụng sự Chân lý qua các vần kệ:

36. Hiền hữu, ta nay sẽ bảo ngài,

Đúng như bậc trí phải trình bày,

Vua cần biết rõ điều Chân Thiện,

Song việc vua làm, ai có hay?

Trong khi ngài đứng giữa đường phố thuyết giảng Chân lý với giọng ngọt như mật, âm thanh vang dội khắp thành Ba-la-nại, mỗi phía vang đến mười hai dặm đường. Nhà vua cùng các phó vương và nhiều vua khác tụ tập lại,

bậc Đại sĩ liền đứng giữa đám đông ấy, tuyên thuyết Chân lý. Sau khi đã hứa giải đáp vấn đề qua vần kệ này, giờ đây ngài nêu lời giải đáp vấn đề Phụng sự Chân lý:

37. Đáp lại đức vua, hãy tấu ngài:

"Ngày nay không hẳn giống ngày mai,

Thần khuyên Chúa thượng nên thông suốt

Nắm lấy thời cơ kịp đến tay".

38. Ta ước mong hiền hữu tế sư

Gợi cho vua biết cách suy tư,

Nhờ đây tâm trí ngài an lạc:

Vua phải tránh xa mọi oán thù,

Cũng chớ đi theo đường ác độc

Như là người độn trí mê mờ.

39. Đừng gây tội lỗi mất tâm hồn,

Đừng phạm hành vi bất chánh chơn,

Đừng có bao giờ theo ác hạnh,

Đừng đưa huynh đệ bước sai đường.

40. Ai biết hoàn thành đúng chánh chân

Những điều này, giống nguyệt tròn dần,

Như vua danh tiếng tăng lên mãi,

Làm ánh sáng soi đám bạn thân,

Yêu mến họ hàng, khi tận mạng

Hiền nhân sẽ đạt đến thiên cung.

Như vậy chẳng khác nào đem vầng trăng soi rọi khắp bầu trời, bậc Đại sĩ giải đáp vấn đề của vị Bà-la-môn này với mọi vẻ tinh thông của một bậc Giác Ngộ. Dân chúng reo hò vỗ tay vang dậy. Hàng ngàn tiếng reo tán thưởng cùng vô số khăn vẫy lên không và tiếng búng tay lách tách. Họ thả luôn cả đồ trang sức trên tay. Vua Ba-la-nại hoan hỷ tỏ lòng tôn kính ngưỡng mộ ngài. Còn vị tế sư Sucìrata, sau khi tặng thưởng ngài một ngàn cân vàng, liền viết câu giải đáp vấn đề trên bằng son đỏ vào phiến vàng ấy và khi đến kinh thành Indapatta, ông tâu trình vua về câu giải đáp Phụng sự Chân lý như trên.

Phần vua nhờ kiên tâm hành trì các pháp chân chánh, về sau được lên thiên giới.

Khi chấm dứt Pháp thoại, bậc Đạo sư bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay từ xa xưa, Như Lai đã dùng đại trí để giải đáp mọi vấn đề.

Và Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời bấy giờ Ànanda (A-nan) là vua Dhanañjaya, Anuruddha (A-na-luật-đà) là Sucìrata, Kassapa (Ca-diếp) là Vidhura, Moggallàna (Mục-kiền-liên) là Bhadrakàra, Sàriputta (Xá-lợi-phất) là thiếu sinh Sañjaya, và Trí giả Sambhava chính là Ta.

Chương XVI. Phẩm Ba Mươi Bài Kệ 516. Chuyện Khỉ Chúa

516. CHUYỆN KHỈ CHÚA

(Tiền thân Mahàkapi)

Tương truyền đại đế xứ Kà-si..,

Câu chuyện này được bậc Đạo sư kể trong lúc trú tại Trúc Lâm, về việc Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) ném đá vào Ngài.

Vì vậy khi Tỷ-kheo quở trách Đề-bà-đạt-đa về việc xúi giục các thợ săn bắn cung vào đức Phật và sau đó lại ném đá vào Ngài, bậc Đạo Sư bảo:

- Không phải chỉ bây giờ, mà cả ngày xưa nữa, Đề-bà-đạt-đa cũng đã ném đá vào Ta.

Nói xong Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa, khi vua Bradhmadatta trị vì xứ Ba-la-nại có một nông dân dòng họ Bà-la-môn trong một làng Kàsi, sau khi cày ruộng xong, thả trâu ra và bắt đầu cuốc đất. Đàn trâu trong khi gặm lá ở bụi cây dần dần tẩu thoát vào trong rừng. Người ấy nhận thấy trời tối liền đặt cuốc xuống

đi tìm đám trâu nhưng chẳng thấy đâu, gã quá buồn khổ đi lang thang vào trong rừng tìm chúng, dần dần đến tận vùng Tuyết Sơn. Vì lạc mất phương hướng, gã lang thang bảy ngày nhịn đói, nhưng khi nhìn thấy cây Tinduka, gã trèo lên hái trái ăn. Rồi tuột khỏi cây này gã rơi xuống một vực thẳm như địa ngục sâu 60 cubit (1 cubit = 45cm) và ở đó cả mười ngày.

Thời bấy giờ Bồ-tát sinh làm thân Khỉ, đang lúc ăn trái rừng, ngài thấy gã kia, liền dùng một hòn đá lôi gã ra khỏi vực. Trong lúc Khỉ đang ngủ, gã kia đập đầu Khỉ bằng một cục đá, bậc Đại Sĩ biết được việc này, liền vùng dậy nhảy lên cành cây, đứng lại và kêu to:

- Này tôn ông, ngài đang ngồi trên đất bằng, ta sẽ chỉ đường cho ngài từ trên ngọn cây này rồi ta sẽ đi ngay.

Thế là ngài cứu gã kia ra khỏi rừng, chỉ đúng đường cho gã rồi biến mất trong rừng núi ấy. Còn gã kia vì đã gây tội ác với bậc Đại sĩ, nên hóa thành tên hủi, chẳng khác nào ngạ quỷ đội lốt người trên trần thế. Trong bảy năm liền, gã đau đớn chất chồng, lang thang hết nơi này sang nơi khác, gã đến ngự viên Migàcira (Lộc Uyển) tại thành Ba-la-nại, trải ngọn lá chuối trên một góc, gã nằm xuống, lòng đau khổ điên cuồng.

Lúc bấy giờ vua Ba-la-nại đến ngự viên và trong khi dạo chơi, tìm thấy người kia, liền hỏi:

- Ngươi là ai và ngươi đã làm gì đến nỗi phải khổ như vậy?

Gã trình vua toàn thể câu chuyện với đầy đủ chi tiết.

Bậc Đạo sư ngâm vần kệ để làm sáng tỏ vấn đề:

1. Tương truyền đại đế xứ Kà-si,

Một thuở Ba-la-nại trị vì,

Cùng với hiền thần trên đại lộ

Vào đến Vườn Nai một bữa kia.

2. Đằng kia vua thấy gã La-môn,

Một bộ xương khô bước chập chờn,

Da trắng vì mang dòng máu hủi,

Xù xì xương xẩu tựa cây mun.

3. Ngạc nhiên trước cảnh tượng đau thương

Của kẻ không may, nặng khổ buồn:

"Thật tội nghiệp ngươi", ngài phán hỏi,

Tên gì, ác quỷ phận đành mang?

4. Giống như tuyết trắng cả tay chân,

Ta chắc đầu ngươi lại trắng hơn,

Thân thể ngươi tràn đầy vết hủi,

Bệnh kia ghi dấu ấn riêng phần.

5. Lưng ngươi như suốt chỉ giăng hàng,

Lồi lõm, dài ngoằn lại uốn quăn,

Xương khớp đen điu như mẩu gỗ,

Chẳng hề ai thấy kẻ ngang bằng!

6. Ngươi từ đâu đến, kẻ lang thang,

Khốn khổ bơ vơ, da bọc xương,

Đầu đội nắng trời nung bức lửa,

Chịu bao đói khát quá đau thương?

7. Hình hài tàn phá thật kinh hoàng,

Chẳng xứng nhìn lên ánh nhật quang,

Ngay chính mẹ ngươi chắc cũng chẳng

Còn mong nhìn trẻ quá tồi tàn!

8. Ác nghiệp gì xưa ngươi đã gây

Hay là ngộ sát kẻ nào đây,

Tội gì người phạm, ta mong biết,

Xui khiến ngươi mang nỗi khổ này?

Gà Ba-la-môn đáp lại:

9. Thần xin thưa thật với Tôn quân

Hành động đúng như một thiện nhân,

Vì kẻ không bao giờ dối trá,

Người hiền khen ngợi giữa phàm trần.

10. Xưa kia thần đến một rừng hoang,

Tìm kiếm đàn trâu tối lạc đàng,

Băng mãi lối mòn rừng rậm rạp,

Nơi loài voi ở, bước lang thang.

11. Lạc trong rừng rậm quá hoang sơ,

Chịu đói khát đau khổ xót xa,

Suốt bảy ngày ròng thần lẩn quẩn,

Chốn loài hổ dữ mớm con thơ.

12. Trái độc tối kinh, cũng cứ thèm

Ô kìa, đôi mắt bỗng bừng lên:

Cây xinh lắt lẻo ngang bờ vực,

Lơ lửng trái thơm trĩu nhánh mềm.

13. Những trái rơi theo gió lạnh rung

Thần nhai ngấu nghiến nuốt thơm lừng,

Vẫn còn khao khát, thần leo vội:

"Cách ấy no nê được vẹn toàn".

14. Chưa từng ăn quả chín ngon sao!

Thần vội giơ tay hái thật nhiều,

Cành lá, dựa thân vào gãy đứt

Như là chặt bởi búa ông tiều.

15. Cành gãy làm cho ngã lộn thân,

Không gì chặn lại, rớt nhanh dần

Trên bờ vực thẳm, đầy tường đá,

Không thoát khỏi hang vực thẳm cùng.

16. Nước sâu nằm dưới bờ vực kia,

Cứu mạng không tan nát thảm thê,

Rồi bất hạnh thay, thần tuyệt vọng,

Mười đêm nằm đợi thật dài ghê!

17. Cuối cùng một chú Khỉ dài đuôi

Trú ẩn trong hang đá, đến nơi,

Nhảy nhót cành này sang bụi nọ,

Hái ăn trái chín thật xinh tươi.

18. Chợt thấy thần vàng vọt héo khô,

Động lòng trắc ẩn, Khỉ kêu to:

"Khốn thay! Ta thấy ai nằm đó

Tuyệt vọng đau thương ngập tận bờ

Như vậy, ví như người hoặc quỷ,

Ông là ai đó, nói nguyên do".

19. Thần đầy cung kính, vội thưa ngay:

"Một kẻ khốn cùng chính lão đây,

Song phước đức dành cho Khỉ hết,

Nếu tìm được cách cứu thân này".

20. Chúa Khỉ chuyển cành ở núi cao,

Mang hòn đá nặng lực anh hào,

Ấy nhờ tu luyện tròn công hạnh,

Mục đích tỏ bày trọng đại sao:

21. "Tôn ông, trèo đến chỗ lưng này,

Quanh cổ ta, ghì chặt cánh tay,

Tức tốc ta đem ông thoát khỏi

Vách tường đá, chính cảnh tù đày".

22. Hoan hỷ, thần ghi nhớ rõ ràng

Lời khuyên của chúa Khỉ vinh quang,

Trèo lên lưng nọ, đôi tay bám,

Quanh cổ trí nhân thật vững vàng.

23. Chúa Khí lúc này thật mạnh thay,

Kiên cường can đảm đến như vầy

Dẫu rằng mệt lả vì hao sức,

Chốc lát đưa lên vách đá dày.

24. Kéo thần xong, cất tiếng anh hùng:

"Ta mệt nhoài: xin đứng hộ phòng,

Bên cạnh mình ta, tôn giả hỡi,

Trong khi ta ngủ giấc say nồng.

25. Các thứ như beo, gấu, hổ, sư,

Nếu nhìn ta, thấy quá thờ ơ,

Chúng liền giết hại ta ngay đấy,

Tôn giả canh phòng, chớ phải lo".

26. Trong lúc thần đang đứng hộ phòng

Hầu vương đánh một giấc an thân,

Một tư tưởng xấu xa nhen nhúm

Tiềm ẩn lan dần ở nội tâm:

27. "Khỉ, vượn, hươu, nai thật ngọt ngon

Vậy sao ta chẳng giết hầu vương

Đỡ cơn đói khát và con thịt

Cung cấp cho ta món tuyệt trần?

28. Khi no dạ, chẳng muốn chần chờ,

Song kiếm thật đầy thực phẩm khô,

Tích trữ cho nhiều ngày vất vả,

Từ rừng ta sẽ kiếm đường ra".

29. Cầm viên đá suýt đánh tan tành

Chiếc sọ kia, song bởi phận mình

Tay vụng về đưa lên loạng quạng,

Vung ra yếu ớt chẳng nên hình.

30. Chúa Khỉ nhanh chân nhảy ngọn cây

Toàn thân bê bết máu tuôn đầy,

Từ xa trách móc nhìn thần mãi

Với cặp mắt tuôn lệ chảy dài:

31. "Cầu trời ban phước lộc tôn ông,

Đừng làm như vậy, chỉ cầu mong

Kẻo sau số phận ngài, ta chắc

Gặp phải người hành động bất nhân.

32. Than ôi nhục nhã đến như vầy!

Sao trả ơn ta cách thế này?

Vì đã cứu ông ra thoát khỏi

Vực kia sâu thẳm hãi kinh đầy!

33-34. Cứu tử, chơi trò phản bội ta

Âm mưu việc ác với tâm ma,

Coi chừng, kẻ ác, e đày đọa,

Khốc liệt xuất từ ác nghiệp kia

Đem họa tử vong cho chủ nó,

Khác nào trái giết gốc tre già.

35. Ta chẳng còn tin tưởng ở ngươi,

Vì ngươi làm ác với ta rồi,

Hãy đi tới trước kia cho khéo,

Còn để ta nhìn thấy bóng thôi.

36. Thoát bầy dã thú đói tìm mồi,

Ngươi trở về nơi sống đời

Thẳng tắp con đường dài trước mặt,

Đi theo như ý muốn nhà ngươi".

37. Đến đây, dòng lệ Khỉ lau khô,

Vội vã nhanh chân nhảy xuống hồ

Rửa sạch chiếc đầu bê bết máu

Ôi, vì thần, đã chảy tuôn ra!

38. Từ đấy, đầy đau khổ đoạn trường,

Đốt thiêu, vò xé bởi Hầu vương,

Lê bước thân tàn, thần thất thểu,

Tìm nơi giải khát cho mình luôn.

39. Nhưng khi thần đến vũng hồ kia,

Mặt nước đều loang lổ máu me,

Một dòng đỏ sẫm dần dần hiện

Thành một đám như lửa lập lòe.

40. Mỗi giọt nước kia dính đến thân,

Hóa thành mụt nhọt lớn lên dần,

Như Vil-va trái khô rồi nứt

Giống hệt sắc da lẫn cỡ tầm.

41. Máu mủ tràn ra thật đáng nhờm,

Nơi nào thần muốn được an thân,

Dù là thành thị hay thôn dã,

Dân chúng chạy bay hỗn loạn luôn.

42. Lảng tránh vì mùi quá thối tha,

Trong khi gậy, đá cứ tung ra:

"Này tên khốn nạn! Đừng đi đến

Gần chúng ta!" Toàn thể hét la.

43. Như vậy khổ đau thật đáng thương,

Thần mang theo suốt bảy năm trường,

Tùy theo hạnh nghiệp mình gây tạo,

Mỗi người đi đến một con đường.

44. Thần ước mong chư vị vạn an,

Mọi người, thần gặp gỡ trên đàng,

Xin đừng phản bạn, ôi hèn hạ,

Kẻ phạm tội mưu chống bạn vàng!

45. Tất cả những ai với bạn mình

Tỏ ra là kẻ thiếu chân thành,

Như bầy hủi phải ăn năn tội,

Thân hoại, vào trong ngục tái sinh.

Và trong lúc kẻ kia đang tâu trình vua, ngay chính thời điểm ấy, mặt đất há miệng rộng ra làm gã mất dạng và được tái sinh vào Địa ngục. Khi gã bị trái đất nuốt xong, vua ra khỏi ngự viên và trở về thành.

Bậc Đạo sư chấm dứt Pháp thoại và bảo:

- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà ngày xưa nữa, Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) đã ném đá vào Ta.

Và Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy, kẻ phản bạn kia là Đề-bà-đạt-đa và Ta chính là Khỉ chúa.