Kinh Tiểu Bộ 8

Chương XIV. Tạp Phẩm 492. Chuyện Lợn Rừng Của Thợ Mộc

492. CHUYỆN LỢN RỪNG CỦA THỢ MỘC

(Tiền thân Taccha-Sùkara)

Lang thang tìm kiếm khắp xa gần...,

Chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về hai Trưởng lão.

Người ta đồn rằng khi vua Mahà- Kosala (Đai vương xứ Kiều-tát-la) gả con gái cho vua Bimbisàra (Tần-bà-sa), ngài đã chia phần nàng một ngôi làng ở Kàsi để nàng lấy tiền mua dầu thơm tắm gội. Sau khi vua Ajàtasattu (A-xà-thế) sát hại vua cha (Tần-bà-sa), thì vua Pasenadi (Ba-tư-nặc), con của vua Mahà-Kosala phá hủy ngôi làng ấy. Trong các trận chiến xảy ra giữa hai nước về chuyện này, ban đầu chiến thắng thuộc về Ajàtasattu (A-xà-thế). Còn vua Kosala thua trận liền hỏi các vị quân sư:

- Ta lập mưu gì để bắt A-xà-thế được chăng?

Các vị ấy đáp:

- Tâu Đại vương, Tăng chúng có đại tài về thần chú. Hãy phái sứ giả đến hỏi ý kiến của Tăng chúng tại tinh xá.

Vua đồng ý việc này. Vì thế vua truyền quân hầu tới, bảo họ đi đến đó, ẩn mình ở nơi kín, để nghe lóm câu chuyện giữa Tăng chúng.

Bấy giờ tại Kỳ Viên có một số đại thần của nhiều vua chúa, đã từ giã thế tục xuất gia. Hai người trong đám ấy là hai Trưởng lão, sống trong môt thảo am ở bên ngoài tinh xá, một vị tên là Trưởng lão Dhanuggaha-tissa, vị kia là Trưởng lão Mantidatta. Hai vị đã ngủ suốt đêm, và thức dậy khi vầng đông vừa hé.

Trưởng lão Dhanuggaha-tissa bảo, trong khi nhóm lửa:

- Thưa Hiền giả Tỷ-kheo Datta.

- Thưa vâng, Hiền giả bảo gì?

- Hiền giả đang ngủ chăng?

- Thưa không, tôi không ngủ. Ta phải làm gì bây giờ?

- Này, vua Kosala thật là một kẻ ngu ngốc bẩm sinh, vua ấy chỉ biết một chuyện là ăn cả đống thức ăn tạp nhạp.

- Thưa Hiền giả muốn nói gì thế?

- Vua ấy đã để cho vua Ajàtasattu đánh bại, mà

Ajàtasattu có hơn gì con giun trong bụng vua ấy đã chứ?

- Vậy thì vua ấy phải làm gì đây?

-Ồ, này Trưởng lão Datta, Hiền giả phải biết có ba cách bày binh bố trận: bày binh hình Chiếc xe, bày binh hình Bánh xe, và bày binh hình Hoa sen. Chính là cách bày binh hình Chiếc xe ấy, vua kia phải sử dụng để bắt Ajàtasattu. Vua ấy phải bố trí các dũng sĩ hai bên cạnh mình trên đỉnh đồi, rồi dàn đạo binh chính yếu ra trước mặt trận: một khi vua kia lọt vào giữa rồi và vừa nhảy ra vừa hét lớn, thì họ bắt ngay vua kia như cá nằm trong giỏ. Đó là cách bắt Ajàtasattu đấy.

Cả đám sứ giả này nghe hết mọi chuyện đó và trở về tâu trình với vua mình, vua lập tức đem một đạo quân lớn ra, bắt được Ajàtasattu làm tù binh và trói lại bằng các dây xích xiềng. Sau khi trừng phạt như vậy vài ngày, vua này thả vua kia ra, khuyên không nên làm chuyện như trước nữa, và để an ủi vua Ajàtasattu , vua lại đem chính con gái mình là công chúa Vajirà gả cho vua Ajàtasattu rồi tiễn đưa về nước rất trọng thể.

Giữa Tăng chúng có lời bàn tán chuyện này rất nhiều:

- Ajàtasattu đã bị vua Kosala bắt sống theo lời chỉ dẫn của Trưởng lão Dhanuggaha-tissa.

Tăng chúng cũng đàm luận việc này tại Chánh pháp đường và khi bậc Đạo Sư đi vào, Ngài hỏi Tăng chúng đang nói chuyện gì. Tăng chúng trình với ngài. Sau đó ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu Dhanuggaha-tissa biểu lộ tài nghệ về chiến lược đâu.

Và ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ có một người thợ mộc sống trong ngôi làng gần cổng thành Ba-la-nại, đi vào rừng đốn củi. Ông tìm được một con Lợn rừng đực rớt xuống hố, liền đem về nhà nuôi nấng và đặt tên là Lợn rừng của Thợ mộc. Con Lợn rừng trở thành tên đầy tớ của ông. Nó nhổ bật cây cối lên bằng chiếc mõm và đem về nhà cho ông, nó buộc cái dây đo đạc quanh mũi nó và kéo lê đi, rồi tìm thấy cái rìu, cái đục, cái vồ ngậm trong miệng.

Khi Lợn rừng khôn lớn, nó thành một con vật lực lưỡng dị thường, người Thợ mộc thương yêu nó như con ruột mình, và sợ có ai làm hại nó, nên thả nó vào rừng. Con Lợn rừng suy nghĩ: "Ta không thể sống một mình bơ vơ trong rừng này. Nếu ta kiếm bà con và ở với chúng chẳng hay lắm sao?" Vì thế nó tìm bầy lợn khắp rừng cây,

cho đến khi gặp được cả đàn, nó rất vui mừng, liền ngâm ba vần kệ:

1. Lang thang tìm kiếm khắp xa gần

Đồi núi chung quanh, các khóm rừng,

Thơ thẩn ta đi tìm quyến thuộc,

Kìa! Ta tìm thấy đám thân bằng!

2. Đây, củ quả rừng phong phú sao

Với kho thực phẩm thật đồi dào!

Núi đồi khe suối xinh tươi quá,

Sống ở đây đời đẹp biết bao!

3. Ta sống đây toàn quyến thuộc thân,

Hưởng thư nhàn, chẳng phải băn khoăn,

Cũng không lo lắng và kinh hãi,

Dù chuyện gì do phía địch quân.

Bầy Lợn rừng kia nghe vần kệ này liền đáp lời qua vần kệ thứ tư:

4. Cừu địch là đây! Ở chốn nào,

Xin tìm đường lối ẩn thân vào,

Nó thường giết hại, này Thợ mộc,

Lợn đẹp nhất đàn, loại tối cao!

Hỏi:

5. Kẻ thù các bạn ấy đâu đây?

Nói thật cho ta, hạnh ngộ thay!

Kẻ giết họ hàng, ai đó vậy?

Dù là chưa giết trọn luôn bầy.

Đáp:

6. Đó chính là vua của thú rừng!

Với răng để cắn, sọc đen vằn,

Ấy là mãnh thú oai hùng quá,

Thường giết lợn uu tú nhất đàn!

Hỏi:

7. Thân thể ta tàn hết lực chăng?

Thế sao ta lại chẳng nhe răng?

Nếu ta chung sức thì nhờ vậy

Ta sẽ thắng ngay chú Cọp vằn!

Đáp:

8. Lời nói này nghe tuyệt diệu thay!

Tượng công, ta thích nói như vầy,

Đừng cho chú lợn nào đi trốn,

Hoặc bị giết sau trận đấu này.

Bấy giờ Lợn rừng của Thợ mộc đã làm cho cả đàn lợn đồng tâm nhất trí, liền nói:

- Khi nào Cọp sẽ đến?

- Hôm nay nó đã đến sớm và bắt mất một con lợn rồi, ngày mai nó lại sẽ đến sớm đấy.

Lợn rừng rất thiện chiến và biết lợi thế để tấn công, vì vậy có thể đạt được chiến thắng. Lợn rừng nhìn quanh tìm một nơi, bảo cả đám ăn uống khi đêm chưa đến, rồi tảng sáng hôm sau nó giải thích cho cả đàn nghe cách giàn binh gồm ba kiểu: đội hình theo Chiếc xe,v.v...

Sau đó, nó giàn binh hình Hoa sen theo cách trên. Ở giữa nó đặt bầy lợn con đang còn bú, chung quanh là mẹ chúng, kế đó là bầy lợn cái không sinh sản, kế nữa là một vòng tròn gồm các lợn mới lớn mập mạp, tiếp đến là bầy Lợn có răng nanh mới nhú, tiếp nữa là bầy lợn có răng nanh đã lớn, cón đám lợn rừng đực già cả ở ngoài cùng. Rồi nó bố trí những tiểu đội chừng mười, hai mươi, ba mươi quân rải rác đây đó. Nó lại bảo chúng đào cho chính nó một cái hố và một hố cho con Cọp rơi vào có hình rổ sàng: giữa hai hố đó có để một dãi đất nhỏ cho nó đứng. Sau đó nó cùng đám lợn đực thiện chiến hùng dũng đi khắp nơi khích lệ cả đàn.

Trong khi nó bận rộn như thế thì mặt trời mọc. Con Cọp vừa ra khỏi vùng thảo am của một nhà khổ hạnh giả danh và xuất hiện trên đỉnh đồi. Bầy lợn rừng kêu to:

- Thưa Chúa công, kẻ thù của ta đã đến.

Lợn rừng bảo:

- Đừng sợ, hễ nó làm gì, các bạn cứ làm lại hệt như thế.

Con Cọp rùng mình thật mạnh, làm như thể sắp đi, rồi tiểu tiện, bầy lợn cũng làm theo như thế. Con Cọp nhìn bầy lợn rừng và gầm một tiếng thật lớn, bọn chúng cũng làm y như vậy. Nhìn thái độ của chúng, con Cọp nghĩ thầm: "Chúng có vẻ thay đổi, hôm nay chúng đối diện ta như một đám kẻ thù trong hàng ngũ chỉnh tề, chắc có một tên thiện chiến nào đó đã tập hợp chúng lại đây; ta không nên đến gần chúng hôm nay". Vì sợ chết, Cọp cụp đuôi chạy vội về nhà tu hành giả mạo kia và vị này, khi thấy con Cọp đi về tay không, liền ngâm vần kệ thứ chín:

9. Cọp thề bỏ giết mọi loài chăng?

Cọp đã cho muôn vật vạn toàn,

Chắc hẳn hàm răng không bén nữa,

Đàn heo đã gặp, lại xin ăn?

Nghe thế, Cọp ngâm ba vần kệ đáp lời:

10. Răng của ta không cắn được rồi,

Sức ta đà kiệt quệ mà thôi,

Cùng nhau, chúng đứng toàn huynh đệ,

Vì thế ta phiêu bạt lẻ loi.

11. Xưa, chúng ngược xuôi, bại tẩu nhanh,

Tìm hang tháo chạy, phách hồn kinh,

Nhưng nay chúng rống, vòng vây chặt,

Vô địch, đấu tranh giáp mặt mình!

12. Bây giờ chúng thỏa thuận đồng tâm,

Chúng đã bầu lên một tướng quân,

Chúng hại thân này khi hiệp lực,

Nên ta thấy chúng, cũng không cần!

Nghe lời này, nhà tu khổ hạnh giả hiệu đáp lời qua vần kệ sau:

13. Diều hâu đơn độc giết đàn chim,

Chiến thắng La thần bởi Đế thiên,

Khi mãnh hổ nhìn bầy dã thú,

Lựa con đẹp nhất, giết êm liền!

Sau đó Cọp ngâm kệ:

14. Chẳng diều, chẳng hổ, chúa sơn lâm,

Thiên chủ, làm sao đủ lực thần

Khống chế cả bầy heo đánh Hổ,

Họ hàng hiệp lực để tranh hùng!

Nghe vậy, vị tu hành giả hiệu lại ngâm hai vần kệ để thúc giục nó:

15. Con chim bé bỏng phủ đầy lông,

Bay nhảy từng đàn lũ thật đông,

Tụ tập trên cao thành đám lớn,

Cùng nhau lướt nhẹ khoảng trời không.

16. Một mình đáp xuống, chú diều hâu,

Trong lúc cả bầy chúng giỡn nhau,

Tàn sát chúng ngay như ý muốn,

Đó là cách Hổ phải theo mau!

Nói xong, ông còn khuyến khích Cọp thêm:

- Này Cọp chúa, ngài chưa biết oai lực của ngài đâu. Chỉ một tiếng gầm, một bước phóng mình thôi, là ta dám chắc không sống sót đến hai con lợn nữa đấy!

Con Cọp làm theo đúng như vậy.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ để làm sáng tỏ vấn đề này:

17. Với con mắt ác độc thèm ăn,

Cọp tưởng lời này quả thật chân,

Can đảm mồm nhe răng nhọn hoắc,

Nhảy vào đám lợn cũng đầy răng!

Vậy là con Cọp quay trở lại và đứng một lát trên đồi. Bầy lợn rừng báo cho Lợn rừng của Thợ mộc biết rằng con cọp lại đến, Lợn rừng bảo:

- Đừng sợ!

Lợn trấn an chúng và đến đứng bên bờ giữa hai cái hố. Cọp phóng nhanh về phía chú Lợn rừng. Song lợn rừng lăn quay vào hố đầu tiên. Cọp không kiềm hãm được sức phóng của nó, cũng ngã gọn vào trong cái hố có hình như cái sàn quạt lúa. Lập tức lợn rừng nhảy lên đâm sâu răng nanh vào sườn Cọp thấu tận tim nó ra, nhét nó vào hố bên kia, và kêu to:

- Đó, cứ ăn thịt tên khốn kiếp đi!

Con lợn nào đến trước được ăn thịt cọp thỏa thê, những con đến sau cứ đi quanh mà hỏi:

- Này, thịt Cọp mùi vị ra sao đó?

Lợn rừng của Thợ mộc nhảy ra khỏi hố nhìn quanh cả bọn và hỏi:

- Nào, các bạn chẳng thích thịt đó sao?

Song bọn kia đáp:

- Tâu Chúa công, Chúa công đã trừ được Cọp, đó mới là một tên, tuy thế còn một tên nữa nguy hiểm gấp mười lần Cọp ấy!

- Xin nói rõ đó là ai thế?

- Một vị tu khổ hạnh giả hiệu thường ăn thịt mà Cọp kia vẫn đem đến.

- Vậy thì ta sẽ đi bắt nó mau lên!

Thế là cả bọn cùng ra cùng đi.

Bấy giờ vị khổ hạnh giả hiệu kia đang trông ngóng ra con đường, chờ mong Cọp đến từng phút. Song vị ấy có thấy gì ngoài bầy lợn rừng đâu!- "Chúng đã giết Cọp rồi, chắc thế, và nay chúng lại đến giết ta!" Vị ấy vội chạy trốn và leo lên một cây sung dại. Bầy lợn rừng báo cho chủ tướng:

- Nó đã leo lên cây rồi!

- Được lắm, chúng ta sẽ bắt nó tức thì!

Lợn rừng bảo bầy lợn con ủi đất ra khỏi rễ cây, và bầy lợn cái hút thật nhiều nước trong mõm đem về, cho đến khi đứng trơ trụi tận gốc rễ. Sau đó, lợn rừng bảo bọn kia lui ra rồi chú quỳ xuống lấy răng nanh đâm vào rễ cây, chú cắt ngang cả rễ như cái rìu vậy, cây liền ngã xuống song người kia chẳng bao giờ đặt chân xuống đất được, vì đã bị chúng xé tan từng mảnh mà ăn thịt trên đường về.

Vừa chứng kiến việc kỳ diệu hy hữu này, vị Thần cây vừa ngâm kệ:

18. Bạn bè hiệp lực tựa cây rừng

Đó thật là quang cảnh đáng mừng,

Bầy lợn hợp quần, làm nhiệm vụ

Giết ngay Cọp chúa trọn thành công.

Và bậc Đạo Sư ngâm một vần kệ nữa nói về cách cả hai con người và vật này bị tiêu diệt như thế nào:

19. Bầy lợn thế là đã diệt tan

Bà-la-môn với Cọp đen vằn,

Rồi gầm thét, chúng la vang dội

Trong nỗi lòng vui sướng ngập tràn.

Lần nữa, lợn rừng lại hỏi:

- Thế các bạn còn kẻ thù nào nữa chăng?

- Tâu Chúa công, không.

Sau đó chúng đề nghị làm lễ phong vương quán đãnh cho Lợn rừng. Chúng liền đi tìm nước. Khi thấy vỏ ốc mà vị ẩn sĩ giả hiệu ấy dùng để uống, đó là chiếc vỏ sò rất quý với hướng xoắn ốc về phía hữu, chúng liền đổ đầy nước vào vỏ sò, và làm lễ phong vương cho lợn rừng của người Thợ mộc ngay dưới gốc cây sung ấy và tại đó, nước dùng làm lễ quán đảnh được rảy lên đầu lợn rừng. Một ả Lợn cái son trẻ được chúng bầu làm vương phi. Từ đó xuất hiện một phong tục còn thịnh hành mãi cho đến nay, là

khi làm lễ tấn phong cho một vị vua, quân thần đặt vua lên ngự trên một chiếc ngai bằng gỗ sung và rảy nước lên một cái vỏ ốc có đường xoắn hướng về phía hữu, đó là một vật rất hiếm và đắt giá, chỉ dùng cho lễ phong vương.

Bậc Đạo Sư cũng giải thích việc này bằng cách ngâm vần kệ cuối cùng:

20. Bầy heo ở dưới gốc sung rừng

Đổ nước thánh đầy để tấn phong

Chú Lợn rừng con người Thợ mộc,

Đồng hô: "Chúa tể của thần dân!"

Khi chấm dứt Pháp thoại này, bậc Đạo Sư bảo:

- Không đâu, này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu tiên Trưởng lão Dhanuggaha-tissa chứng tỏ mình có tài tinh thông chiến lược, mà trước kia cũng vậy.

Cùng với những lời này, Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) là vị khổ hạnh giả danh, Dhanuggatta-tissa là Lợn rừng của thợ mộc và Ta chính là thần cây.

Chương XIV. Tạp Phẩm 493. Chuyện Vị Đại Thương Nhân

493. CHUYỆN VỊ ĐẠI THƯƠNG NHÂN

(Tiền thân Mahà-Vànija)

Từ nhiều quốc độ, các thuơng nhân...,

Chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về một đám thương nhân sống ở Xá-vệ.

Tương truyền rằng những người này lúc đi buôn bán xa, đã đem lễ vật cúng dường bậc Đạo Sư và an trú vào Tam quy cùng Ngũ giới. Họ nói:

- Bạch Thế Tôn, nếu chúng con trở về bình an, chúng con sẽ hôn chân đảnh lễ Thế Tôn.

Họ lên đường cùng với năm trăm cỗ xe chất đầy hàng hóa, chẳng bao lâu vào rừng hoang dã, họ chẳng thấy đường nào đi nữa. Bị lạc đường, không nước uống thức ăn, họ băng qua rừng cho đến khi thấy một cây đa khổng lồ có loài rắn ẩn náu, họ liền thả dây cương xe ngựa ra và ngồi xuống đó. Nhìn lên đám lá, họ thấy chúng sáng loáng

như thể thấm nước, còn cành cây như mọng đầy nước làm cho cả bọn suy nghĩ: "Dường như nước đang chảy trong thân cây này. Ta hãy cắt lấy một nhánh trở về hướng Đông xem sao? Chắc là có nước để uống".

Một người trèo lên cây chặt một cành, từ đó một dòng nước chảy ra sền sệt như nước trong thân cây thốt nốt, họ lấy nước rửa mặt và uống. Kế đó họ chặt một cành ở hướng nam, từ đó xuất hiện đủ loại cao lương mỹ vị, họ liền ăn uống. Rồi họ chặt một cành ở hướng Tây này: liền hiện ra một đám nữ nhân xinh đẹp trang sức lộng lẫy, họ vui chơi hưởng lạc với đám nữ nhân kia. Cuối cùng họ chặt một nhánh ở hướng Bắc: từ đó rớt tung tóe bảy báu vật, họ lượm lấy chất đầy năm trăm xe ngựa và trở về Xá-vệ.

Tại đó, họ cho người bảo vệ tài vật rất cẩn thận. Rồi tay mang vòng hoa, hương liệu đủ loại, họ đi đên Kỳ Viên đảnh lễ bậc Đạo Sư và cúng dường Ngài xong, liền ngồi xuống một bên. Ngày hôm ấy, họ nghe thuyết Pháp và hôm sau họ đem dâng lễ vật rất hào phóng, mà lại khước từ công đức kia. Họ thưa:

- Bạch Thế Tôn, công đức của lễ vật này chúng con xin nhường lại hồi hướng về vị Thần cây đã ban cho chúng con tất cả tài vật đó.

Khi cơm nước xong, bậc Đạo Sư hỏi:

Các ông muốn hồi hướng công đức này cho Thần cây nào?

Các thương nhân trình đức Như Lai việc bọn họ đã được cây đa cho kho báu như thế nào , bậc Đạo Sư bảo:

- Các ông đã nhận được kho báu vật ấy vì cách sống tiết độ của các ông và các ông không buông mình cho dục lạc chi phối; song ngày xưa, có những người không tiết dục, và bị dục tham chi phối, nên chúng mất cả tài sản lẫn tính mạng.

Rồi theo lời thỉnh cầu của bọn kia, Ngài kể cho họ nghe một chuyện quá khứ.

Ngày xưa, gần bên thành Ba-la-nại cũng có chính khu rừng hoang này cùng cây đa này. Một đám thương nhân đi lạc đường và chợt thấy cây đa ấy.

Với Trí tuệ Viên mãn của ngài, bậc Đạo Sư giải thích vấn đề qua các vần kệ sau:

1. Từ nhiều quốc độ, các thương nhân

Đến họp cùng nhau cả một đoàn,

Bầu chọn trưởng đoàn và thẳng tiến

Lên đường tìm kiếm một kho tàng.

2. Đoàn lữ hành kia thiếu thức ăn

Đến rừng khô cháy nắng oi nồng,

Chợt nhìn thấy gốc đa hùng vĩ,

Với bóng cây che mát dịu lòng.

3. Thế rồi dưới tán là cây che,

Cả bọn thương nhân thảy dựa kề,

Lý luận như vầy vì ám độn,

Nghèo nàn trí tuệ, hóa u mê:

4. "Cây này đầy ẩm ướt bên trong

Từ đó hình như nước có dòng,

Ta hãy chặt từ cây một nhánh,

Cành nào đã mọc hướng về Đông".

5. Cành kia được chặt, nước tuôn dòng,

Từng giọt tinh nguyên, thật sáng trong,

Cả bọn thương nhân cùng tắm rửa,

Uống cho đến lúc thỏa thuê lòng.

6. Lại vì trí tuệ chúng nghèo nàn

Vì sự ngu si đã cản ngăn,

Chúng bảo: "Phía Nam còn một nhánh,

Chúng ta hãy đến cắt nhanh chân".

7. Cành này vừa chặt xuống liền mang

Lúa gạo, thức ăn cứ chảy tràn,

Cháo đặc, nghệ gừng, cùng xúp đậu

Và nhiều thức ăn khác thật vô vàn.

8. Bọn thương nhân uống uống ăn ăn,

Chúng nhét vào đầy bụng thật căng,

Rồi bảo với lòng đầy ám độn

Và vì trí tuệ quá nghèo nàn:

9. "Mau lên các bạn phú thương này,

Ta hãy cắt cành lá phía Tây",

Mỹ nữ cả bầy ùa tứ phía,

Xiêm y lộng lẫy diễm kiều thay!

10. Kìa! Xiêm y có đủ muôn màu,

Lủng lẳng vòng vàng với bảo châu,

Trong số cả trăm người mỗi một,

Mỗi chàng chiếm một gái xinh sao!

11. Cùng đứng bên nhau cả bọn này

Quây quần dưới bóng mát tàn cây,

Đám thương nhân thảy đều vào giữa,

Đùa giỡn bày trò thích thú thay!

12. Lại vì trí tuệ chúng nghèo nàn,

Vì sự ngu si đã cản ngăn

Chúng bảo: "Bắc phương còn một nhánh

Chúng ta hãy chặt xuống lìa thân".

13. Khi cành hướng Bắc chặt vừa xong,

Vàng bỗng tuôn ra cả một dòng,

Bạc chảy đầy tay và thảm quý,

Bào ngọc, trân châu nói chẳng cùng.

14. Trang phục Ba-la-nại mượt mà,

Chăn màn dày mỏng thực xa hoa,

Thương nhân lúc ấy liền hành sự

Cuộn hết thành bao lớp lụa là.

15. Cũng vì ngu muội với si mê,

Chúng lại bảo nhau, như trước kia:

"Ta hãy chặt cây từ gốc rễ,

Chắc càng thâu của cải tràn trề".

16. Kìa vội đứng lên, vị trưởng đoàn

Cúi đầu cung kính, lại thưa rằng:

"Cây đa làm hại gì chư vị,

Mong ước trời cho hưởng phước phần!

17. Cành hướng Đông cho nước chảy tràn,

Cành Nam cho thực phẩm ta ăn

Cành Tây cho các nàng kiều nữ,

Cành Bắc cho tơ lụa bạc vàng,

Cây đó hại gì cho quý vị,

Cầu chư vị hưởng phước trời ban!

18. Cây này cho bóng mát an nhàn,

Nằm nghỉ, ngồi chơi, những lúc cần,

Không được phá tan cành đổ hết,

Hành vi bừa bãi thực hung tàn!"

19. Song ngài chỉ một, chúng từng bầy,

Tiếng nói ngài sao cản chúng đây:

Chúng nện những dao rìu sắc bén

Vào phần gốc để đốn thân cây.

Lúc ấy, Linh xà vương thấy bọn chúng đến gần gốc để đốn ngã cây, liền nghĩ thầm: "Ta đã cho bọn này nước để uống khi khát, lại cho thức ăn thần tiên, bạc chất đầy năm trăm xe, mà giờ đây chúng bảo nhau hãy chặt cây đến tận gốc rễ. Chúng thật tham lam vô độ, và trừ vị trưởng đoàn ra, chúng đều phải chết!" Thế là Rắn chúa tập hợp quân đội Rắn ngay:

- Ta truyền thật nhiều quân sĩ hãy mang giáp bào và đứng ra dàn trận, thật nhiều xạ thủ hãy mang cung, kiếm và mộc che thân sẵn sàng chiến đấu.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ giải thích việc này:

20. Rắn mặc giáp bào đủ bách quân,

Đứng lên cùng giữ vững sa trường,

Ba trăm xạ thủ, sáu ngàn nữa

Trang bị mộc khiên với kiếm thần.

Vần kệ sau đây do Rắn chúa ngâm:

21. Bắn hạ bọn kia, trói chặt mau,

Chẳng tha mạng sống một tên nào,

Đốt thành tro bụi trừ đoàn trưởng,

Như thế hoàn thành việc đã giao.

Bầy Rắn thần làm đúng như vậy. Sau đó chúng chất đầy các tấm thảm từ cành phương Bắc và mọi vật kia lên năm trăm chiếc xe, rồi di chuyển đoàn xe và vị trưởng đoàn lữ hành về Ba-la-nại, cất hết hàng hóa vào nhà ngài và trở về nơi trú ngụ của loài Rắn.

Khi bậc Đạo Sư đã chứng kiến việc này, Ngài ngâm vần kệ khuyên giáo:

22. Vậy trí nhân nên thấy thiện hành,

Chẳng bao giờ để bản tâm thành

Tôi đòi nô lệ lòng tham dục,

Phá vỡ mục tiêu đối thủ mình.

23. Bậc trí khi xem việc ác làm

Khổ đau bắt rễ tự lòng tham,

Đoạn trừ tham dục và dây trói,

Phát nguyện sống đời thanh tịnh tâm.

Sau khi chấm dứt Pháp thoại này, Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, ngày xưa các thương nhân bị dục tham trấn áp, nên đã bị hủy diệt tàn khốc, vậy các ông đừng chìu theo lửa dục.

Rồi Ngài thuyết giảng các Sự Thật. Bấy giờ vào lúc kết thúc các Sự Thật, các thương nhân kia đã được an trú vào Sơ quả Dự Lưu. Và Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy Sàriputta (Xá-lợi-phất) là Linh-Xà vương, và Ta là vị Trưởng đoàn lữ hành.

Chương XIV. Tạp Phẩm 494. Chuyện Đại Vương Sàdhìna

494. CHUYỆN ĐẠI VƯƠNG SÀDHÌNA

(Tiền thân Sàdhìna)

Việc lạ trên trần đã được xem...,

Chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về một đám nam cư sĩ giữ hạnh nguyện Trai giới.

Nhân dịp này, bậc Đạo Sư bảo:

- Này các cư sĩ, các trí nhân ngày xưa, nhờ công đức hành trì hạnh nguyện Trai giới mà đã thân hành lên cõi trời và an trú ở đó thật lâu dài.

Rồi theo lời thỉnh cầu của hội chúng, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thuở nọ, vua Sàdhìna ở thành Mithilà, cai trị rất đúng pháp. Tại bốn cổng thành, giữa kinh thành cùng cửa cung thất, ngài đều ra lệnh xây sáu bố thí đường, và công đức bố thí của ngài làm chấn động khắp cõi Diêm-phù-đề (Ấn Độ). Mỗi ngày, ngài bố thí sáu trăm ngàn đồng tiền:

ngài giữ Ngũ giới, hành trì hạnh nguyện các ngày Bồ-tát, còn dân trong kinh thành cũng theo lời khuyến cáo của ngài bố thí và làm thiện sự, nên lúc mạng chung đều tái sinh cõi Thiên.

Các vị Thiên tử khi ngồi tụ họp tại Thiện Pháp đường của Sakka (Đế Thích) Thiên chủ, đồng tán thán đời sống đạo hạnh và công đức của vua Sàdhìna. Lời đồn đại về vua này khiến các Thiên thần khác ao ước được gặp mặt ngài. Đế Thích Thiên chủ biết được tâm tư của các vị liền nói:

- Các hiền hữu ước ao diện kiến vua Sàdhìna phải chăng?

Các vị đồng thanh đáp phải, Thiên chủ ra lệnh cho thần Màtali:

- Khanh hãy đến điện Vejayanta (Tối thắng) của trẫm, thắng ngựa vào thiên xa và đi đón vua Sàdhìna lên đây.

Vị kia tuân lệnh và đi thắng ngựa vào thiên xa để xuống vương quốc Videha.

Đó là một ngày trăng tròn. Vào lúc dân chúng dùng cơm chiều xong, đang ngồi nhàn nhã trước cửa nhà, thần Màtali lái thiên xa song hành bên cạnh vầng trăng

đỏ. Dân chúng đồng reo lớn:

- Xem kìa, có hai mặt trăng trên trời!

Nhưng khi họ thấy thiên xa vượt qua mặt trăng và tiến về phía hạ giới, họ lại kêu lên:

- Không phải mặt trăng, mà là chiếc xe, hình như có vị Thiên tử nào đó. Ngài đang đem chiếc thiên xa này với cả đoàn ngựa thuần chủng, những linh vật ở trong trí tưởng tượng , vậy xe đến đón ai đây? Há không phải là để đón đức vua của ta sao? Phải lắm, đức vua của ta thật là một minh quân chân chánh!

Trong nỗi vua mừng tột độ, họ chắp tay cung kính vái chào và đứng lên ngâm vần kệ đầu:

1. Việc lạ trên trần đã được xem

Làm cho dựng đứng tóc người lên:

Vì mời Đại đế Vi-đề quốc,

Phái xuống thiên xa tự cõi thiên.

Thiên sứ Màtali lái thiên xa xuống dần, trong lúc dân chúng chiêm bái với vòng hoa và hương liệu, vị thần này lái ba vòng kinh thành hướng về phía hữu. Sau đó vị ấy tiến đến cung môn, dừng xe lại và đứng yên trước cửa sổ phía tây, tỏ ý muốn đi lên. Lúc bấy giờ là ngày vua đích thân quan sát các bố thí đường, và đã ra lệnh cho

đám cận thần phân chia ra sao. Khi xong việc, ngài phát nguyện ngày Trai giới, và cả ngày cứ trôi qua như vậy. Ngay lúc ấy, ngài đang ngồi trên một chiếc ngai lộng lẫy, hướng ra cửa sổ phía đông, với đám triều thần vây quanh, ngài thuyết giảng về lẽ chân chánh và công bình. Chính vào thời điểm này, Màtali đến mời đức vua lên ngự thiên xa, và khi đã xong xuôi, thần cùng ra đi với ngài.

Bậc Đạo Sư ngâm các vần kệ sau đây để giải thích vấn đề này:

2. Thiên sứ Mà-ta-li đại cường,

Vị thần điều ngự ấy vừa mang

Lời truyền đến tận Vi-đề quốc

Ngay tại kinh thành triệu quốc vương:

3. "Xin tấu Đại vương, bậc Thánh quân,

Ngự trên xa giá để theo thần,

In-dra Thiên chủ cùng Thiên chúng

Tam thập tam thiên giới lẫy lừng,

Chư vị giờ này đang hội họp

Và đồng mơ tưởng đến hiền nhân".

4. Đại đế Sà-dhì ngước mắt lên,

Và liền ngự giá chiếc xe tiên,

Thần xa được cả ngàn thiên mã

Đồng kéo ngài lên đến cõi thiên.

5. Chư Thiên chiêm ngưỡng đấng anh quân,

Thượng khách lên chơi, vội đón mừng:

"Đại đế!" đồng hô lời chúc tụng,

"Thật là hạnh ngộ cuộc tao phùng!

Trên ngai vàng cạnh ngai Thiên chủ

An tọa xin mời đấng Thánh nhân!"

6. Sak-ka chào đón chúa Vi-đề

Ngự trị kinh thành tại Mỹ-thi,

Thiên chủ ban ngài ngàn lạc thú,

Thỉnh ngài an tọa thật uy nghi:

7. "Giữa các đế vương ở cõi trần

Chào mừng Thánh thượng đến thiên cung,

Đại vương an trú cùng Thiên chúng,

Được phỉ ước nguyền đúng lệnh ban,

Xin hưởng lạc thiên đường bất tận

Trên trời Đao lợi, cảnh thiên đàng!"

Đế Thích Thiên chủ ban tặng ngài một nửa kinh thành của chư Thiên rộng mười ngàn dặm, nửa số hai

mươi lăm triệu Thiên nữ và nửa Cung điện Vejayanta. Ngài ở đó hưởng thọ cực lạc trong suốt bảy trăm năm theo ước tính của loài người.

Rồi khi phước đức của ngài đã tận, theo cách ấy ở thiên giới, nỗi bất mãn khởi lên trong lòng, ngài liền ngâm kệ nói lời này với Đế Thích Thiên chủ:

8. Ta hưởng, từ khi đến ngọc đường,

Đàn ca, vũ khúc, nhạc du dương.

Nay ta chẳng thấy niềm hoan lạc,

Lâm mạng chung thời đến phải chăng?

Hay chính là vì lòng ám độn,

Làm ta sợ hãi, tấu Thiên hoàng?

Lúc ấy Thiên chủ Đế Thích đáp lời ngài:

9. Đời ngài chưa hết, chẳng lâm chung,

Ngài chẳng cuồng si, hỡi Đại nhân,

Song thiện nghiệp ngài nay đã tận,

Giờ công đức trước hưởng xong phần.

10. Song cứ ở đây, hỡi Đại vương!

Bởi quyền tối thượng của ta ban:

Hưởng đi thiên lạc cùng Thiên chúng

Tam thập tam thiên giới trú an.

Tuy nhiên bậc Đạo Sư chối từ và đáp lại Thiên chủ:

11. Như lúc thiên xa đã giáng trần,

Hoặc khi phước lộc được dành phần,

Chính là thọ hưởng niềm thiên lạc

Do bởi bàn tay khác thưởng ân.

12. Ta chẳng cầu mong nhận phước phần

Do bàn tay kẻ khác thi ân,

Chính nhờ thiện nghiệp phần ta tạo,

Thiện sự riêng ta đứng vững chân.

13. Ta sẽ ra đi tạo việc lành,

Phát ban cả nước, khắp quần sinh,

Tuân theo giới hạnh và tu tập,

Điều phục thân tâm, quyết thực hành,

Người biết làm vầy là hạnh phúc,

Chẳng ăn năn hối tiếc phần mình.

Nghe thế, Đế Thích Thiên chủ liền ra lệnh cho Màtali:

- Này hiền khanh, hãy đi đưa vua Sadhìna về lại Mithilà và đặt đức vua xuống vườn ngự uyển.

Vị Thiên thần tuân lệnh.

Đức vua đến nơi, bước đi thơ thẩn trong vườn ngự;

người giữ vườn trông thấy ngài, và sau khi hỏi ngài là ai, liền mang tin ấy về tâu trình với đương kim hoàng đế Nàrada. Khi vua này biết tin tiên đế trở về trần, liền ra lệnh cho người giữ vườn:

- Ngươi cứ đi trước và sắp đặt hai chiếc ngai, một dành cho tiên đế và một dành cho trẫm.

Người ấy tuân lệnh. Sau đó đức vua Sadhìna hỏi:

- Ngươi soạn hai chiếc ngai vàng cho ai đây?

- Muôn tâu, một chiếc dành cho Hoàng thượng và một chiếc dành cho đức vua của chúng thần.

Lúc ấy Đại đế Sàdhìna bảo:

- Còn ai khác dám ngồi trước mặt ta chứ?

Rồi ngài ngự lên một chiếc ngai và đặt hai chân lên chiếc kia! Vua Nàrada đến gần, sau khi đảnh lễ dưới chân ngài, liền ngồi xuống một bên. Bấy giờ theo truyền thuyết, vua này là vị vua thứ bảy trong dòng dõi chính thống của ngài, và thời ấy, tuổi thọ của con người chỉ là một trăm năm. Còn bậc Đại sĩ đã trường thọ như thế là do công đức thiện nghiệp của ngài. Ngài cầm lấy tay vua Nàrada dạo bước quanh vườn ngự và ngâm ba vần kệ này:

14. Lãnh thổ là đây, tổ quốc ta

Máng tròn dẫn nước suối băng qua,

Cỏ xanh bao phủ đầy nơi chốn

Khe nhỏ, lạch ngòi vẫn chảy ra

15. Các hồ diễm lệ lắng nghe vang

Khi đám hồng nga réo gọi đàn

Bao đóa sen xanh chen lẫn trắng,

Cây hình đá biến mọc lan tràn

Song người yêu cánh cùng ta trước,

Nay ở đâu, lòng ta muốn hỏi han?

16. Đây là điền thổ, ruộng cùng nương,

Đồng lúa, lạc viên , chính cố hương,

Song chẳng thấy đâu người quyến thuộc,

Tưởng chừng sa mạc quá thê lương!

Nghe vậy vua Nàrada đáp:

- Tâu Hoàng tổ phụ, từ khi tổ phụ thăng thiên giới đến nay đã bẩy trăm năm trôi qua, giờ đây hoàng tôn là cháu bẩy đời của tổ phụ, các vị quan cận thần của tổ phụ đều đã hóa ra người thiên cổ. Nhưng đây chính là vương quốc của tổ phụ, hoàng tôn xin tổ phụ nhận lại đất nước.

Đức vua đáp:

- Này Hoàng tôn Nàrada, ta không đến đây để rồi

lên làm vua nữa đâu, mà ta đến đây để làm thiện sự và ta sẽ làm thiện sự thôi.

Rồi ngài ngâm kệ như sau:

17. Ta đã nhìn cung điện cõi trời

Huy hoàng chiếu sáng khắp muôn nơi,

Chư Thiên ở cõi trời Đao Lợi

Thiên chủ cùng ta diện kiến rồi.

18. Ta hưởng bao hoan lạc tuyệt trần,

Ngôi nhà thiên giới để riêng phần

Tràn đầy tất cả điều tâm nguyện

Tam thập tam thiên của Ngọc Hoàng.

19. Ta ngắm xong và đã tái hồi

Để thi hành thiện sự mà thôi

Và ta sẽ sống đời thanh tịnh,

Ta chẳng màng gì đến chiếc ngôi.

20. Đạo này không dẫn đến đau buồn,

Chánh Đạo mà chư Phật chỉ đường;

Đường đó giờ đây ta tiến bước

Là Đường bậc Thánh vẫn theo luôn.

Bậc Đại Sĩ đã nói như vậy với Trí tuệ Tối thắng của

ngài và làm cô đọng tất cả ý nghĩ qua các vần kệ trên. Sau đó vua Nàrada, một lần nữa lại thưa với ngài:

- Xin Hoàng tổ phụ nhận lấy quyền cai trị vương quốc.

Và ngài đáp:

- Này Hoàng tôn yêu quý, ta không thiết gì vương vị đâu, song ta lại muốn phân phát trong vòng bẩy ngày tất cả tài vật cần được bố thí trong bảy năm qua.

Vua Nàrada lãnh ý, và làm như ngài yêu cầu, truyền chuẩn bị vô số của cải để phân phát rộng rãi. Đức tiên đế bố thí trong bẩy ngày xong xuôi, vào ngày thứ bảy ngài băng hà và tái sanh vào cõi trời Ba mươi ba.

Khi bậc Đạo sư chấm dứt Pháp thoại này, Ngài bảo:

- Việc hành trì hạnh nguyện ngày Trai giới là bổn phận cần phải giữ gìn.

Và Ngài tuyên thuyết các Sự Thật. Bấy giờ vào lúc kết thúc các Sự Thật, một số nam cư sĩ đắc Sơ quả Dự Lưu, một số khác đắc Nhị quả Nhất Lai. Và Ngài nhận diện Tiền thân:

-Vào thời ấy, Ànanda là vua Nàrada, Anuruddha (A-Na-Luật-Đà) là Sakha (Đế Thích) Thiên chủ và Ta chính là vua Sàdhìna.

Chương XIV. Tạp Phẩm 495. Chuyện Mười Hạng Bà-La-Môn

495. CHUYỆN MƯỜI HẠNG BÀ-LA-MÔN

( Tiền thân Dasa-Bràhmana)

Đại Đế Yud-dhi thật chánh chân .....

Chuyện này Bậc Đại Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về một lễ vật cúng dường tối thượng.

Truyện này đã được giải thích trong số 424. Tiền thân Aditta của Chương VII. Ta biết rằng nhà vua trong lúc thực hiện việc cúng dường này đã quan sát kỹ lưỡng năm trăm vị Tỳ kheo với đức Phật là vị thượng thủ và đã dâng lễ vật lên các bậc Thánh cao trọng nhất trong Tăng chúng.

Sau đó Tăng chúng ngồi trong Chánh pháp đường và nói về công đức của vua ấy như sau:

- Này Hiền hữu Tỷ-kheo, vị vua này trong lúc dâng lễ vật tối thượng đã cúng dường các vị đủ đạo cao đức trọng.

Bậc Đạo Sư bước vào và hỏi các vị bàn luận gì trong lúc ngồi tại đây, các vị trình với Ngài. Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, thật không kỳ diệu gì ngày nay

vua Kosala đã là đệ tử của một Đạo Sư như ta, lại cúng dường có phân biệt rõ ràng. Ngay các bậc hiền trí xưa kia, trước khi đức Phật xuất hiện ở đời, cũng đã cúng dường có phân biệt.

Cùng với những lời này, Ngài kể một chuyện qúa khứ.

Một thuở nọ trong quốc vương Kuru và kinh thành Indapatta, có vua Koravya cai trị, thuộc dòng dõi Yuddhitthila. Còn quốc sư về thế sự cũng như thánh sự của vua là vị đại thần mệnh danh Vidhùra (bậc Hiền Trí). Vua thực hành đại bố thí làm chấn động khắp cõi Diêm phù đề (Ấn Độ), nhưng trong số những người thọ hưởng các thí vật này không có ai là người giữ đúng Ngũ giới, tất cả bọn chúng đều là độc ác trên phương diện làm người, nên việc bố thí của vua không làm tâm ngài thỏa mãn. Ngài suy nghĩ:" Kết quả của việc cúng dường có phân biệt thật là vĩ đại thay". Và với lòng ước ao cúng dường các bậc có đức độ cao cả, ngài quyết định hỏi ý kiến bậc hiền nhân Vidhùra. Vì thế khi quốc sư Vidhùra vào chầu vua, ngài mời vị này ngồi xuống và đưa vấn đề ra hỏi vị này.

Để trả lời việc này, bậc Đạo Sư ngâm vần kệ đầu.

Phần sau là phần vấn đáp giữa nhà vua và Vidhùra:

1. Chúa thượng Yu-dhi thật chánh chân

Một hôm hỏi ý bậc hiền nhân:

"Vi-dhù, tìm các La môn thiện

Những bậc hiền nhân trí tuệ tràn:

2. Những người đoạn ác nghiệp, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng như vầy, thiện hữu,

Để ngày sau hái qủa an toàn.

Trí giả Vidhùra nói:

3. Thật khó tìm Hiền thánh thế này

La-môn trí đức đủ như vầy,

Những người giữ trọn tâm ly dục

Để thọ hưởng phần phẩm thực đây.

4. Giữa đời mười loại Bà-la-môn,

Xin hãy lắng nghe, tấu Đại Vương,

Trong lúc hạ thần phân biệt họ,

Thần xin nói rõ họ hoàn toàn:

5. Vài người mang túi xách trên lưng,

Củ, rễ chất đầy buộc thật căng,

Những kẻ góp gom cây cỏ thuốc

Tắm mình, tụng chú thuật, bùa thần.

6. Bọn họ như thầy thuốc, Đại vương,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn

Nay ngài biết loại này tường tận,

Ta có nên tìm hạng ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

7. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

8. Những người đoạn ác nghiệp, ly tham

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí Giả Vidhùra nói:

9. Bọn người đi trước lại mang chuông,

Trong lúc vừa đi, họ réo vang,

Họ biết lái xe đầy khéo léo,

Thư từ thông điệp họ đều mang.

10. Họ chẳng khác nào đám dịch nhân,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận,

Ta có nên tìm hạng ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

11. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

12. Những người đoạn ác nghiệp, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí giả Vidhùra nói:

13. Với bình nước uống gậy cong cong,

Họ chạy theo kịp quốc vương,

Qua các thôn làng cùng thị trấn,

Trong khi theo đuổi lại ca rằng:

" Ta không đi nữa, dù rừng, phố,

Cho đến khi Hoàng thượng cúng dường".

14. Họ quấy rầy như các thuế nhân,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận,

Ta có nên tìm hạng ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

15. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

16. Những người đoạn ác nghiệp, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí giả Vi-dhù nói:

17. Móng dài, lông rậm cả tay chân,

Tóc bện và hôi thối miệng răng,

Bụi bặm bám đầy người bẩn thỉu,

Họ đi đường tựa bọn xin ăn.

18. Là bọn tiều phu! Tấu Đại vương!

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận,

Ta có nên tìm hạng ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

19. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

20. Những người đoạn ác nghiệp, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí giả Vidhùra nói:

21. Am-lạc, Vil-va, đào đỏ hồng,

La-buj, xoài chín, vật chùi răng,

Thuốc cao, ván, điếu, đường, ong mật,

Nhiều thứ còn kia, họ bán hàng.

22. Chúa thượng, khác nào bọn lái buôn,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận,

Ta có nên tìm hạng ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

23. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

24. Những người đoạn ác dục tham hành,

Để thọ thức ăn trẫm để dành:

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí giả Vidhùra nói:

25. Những người làm ruộng hoặc đi buôn

Nuôi lắm đàn dê ở trại chuồng,

Trao đổi cưới xin, làm sính lễ,

Bán bầy con gái, để mua vàng.

26. Giống bọn con lai, đám tiện dân,

Cũng đều được gọi Bà La Môn,

Nay ngài biết loại này tường tận

Ta có nên tìm loại ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

27. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

28- Những người đoạn ác nghiệp, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an toàn.

Trí giả Vidhùra nói:

29. Bọn thầy cúng tế, đoán điềm hên,

Thiến, lựa bò, dê để lấy tiền,

Dân chúng mời về, thường ở lại,

Có đầy thực phẩm được dâng lên:

Nơi kia bò cái, bê, bò thiến,

Dê, lợn đều đem giết lắm phen.

30. Bọn họ như hàng thịt hạ tầng,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận

Ta có nên tìm loại ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

31. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

32. Những người đoạn ác dục, ly tham,

Ao ước chư hiền thọ thức ăn,

Trẫm nguyện cúng dường người đức độ,

Chính mình sau hái quả an lành.

Trí giả Vidhùra nói:

33. Bọn mang gươm, giáo, mộc che mình,

Tay lại cầm rìu tựa chiến binh,

Họ đứng trước đoàn thương khách nọ,

Sẵn sàng hướng dẫn đám du hành.

34. Như mục phu, quân cướp bạo gan,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn ,

Nay ngài biết loại này tường tận

Ta có nên tìm loại ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

35. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

36. Chư vị đoạn tham dục, ác hành

Để dùng thực phẩm của triều đình

Trẫm mong cúng cấp người hiền thiện,

Để chính mình sau gặp quả lành.

Trí giả Vidhùra nói:

37. Có bọn xây lều đặt bẫy giăng,

Bất kỳ nơi chốn ở trong rừng,

Bắt loại tôm, cá, cùng rùa, trạnh,

Mèo, thỏ, cắc kè, mọi thú hoang.

38. Tâu Đại vương, đây chính thợ săn,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận

Ta có nên tìm loại ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

39. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ với hiền lương.

40. Chư vị đoạn tham dục, ác hạnh,

Để dùng thực phẩm của triều đình,

Trẫm nguyện dâng cúng chư hiền giả,

Để chính mình sau gặt quả lành.

Trí giả Vidhùra nói:

41. Lại có bọn ham chuộng bạc vàng,

Chịu nằm xuống dưới chiếc vương sàng,

Để vua tắm rửa trên đầu họ,

Trong lễ So-ma rảy tế đàn.

42. Thợ cạo khác gì? Tấu Đại vương,

Cũng đều được gọi Bà-la-môn,

Nay ngài biết loại này tường tận

Ta có nên tìm loại ấy chăng?

Đại vương Koravya đáp:

43. Họ không chân chánh với danh xưng,

Phạm hạnh thanh cao, họ diệt vong,

Hãy kiếm, Vi-dhù, nhiều vị khác,

Tràn đầy trí tuệ lại hiền lương.

44. Chư vị đoạn tham dục ác hành,

Để dùng thực phẩm của triều đình,

Trẫm nguyện dâng cúng người như vậy,

Để chính mình sau gặt quả lành.

Như vậy sau khi miêu tả các loại Bà-la-môn chỉ mang hư danh mà thôi, bậc Trí giả nói tiếp để miêu tả các vị Bà-la-môn theo đúng ý nghĩa cao cả nhất trong hai vần kệ:

45. Song các La-môn , tấu Đại vương,

Những người đại trí tuệ, hiền lương,

Đoạn trừ mọi ác hạnh, tham dục,

Để thọ thức ăn được cúng dường.

46. Chư vị chỉ dùng một bữa ăn,

Chẳng bao giờ đụng rượu men nồng,

Đại vương biết rõ người như vậy,

Ta có nên tìm các vị không?

Khi vua nghe các lời này, liền hỏi:

- Này hiền hữu Vidhùra, các vị Bà-la-môn này xứng đáng cúng dường tối thượng ở đời, hiện nay các vị đang ở đâu?

- Tâu Đại vương, ở trên dãy Tuyết Sơn xa xôi kia, trong hang núi Nanda.

- Vậy thì, này bậc trí giả, hãy dùng uy lực của ngài, mang các vị Bà-la-môn ấy đến ngay đây cho trẫm.

Rồi trong nỗi hân hoan tột độ, vua ngâm vần kệ này:

47. Quốc sư đem hết các La-môn,

Thanh tịnh tràn đầy, trí chánh chơn,

Mời các Ngài ngay, Hiền Sĩ hỡi,

Chần chờ gì nữa? Hãy lên đường!

Bậc Đại Sĩ chấp thuận làm theo lời vua yêu cầu, và nói thêm:

- Bây giờ, tâu Đại vương, hãy truyền lệnh cho đánh trống khắp kinh thành, loan báo rằng toàn thành phải trang hoàng rực rỡ, toàn dân phải bố thí, và hành trì ngày Trai giới, nguyện giữ mình đức độ, và chính Đại vương cùng cả triều đình cùng phát nguyện giữ ngày Trai giới.

Còn chính ngài ngay từ tảng sáng, sau khi điểm tâm xong, liền phát nguyện giữ ngày Trai giới, đến chiều, ngài bảo đem đến một giỏ hoa lài. Rồi cùng vua, đảnh lễ với năm phần thân thể sát đất và khi ngài vừa nhớ lại những công đức của các vị Độc Giác Phật, ngài vừa khấn vái lời này:

- Kính thỉnh năm trăm đức Độc Giác Phật đang trú trong vùng Bắc Tuyết Sơn, hang núi Nanda, ngày mai xin các Ngài hạ cố hưởng thọ thực phẩm của triều dình.

Ngài thả tám nắm tay đầy hoa lên không gian, lập tức các hoa này rơi trên năm trăm vị Độc Giác Phật, vào

đúng nơi các ngài đang an trú. Các ngài ấy suy xét và thấy ngay sự việc kia, liền nhận lời mời và bảo nhau:

- Này các Tôn Giả, chúng ta được vị hiền nhân Vidhùra mời đến, vị này không phải người phàm tục đâu, ngài có hạt giống Phật trong mình, nên ngay trong kiếp này, ngài sẽ thành Phật. Chúng ta hãy tỏ lòng kính mến đặc biệt với ngài.

Bậc Đại Sĩ hiểu các Ngài đã chấp thuận lời mời, bằng chứng là các hoa kia không bay trở lại. Sau đó, ngài bảo:

- Tâu Đại vương, ngày mai các vị Độc Giác Phật sẽ đến, vậy hãy lo cung thỉnh các vị trọng thể và dâng lễ cúng dường.

Ngày hôm sau đức vua đón tiếp các Ngài vô cùng trọng thể, sửa soạn các bảo tọa để các Ngài ngồi trên một cái bệ uy nghi cao cả.

Các vị Độc Giác Phật ở Hồ Anotatta, đợi cho đến lúc cảm thấy đói bụng, liền du hành qua không gian và giáng hạ, ngay sân chầu của hoàng cung. Vua cùng Bồ Tát đầy lòng thành tín, đón lấy các bình bát từ tay các Ngài và thỉnh chư vị đi lên chiếc bệ đài hoa kia, mời an tọa, rảy nước cúng dường lên tay chư vị, rồi phục vụ các Ngài các thực phẩm thượng hạng đủ loại cứng và loại mềm. Sau buổi thọ thực, vua lại mời các Ngài đến ngày hôm sau và

cứ thế trong bẩy ngày liền, dâng cúng các Ngài nhiều lễ vật, và vào ngày thứ bẩy vua cúng dường đủ mọi vật thiết. Lúc ấy chư vị nói lời tùy hỷ với vua xong, liền bay qua không gian trở về nơi trú ngụ cũ, còn các vật cúng dường cũng đều bay theo các Ngài.

Sau khi chấm dứt Pháp thoại, bậc Đạo Sư bảo:

- Này các Tỷ-kheo, thật chẳng kỳ lạ gì việc vua Kosala nay là đệ tử của Ta đã cúng dường Ta lễ vật tối thượng, vì các bậc trí nhân ngày xưa ở thời chưa có đức Phật, cũng đã làm như thế.

Rồi Ngài nhận diện Tiền thân:

- Vào thời ấy, Ànanda là vua, và bậc Trí giả Vidhùra chính là Ta.

Chương XIV. Tạp Phẩm 496. Chuyện Cúng Thực Phẩm Đúng Cấp Bậc

496. CHUYỆN CÚNG THỰC PHẨM ĐÚNG CẤP BẬC

(Tiền thân Bhikkhà-Parampara)

Ta trông ngài xứng đáng ngôi cao...,

Chuyện này Bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về một vị điền chủ.

Người ấy là một tín đồ mộ đạo, thường xuyên tỏ lòng cung kính trọng thể đức Như Lai và Tăng chúng. Một hôm ông suy nghĩ như sau: "Ta thường xuyên tỏ lòng cung kính trọng thể đức Phật là ngôi báu và Tăng chúng là một ngôi báu nữa, bằng cách cúng dường thực phẩm thượng vị và y phục. Nay ta muốn tỏ lòng cung kính trọng thể Pháp Bảo: Song làm cách nào để cúng dường ngôi báu ấy?"

Vì vậy ông đem nhiều vòng hoa thơm và hương liệu, đi về phía Kỳ Viên, đảnh lễ bậc Đạo Sư và hỏi Ngài:

- Bạch Thế Tôn, ước nguyện của con là cúng dường Pháp Bảo, vậy làm sao một người có thể thực hiện việc ấy?

Bậc Đạo Sư đáp:

- Nếu tâm nguyện của ông là cúng dường trọng thể ngôi Pháp Bảo thì ông hãy cúng dường trọng thể cho Ànanda, vị Thủ kho Chánh Pháp (Dhamma-Bhandàgàrika):

- Lành thay! Ông đáp và xin hứa sẽ thực hiện việc ấy.

Ông đi mời Tôn giả Ànanda đến viếng nhà mình, rồi hôm sau rước Tôn giả về nhà với lễ nghi vô cùng huy hoàng trọng thể. Ông mời Tôn giả ngồi trên một bảo tọa lộng lẫy và cúng dường Tôn giả vòng hoa thơm cùng hương liệu rồi thiết đãi đủ loại cao lương mỹ vị, lại dâng loại vải vóc rất sang trọng vừa đủ cho ba y. Tôn giả liền suy nghĩ:"Vinh dự này dành cho Pháp Bảo; nó không thích hợp với ta, mà thích hợp với vị Tướng quân Chánh pháp (Dhamma-Senàpati)".

Thế là đặt thực phẩm vào bình bát và cầm vải vóc, Tôn giả đem đến tinh xá, tặng lễ vật cho Tôn giả Sàriputta. Tôn giả này cũng nghĩ như vậy: "Vinh dự này dành cho ngôi Pháp Bảo, nó không thích hợp với ta, mà nó chỉ thích hợp duy nhất với bậc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đấng Pháp vương ". Và Tôn giả dâng nó lên đấng Thập lực. Bậc Đạo Sư thấy không còn ai trên Ngài nữa, nên thọ hưởng thực phẩm và nhận số vải vóc để làm ba y.

Sau đó Tăng chúng bàn luận việc này trong Chánh pháp đường:

- Này các hiền giả Tỷ-kheo, thế là vị điền chủ kia muốn tỏ lòng cung kính trọng vọng đối với Chánh pháp nên cúng dường Tôn giả Ànanda là vị Thủ Kho Chánh pháp. Tôn giả này nghĩ mình chưa xứng đáng với lễ vật ấy nên trao lại vị Tướng quân Chánh pháp. Tôn giả này cũng nghĩ mình không xứng đáng nên dâng lên đức Như Lai. Còn đức Như Lai, thấy không còn ai trên Ngài, biết rằng Ngài xứng đáng với lễ vật ấy ở vị trí đấng Pháp vương, nên Ngài đã thọ hưởng thực phẩm và nhận số vải để làm ba y kia. Như vậy thực phẩm cúng dường đã tìm được chủ nhân nhờ đi đến đúng người có quyền thọ hưởng.

Bậc Đạo Sư bước vào hỏi Tăng chúng đang bàn luận gì khi ngồi ở đây. Các vị trình với Ngài. Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu tiên thực phẩm cúng dường đến đúng vào phần của người xứng đáng bằng những cấp bậc tiến lên tuần tự, mà ngày xưa, trước thời đức Phật cũng thế.

Cùng với những lời này, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Một thời, vua Brahmadatta trị vì rất chân chánh tại Ba-la-nại, sau khi đã đoạn trừ các ác nghiệp và hành trì Thập vương pháp. Vì thế, tòa án xử kiện của vua trở nên trống rỗng, vua muốn tìm kiếm cho ra lỗi lầm của mình,

cứ hỏi han mọi người, bắt đầu với những người ở chung quanh ngài, nhưng không nơi nào, dù trong các hậu cung, trong kinh thành hay các thôn làng lân cận, ngài tìm được nguời nói một lỗi gì cho ngài cả. Sau đó, ngài quyết định đi thăm dò dân chúng vùng quê. Vì thế, sau khi giao quyền trị nước cho các triều thần, ngài đem vị Tế sư đi theo ngài. Hai vị cải trang du hành xuyên qua quốc độ Kàsi; tuy thế, ngài cũng không thấy ai nói về ngài vì một lỗi gì cả.

Cuối cùng , ngài đến một làng ở biên địa, ngồi ở một sảnh đường không có cổng vào. Thời đó, một vị điền chủ của làng ấy là một phú ông giầu có đến tám trăm triệu đồng tiền, đi cùng một đám tùy tùng đông đảo đến một bến tắm, thấy vua ngồi trong sảnh đường kia với thân tướng cao sang và sắc da vàng óng. Ông sinh lòng yêu mến ngài, liền đi vào sảnh đường và bảo:

- Hãy ngồi đây một lát.

Sau đó ông về nhà, bảo soạn sẵn đủ loại thực phẩm thượng vị, rồi trở lại với đám tùy tùng đông đảo mang theo các bình bát đựng thức ăn.

Cùng lúc ấy, một vị tu khổ hạnh từ vùng Tuyết Sơn đi xuống cũng ngồi xuống đó, vị này đã chứng được năm Thắng trí. Và một vị Độc Giác Phật, cũng từ hang núi Nanda hạ sơn đến ngồi đó. Vị điền chủ kia đưa nước cho vua rửa

tay rồi dọn một đĩa thức ăn thượng hạng đủ loại gia vị thơm ngon và đặt trước mặt vua. Ngài nhận và trao cho vị Tế sư Bà-la-môn, vị Tế sư cầm lên trao cho nhà tu khổ hạnh. Nhà tu khổ hạnh bước đến gần vị Độc Giác Phật, tay trái cầm bình đựng thức ăn, tay phải cầm bình nước, trước tiên rót nước cúng dường (như chuyện trước), rồi đặt thức ăn vào bát vị này. Vị ấy liền ăn ngay, không mời ai cùng chia phần với mình hay xin phép gì cả.

Khi bữa xong, vị điền chủ suy nghĩ: "Ta dâng thức ăn lên đức vua, ngài trao cho vị Tế sư, vị Tế sư trao cho vị tu khổ hạnh, vị tu khổ hạnh lại trao cho vị Độc Giác Phật, và vị Độc Giác Phật đã thọ thực ngay mà không xin phép ai nữa. Việc cúng dường này có ý nghĩa gì chăng? Tại sao vị cuối cùng thọ thực và không cần xin phép ai hay nhờ ai cho phép? Ta sẽ hỏi lần lượt các vị này".

Rồi vị ấy lần lượt đến gần mỗi người, đảnh lễ xong liền nói câu ấy và được các vị trả lời:

Phú ông hỏi:

1. Ta trông ngài xứng đáng ngôi cao,

Ngài đến từ cung điện xứ nào,

Sa mạc vùng này hoang vắng quá,

Dáng hình ngài quá thật thanh tao.

2. Vì mến thương ngài, ta đã dâng,

Cao lương khéo chọn lựa vừa ăn:

Món cơm kia được tài người khéo

Nấu đổ lên trên món thịt hầm.

3. Thực phẩm ngài cầm lại chẳng ăn,

Ngài đem tặng vị Bà-la-môn,

Lòng đầy cung kính, nay xin hỏi:

Việc mới làm mang ý nghĩa chăng?

Đức vua đáp:

4. Sư trưởng ta đây thật nhiệt thành,

Việc dù lớn nhỏ vẫn thi hành,

Nên ta phải tặng phần cơm cúng,

Xứng đáng Quốc sư, quả thật tình.

Phú ông hỏi:

5. Dù vua cũng trọng Bà-la-môn

Xin nói, sao ngài lại chẳng ăn,

Một đĩa cao lương tài nấu khéo,

Người đổ đầy trên món thịt ngon?

6. Ngài chẳng hiểu thông nghĩa cúng dường,

Song ngài đem tặng vị hiền nhân,

Với lòng kính trọng, nay xin hỏi,

Việc ấy ngài làm có nghĩa chăng?

Tế sư đáp:

7. Ta có gia đình với vợ con,

Ta thường cư trú tại gia môn,

Dục tham vua chúa ta điều phục,

Tham dục riêng, ta vẫn đắm hồn.

8. Với người khổ hạnh, bậc hiền nhân,

Xưa ở trong rừng vẫn trú thân,

Già cả, thực hành theo giáo lý,

Nên ta cầm thực phẩm đem dâng.

Phú ông hỏi:

9. Nay ta xin hỏi bậc hiền nhân,

Ở dưới da ngài lộ rõ gân,

Vói móng mọc dài, đầu tóc rối,

Cái đầu dơ bẩn lẫn hàm răng.

10. Ngài chẳng màng đời sống thế gian,

Hỡi người đơn độc trú rừng hoang,

Tôn sư nay có gì ưu thắng,

Mà phải đem lương thực cúng dường?

Vị khổ hạnh đáp:

11. Ta đào củ cải, tỏi, hành hoang,

Cỏ, lá, bạc hà, vẫn kiếm luôn,

Nhặt hạt cải đen, rung lúa dại,

Trải ra phơi nắng thật khô dòn.

12. Ngó sen, dược thảo, táo, chà là,

Am-lạc, mật ong, miếng thịt thừa,

Là của ta dành phần kiếm được,

Rồi làm thành món hợp cho ta.

13. Ngài không, lão nấu: lão nhiều hàng,

Ngài chẳng có chi, lão buộc ràng,

Thế sự bao điều, ngài giải thoát,

Món cơm ngài hưởng đúng công bằng.

Phú ông hỏi:

14. Xin hỏi, ngồi kia bậc Trí hiền,

Mọi nguồn dục vọng thảy nằm yên,

Món cơm nấu khéo đầy ngon ngọt,

Có kẻ đem phần thịt đổ lên.

15. Ngài nhận và ngon miệng uống ăn,

Chẳng mời ai đến để chia phần,

Đầy lòng kính trọng, nay xin hỏi:

Việc ấy ngài làm có nghĩa chăng?

Độc Giác Phật đáp:

16. Không nấu, cũng không bảo nấu dùm,

Nay không làm hại, trước không làm,

Vị kia biết rõ ta không của,

Ta quyết đoạn trừ mọi dục tham.

17- Tay phải vị kia nắm chiếc bình,

Thức ăn cầm phía trái bên mình,

Cho ta món thịt hầm người đặt,

Trên bát cơm ngon thật tốt lành.

18. Chúng nhiều tài sản, lắm kim ngân,

Bổn phận là đem của phát phân,

Ai bảo người cho cũng thọ hưởng,

Ấy là thù địch, chớ phân vân.

Khi nghe những lời này, vị điền chủ vô cùng hoan hỷ ngâm hai vần kệ cuối cùng:

19. Thật là ta được một duyên may

Hạnh ngộ quân vương ngự tới rày,

Thuở trước ta không hề biết rõ,

Cúng dường mang phước quá tràn đầy.

20. Đế vương với các Bà-la-môn,

Trị nước mà tâm ác dục tràn,

Các trí nhân tìm cây quả dại,

Bậc tu hành giải thoát lòng tham.

Khi vị Độc Giác Phật thuyết giáo cho vị kia xong, liền trở về cõi của Ngài và vị tu khổ hạnh cũng thế. Còn nhà vua, sau vài ngày ở lại với vị điền chủ, cũng trở về Ba-la-nại.

Khi bậc Đạo sư đã chấm dứt Pháp thoại này, Ngài bảo:

- Này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu tiên thực phẩm đến tay người xứng đáng, mà trước kia cũng vậy.

Rồi Ngài nhận diện tiền thân:

- Vào thời ấy, người điền chủ đã tôn trọng cúng dường Pháp là người điền chủ trong chuyện này, Ànanda (A -nan) là vua, Sàriputta (Xá lợi phất) là Tế sư và Ta chính là vị tu khổ hạnh trên vùng Tuyết Sơn.