Kinh Tiểu Bộ 3

Trưởng Lão Tăng Kệ. Chương Mười Bảy. Phẩm Ba Mươi Kệ

Chương XVII - Phẩm Ba Mươi Kệ

(CCLVIII) Phussa (Thera. 87)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh làm con một vị vua trị vì một tỉnh, được đặt tên là Phussa, và được giáo dục trong mọi tài năng của thanh niên hoàng tộc. Nhưng ngài có tâm hướng khác thường, không thiên về thế tục, nên khi nghe một vị Trưởng lão thuyết pháp, ngài khởi lòng tin và xuất gia. Tu tập thiền định, ngài phát triển thiền quán và sau một thời gian, chứng được sáu thắng trí.

Một hôm, một ẩn sĩ tên Pandara-gotta nghe ngài thuyết pháp, thấy xung quanh có một số Tỷ-kheo giới đức nghiêm minh, tu tập, chế ngự thân và tâm, vị ẩn sĩ suy nghĩ: 'Hệ thống này thật đáng tin tưởng, mong rằng hệ thống này được tồn tại!'. Rồi vị ấy hỏi ngài về tương

lai sự tiến bộ các Tỷ-kheo như thế nào? Ngài trả lời với những bài kệ như sau, riêng bài kệ 949 do các nhà kiết tập đặt thêm vào:

949. ẩn sĩ Pan-đa-ra,

Thấy nhiều vị thành tín,

Tự ngã có tu tập,

Khéo hộ trì chế ngự

Ngài mới đặt câu hỏi,

Với vị tên Phussa.

950. Trong thời gian tương lai,

Sẽ có ước muốn gì?

Sẽ có chí nguyện gì?

Sẽ có cử chỉ gì?

Mong ngài hãy trả lời,

Câu hỏi của chúng tôi.

951. ẩn sĩ Pan-đa-ra,

Hãy nghe lời ta nói,

Hãy thọ trì cẩn thận,

Ta sẽ nói tương lai.

952. Phẫn nộ và hiềm hận,

Che đậy và cứng đầu,

Nhiều lừa đảo ganh tị,

Tương lai nhiều loại vậy,

953. Họ tự cho có trí,

Pháp sâu, chỉ đến bờ,

Họ khinh nhờn Chánh pháp,

Họ không kính trọng nhau.

954. Nhiều nguy hiểm ở đời,

Sẽ xảy ra tương lai,

Pháp được khéo giảng này,

Kẻ ngu làm uế nhiễm.

955. Trong Tăng chúng, những vị,

Có đức hạnh hạ liệt,

Họ thường hay tuyên bố,

Có tự tín, không sợ,

Kẻ không học, lắm lời,

Sẽ đứng vào thế mạnh.

956. Trong Tăng chúng, những vị,

Có giới hạnh tốt đẹp,

Khi họ có tuyên bố,

Tuyên bố đúng sự thật,

Họ thường ở thể yếu,

Hổ thẹn thiếu nhiệt thành.

957. Bạc, vàng và đồng ruộng,,

Đất đai, dê và cừu,

Nô tỳ nữ và trai,

Kẻ ngu si vô trí,

Sẽ thâu nhận tất cả,

Trong tương lai là vậy.

958. Kẻ ngu dễ nóng giận,

Không định tĩnh trong giới,

Kiêu ngạo, đi đó đây,

Như thú ưa đánh nhau.

959. Họ trở thành tháo động,

Thường đắp y màu xanh,

Lừa đảo và ngoan cố,

Lắm mồm, ăn nói giả,

Họ bắt chước giả bộ,

Như bậc Thánh thời xưa.

960. Với tóc bôi dầu láng,

Dao động, mắt vẽ xanh,

Đắp y màu trắng ngà,

Họ qua lại trên đường.

961. Y vàng được khéo nhuộm,

Lá cờ bậc La-hán,

Được các bậc giải thoát,

Đắp mang không nhàm chán,

Còn họ chán y vàng,

Ái luyến đắp màu trắng.

962. Họ trở thành tham lợi,

Biếng nhác, ít tinh cần,

Khó sống rừng hoang vu,

Thích sống gần xóm làng.

963. Những ai sợ được lợi,

Luôn luôn ưa tà mạng,

Họ học đòi người ấy,

Thân cận, không tự chế.

964. Những ai không được lợi,

Họ không trọng không kính,

Bậc khả kính, Hiền trí,

Họ không có thân cận.

965. Khinh cờ hiệu của mình,

Ưa thích màu ngoại sắc,

Có kẻ mang y trắng,

Lá cờ hiệu ngoại đạo.

966. Không kính y màu vàng,

Thời ấy họ là vậy,

Chờ đợi màu y vàng,

Không phải của Tỷ-kheo.

967. Bị đau khổ chinh phục,

Bị quặn đau tên đâm,

Chờ đợi đại khủng bố.

Voi ta không nghĩ nghì.

968. Khi bậc sáu ngà thấy,

Cờ La-hán khéo nhuộm,

Voi nói lên những kệ,

Liên hệ đến mục đích.

969. Ai sẽ mặc cà-sa,

Tâm chưa rời uế trược,

Không tự chế, không thực,

Không xứng áo cà-sa.

970. Ai rời bỏ uế trược,

Khéo định trong giới luật,

Tự nhiếp phục chơn thực,

Thật xứng áo cà-sa.

971. Phá giới, trí hạ liệt,

Không tự chế, tham dục,

Tâm loạn, thiếu phấn chấn,

Không xứng áo cà-sa.

972. Ai đầy đủ giới hạnh,

Ly tham, có định tĩnh,

Tâm tư thật trinh bạch,

Vị ấy xứng áo cà-sa.

973. Ai kiêu ngạo phóng đảng,

Ngu si, không giới hạnh,

Xứng đáng mặc áo trắng,

Làm gì có cà-sa.

974. Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni,

Tâm uế, không tin kính,

Tương lai sẽ ức hiếp,

Đối vị có tâm từ.

975. Kẻ ngu mang y áo,

Dầu được Trưởng lão dạy,

Liệt trí sẽ không nghe,

Không tự chế, tham dục.

976. Kẻ ngu dầu dạy vậy,

Không có kính trọng nhau,

Sẽ không có vâng lời,

Lời dạy giáo thọ sư,

Giống như ngựa bất kham,

Đối với người đánh xe.

977. Như vậy, thời tương lai,

Hành tung sẽ là vậy.

Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni,

Khí thời tối hậu đến,

Hãy ôn hòa thân ái,

Hãy cung kính lẫn nhau.

978. Đại nạn ấy chưa đến,

Trước khi đại nạn đến,

Hãy ôn hòa thân ái,

Hãy cung kính lẫn nhau.

979. Hãy có tâm từ bi,

Khéo chế ngự trong giới,

Chuyên tinh tấn nỗ lực,

Thường kiên trì phấn chấn.

980. Thấy nguy hiểm phóng dật,

Không phóng dật an ổn,

Hãy tu Tám Thánh đạo,

Giác chứng đạo bất tử.

Như vậy vị Trưởng lão nói với Tăng chúng của mình. Các bài kệ này là lời nói chánh trí của ngài.

(CCLIX) Sàriputta (Thera. 89)

Đời của ngài và đời của Moggallàna gắn liền với nhau. Trong thời đức Phật tại thế, Sàriputta sanh tại

thành Upatissa, không xa Vương Xá (Ràjagaha) bao nhiêu, mẹ là Rùpasàri; còn Moggallàna sanh ở thành Kolita, không xa thành Vương Xá (Ràjagaha) bao nhiêu, mẹ là Moggali. Vì cả hai là con của vị gia trưởng nên được đặt tên là Upatissa và Kolita. Cả hai đứa trẻ được nuôi dưỡng trong giàu sang và thiện xảo mọi khả năng.Trong một hội chợ lớn ở Vương Xá (Ràjagaha) vì tâm tư thuần thục, cả hai đều thấy tất cả quần chúng hội một trăm năm sau, sẽ bị thần chết mang đi, nên cả hai lo âu đi tìm con đường giải thoát. Cả hai xuất gia dưới sự chỉ đạo của Sanjaya, hẹn nhau ai chứng quả bất tử trước, sẽ nói cho người kia biết.

Dưới sự chỉ đạo của Sanjaya, cả hai không tìm được đạo giải thoát, và sau khi tìm hỏi các Sa-môn, Bà-la-môn gặp được Assajì và nhờ Assajì, gặp được Thế Tôn, cả hai đều xin xuất gia và được đức Phật độ cho làm Tỷ-kheo với câu: 'Thiện lai Tỷ-kheo'.

Chứng được quả Dự lưu nhờ Assajì tóm tắt câu kệ, Moggallàna, bảy ngày sau khi xuất gia, tại làng Kallavàla ở Magadha, sau khi nhiếp phục được hôn trầm thụy miên, nhờ lời Thế Tôn khích lệ, sau khi nghe lời dạy về tu các giới, chứng được quả A-la-hán. Còn Sàriputta, nửa tháng sau khi xuất gia khi ở cùng đức

Bổn Sư tại hang Sukarakhata ở Vương Xá (Ràjagaha) cũng được chứng quả A-la-hán. Về sau, tại Jetavana Thế Tôn xác chứng Sàriputta là đệ tử đệ nhất về trí tuệ và thiền quán, và Sàriputta sau khi được tôn làm nguyên soái Chánh pháp, một hôm nói lên chánh trí của mình, trước các đệ tử:

981. Ai tùy theo năng lực,

Có giới, tịnh, chánh niệm

Không phóng dật hành trì,

Sở hành đúng tư duy,

Thích hướng nội, khéo định,

Đơn độc, biết tri túc,

Với sở hành như vậy,

Vị ấy gọi Tỷ-kheo.

982. Ăn đồ ướt hay khô,

Không ăn quá thỏa mãn,

Bụng trống, ăn tiết độ,

Tỷ-kheo trú chánh niệm.

983. Ăn bốn, năm miếng xong,

Rồi hãy uống nước uống,

Thật đủ trú thoải mái,

Với Tỷ-kheo tinh cần.

984. Nhận lấy đồ hợp pháp,

Y áo đáp nhu cầu,

Thật đủ trú thoải mái,

Với Tỷ-kheo tinh cần.

985. Khi ngồi thế kiết-già,

Đầu gối phải mưa ướt,

Thật đủ trú thoải mái,

Với Tỷ-kheo tinh cần.

986. Ai xem lạc là khổ,

Ai xem khổ như tên,

Đứng chặn giữa cả hai,

Do đâu, đời nắm được?

987. Không cho ta ác dục,

Biếng nhác tinh cần kém,

Ít nghe, không tín kính,

Do đâu, đời nắm được?

988. Nghe nhiều, có hiền trí,

Khéo định tĩnh trong giới,

Chuyên chú an chỉ tâm,

Hãy đứng lên trên đầu.

989. Ai chuyên tâm hý luận,

Như thú ưa hý luận,

Rơi khỏi, trật Niết-bàn,

Vô thượng, thoát khổ ách.

990. Ai từ bỏ hý luận,

Thích đạo phi hý luận,

Đi đến được Niết-bàn,

Vô thượng, thoát khổ ách.

Rồi vị Trưởng lão, một hôm thấy được chỗ ở của người em Revata (XLII, CCXLIV) đang ở, một khu rừng không nước đầy gai góc, ngài tán thán người em và nói:

991. Tại làng hay trong rừng,

Thung lũng hay đồi cao,

Chỗ nào La-hán trú,

Đất ấy thật khả ái.

992. Khả ái thay núi rừng,

Chỗ người phàm không ưa,

Vị ly tham sẽ thích,

Vì không tìm dục lạc.

Rồi vị Trưởng lão,với lòng từ mẫn đối với Ràdha một Bà-la-môn bất hạnh, giúp Ràdha xuất gia tu hành.

Về sau, khi đang du hành, ngài khích lệ Ràdha, bằng lòng với cử chỉ khiêm tốn của Ràdha:

993. Như người chỉ của chôn,

Cũng vậy, người thấy lỗi,

Nói điều người trí trách,

Hãy gần người trí vậy.

Thân cận người như vậy,

Chỉ tốt hơn, không xấu.

Một hôm, bậc Đạo Sư không đi đến để giải tán nhóm Tăng chúng của Assaji-Runabbasu được tổ chức ở đồi Kità, Sàriputta được cử đi cùng với Moggallàna và các đệ tử của mình. Khi lời khuyên của Sàriputta không được nghe theo, ngài nói như sau:

994. Cần phải khuyên, phải dạy,

Phải ngăn chặn bất thiện,

Làm vậy, người thiện thương,

Người bất thiện không ưa.

Khi các Tỷ-kheo nói rằng chính du sĩ Dìghanakha, được Thế Tôn giảng dạy, được sửa soạn bởi hành động quá khứ, có thể làm nhiệm vụ ấy, Sàriputta can thiệp, nói rằng không phải:

995. Thế Tôn, bậc có mắt,

Thuyết pháp cho người khác,

Khi pháp được thuyết giảng,

Ta lắng tai nhiệt tình.

996. Ta nghe, không uổng phí,

Giải thoát không lậu hoặc,

Không cần biết đời trước,

Không cần được thiên nhãn.

997. Ta không có phát nguyện,

Chứng được tha tâm thông,

Biết chúng sanh sống chết,

Hay nhĩ giới thanh tịnh.

Ba câu kệ tiếp được nói lên về ngài, khi Sàriputta trú ở tinh xá hang bồ câu, không có bị thương khi bị quỷ Dạ-xoa đánh:

998. Ngồi dưới một gốc cây,

Đầu trọc, đắp đại y,

Trưởng lão tuệ đệ nhất,

U-pa-tis tu thiền.

999. Đầy đủ thiền vô tầm

Đệ tử bậc Chánh giác,

Với im lặng bậc Thánh,

Ngay lúc ấy, đạt được

1000. Giống như ngọn núi đá,

Không động, khéo vững trú,

Cũng vậy, vị Tỷ-kheo,

Đã đoạn diệt si ám,

Vị ấy như ngọn núi,

Không có bị dao động.

Một hôm, bậc Trưởng lão không chú tâm, để tấm y rơi xuống. Một Sa-di nói: 'Thưa Tôn giả y cần phải đắp xung quanh thân mình'. Tôn giả tán thán lời nói của người Sa-di và đắp lại tấm y trên thân. Và nói lên điều lỗi của mình, ngài nói bài kệ:

1001. Người không có uế nhiễm,

Luôn tầm cầu thanh tịnh,

Ác nhẹ như đầu lông,

Xem nặng như mây trời.

Rồi ngài nêu rõ sự xả ly của ngài đối với vấn đề sống chết.

1002. Ta không hoan hỷ chết,

Ta không hoan hỷ sống,

Ta sẽ bỏ thân này,

Tỉnh giác và chánh niệm.

1003. Ta không hoan hỷ chết,

Ta không hoan hỷ sống,

Ta sẽ bỏ thân này,

Như thợ làm việc xong.

Rồi khi thuyết pháp, ngài nói lên những bài kệ:

1004. Cả hai chết, không chết,

Sau đời hay trước đời,

Hãy dấn thân tiến bước,

Chớ để hư, uổng phí,

Dầu một khắc, sát-na,

Chớ để uổng phí qua.

1005. Như ngôi thành biên địa,

Được bảo vệ trong ngoài,

Như vậy, hộ tự ngã,

Chớ để phí sát-na,

Sát-na qua, sầu muộn,

Chịu khổ trong địa ngục.

Rồi một hôm, thấy Tôn giả MahaKotthita, ngài nói lên ba câu kệ, tán thán khả năng tốt đẹp của MahàKotthita.

1006. Đạt tịch tịnh, chỉ tức,

Đọc chú, không cống cao,

Quét sạch các ác pháp,

Như gió quét lá cây.

1007. Đạt tịch tịnh, chỉ tức,

Đọc chú, không cống cao,

Gạt ngoài các ác pháp,

Như gió quét lá cây.

1008. Đạt tịch tịnh an lặng,

Ý trong sáng không nhiễm,

Bậc trì giới trọn lành,

Có thể dứt đau khổ.

Câu kệ tiếp nói về các Tỷ-kheo xứ Vajjì tin tưởng ở Devadatta và chấp nhận giáo lý của Devadatta:

1009. Có người không ai tin,

Tại gia hay xuất gia,

Những ai trước là tốt,

Về sau trở thành xấu,

Hoặc trước là người xấu.

Sau trở thành người tốt.

1010. Hạng Tỷ-kheo tham dục,

Sống hôn trầm thụy miên,

Trạo cử và nghi ngờ,

Tâm đủ năm phiền não.

1011.Với ai, đối cả hai,

Được trọng, không được trọng,

Thiền định, không dao động,

An trú không phóng dật.

1012. Thiền tư luôn kiên trì,

Tuệ quán, kiến tế nhị,

Ưa thích chấp thủ diệt,

Vị ấy gọi chân nhân.

Để phân biệt sự sai khác, lấy Bổn Sư và mình làm thí dụ, ngài nói lên những bài kệ như sau:

1013. Biển lớn và đất lớn,

Núi và các phương trời,

Không ví dụ sánh được,

Phật, giải thoát thù thắng.

1014. Trưởng lão chuyển pháp luân,

Bậc đại trí, thiền định,

Như đất, nước và lửa,

Không tham không ghét bỏ.

1015. Đạt được tuệ tối thắng,

Đại giác, đại Mâu-ni,

Không chậm, tỏ chậm chạp

Thường sống thật thanh lương.

Để nêu rõ bổn phận của ngài đã làm xong, ngài nói:

1016. Ta hầu hạ Bổn Sư,

Lời Phật dạy làm xong,

Gánh nặng đã đặt xuống,

Gốc sanh hữu nhổ sạch.

Và khi ngài sắp nhận Niết-bàn, ngài giảng dạy các Tỷ-kheo đang họp xung quanh ngài như sau:

1017. Tinh cần, chớ phóng dật,

Đây lời giáo huấn ta!

Ta sẽ nhập Niết-bàn,

Ta thoát mọi sanh y.

(XXLX) Ananda (Thera. 91)

Trong thời đức Phật tại thế, ngài sanh trong gia đình Thích-ca Amitedana. Vì các bà con nói ngài sanh đem hoan hỷ cho gia đình, nên được đặt tên là Ananda (Khánh Hỷ). Khi lớn lên, các sự kiện xuất gia, giác ngộ, chuyển Pháp luân được diễn ra, và sau khi Thế Tôn viếng thăm Kapilavatthu, ngài xuất gia với Bhaddiya và các người khác và được Thế Tôn thế độ cho. Sau khi nghe bài thuyết pháp của Punna Mantàni, ngài chứng được Sơ quả.

Trong hai mươi năm đầu, Thế Tôn không có thị giả riêng, khi thì Nàgasamàla, khi thì Nàgita, khi thì Upavàna, Sunakkhatta, Sa-di Cunda, Sàgata, Meghiya. Thế Tôn không có lựa chọn ai làm thị giả đặc biệt. Sau Thế Tôn khi đã năm mươi sáu tuổi, gợi ý muốn có một thị giả thường trực, có Tỷ-kheo đề nghị Ananda và Ananda chỉ nhận lời nếu Thế Tôn chịu từ chối bốn việc và chấp nhận bốn việc. Từ chối không cho Ananda, y, đồ ăn, một phòng riêng và mời ăn, vì nếu không từ chối thời Ananda bị hiểu lầm là hầu hạ Thế Tôn để được y, đồ ăn khất thực, phòng xá và mời ăn. Chấp nhận cho Ananda bốn việc là nếu Ananda được mời ăn, Thế Tôn bằng lòng đi dự; Thế Tôn bằng lòng gặp những người từ xa đi đến và do Ananda giới thiệu; Thế Tôn chấp nhận cho Ananda yết kiến nếu Ananda gặp phân vân khó xử; Thế Tôn sẽ giảng lại những giáo lý ngài dạy khi Ananda vắng mặt. Nếu Thế Tôn không chấp nhận bốn điều này, thời sự hầu hạ của Ananda không đem lại thiện quả gì. Thế Tôn chấp nhận điều Ananda yêu cầu.

Từ hôm ấy, Ananda hầu hạ Thế Tôn, đem nước, đem tăm xỉa răng, rửa chân, đi theo Thế Tôn, quét phòng cho Thế Tôn. Ban ngày, Ananda ở một bên đức Phật, nhắc nhở những điều cần làm; ban đêm cầm đèn và gậy. Ananda đi xung quanh phòng đức Phật sẵn

sàng đáp ứng nếu Thế Tôn có gọi. Thế Tôn tại Jetavana, xác chứng Ananda là vị Tỷ-kheo đệ nhất về năm phương diện: Đa văn, tâm tư cảnh giác, sức mạnh đi bộ, lòng kiên trì và sự hầu hạ chu đáo. Như vậy, Ananda sau khi Thế Tôn nhập diệt vẫn chưa chứng quả A-la-hán, và đêm trước khi kỳ kiết tập thứ nhất được tổ chức, ngài phát tâm tinh cần tinh tấn, thiền quán suốt đêm, trong mái hiên nhưng chưa có hiệu quả. Rồi ngài vào phòng ngồi trên giường, muốn nằm xuống và khi đầu chưa đụng chiếc gối, chân chưa rời khỏi đất, trong khoảng thời gian ấy, ngài chứng được quả A-la-hán. Rồi ngài bước vào phòng kiết tập.

Các câu kệ của ngài được góp thâu lại và để vào trong tập Trưởng lão Tăng Kệ, khi Khuddaka Nikàya (Tiểu bộ kinh) được tụng đọc.

Những bài kệ đầu được nói lên, khi ngài khuyên các Tỷ-kheo thường thân cận với kẻ theo Devadatta:

1018. Hai lưỡi và phẫn nộ,

Xan tham, thích phá hoại,

Bậc trí không giao du,

Kẻ ác bạn kẻ xấu.

1019. Với bậc tin, dễ thương,

Vói bậc trí, nghe nhiều,

Bậc Hiền trí, giao du,

Kẻ thiện bạn chân nhân.

Các bài kệ sau được nói lên khi nữ cư sĩ Uttarà, vì nàng đẹp nên thiên về dục vọng và được nói lên để nàng thấy sự mỏng manh của thân nàng. Có người nói các bài kệ này nói lên cho những ai đắm say Ambapàli:

1020. Hãy xem bóng trang sức,

Nhóm vết thương tích tụ,

Bệnh hoạn nhiều tham tưởng,

Nhưng không gì trường cửu.

1021. Hãy nhìn sắc trang sức,

Với châu báu vòng tai,

Bộ xương, da bao phủ

Sáng chói nhờ y phục.

Hai câu kệ tiếp được vị Trưởng lão nói lên khi chứng quả A-la-hán, đêm ấy trên giường của mình:

1022. Nghe nhiều, diễn thuyết giỏi,

Thị giả bậc Giác giả,

Gánh nặng đã đặt xuống,

Ràng buộc được thoát ly,

Bậc họ Gotama,

Đặt lưng nằm xuống nghỉ.

1023. Các lậu hoặc đoạn tận,

Ràng buộc được thoát ly,

Mọi chấp trước vượt qua,

Khéo đạt được thanh lương,

Gánh vác thân cuối cùng,

Đến bờ kia sanh tử.

1024. Pháp an trú trong ấy,

Phật bà con mặt trời,

Trên đường đến Niết-bàn

Gotama an trú.

Một hôm Moggallàna người chăn bò, hỏi ngài lời dạy của đức Phật là gì, có bao nhiêu giáo lý tất cả. Vị Trưởng lão trả lời:

1025. Ta nhận từ đức Phật,

Tám mươi hai ngàn pháp,

Còn nhận từ Tỷ-kheo,

Thêm hai ngàn pháp nữa,

Tổng cộng tám tư ngàn,

Là pháp ta chuyển vận.

Một hôm, vị Trưởng lão nói cho một người sống bê tha phóng đãng sự nguy hiểm của một đời sống không giáo dục văn hóa:

1026. Người ít nghe ít học,

Lớn già như con bò,

Những thịt nó lớn lên,

Trí tuệ nó không lớn.

Những bài kệ tiếp nói cho vị Tỷ-kheo khinh khi những người ít học thua mình:

1027. Người học nhiều khinh miệt,

Kẻ học ít về học,

Như người mù mang đèn,

Ta có ý là vậy.

1028. Hãy kính người nghe nhiều,

Chớ hại điều sở học,

Đấy cội gốc Phạm hạnh,

Do vậy, hãy trì pháp.

1029. Biết câu trước câu sau,

Biết nghĩa, giỏi từ cú,

Nắm giữ điều khéo nắm,

Suy tìm trên nghĩa lý.

1030. Chính nhờ đức kham nhẫn,

Sở nguyện được tác thành,

Sau khi đã tinh tấn,

Vị ấy lại cân nhắc,

Đúng thời, ra nỗ lực,

Nội tâm khéo định tĩnh.

1031. Nghe nhiều, thọ trì pháp

Có tuệ, đệ tử Phật,

Chờ đợi thức tri pháp,

Nên thân cận vị ấy.

1032. Nghe nhiều thọ trì pháp,

Hộ tạng Đại ẩn sĩ,

Cặp mắt, toàn thế giới,

Hãy lễ vị nghe nhiều.

1033. Ưa pháp, vui thích pháp,

Luôn suy tư Chánh pháp,

Tỷ-kheo nhớ niệm pháp,

Diệu pháp không tổn giảm.

Một hôm, ngài đốc thúc vị Tỷ-kheo dao động, biếng nhác như sau:

1034. Thân ích kỷ nặng chăng,

Không có ưa hoạt động,

Thời gian mòn mỏi qua,

Không thể đứng dậy sao?

Tham đắm theo thân lạc,

Từ đâu, Sa-môn lạc?

Những câu kệ sau, Trưởng lão Ananda đọc lên khi nghe tin Sàriputta mệnh chung:

1035. Mọi phương đều mờ mịt,

Pháp không khỏi nơi ta,

Người bạn tốt đã đi,

Tối tăm lan tràn khắp.

1036. Người bạn đã đi qua,

Đạo Sư đã đi qua,

Bạn như vậy không còn,

Như quán thân hành niệm.

1037. Các vị xưa đã qua,

Vị mới ta không hạp,

Nay một mình ta thiền,

Như chim, khi mưa đến.

Câu kệ tiếp là của bậc Đạo Sư. Câu tiếp là của Ananda, hoan hỷ làm theo lời vị Đạo Sư:

1038. Từ các địa phương khác,

Nhiều người yết kiến Ta,

Chớ ngăn họ nghe pháp,

Nay thời họ gặp Ta.

1039. Từ các địa phương khác,

Quần chúng đến yết kiến,

Bổn Sư cho họ dịp,

Để được yết kiến Ngài;

Bậc có mắt không có,

Từ chối ngăn chận ai.

Năm câu kệ tiếp nêu rõ ngài là bậc thị giả đệ nhất:

1040. Trải hai mươi lăm năm

Ta chỉ là hữu học,

Dục tưởng không khởi lên,

Hãy xem pháp, pháp tánh.

1041. Trải hai mươi lăm năm,

Ta chỉ là hữu học,

Sân tưởng không khởi lên,

Hãy xem pháp, pháp tánh.

1042. Trải hai mươi lăm năm,

Ta hầu hạ Thế Tôn,

Với thân nghiệp từ hòa,

Như bóng không rời hình.

1043. Trải hai mươi lăm năm

Ta hầu hạ Thế Tôn,

Với khẩu nghiệp từ hòa,

Như bóng không rời hình.

1044. Trải hai mươi lăm năm,

Ta hầu hạ Thế Tôn,

Với ý nghiệp từ hòa,

Như bóng không rời hình.

1045. Khi đức Phật kinh hành,

Ta đi theo sau lưng,

Khi pháp được thuyết giảng,

Trí khởi lên nơi ta.

1046. Ta vẫn còn là người,

Có việc cần phải làm,

Ta chỉ là hữu học,

Tâm ý chưa chứng đạt,

Đạo Sư nhập Niết-bàn,

Ai sẽ từ mẫn ta.

1047. Như vậy thật khủng khiếp

Như vậy thật kinh hoàng,

Khi bậc toàn tuyệt hảo,

Bậc Giác ngộ Niết-bàn.

Ba câu kệ tiếp, do các vị dự kỳ kiết tập thêm vào để tán thán Trưởng lão Ananda:

1048. Nghe nhiều, thọ trì pháp,

Hộ tạng Đại ẩn sĩ,

Cặp mắt toàn thế giới,

Anan nhập Niết-bàn.

1049. Nghe nhiều, thọ trì pháp,

Hộ tạng Đại ẩn sĩ,

Cặp mắt toàn thế giới

Đoạn ám chỗ tối tăm.

1050. Ngài là bậc ẩn sĩ,

Với hành vị tuyệt hảo,

Với chánh niệm tuyệt hảo,

Với kiên trì tuyệt hảo,

Thọ trì chân diệu pháp,

Là Trưởng lão A-nan,

Là kho tàng sống động,

Đầy châu báu ngọc ngà.

Câu kệ này được Ananda nói lên khi nằm trên giường, trong giờ phút cuối cùng:

1051. Ta hầu hạ Bổn Sư,

Lời Phật dạy làm xong,

Gánh nặng đã đặt xuống,

Gốc sanh hữu nhổ sạch.

Trưởng Lão Tăng Kệ. Chương Mười Tám. Phẩm Bốn Mươi Kệ

Chương XVIII - Phẩm Bốn Mươi Kệ

(CCLXI) Mahà-Kassapa (Thera. 94)

Bậc Đạo Sư đã ra đời, đang chuyển pháp luân và ở tại Ràjagaha (Vương Xá), khi ấy tại làng Bà-la-môn Mahàtittha ở Ràjagaha, ngài ra đời tên Pippali-mànava, con bà vợ chính của Bà-la-môn Kapila. Pippali-mànava, không chịu lập gia đình, xin ở nhà để hầu hạ cha mẹ, sau khi cha mẹ chết, sẽ xuất gia. Để làm cho bà mẹ bằng lòng, ngài cho làm tượng một thiếu nữ trẻ đẹp, mặc áo đỏ và đeo đồng trang sức, và nói với bà mẹ rằng nếu bà tìm cho được một thiếu nữ như vậy, ngài sẽ chịu lập gia đình. Bà mẹ sai các người Bà-la-môn đem theo tượng ấy và tìm cho được một thiếu nữ giống như vậy. Họ đến Sàgala, đặt tượng trên bờ sông và ngồi xuống xa bức tượng. Người vú của Bhaddà, sau khi tắm cho Bhaddà lại xuống sông tắm cho mình, thấy bức tượng,

tưởng là Bhaddà và nói Bhaddà sao lại thiếu giáo dục như vậy, đánh nàng nơi má và biết được đó không phải là Bhaddà mà chỉ là một bức tượng bằng vàng. Các Bà-la-môn được đưa về nhà, được thấy Bhaddà, nhận Bhaddà giống như bức tượng và đưa tin về Kapila. Nhưng cả hai Pippali-mànava và Bhaddà đều không muốn lập gia đình, nên cả hai viết thư cho nhau nói rõ quyết định của mình. Hai người đưa thư gặp nhau giữa đường, đưa thư cho nhau coi, đánh tráo hai bức thư khác, và do vậy đám cưới được cử hành. Nhưng đêm tân hôn, hai người nằm cách nhau với một giấy hoa. Khi cha mẹ mệnh chung, cả hai quyết định cùng nhau xuất gia.

Hai người cùng mặc áo vàng, cắt tóc, mang bình bát, trước cùng đi với nhau, sau thấy bất tiện nên từ giã nhau, Pippali-mànava đi phía mặt, Bhaddà đi phía đường bên phía trái. Trước giới đức như vậy, quả đất rung động, và Thế Tôn biết được nguyên nhân nên ra ngồi giữa đường từ Nalandà đến Ràjagaha. Gặp Thế Tôn Mahà Kassapa đảnh lễ Thế Tôn, tôn Thế Tôn là bậc Thầy, tự nhận mình làm đệ tử. Cả hai về lại Magadha và Mahà Kassapa tu tập mười ba hạnh đầu đà. Đến ngày thứ tám, ngài chứng quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư tuyên dương ngài là đầu đà thứ nhất. Và ngài nói lên kinh nghiệm của mình để giáo huấn các vị Tỷ-kheo.

I

Thấy các Tỷ-kheo ưa sống với quần chúng, và hay đến các nhà cư sĩ, ngài nói:

1052. Chớ du hành đi đầu,

Do quần chúng tôn xưng,

Tâm ý bị loạn động

Thiền định khó tu chứng,

Quần chúng tụ là khổ,

Thấy vậy, tránh quần chúng.

1053. Bậc ẩn sĩ không đi,

Đi đến các gia đình,

Tâm ý bị loạn động,

Thiền định khó tu chứng,

Ai hăng say tham vị,

Bỏ đích đem an lạc.

1054. Đảnh lễ cúng dường này,

Xuất phát từ gia đình

Nên biết họ thực sự,

Là đám bùn sa lầy.

Như mũi tên tế nhị

Rất khó rút ra khỏi,

Kẻ xấu rất khó lòng.

Từ bỏ sự cung kính.

II

Một lời khuyên các Tỷ-kheo hãy biết đủ với bốn vật dụng cần thiết:

1055. Từ trú xứ bước xuống,

Ta vào thành khất thực,

Ta cẩn thận đến gần,

Một người cùi đang ăn.

1056. Với bàn tay lở loét,

Nó bỏ vào một muỗng,

Khi bỏ vào muỗng ấy,

Ngón tay rời rơi vào.

1057. Dựa vào một chân tường,

Ta ăn miếng ăn ấy,

Đang ăn và ăn xong,

Ta không cảm ghê tởm.

1058. Miếng ăn đứng nhận được

Xem như thuốc tiêu hôi,

Chỗ nằm dưới gốc cây,

Và y từ đống rác,

Ai thọ dụng chúng được,

Được gọi người bốn phương.

III

Về sau, khi được hỏi, sao ngài già như vậy, lại có thể hằng ngày leo lên đồi núi, ngài trả lời:

1059. Khi họ leo núi đá,

Một số bị mạng chung,

Thừa tự bậc Giác ngộ

Tỉnh giác và chánh niệm,

Dựa trên sức thần lực

Kassapa leo núi.

1060. Đi khất thực trở về

Ca-diếp leo tảng đá,

Ngồi thiền, không chấp thủ,

Đoạn sợ hãi kinh hoàng.

1061. Đi khất thực trở về,

Ca-diếp leo tảng đá,

Ngồi thiền, không chấp thủ,

Đã đốt cháy, thanh lương.

1062. Đi khất thực trở về

Ca-diếp leo tảng đá

Ngồi thiền, không chấp thủ,

Xong việc, không lậu hoặc.

IV

Sau khi được hỏi thêm, vì sao khi lớn tuổi ngài vẫn ở trên núi rừng? Trúc Lâm hay các tịnh xá không làm cho ngài thích ý chăng? Ngài trả lời:

1063. Khu đất thật khả ái,

Với những vòng tràng hoa,

Hoa tên Ka-rê-ri,

Trải rộng ra cùng khắp,

Với voi rú khả ý,

Đồi núi ấy ta thích

1064. Những hồ nước trong mát,

Tuyệt đẹp, màu mây xanh,

Che kín bởi loài bọ,

Tên 'kẻ chăn In-đa'

Những ngọn núi đá ấy,

Làm tâm ta thích thú.

1065. Giống đồi mây xanh biếc,

Ví tháp đẹp lâu đài,

Với vượn hú khả ý,

Đồi núi ấy, ta thích.

1066. Đất bằng thật khả ái,

Được mưa ướt thấm nhuần,

Đồi núi được ẩn sĩ,

Làm thành nơi trú xứ.

Vang lên tiếng chim công,

Đồi núi ấy ta thích.

1067. Vừa đủ ta chánh niệm,

Hăng hái muốn tu thiền,

Vừa đủ ta Tỷ-kheo

Hăng hái muốn phước lợi.

1068. Vừa đủ ta Tỷ-kheo,

Hăng hái muốn an lạc,

Vừa đủ ta Tỷ-kheo,

Hăng hái tu Du-già.

1069. Tràn đầy hoa cây gai,

Như trời phủ làn mây,

Đầy mọi loài chim chóc,

Đồi núi ấy ta thích.

1070. Không đông chúng gia chủ

Chỗ trú xứ đoàn thú,

Đầy mọi loài chim chóc,

Đồi núi ấy ta thích.

1071. Dưới tảng đá, băng đá,

Có nước suối trong chảy,

Có khỉ và có nai,

Lai vãng sống gần bên,

Cỏ cây bao trùm nước,

Đồi núi ấy ta thích.

1072. Người vậy không ưa thích,

Cả năm loại nhạc khí,

Khi đã được nhất tâm,

Chơn chán thiền quán pháp.

V

Khi khuyên bảo các Tỷ-kheo thích thú các tục sự, và tham các vật cúng dường cần thiết cho sự sống, ngài nói:

1073. Chớ làm quá nhiều việc,

Tránh quần chúng đua tranh,

Người siêng tham đắm vị,

Bỏ đích đem an lạc.

1074. Chớ làm nhiều công việc,

Tránh việc không lợi này,

Thân cực nhọc mệt mỏi,

Người khổ không an chỉ.

VI

Các câu kệ sau được nói lên để khuyên bảo trong một vài trường hợp:

1075. Chỉ lắp bắp cái môi,

Không thấy được tự ngã,

Cổ cứng đờ nó đi,

Nó nghĩ: ta tốt hơn.

1076. Không hơn nghĩ tốt hơn,

Kẻ ngu nghĩ tự ngã,

Bậc trí không tán thán,

Người có trí cứng đờ.

1077. Ta tốt hơn, hay là

Ta không được tốt hơn,

Hay ta là dở hơn,

Ta cũng tốt như vậy,

Ai không có dao động

Trong các loại mạn này.

1078. Có tuệ, nói như thật,

Khéo định tĩnh trong giới,

Đạt được tâm an chỉ,

Người ấy kẻ trí khen.

1079. Ai giữa đồng Phạm hạnh

Không được có kính trọng,

Vị ấy xa diệu pháp,

Như đất xa bầu trời.

1080. Những ai có tàm quý,

Thường chơn chánh an trú,

Phạm hạnh được tăng trưởng,

Họ đoạn được tái sanh.

1081. Tỷ-kheo cống cao động

Dầu đắp y đống rác,

Như con khỉ đội lốt,

Với da con sư tử,

Người vậy không có thể,

Chói sáng nhờ y ấy.

1082. Không cống cao, không động,

Thận trọng, căn chế ngự,

Chói sáng với tấm y

Được lượm từ đống rác,

Chẳng khác con sư tử,

Trong hang động núi rừng.

VII

Khi thấy chư Phạm thiên đảnh lễ ngài Sàriputta,

và thấy Trưởng lão Kappina mỉm cười, ngài nói:

1083. Rất nhiều chư Thiên này

Có thần thông, lừng danh,

Cả mười ngàn chư Thiên,

Tất cả Phạm hạnh chúng thiên.

1084. Đứng đảnh lễ, chấp tay

Đối ngài Xá-lợi-phất,

Vị tướng quân Chánh pháp

Sáng suốt, đại thiền định.

Đảnh lễ bậc Thượng sanh,

Đảnh lễ bậc Tối thượng.

1085. Dựa vào gì, thiền tu,

Chúng tôi không thắng trí.

1086. Kỳ diệu thay chư Phật,

Hành xứ ngài thâm sâu,

Chúng con không nghĩ được

Dầu chúng con hội đủ

Tài nghệ người bắn cung,

Có thể chẻ sợi tóc.

1087. Khi thấy Xá-lợi-phất

Xứng đáng được đảnh lễ,

Được Phạm thiên chúng ấy,

Đảnh lễ, kính như vậy,

Tôn giả Kappina,

Liền mỉm cười vui vẻ.

VIII

Trưởng lão Kassapa rống lên tiếng rống sư tử của mình:

1088. Trong đám ruộng đệ tử

Những vị theo đức Phật,

Ngoại trừ bậc Tối tôn,

Đại ẩn sĩ Mâu-ni,

Ta ưu việt Đầu đà.

Không ai bằng ta được.

1089. Ta hầu hạ Bổn Sư,

Lời Phật dạy làm xong,

Gánh nặng đã đặt xuống,

Gốc sanh hữu nhổ sạch.

1090. Không nhiễm dính y phục

Chỗ nằm và đồ ăn,

Không thể trắc lường được

Là con bậc Gotama!

Như hoa sen trong sạch,

Không thể dính nước vào,٠thiên về xuất ly,

Thoát ly cả ba giới.

1091. Với bậc Đại ẩn sĩ,

Cổ dựng trên niệm xứ,

Tay dựa trên đức tin,

Với đầu là Trí tuệ

Bậc Đại trí luôn luôn,

Hành trì thật thanh lương.

Trưởng Lão Tăng Kệ. Chương Mười Chín. Phẩm Năm Mươi Kệ

Chương XIX - Phẩm Năm Mươi Kệ

(CCLXII) Tàlaputta (Thera. 97)

Trong thời gian đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình kịch sĩ, trở thành thiện xảo trong nghề diễn kịch thích hợp với người trong gia tộc và trở thành lừng danh khắp Ấn Độ, như nhà lãnh đạo một ban hát với năm trăm nữ nhân, với sự huy hoàng của nghề kịch, ngài dự các lễ ở làng, ở thị trấn, ở cung điện vua, và rất được sủng ái và danh tiếng. Khi ngài trình diễn ở Ràjagaha với nhiều thành công, ngài đến yết kiến đức Phật và hỏi có phải một kịch sĩ khi trên sâu khấu giả danh sự thật, làm cho khán giả ưa thích, vui cười, người ấy sau khi chêt được sanh vào chư Thiên hay cười. Đức Phật ban đầu không trả lời. Đến khi hỏi lần thứ tư, đức Phật trả lời những ai khiến cho con người thiên về tình dục, tiêu cực tâm tư hoang mang khiến người ta mất

nhiệt tình, người như vậy sau khi chết sẽ sinh vào địa ngục. Nhưng nếu có tà kiến thời bị sanh vào địa ngục và súc sanh. Tàlaputta khóc không phải vì đức Phật nói chỗ tái sanh, chỉ vì bị các kịch sĩ xưa lừa dối nói rằng kịch sĩ sẽ được sanh trong một đời sống hạnh phúc.

Rồi Tàlaputta nghe lời đức Phật thuyết pháp, khởi lòng tin, xuất gia và sau một thời tu tập, chứng quả A-la-hán. Rồi nêu rõ với nhiều chi tiết, như thế nào ngài chế ngự và làm cho trong sạch tâm tư, đi đến chỗ giác ngộ thâm sâu, ngài nói lên những câu kệ như sau:

I

1092. Khi nào ta sẽ đến,

Một mình, không có hai,

Ở trong những hang động,

Của các loại núi rừng,

Ta quán mọi sanh hữu,

Tất cả là vô thường,

Nay ta là như vậy,

Khi nào ta sẽ vậy?

1093. Khi nào ta sẽ là,

Ẩn sĩ mang y vá,

Mang y vải màu vàng,

Không của ta, không ái,

Đoạn trừ, diệt tham tâm,

Đoạn luôn cả sân, si,

Ta đi đến khu rừng,

Sẽ trú trong an lạc.

1094. Khi nào ta thấy được

Thận này là vô thường,

Bị chết già áp bức,Šgiết chóc, bệnh tật

Ta sẽ trú trong rừng,

Một mình, quán vô úy

Khi nào sẽ là vậy?

1095. Khi nào ta sẽ lấy

Gươm sắc bén trí tuệ,

Chặt dây leo khát ái,

Với nhiều dây chằng chịt,

Sanh khởi lên sợ hãi,

Mang đến sự khổ đau.

Khi nào sẽ là vậy?

1096. Khi nào ta sẽ là,

Có sức mạnh rút gươm,

Gươm do tuệ tạo thành,

Là lửa sáng ẩn sĩ;

Với sức mạnh đập tan

Ác ma với Ma quân

Trên chỗ ngồi sư tử,

Khi nào sẽ là vậy?

1097. Khi nào ta sẽ được

Hội tụ với bậc thiện,

Được thấy giữa các vị,

Đảm nhận các trọng pháp,

Tinh cần với các vị,

Thấy sự vật như thật,

Chiến thắng được các căn

Khi nào sẽ là vậy?

1098. Khi nào nhác đói khát

Gió, nóng, trùng bò sát,

Sẽ không não hại ta,

Ở Gi-ri-bhaje,

Đang lo đến tự ngã,

Khi nào sẽ là vậy?

1099. Khi nào ta có thể

Chánh niệm, gã định tỉnh

Hiểu được với trí tuệ,

Bốn sự thật khéo giảng,

Bởi bậc Đại ẩn sĩ,

Khi nào sẽ là vậy?

1100. Khi nào ta sẽ chuyên

Chú tâm vào an chỉ,

Thấy được với trí tuệ,

Sắc, thanh, hương, vị, xúc,

Các pháp vô thường này,

Như lửa cháy hừng đỏ,

Khi nào ta sẽ vậy?

1101. Khi nào ta bị nói,

Với lời nói thô ác,

Không vì lý do ấy,

Tâm trí bị thất vọng.

Khi được lời tán thán,

Không vì lý do ấy,

Tâm tư được thỏa mãn.

Khi nào ta sẽ vậy?

1102. Khi nào nhiều như củi,

Cỏ, cây leo, thân cây,

Ta cân nhắc bình đẳng,

Những pháp vô lượng này,

Nội pháp và ngoại pháp,

Khi nào ta sẽ vậy?

1103. Khi nào mây đem mưa,

Với nước mới trong rừng,

Làm ướt y áo ta,

Ta đi trên đường ướt,

Con đường ẩn sĩ đi.

Khi nào sẽ là vậy?

1104. Khi nào nghe trong rừng,

Tiếng kêu của loài chim,

Chim công, có mào đầu.

Trong hang động núi rừng,

Ta an trú suy tư,

Để đạt quả bất tử,

Khi nào ta sẽ vậy?

1105. Khi nào với thần thông,

Ta có thể vượt qua,

Không chìm, không sợ hãi,

Sông Hằng, Yamunà,

Sông Sarasvati,

Với cửa sông hãi hùng,

Với nước ào vực sâu,

Khi nào sẽ là vậy?

1106. Khi nào, như con voi,

Trên chiến trường tấn công,

Ta sẽ phá tan tành,

Lòng dục đối dục cảnh,

Chuyên chú trong thiền định,

Từ bỏ mọi tịnh tướng,

Khi nào sẽ là vậy?

1107. Khi nào như người nghèo

Mắc nợ chưa trả được,

Bị kẻ giàu thúc bách,

Tìm ra được của chôn,

Ta sẽ được thoải mái,

Họ được lời giảng dạy,

Của vị Đại ẩn sĩ,

Khi nào sẽ được vậy?

II

1108. Nhiều năm ta được ngươi,

Yêu cầu làm như sau:

Như vậy là vừa rồi,

Ngươi sống đời gia đình,

Nay ta đã xuất gia,

Do vậy, hỡi này tâm,

Do vì lý do gì,

Ngươi không có chuyên tâm?

1109. Này tâm, phải chăng ngươi,

Yêu cầu ta như sau:

Tại Giribbaje

Loài chim có lông sáng,

Đón chào với tiếng kêu,

Sấm của Đại In-da.

Hãy làm vị ấy vui,

Đang tu thiền trong rừng.

1110. Trong gia đình, bạn bè,

Người yêu và bà con,

Các du hí ở đời,

Các đối tượng của dục,

Tất cả đều từ bỏ,

Ta chấp nhận thế này.

Hỡi này tâm, ngươi không

Bằng lòng với ta chăng?

1111. Việc này chỉ vì ta,

Đây không vì người khác,

Khi đến thời vũ trang,

Sao lại còn than khóc?

Thế giới này toàn động,

Chờ đợi là như vậy.

Nên ta đã ra đi,

Tìm cầu đạo bất tử.

1112. Vị nói điều khó nói,

Tối thượng loài hai chân,

Bậc Y vương vĩ đại,

Đánh xe điều ngự người,

Với tâm không tham dục,

Ngài khéo chế ngự được,

Người khó lòng chế ngự,

Chế ngự được tâm người,

Vọng động như con vượn.

1113. Các dục có nhiều vẻ.

Dịu ngọt, rất khả ý,

Ở đây, hàng phàm phu,

Vô trí, bị trói buộc.

Họ muốn chịu đau khổ,

Khi họ tìm tái sanh,

Dắt dẫn bởi tâm họ,

Họ chết trong địa ngục.

1114. Trong khu rừng vang lên,

Tiếng chim công, chim cò,

Chỗ trú xứ ưu tiên,

Của loài beo, loài cọp,

Ngươi sống tại chỗ ấy,

Chớ chờ đợi về thân,

Chớ có quá đam mê,

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước,

1115. Hãy tu thiền, căn, lực

Hãy tu định giác chi,

Hãy giác chứng ba minh,

Trong lời dạy đức Phật,

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1116. Hãy tu tập con đường

Để đạt được bất tử,

Đường đưa đến thể nhập,

Chỗ đoạn diệt mọi khổ.

Con đường có tám ngành,

Rửa sạch mọi uế nhiễm.

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1117. Hãy như lý quán sát,

Các uẩn là đau khổ,

Hãy từ bỏ xa ngươi,

Những nguyên nhân đau khổ.

Ngay trong thời hiện tại,

Hãy chấm dứt đau khổ,

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1118. Hãy như lý tuệ quán,

Là vô thường, là khổ,

Là không, là vô ngã,

Là tà ác, sát hại,

Hãy chế ngự tâm ngươi,

Chớ để nó chạy loạn.

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1119. Trọc đầu và xấu sắc,

Đi đến bị nguyền rủa,

Khi khất thực gia đình,

Tay cầm hình đầu lâu,

Nay ngươi có chú tâm,

Vào lời dạy Bổn Sư,

Vào lời Đại ẩn sĩ,

Này tâm, hãy khích lệ

Hãy khuyên ta như trước.

1120. Hãy đi trên con đường,

Tự ngã khéo chế ngự,

Giữa các nhà, tâm ý

Không ái luyến các dục,

Như trăng vào tháng tròn,

Không có bợn mây mù.

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1121. Hãy sống trong rừng núi,

Ăn đồ ăn khất thực,

Sống tại chỗ nghĩa địa,

Mặc y lượm đống rác.

Chỉ có ngồi không nằm

Luôn vui hạnh Đầu-đà,

Này tâm, hãy khích lệ,

Hãy khuyên ta như trước.

1122. Như người đã trồng cây,

Liền tìm cho được trái,

Nay ngươi ước muốn trái,

Há chặt rễ cây sao?

Này tâm, thật giống như,

Ví dụ ngươi đã làm,

Khi ngươi khích lệ ta,

Trong vô thường dao động.

1123. Ngươi, vô sắc, cô độc,

Kẻ lữ hành từ xa,

Nay ta sẽ không làm,

Theo lời nói của ngươi.

Các dục là khổ đau,

Cay đắng, sợ hãi lớn,

Tâm hướng vọng Niết-bàn,

Ta sẽ bước, đi tới.

1124. Ta đi tới xuất gia,

Không phải vì bất hạnh,

Không đùa vô liêm sỉ,

Không vì duyên tâm hứng,

Không bị đày đi xa,

Không vì nhân mạng sống,

Khi ta đã bằng lòng,

Này tâm, đối với ngươi.

1125. Ít dục được tán dương,

Bởi những bậc chân nhân,

Kể cả đoạn giả dối,

Và an tịnh đau khổ.

Như vậy, hỡi này tâm,

Khi ngươi khích lệ ta,

Còn nay ngươi đi ngược,

Điều ngươi trước quen làm.

1126. Khát ái và vô minh,

Đáng thương và đáng ghét,

Sắc đẹp và lạc thọ,

Dục trưởng dưỡng hấp dẫn,

Tất cả đã quăng bỏ,

Ta không có cố gắng,

Đi đến một lần nữa,

Những đồ đã quăng bỏ.

1127. Này tâm, khắp mọi nơi,

Ta làm theo lời ngươi,

Trải qua nhiều đời sống,

Ngươi không tức giận ta,

Và thân nội sanh này,

Là lòng ngươi biết ơn!

Trên đường luân hồi dài,

Khổ do chính ngươi tạo.

1128. Này tâm, chính ngươi làm

Tác thành con người ta,

Chính ngươi làm, ta thành,

Thành một Bà-la-môn,

Thành vua chúa hoàng tộc,

Một ngày là người buôn,

Ngày kia thành nô tỳ,

Hoặc thành loại chư Thiên.

Tất cả đều do ngươi,

Chính do ngươi tác thành.

1129. Chính do nhân nhà ngươi,

Chúng ta thành Tu-la,

Chính do ngươi tác thành,

Ta rơi đáy địa ngục;

Một thời thành súc sanh,

Một thời thành ngạ quỷ,

Tất cả đều do ngươi,

Chính do ngươi tác thành.

1130. Ngươi sẽ không lừa ta,

Nhiều lần, nhiều thời nữa,

Như những người phù thủy,

Bày các trò ảo thuật,

Ngươi chơi lừa phỉnh ta,

Như chơi với người điên,

Này tâm, hãy nói ta,

Chỗ nào ta lỗi lầm.

1131. Trước tâm này lang thang,

Chạy chỗ này chỗ khác,

Chạy chỗ nó ưa thích,

Chạy chỗ nó vui sướng,

Nay ta chế ngự tâm,

Với như lý tư duy,

Như câu móc chế ngự,

Nhiếp phục con voi rừng.

1132. Với ta, bậc Đạo Sư,

Xác định đời vô thường,

Đời không có trường cửu,

Đời không có kiên thực.

Này tâm, hãy đẩy ta,

Nhảy vào lời Phật dạy,

Khiến ta vượt bộc lưu,

Rất khó được vượt qua.

1133. Ta nay đã xuất gia,

Trong pháp Đại ẩn sĩ

Những người giống như ta,

Không chấp nhận tổn thất.

1134. Rừng, biển, sông, đất liền,

Bốn phương, phụ trên dưới,

Tất cả là vô thường,

Ba hữu là hoạn nạn,

Này tâm, hãy đi đâu?

Ngươi sẽ hưởng an lạc.

1135. Kìa, kìa, hỡi này tâm,

Đích ta thật vững chắc,

Người sẽ làm được gì,

Khiến ta phải quay lại,

Này tâm, ta đâu còn,

Tùy thuộc thế lực ngươi,

Không ai chịu xúc chạm,

Cái bị có hai miệng,

Gớm ghiếc thay cái vật,

Đầy chín dòng chảy nước.

1136. Ôi, ngươi sẽ ưa sống,

Trên đảnh sườn núi cao,

Chỗ ở đàn heo nai,

Hay cảnh đẹp thiên nhiên,

Hay trong núi rừng sâu,

Thấm mát mưa nước mới,

Tại đấy ngươi sẽ thích,

Ngươi lấy hang làm nhà.

1137. Loài chim lông cổ đẹp,

Với mào đẹp, cánh đẹp,

Với lông nhiều màu sắc,

Đón chào tiếng sấm vang,

Với tiếng kêu dịu ngọt,

Chúng sẽ làm ngươi thích,

Ngươi tu tập thiền định,

Trong núi rừng thâm sâu.

1138. Khi trời đổ mưa xuống,

Trên đám cỏ bón phân,

Và trong rừng nở hoa.

Với đầu hoa như mây,

Giữa rừng, ta sẽ nằm,

Chẳng khác gì khúc cây,

Đối ta, rất mềm dịu,

Thật giống như giường bông.

1139. Như vậy, ta sẽ làm,

Giống như người chủ nhà,

Những gì ta nhận được,

Ta xem là vừa đủ,

Như thợ da không nhác,

Khéo làm cho nhuần nhuyễn,

Cái bị bằng da mèo.

1140. Như vậy ta sẽ làm,

Giống như người chủ nhà,

Những gì ta nhận được,

Ta xem là vừa đủ,

Tinh tấn ta dẫn ngươi,

Rơi vào thế lực ta.

Như voi say bị nài,

Khéo dùng móc chế ngự.

1141. Với ngươi khéo nhiếp phục,

Khéo an trú vững vàng,

Như người huấn luyện ngựa,

Với con ngựa thuần thục,

Ta có thể dấn bước

Trên con đường an lành,

Con đường được những vị

Hộ trì tâm thường dùng.

1142. Ta sẽ trói chặt ngươi,

Vào đối tượng cần thiết,

Như con voi bị dây

Trói chặt vào cây cột.

Ta khéo hộ trì ngươi,

Khéo luyện với chánh niệm.

Nhờ vậy, ngươi sẽ thành,

Không dựa mọi sanh hữu.

1143. Với tuệ, chặt tà đạo,

Với lực, chận, hướng chánh

Thấy tập khởi, diệt sanh,

Ngươi sẽ là thừa tự

Bậc phát ngôn tối thượng.

1144. Này tâm, ngươi dẫn ta,

Đến ngôi làng thô lỗ,

Khiến trú vào thế lực

Của bốn tưởng điên đảo,

Hãy đến, theo vị ấy

Vị chặt đứt kiết sử,

Bậc có tâm đại bi,

Bậc Mâu-ni vĩ đại.

1145. Như loài thú tự do,

Trong ngôi rừng đẹp đẽ.

Ngươi vào núi xinh đẹp

Có mây làm vòng hoa,

Tại đấy, không có người,

Trong rừng ngươi sẽ thích,

Nay tâm, chắc chắn vậy

Ngươi sẽ đến bờ kia.

1146. Những ai còn rơi vào,

Thế lực ý muốn ngươi,

Nam nhân và nữ nhân,

Hưởng an lạc ngươi cho

Không trí, bị rơi vào

Trong thế lực Ác-ma,

Ai ưa thích sanh hữu,

Sẽ là thuộc hạ ngươi,

Hỡi này tâm của ta.

Trưởng Lão Tăng Kệ. Chương Hai Mươi . Phẩm Sáu Mươi Kệ

Chương XX - Phẩm Sáu Mươi Kệ

(CCLXIII) Mahà-Moggallàna (Thera. 104)

Đời ngài được kể với đời ngài Sàriputta (CCLIX). Sau khi xuất gia một tuần, ở gần làng Kallavàla tại Magadha, trong khi du hành ngài bị hôn trầm thụy miên và được Thế Tôn dạy: 'Này Moggallàna, biếng nhác không giống với im lặng của bậc Thánh'. Ngài liền tinh tấn chế ngự sự yếu đuối của mình. Khi chỉ nghe đề tài về các giới do đức Phật giảng dạy, ngài chứng được quả A-la-hán. Một thời, Thế Tôn ở tại Jetavana, xác chứng ngài là bậc thần thông đệ nhất. Các bài kệ của ngài được kiết tập thứ nhất.

I

Khích lệ các Tỷ-kheo:

1147. Chúng ta người ở rừng,

Sống đồ ăn khất thực,

Bằng lòng với miếng ăn

Được bỏ rơi trong bát,

Phá nát ma, ma quân,

Nếu nội tâm khéo định.

1148. Chúng ta người ở rừng,

Sống đồ ăn khất thực,

Bằng lòng với miếng ăn,

Được bỏ rơi trong bát,

Dẹp sạch ma, ma quân,

Như voi, nhà bằng lau.

1149. Chúng ta ở gốc cây,

Nhẫn nại, tâm kiên trì,

Bằng lòng với miếng ăn,

Được bỏ rơi trong bát,

Phá nát ma, ma quân,

Nếu nội tâm khéo định

1150. Chúng ta ở gốc cây,

Nhẫn nại, tâm kiên trì,

Bằng lòng với miếng ăn,

Được bỏ rơi trong bát,

Dẹp sạch ma, ma quân,

Như voi, nhà bằng lau.

II

Với một kỹ nữ muốn cám dỗ ngài:

1151. Với am, sườn bằng xương,

May dính với gân thịt,

Gớm thay, đầy hơi thối!

Mang tay chân người khác,

Làm thân thể của mình!

1152. Cái bị đựng đầy phân,

Được da bao bọc lại,© con Quỷ cái kia!

Với vú bị ung nhọt,

Thân Ngươi, chín dòng nước

Luôn luôn được tuôn chảy.

1153. Thân Ngươi chín dòng nước

Hôi thối, tạo trói buộc,

Tỷ-kheo tránh thân ấy,

Như kẻ sạch tránh phân.

1154. Nếu người khác biết Ngươi

Như ta biết được Ngươi,

Người ấy tránh xa Ngươi,

Như khi mưa tránh phân.

Người đàn bà ấy cảm thấy hổ thẹn, đảnh lễ vị Truởng lão rồi thưa:

1155. Thật là vậy, Đại hùng,

Như Sa-môn, ngài nói:

Ở đây, có kẻ đắm,

Như bò già trong bùn.

Bậc Trưởng lão:

1156. Ai nghĩ có thể nhuộm,

Bầu trời với màu nghệ,

Hoặc với màu sắc khác

Kẻ ấy chỉ thất bại.

1157. Tâm ta giống trời ấy,

Nội tâm khéo định tĩnh,

Chớ đem ác tâm đến

Như chim rơi đống lửa.

1158. Hãy xem bóng trang sức

Nhóm vết thương tích tụ,

Bệnh hoạn nhiều tham tưởng

Nhưng không gì trường cửu.

III

Khi được tin Trưởng lão Sàriputta viên tịch:

1159. Ôi, thật hãi hùng thay!

Ôi! Lông tóc dựng ngược,

Bậc đủ nhiều đức tánh,

Xá-lợi-phất nhập diệt.

1160. Các hành là vô thường

Có sanh phải có diệt,

Sau khi sanh, chúng diệt,

Nhiếp chúng là an lạc.

IV

Nói về Trưởng lão Tissa:

1161. Những ai thấy năm uẩn,

Là khác, không phải ngã,

Quán thấu vật tế nhị,

Như têm đâm mũi tóc.

1162. Những ai thấy các hành,

Là khác, không phải ngã,

Chúng thấu triệt tế nhị,

Như têm đâm mũi tóc.

V

Nói về Trưởng lão Vaddhamàna

1163. Như bị kiếm chém xuống,

Như bị lửa cháy đầu,

Vị Tỷ-kheo xuất gia,

Chánh niệm, đoạn tham dục.

1164. Như bị kiếm chém xuống,

Như bị lửa cháy đầu,

Vị Tỷ-kheo xuất gia,

Chánh niệm, đoạn tham hữu.

VI

Tuyên bố liên hệ đến kinh Pàsàdakamma:

1165. Được khuyên bảo bởi vị,

Đã tu tập tự ngã,

Mang thân này tối hậu,

Với ngón chân ta làm,

Rung chuyển cả lâu đài,

Migàramàtu.

VII

Nói liên hệ với một Tỷ-kheo:

1166. Không với nhu nhược này,

Không với ít lực này

Có thể chứng Niết-bàn,

Giải thoát mọi buộc ràng.

1167. Vị Tỷ-kheo trẻ này,

Con người tối thượng này,

Chiến thắng ma, ma quân,

Mang thân này tối hậu.

VIII

Về đời sống viễn ly của mình:

1168. Giữa đồi Vebhàra,

Giữa đồi Pandava,

Sét đánh vào hang động,

Con bậc Vô tỷ ấy,

Đã đi vào hang núi,

Đang ngồi nhập thiền định.

IX

Đi vào Ràjagaha (Vương Xá) để khất thực, ngài khuyến giáo người cháu của Sàriputta, một Bà-la-môn có tà kiến, người này thấy ngài Đại-ca-diếp, cảm thấy ghê tởm, như thấy được một nữ thần bất hạnh.

An tịnh và thoải mái,Ů sĩ trú vùng xa,

Thừa tự Phật tối thắng,

Được Phạm thiên tán thán.

1169. Hỡi này Bà-la-môn,

Hãy đảnh lễ Ca-diếp,

Ngài là con thừa tự,

Bậc Giác Ngộ tối thắng,

Ẩn sĩ trú vùng xa

An tịnh và thoải mái.

1170. Vị trải trăm đời sống,

Đều thuộc dòng Phạm chí,

Học giả, giỏi Vệ-đà,

Sanh tiếp tục làm người.

1171. Dầu là bậc giáo sư,

Thấu triệt ba Vệ-đà,

Đảnh lễ vị như vậy,

Chỉ giá một mười sáu.

1172. Vị ấy trước bữa ăn,

Thấy được tám giải thoát.

Thuận hướng và nghịch hướng.

Rồi mới đi khất thực.

1173. Chớ có đến tấn công

Một Tỷ-kheo như vậy,

Hỡi này Bà-la-môn,

Chớ có đào tự ngã,

Hãy khởi ý tín nhiệm

Vị La hán như vậy,

Chấp tay đảnh lễ gấp,

Chớ để đầu ông hỏng.

X

Khi khuyến giáo một Tỷ-kheo tên Potthila:

1174. Người không thấy diệu pháp,

Dẫn đầu về luân hồi,

Chạy theo hướng tà đạo,

Đường cong không nên đi.

1175. Như con sâu dính phân,

Say mê theo các hành,

Đắm sâu vào lợi danh,

Trống rỗng, hỡi Pôt-thi.

XI

Tán thán Tôn giả Sàriputta:

1176. Hãy xem Tôn giả này

Xá-lợi-phất đẹp sắc,

Giải thoát cả hai phần,

Nội tâm khéo định tĩnh.

1177. Không bị tên khát ái,

Các kiết sử đoạn tận,

Ba minh đã đạt được,

Sát hại xong thần chết,

Đáng được người cúng dường,

Là ruộng phước vô thượng.

XII

Do ngài Sàriputta nói lời tán thán Moggallàna:

1178. Có nhiều chư Thiên này,

Có thần lực danh xưng,

Đến mười ngàn chܠThiên

Tất cả Phạm phụ Thiên.

Họ đứng chấp hai tay

Đảnh lễ Mục-kiền-liên.

1179. Đảnh lễ thượng sanh nhân!

Đảnh lễ vô thượng nhân!

Lậu hoặc ngài đã đoạn,

Ngài xứng được cúng dường.

1180. Được trời người đảnh lễ,

Đã sanh, bậc thắng chết,

Như sen không dính nước,

Ngài không dính các hành.

1181. Vị trong một sát-na,

Biết đời, dưới ngàn cách,

Chẳng khác Đại Phạm Thiên,

Tỷ-kheo ấy Thiên tử

Đầy đủ thần thông lực,

Thấy được những thời cơ

Chết sống của mọi loài.

VIII

Mahà-Moggàllàna nói lên, xác nhận khả năng của mình:

1182. Xá-lợi-phất với tuệ,

Giới hạnh, an tịnh tâm,

Tỷ-kheo đến bờ kia,

Vị ấy thật tối thượng.

1183. Nhưng ta ngay giây phút

Đến trăm ngàn triệu lần,

Biến hóa tự thân được,

Ta thiện xảo biến hóa,

Thuần thục với thần thông.

1184. Dòng họ Môg-gal-la,

Sống thiền định trí tuệ

Đi đến bờ bên kia,

Không ái giáo pháp đạt.

Hiền trí, các căn tịnh,

Chặt đứt các trói buộc,

Như voi bựt đứt ngang,

Dây leo đã mục nát.

1185. Ta hầu hạ Bổn Sư,

Lời Phật dạy làm xong,

Gánh nặng đã đặt xuống,

Gốc sanh hữu nhổ sạch.

1186. Sanh của ta đã tận,

Chiến thắng dạy làm xong,

Lưới danh được đoạn diệt,

Gốc sanh hữu nhổ lên,

Mục đích hạnh xuất gia,

Bỏ nhà, sống không nhà,

Đích ấy đã đạt được,

Mọi kiết sử diệt xong.

La mắng Màra đã vào và ra khỏi bụng ngài:

1187. Địa ngục ấy thế nào,

Dù si bị nấu sôi,

Vì đánh Vidhura,

Đệ tử Kà-kùsandha.

1188. Có trăm loại cọc sắt,

Tự cảm thọ riêng biệt,

Địa ngục là như vậy,

Dù si bị nấu sôi,

Vì đánh Vidhura,

Đệ tử Kakusandha.

1189. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì người đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1190. Dựng lên giữa biển cả,

Cung điện trải nhiều kiếp,

Bằng ngọc chói lưu ly,

Huy hoàng cùng chiếu diệu,

Tiên nữ múa tại đây,

Trang sức màu dị biệt.

1191. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1192. Ai Thế Tôn khuyến khích,

Chúng Tỷ-kheo chứng kiến,

Với ngón chân rung chuyển

Lầu mẹ Migàra.

1193. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1194. Với ngón chân rung chuyển,

Lầu Vi-ja-yan-ta,

Đầy đủ thần thông lực,

Chư Thiên cũng hoảng sợ.

1195. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1196. Ai hỏi vị Sakka,

Tại lầu Vijayan,

Hiền giả, ngươi có biết,

Ái tận được giải thoát?

Sakka đã chân thành,

Trả lời câu được hỏi.

1197. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1198. Ai từng hỏi Phạm thiên

Tại hội chúng Thiện Pháp:

Hiền giả nay vẫn chấp,

Các tà kiến thuở xưa,

Có thấy cảnh huy hoàng

Phạm thiên cảnh thiên giới.

1199. Brahmà đã chân thành,

Tiếp tục đáp câu hỏi:

Tôn giả tôi không chấp

Các tà kiến thuở xưa.

1200. Tôi thấy sự huy hoàng

Phạm thiên cảnh thiên giới,

Sao nay tôi nói được,

Tôi thường hằng thường tại?

1201. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy,

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1202. Ai với sự giải thoát,

Cảm xúc Cao Sơn đảnh,

Rừng đông Videha

Và người nằm trên đất,

1203. Tỷ-kheo đệ tử Phật,

Hiểu biết rõ như vậy.

Vì ngươi đánh Tỷ-kheo,

Kanha chịu khổ thọ.

1204. Thật sự lửa không nghĩ:

'Ta đốt cháy kẻ ngu',

Kẻ ngu đột kích lửa,

Tự mình bị thiêu cháy.

1205. Cũng vậy này Ác-ma,

Ngươi đột kích Như Lai,

Tự đốt mình cháy mình,

Như kẻ ngu chạm lửa.

1206. Ác ma tạo ác nghiệp,

Do nhiễu hại Như Lai,

Ngươi nghĩ chăng Ác-ma,

Ác quả không đến ta.

1201. Điều ác Ác ma làm,

Chất chứa đã lâu rồi,

Ác ma, hãy tránh Phật,

Chớ vọng tưởng Tỷ-kheo.

1208. Tỷ-kheo chống Ác ma,

Tại rừng Bhe-kalà,

Vị Dạ-xoa thất vọng,

Biến mất tại chỗ ấy.

Như vậy, Tôn giả Mahà-Moggallàna nói lên những bài kệ.