Những Ngôi Chùa Tiêu Biểu Trong Tỉnh Bình Định

2. Chùa Hương Mai

2. CHÙA HƯƠNG MAI

香 梅 寺

Toàn cảnh chùa Hương Mai.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa tọa lạc phía Đông bán đảo Phương Mai, lưng dựa ngọn núi cao 200m ở hướng Tây, mặt trông xuống biển Đông, thuộc địa phận thôn Hải Nam, xã Nhơn Hải, thành phố Quy Nhơn.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Chánh điện chùa Hương Mai là một ngôi nhà ngang dài 12m, rộng 10m, diện tích 120m², cao 6m, xây gạch lợp ngói, hai mái hai chái.

Nơi tiền diện, trên mặt hai trụ biên có câu liễn:

香 上 蓮 花 占 斷 西 潮 三 月 景

梅 中 楊 柳 分 來 東 海 一 枝 缾

Phiên âm:

Hương thượng liên hoa, chiếm đoạn Tây hồ tam nguyệt cảnh,

Mai trung dương liễu, phân lai Đông hải nhất chi bình.

Dịch nghĩa:

Hương sen hơn các thứ hương, nó đã ăn đứt các loài hoa suốt ba tháng xuân tại Tây hồ,

Trong rừng mai có trồng dương liễu, đã chia cho Đông hải một cành để cắm trong bình.

Mặt tiền chùa Hương Mai (cũ).

ảnh Nhuận Lý (1999)

Trong hè, trên mày cửa giữa có đắp hiệu chùa:

香 梅 寺

Hương Mai Tự

(Chùa Hương Mai)

Trên mày cửa tả đắp hai chữ:

精 進

Tinh Tấn

(Chuyên nhất và tiến bộ)

Trên mày cửa hữu đắp hai chữ:

莊 嚴

Trang Nghiêm

(Trang trọng và nghiêm túc)

Bên trong Chánh điện, bệ thờ Phật xây ở gian giữa.

Trên bệ, tầng trên thờ Tam tôn: Trung tôn Thích Ca Văn Phật ngồi trên tòa sen, tả tôn Văn Thù ngồi trên mình sư tử, hữu tôn Phổ Hiền ngồi trên mình voi.

Bậc giữa có tượng Quan Âm.

Bậc dưới giữa tượng Dược Sư, tả tượng Di Đà, hữu tượng Di Lặc.

Trước bệ thờ có hương án bằng gỗ chạm trổ khá công phu. Giữa án có tượng Bồ tát Chuẩn Đề.

Bên tả bệ thờ Phật có bệ thờ Bồ tát Quan Âm.

Bên hữu bệ thờ Phật có bệ thờ Bồ tát Địa Tạng.

Bên tả hương án có bàn thờ Hộ Pháp.

Bên hữu hương án có bàn thờ Tiêu Diện.

Các tượng Phật thánh nói trên có kích thước tương đối, phối trí hợp lý, tạo được sự hài hòa càng tăng thêm vẻ trang nghiêm cần có.

Ngoài tượng Bồ tát Quan Âm có từ xưa, tượng Bổn sư có từ 1952, các tượng còn lại đều là tượng hàng mới thỉnh trong những năm gần đây.

Sau chánh điện có nhà Tổ mới xây dựng, quy mô rộng lớn.

Trên khoảng cách giữa hai đầu hồi bên tả của chánh điện và nhà Tổ có ngôi nhà dọc làm Đoàn quán của Gia đình Phật tử.

CHÙA HƯƠNG MAI, HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Theo bản " Lược Sử Chùa Hương Mai" của Ban hộ tự hiện nay soạn thì chùa Hương Mai sở dĩ có là do có tượng Quan Âm. Tượng nguyên thủy là một khối đá vôi có dạng tượng tròn, trải qua nhiều phen tô đắp cuối cùng mới định hình là tượng Quan Âm. Chùa lúc đầu chỉ là một thảo am ở nơi khác rồi chuyển cất đi cất lại nhiều lần mới được như ngày nay. Và chùa gắn liền với sự lập làng cùng phát triển nhịp nhàng theo sự phát triển về dân số, sự thăng tiến về đời sống tinh thần lẫn vật chất của cư dân bản địa. Xin tóm lược như sau:

Cách đây hơn trăm năm, tại nơi mà nay gọi là thôn Hải Nam và thôn Hải Đông thuở ấy gọi là vũng san hô có ngư dân các nơi quy tụ về đây sinh sống bằng nghề lưới đăng, dưới sự cầm đầu của ba anh em là Tham, Dầm và Dè. Họ lập nên làng gọi là Phương Mai. Sau khi

thắng kiện nhóm ngư dân gốc Hòn Mới, Hòn Mét cư trú trên Hải Giang, họ được trọn quyền khai thác hải sản tại Mũi Én, nhóm người kia phải quay về Hòn Mới, Hòn Mét ở vùng nay thuộc xã Cát Chánh.

Bấy giờ, có một chiếc ghe của một ngư dân ở Hà Ra, Phù Mỹ vào mũi chính neo thuyền nghỉ. Đến chừng nhổ neo ra đi thì có vật nặng dính ở mỏ neo, họ xúm lại kéo lên thì thấy một khối đá vôi kết tinh với sạn, có dạng người ngồi xếp bằng (chỉ có đầu và thân, phần mặt và tay chân chưa rõ nét). Họ bèn đem vào gởi tại làng Phương Mai, định lượt về sẽ ghé lại chở về. Sau đó khá lâu, không thấy họ ghé lại, dân làng bèn khiêng khối đá lên sườn núi Lăng Yến (nơi thờ Tổ nghề khai thác yến sào) là thôn Hải Đông rồi cất một thảo am để thờ (Cách chùa hiện nay khoảng 2km về hướng Bắc). Từ ấy, dân làng làm ăn phấn phát, ai cũng bảo nhờ tượng đá phù hộ. Tiếng lành đồn xa, khiến ngư dân ở tại đảo xa, nay cũng trực thuộc thành phố Quy Nhơn cho người đến lén lấy tượng đá đem về thờ thì được mùa liên tiếp. Ngư dân Phương Mai từ khi mất tượng thì mất mùa luôn, sau dò biết đảo ấy thờ tượng của làng mình mà trở nên phấn phát bèn làm đơn kiện nơi Tri phủ Tuy Phước. Quan phủ buộc ngư dân đảo kia trả tượng lại cho làng Phương Mai. Người Phương Mai đến rước tượng về thì làm ăn phát đạt trở lại như trước.

Khoảng đầu thập niên 40, làng chuyển am từ sườn núi Lăng Yến đến sườn núi là chỗ bây giờ cất chùa thờ. Ban đầu, quy mô khiêm tốn, mỗi bề 4m, diện tích 16m², xây đá ong lợp ngói vảy. Chùa do một hương thân trong làng đứng lập, tên ông là Đoàn Hữu Thắng, tục gọi theo tên con là ông Cả Não.

Ông Cả bèn thuê thợ đến dùng vôi tô tượng thành tượng Bồ tát Quan Âm rồi đặt lên bệ để thờ.

Bấy giờ có bà Phạm Thị Bây đem lễ vật đến cúng. Các con bà theo mẹ đến chùa thấy pho tượng liền đến rờ rẫm làm vôi bong ra, làng phải thuê thợ tô lại bằng chai bóng. Lần nầy tô thành tượng Phật Di Đà. Sau đó, lớp chai bong ra, họ thuê thợ tô lại thành tượng Phật Thích Ca, lớp chai cũng bong nữa, họ bèn dùng xi măng đắp thành tượng Quan Âm, định hình cho tới hôm nay.

Trong thời gian dùng chai bóng tô tượng thì chùa được tu bổ, vách xây đá san hô, mái lợp ngói âm dương, do ông Đoàn Minh đứng cất.

Tổ đường chùa Hương Mai (cũ).

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chánh điện chùa Hương Mai (mới).

ảnh Như Tịnh (2011)

Tới năm 1944, khuôn hội Phật giáo đầu tiên được thành lập tại Phương Mai do ông Nguyễn Tiếp làm Khuôn hội trưởng, làng bèn giao chùa nầy cùng sở đất mà chùa tọa lạc cho khuôn hội làm nơi thờ phượng và đặt trụ sở.

Năm 1946, chùa thỉnh được tượng Đức Bổn Sư bằng gỗ thếp vàng.

Năm 1952, bà Nghi Hưng ở bên phố Quy Nhơn cúng tượng Bổn Sư bằng xi măng nay còn tôn trí giữa bậc trên bệ thờ.

Tổ đường chùa Hương Mai.

ảnh Như Tịnh (2011)

Năm 1958, Thượng tọa Tâm Hoàn Huệ Long nhận lời thỉnh cầu của Phật giáo đồ khuôn hội Phương Mai, qua làm lễ khai sơn chùa đặt tên là Hương Mai tự, đồng thời làm lễ cho đồng bào địa phương quy y tập thể. Chùa có tên từ đó nhưng cũng chưa có vị trụ trì, vẫn do khuôn hội quản lý cho tới hôm nay (2000).

Năm 1961, chùa thỉnh đại hồng chung.

Năm 1963, chiến tranh lan tới vùng nầy, chùa bị hải pháo đánh sập.

Năm 1964, cư sĩ Trần Đôn cất lại chùa.

Năm 1974, chùa được tái thiết, nới rộng diện tích, quy mô to lớn hơn xưa, còn tồn tại đến ngày nay. Lễ lạc thành thiết trai đàn có đủ thuyết pháp trai Tăng chẩn tế do Hòa thượng Bảo An chứng minh.

Năm 1993, đoàn viên gia đình Phật tử vỡ đất xây Đoàn quán, kinh phí khoảng 10 triệu.

Năm 1997, chùa xây nhà Tổ, kinh phí khoảng 65 triệu. Năm sau lạc thành mở trai đàn thỉnh Hòa thượng Bảo An chứng minh, Thượng tọa Liễu Giải sám chủ, Đại đức Giác Viên gia trì.

Hiện nay, chùa do Ban hộ tự quản lý. Ban nầy được bổn đạo trong chùa bầu ra làm việc có nhiệm kỳ mà không thù lao. Tưởng cũng nên nêu danh tánh để hưng khởi người hữu tâm. Trưởng ban: Cư sĩ Phạm Tư; Phó ban: Cư sĩ Nguyễn Luân; Ủy viên: Cư sĩ Nguyễn Đức Bản.

Trên kia tôi có nói quá trình hình thành pho tượng Quan Âm, tượng qua nhiều lần tô đi phết lại đã được định hình trước năm 1945. Đó là pho tượng đặt ở bậc giữa bệ thờ Phật chùa Hương Mai hôm nay.

Tượng Quán Âm xưa tại cha Hương Mai.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Tượng cao 1m20 kể cả tòa sen, tượng với tòa sen liền một khối

không thể tách rời bởi cùng chung một khối đá. Tượng ngồi kiết già, hai bàn tay ấp vào nhau đặt giữa hai bàn chân chứ không bắt ấn như ta thường thấy ở các tượng Phật. Khuôn mặt trái xoan. Vẻ mặt rất sống động, nhất là ở đôi mắt vừa hiền từ vừa nghiêm nghị, có nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam, không giống gái Ấn hoặc gái Tàu như ta thường thấy trên các tranh tượng lâu nay. Càng ngắm tượng Bà tôi càng thấy Bà giống người phụ nữ Việt Nam đang ngồi niệm Phật khiến Bà càng trở nên gần gũi với

Tượng Quan Âm được sơn lại.

ảnh Như Tịnh (2011)

người đời và càng thân thiết biết bao. Phải chăng tác giả pho tượng nầy muốn thể hiện một Quan Âm mẹ hiền, trải rộng lòng thương yêu chúng sanh dìu dắt chúng sanh đồng thành Phật đạo? Tác giả là ai? Tôi rất ngạc nhiên khi được biết họ là những người thợ nề ở huyện Tuy Phước, chưa từng học qua khoa điêu khắc mà đã thể hiện được một tượng tròn có bố cục cân đối và hài hòa, có đường nét dịu dàng và uyển chuyển, chứng tỏ có tay nghề của một bậc thầy. Tôi có thể nói mà không sợ lầm rằng đây là một pho tượng độc đáo, chẳng những đẹp mà còn ra ngoài khuôn sáo có sẵn, tạo thành một phong cách riêng. Với phong cách này, hiện nay về thể tài tượng Quan Âm, tôi chưa thấy có pho thứ hai. Bởi đó, tượng trở thành hiếm và quý.

Càng quý hơn nữa, hình tượng mẹ hiền Quan Âm thể hiện nơi tượng luôn ngự trị trong tâm hồn bổn đạo chùa Hương Mai và Phật tử địa phương, che chở họ, dìu dắt và nâng đỡ tinh thần họ, khiến họ dõng mãnh tinh tiến trên bước đường tu học. Chùa ngày nay hưng thịnh là nhờ có tượng vậy.

Sau đây là họ và tên các vị Khuôn hội trưởng, Đại diện, Trưởng ban hộ tự đã có công duy trì và phát triển chùa Hương Mai từ năm 1944 đến nay (2000).

1944-1945: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Nguyễn Tiếp

1945: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Trần Hòa

1946: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Bùi Nhuận Đức

1947: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Đoàn Lân

1948-1951: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Nguyễn Diêu

1952: Khuôn hội trưởng Đạo hữu Đoàn Giao

1953-1960: Đồng bào đi tản cư, chùa ngưng sinh hoạt.

1960: Đại diện Đạo hữu Phan Chấn

1961-1963: Đại diện Đạo hữu Trần Phong

1964: Đại diện Đạo hữu Trần Đôn

1968: Đại diện Đạo hữu Trần An

1971-1973: Đại diện Đạo hữu Đỗ Dương

1974-1978: Đại diện Đạo hữu Phan Thành Long

1979-1986: Đại diện Đạo hữu Trần Phúc

1987: Đại diện Đạo hữu Nguyễn Nhơn

1994 đến nay Trưởng ban hộ tự Đạo hữu Phạm Tư.

Nguyện vọng tha thiết của Ban hộ tự, bổn đạo chùa Hương Mai và Phật tử địa phương là mong sao sớm có tăng sĩ về làm trụ trì để hướng dẫn họ tu học, cùng chung sức với họ xây dựng tự viện trở thành nơi quy ngưỡng chẳng những của Phật giáo đồ địa phương mà của đông đảo Phật tử và du khách đến từ mọi hướng. Đó cũng là tâm nguyện của kẻ viết bài nầy. Mong vậy thay!

SƠ LƯỢC TIỂU SỬ KHAI TỔ CHÙA HƯƠNG MAI

Khai Tổ húy Tâm Hoàn, tự Giải Quy, hiệu Huệ Long, đời pháp 43 kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán.

Thế danh Nguyễn Tâm Hoàn, sinh năm Giáp Tý (1924) tại thôn Phú Thành, xã Nhơn Thành, huyện An Nhơn.

Xuất gia năm 1935 tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn do Hòa thượng Trừng Chấn Chánh Nhơn thế độ.

Tu học tại chùa Long Khánh dưới sự giáo dưỡng của bổn sư, tại Phật học đường Báo Quốc do Pháp sư Trí Độ làm Đốc giáo, Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám làm Giáo thọ.

Thọ Đại giới năm 1942 tại chùa Hưng Khánh, Tuy Phước do Hòa thượng Chơn Hương Chí Bảo làm Đường đầu tái thí giới.

Năm 1957, làm trụ trì chùa Long Khánh, Quy Nhơn.

Năm 1958, khai sơn chùa Hương Mai tại thôn Hải Nam.

Long vị Hòa thượng Tâm Hoàn Huệ Long.

ảnh Minh Đức (2009)

Từng giữ các chức vụ: Phó hội trưởng hội Phật học Trung Phần (1954-1956), Phó giám đốc Phật học viện Hải Đức, Nha Trang (1956-1957), Phó Đại diện GHPGVNTN tỉnh Bình Định (1964 đến khi quy tịch).

Được phong Thượng tọa từ năm 1954.

Tịch tại Tổ đình Long Khánh ngày 7 tháng 3 năm Tân Dậu (1981), thọ 57 tuổi dương tức 58 tuổi âm, được 38 hạ lạp. Được Giáo hội Trung

ương truy phong lên hàng Giáo phẩm Hòa thượng trước khi nhập tháp.

Nhập tháp tại vườn chùa Long Khánh, bên tả sân trước Chánh điện.

Chú thích:

Chùa Hương Mai được đạo hữu Phật tử đại trùng tu vào năm 2005 như diện mạo hiện nay. Năm 2006, bổn đạo cung thỉnh Đại đức Thích Quảng Thức về trụ trì chùa. Từ đó, Đại đức ngày càng kiến tạo chùa Hương Mai ngày càng trang nghiêm, đồng thời mở rộng diện tích đất chùa từ 2000m² lên đến 8000m².

Đại Đức Quảng Thức Pháp Tín.

ảnh Như Tịnh (2011)

Đại đức Thích Quảng Thức thế danh Lê Đức Trí, sinh ngày 10 tháng 12 năm 1970 tại thành phố Quy Nhơn. Thân sinh là cụ ông Lê Đức Minh pháp danh Thị Tâm và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Sáu pháp danh Ngọc Hoa. Năm 1981, Đại đức xuất gia với Hòa thượng Thích Nguyên Phước tại Tổ đình Long Khánh, Quy Nhơn với pháp danh Quảng Thức, tự Đức Thành, hiệu Pháp Tín, truyền pháp đời 45 dòng Lâm Tế kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán. Đại đức thọ Sa di năm 1992 tại chùa Huê Nghiêm, TP.Hồ Chí Minh và thọ Cụ túc vào năm 1993 tại Đại Tòng Lâm tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu do Hòa thượng Thích Trí Tịnh làm Đường đầu Hòa thượng. Đại đức tốt nghiệp lớp Cao cấp Phật học khóa 3 TP.Hồ Chí Minh (1993-1997) và đậu bằng Tiến sĩ Phật học năm 2002 tại Đại học Dehli, Ấn Độ. Hiện tại, Đại đức là Trưởng Ban văn hóa thuộc tỉnh hội Phật giáo tỉnh Bình Định.

Điện Long Hoa chùa Hương Mai.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tượng Bồ tát Di Lặc chùa Hương Mai.

ảnh Như Tịnh (2011)

3. Chùa Hải Long

3. CHÙA HẢI LONG

海 隆 寺

Toàn cảnh chùa Hải Long.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chùa tọa lạc tại sườn núi Tây Nam bán đảo Phương Mai, trước thuộc thôn Hải Minh, xã Nhơn Hải, nay là khu vực 9 phường Hải Cảng, thành phố Quy Nhơn. Sau lưng chùa, bên kia núi là Thái Bình Dương. Trước mặt chùa là cửa biển Thi Nại, bờ bên kia là thành phố Quy Nhơn. Bên tả chùa là Hổ Ky- tức Gành Cọp đứng sừng sững trên mé biển. Trên đầu gành có trường lũy, có pháo đài phòng thủ từ thuở xa xưa và tượng Trần Hưng Đạo oai phong lẫm liệt được xây dựng tước 1975. Bên hữu chùa là núi Tam Tòa, dưới chân núi có "Tam Tòa sơn thần từ" là đền thờ thần núi vốn dĩ là Hoàng tử triều Lý tên Lý Nhật Quang. Đền xây từ thời Lê Thánh Tông (1460-1497), bị phá hoại vào năm 1946 nhằm tiêu thổ kháng chiến, nay còn dấu vết (xem bài chùa Linh Sơn). Chính nơi nầy, xưa kia đã từng chứng kiến cảnh tranh hùng giữa quân đội Đại Việt với quân đội Champa và giữa quân

hai nhà Nguyễn Tây Sơn và Nguyễn Gia Miêu mà sử sách còn ghi chép. Biết bao nhiêu người đã ngã xuống tại "Thi Nại hải khẩu" tức hải cảng Quy Nhơn ngày nay. Nhà thơ Quách Tấn từng có thơ hoài cổ:

"Thi Nại sóng vờn gương đế bá

Phương Mai rừng đắp vết tang thương"

Tôi cũng có câu:

"Oan hồn ắt hẳn còn đâu đó"

Phải chăng, vì vậy mà Phật tử Hải Minh đã chung công góp sức xây dựng nên chùa nầy để:

"Siêu độ nhờ chùa một nén hương?"

Chùa được xây dựng vào năm 1961. Ban đầu cất nhà Tổ do Hòa thượng Huệ Đồng, Thiền chủ chùa Long Khánh, Quy Nhơn đặt viên đá đầu tiên. Sau đó xây cất Chánh điện và cổng Tam quan. Kinh phí tới 200 triệu đồng.

Chánh điện chùa Hải Long.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chánh điện ngang 10m dọc 13m, diện tích 130m², cao từ nền lên nóc 8m, nền cao 1m40, xây gạch lợp ngói, mái chồng diêm giữa có cổ lầu. Nơi mặt tiền, trên hai trụ có câu liễn:

海 震 潮 音 化 身 菩 薩 度 眾 生 悉 登 覺 岸

龍 藏 寶 典 演 法 真 乘 救 群 迷 同 上 蓮 臺

Phiên âm:

Hải chấn triều âm, hóa thân Bồ tát độ chúng sanh tất đăng giác ngạn,

Long tàng bảo điển, diễn pháp chân thừa cứu quần mê đồng thượng liên đài.

Dịch nghĩa:

Hải triều dậy trên biển, hóa thân Bồ tát độ chúng sanh thảy đến bờ giác,

Long cung chứa sách hay, ghi chép chơn thừa cứu quần mê đồng lên đài sen.

Bên trong chánh điện cách thờ phượng khá trang nghiêm nhưng pháp khí còn thiếu thốn.

Việc quản lý hiện nay do Ban hộ tự gồm các cư sĩ: Phan Bính, Dương Tài và Trần Đoàn chăm lo Phật sự tại chùa khiến cho khói hương không ngớt.

Chú thích:

Từ năm 2009, được sự cho phép của các cấp Giáo hội, bổn đạo chùa Hải Long đã cung thỉnh Đại đức Thích Quảng Giác về làm trụ trì chùa. Đại đức Thích Quảng Giác là đệ tử của Hòa thượng Thích Nguyên Phước trụ trì Tổ đình Long Khánh, Quy Nhơn. Từ ngày về đảm nhận trụ trì, Đại đức từng bước kiến tạo chùa Hải Long ngày một khang trang.

Đ. Quy Nhơn Đông Bắc Ngoại Thành. 1. Chùa Phước Sa

Đ. QUY NHƠN ĐÔNG BẮC NGOẠI THÀNH

CHÙA PHƯỚC SA

福 沙 寺

Toàn cảnh chùa Phước Sa.

ảnh Văn Khá (1999)

Chùa tọa lạc trên một ngọn đồi nằm giữa đồng cát ở Đông Bắc bán đảo Phương Mai thuộc làng Xương Lý phủ Tuy Phước, nay là thôn Xương Lý, xã Nhơn Lý, thành phố Quy Nhơn. Tục gọi là chùa Phật Lồi.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Chùa ngoảnh mặt về Nam. Bên phải chùa là đầm Thi Nại bắt đầu từ Đông Phù Cát trải dài đến đầu hải cảng Quy Nhơn. Chùa dựa lưng vào hòn núi Cấm cây cối tươi tốt quanh năm. Bên trái chùa là Thái Bình Dương sớm chiều rì rào sóng vỗ. Chùa đặt vào nơi cảnh trí hữu

tình, lại có sự tích khá hy kỳ nên hằng năm hấp dẫn nhiều du khách đến tham quan cùng đàn na tín thí mười phương đến thăm viếng.

Du khách đến chân đồi, leo lên hơn 60 bậc cấp đá thì tới cổng chùa.

Cổng chùa xây gạch, cao khoảng 4m, biển ngạch để ba chữ hiệu chùa bằng Quốc ngữ: Chùa Phước Sa. Hai bên có câu liễn:

福 寺 莊 嚴 法 寶 弘 揚 開 覺 路

沙 塵 清 潔 慈 光 普 照 入 禪 門

Phiên âm:

Phước tự trang nghiêm, pháp bảo hoằng dương khai giác lộ,

Sa trần thanh khiết, từ quang phổ chiếu nhập thiền môn.

Dịch nghĩa:

Chùa phước nghiêm thay! Báu pháp dương cao đường giác mở,

Cát thần sạch vậy! Ánh lành chiếu khắp cửa Thiền vào.

Qua khỏi cổng tới tượng đài Quan Âm sái thủy. Tượng bằng xi măng cao gần 3m, đứng trên chân đế cao hơn 1m, ở giữa sân, tăng thêm vẻ mỹ quan cho chùa.

Sau lưng tượng đài là chánh điện.

Chánh điện chùa Phước Sa.

ảnh Văn Khá (1999)

Chánh điện là một ngôi nhà ngang, ngang 10m, dọc 6m, diện tích 60m², cao từ nền lên tới 8m, xây gạch lợp ngói, hai mái hai chái, trên nóc đắp lưỡng long tranh châu. Trước chánh điện có hè rộng 2m, cao 5m, trên đúc bằng, trước có chấn thủy, ở giữa chấn thủy đắp ba chữ hiệu chùa bằng Hán tự:

福 沙 寺

Phước Sa Tự

(Chùa Phước Sa)

Bên trong điện, bệ thờ Phật đặt ở gian giữa. Trên bệ tôn trí bảo tượng Đức Bổn Sư bằng xi măng cao 1m50 kể cả tòa sen. Hai bên tôn trí hai pho tượng Quan Âm và Di Lặc bằng sành đều cao khoảng 0m40 từ trong cát lồi lên tại xóm Lý Hòa trong thôn vào năm Kỷ Mùi (1919) và một pho tượng Chuẩn Đề bằng đồng cao khoảng 0m40 cũng lồi lên tại gò đất Lý Hòa vào năm Ất Dậu (1945).

Trước bệ, trên hương án có tượng Di Đà cao khoảng 2m đứng giữa hai tượng Hộ Pháp đều cao khoảng 0m70. Tất cả đều bằng Xi măng và đều là tượng hàng khá phổ biến trong vài chục năm nay.

Tại đây có câu liễn:

福 德 莊 嚴 三 世 如 來 垂 接 度

沙 黃 成 就 十 方 檀 信 共 皈 依

Phiên âm:

Phước đức trang nghiêm, tam thế Như Lai thuỳ tiếp độ,

Sa huỳnh thành tựu, thập phương đàn tín cộng quy y.

Dịch nghĩa:

Phước lớn trang nghiêm, Phật ba đời đưa tay dẫn dắt,

Cát vàng thành tựu, người mười cõi dốc chí nương theo.

Sau Chánh điện là nhà Tổ.

Nhà Tổ song song với Chánh điện, kích thước như Chánh điện, xây gạch lợp ngói, đứng trên một chân đế cao hơn Chánh điện mấy phân.

Bên trong Chánh điện, bàn thờ Tổ được đặt ở gian giữa. Giữa bàn thờ có long vị Tổ khai sơn là Hòa thượng Như Từ Tâm Đạt: Trụ trì chùa Thiên Bình ở An Nhơn và long vị Đại đức Thị Niệm Thiện Giai là vị trụ trì đầu tiên có long vị thờ tại chùa, có bảo tháp trước chùa.

Tại đây có câu liễn:

方 便 門 開 當 承 佛 事

丈 夫 志 向 繼 業 祖 師

Phiên âm:

Phương tiện môn khai đương thừa Phật sự,

Trượng phu chí hướng kế nghiệp Tổ sư.

Dịch nghĩa:

Mở cửa phương tiện làm việc Phật,

Bền chí trượng phu nối nghiệp thầy.

Thiền phòng, Trai phòng, Trù phòng đều ở sau nhà Tổ.

TỪ CHUYỆN PHẬT LỒI

Trong tám chục năm nay, dân làng Xương Lý không ngớt truyền tụng câu chuyện "Phật Lồi" xảy ra tại làng họ như sau:

Truyện kể rằng: Vào năm Kỷ Mùi (1919), mùa Đông, biển mất mùa, dân tình đói kém. Bấy giờ vào thượng tuần tháng 11, ở xóm Lý Hòa làng Xương Lý có một ngư ông đã đứng tuổi, tên là Võ Bích, tên con là Thước nên thường gọi ông Thước, sáng sớm nọ rời nhà ra bãi cát đào còng về ăn đỡ bữa. Ông vừa tới mé dốc cát trắng (nay là đầu giếng Lý Hòa) thì thấy một pho tượng từ dưới đất lồi lần lần lên trên mặt cát. Tượng lồi tới đâu thì ánh sáng mặt trời chiếu vào pho tượng khiến tượng tỏa hào quang tới đó. Ông Bích bị hào quang chiếu thẳng vào mắt thì sợ quá ù té chạy về nhà thì ngất xỉu trước cửa. Bà con láng giềng thấy thế đến cấp cứu, giây lâu ông tỉnh lại nhưng cứ ôm bụng rên la. Có người cho rằng ông đã làm điều gì thất kính khiến trên trước quở phạt, bèn hỏi từ sáng đến giờ ông đã đi đâu? Thấy gì? Ông kể lại chuyện đào còng rồi gặp tượng lồi tỏa hào quang ở dốc Cát Trắng. Mọi người nghe nói liền đổ xô đến nơi ấy thì thấy pho tượng đã lồi hẳn lên trên mặt cát và còn tiếp tục tỏa hào quang ra chung quanh. Họ cho người về báo với Hương chức trong làng. Lý trưởng làng Xương Lý bèn lập tức đến hiện trường. Ông ta cho rằng chung quanh pho tượng lồi ắt còn tượng hay cổ vật nữa nên đã cho dân làng đào xới cả vùng. Họ bắt gặp hai pho tượng nữa ở hai bên chỗ tượng lồi. Hai pho nầy bằng sành, màu da lươn. Đáng tiếc là một trong hai pho đã bị bể vì lưỡi cuốc đụng nhằm. Họ dùng nước giếng rửa sạch cả ba

pho thì nhận ra pho lồi là tượng Bồ tát Quan Âm, hai pho kia là tượng Phật Di Lặc.

Dân làng Xương Lý từ già đến trẻ đều vui mừng. Họ cho rằng Bồ tát Quan Âm đã thị hiện ở làng họ thì từ nay về sau ắt Bồ tát sẽ phù hộ dân làng tai qua nạn khỏi, làm ăn khấm khá nên mọi người đều nhất trí rước tượng về làng thờ.

ĐẾN CHÙA PHƯỚC SA

Tượng Phật lồi chùa Phước Sa.

ảnh cha Phước Sa

Đầu tiên, họ rước tượng về thờ tại ngôi miếu cổ bằng tranh trong xóm Lý Hòa. Năm sau, tháng 3 năm Canh Thân (1920), làng Xương

Lý cất một thảo am trên đầu núi Cấm tại rẫy ông Tín, rước tượng lên đấy để thờ.

Năm sau, Tân Dậu (1921), khoảng tháng 3 làng lập đình, trong thời gian nầy tượng bị mất lần thứ nhất. Số là, kể từ ngày làng Xương Lý có tượng Phật Lồi thì làng hưng vượng hẳn lên, người ở làng khác thấy thế bèn lén lấy tượng về làng mình để mong được tượng phù hộ. Hương chức làng Xương Lý dò biết được việc nầy, bèn cử người đến gặp Hương chức làng ấy, dùng lời lẽ phải trái biện biệt cho họ thông cảm rồi rước tượng về. Họ không dám để tượng trên am núi Cấm nữa mà đem về thờ trong chùa Ông (tên chữ là Hiệp Thiên tự), là chỗ mà chùa Phước Sa hiện nay tọa lạc, để tiện việc bảo quản vì chùa này có người ở và cũng gần làng xóm.

Sang năm sau, Nhâm Tuất (1922) làng cất lại am núi Cấm với quy mô to lớn hơn, sườn gỗ mái tranh, đặt tên là Phước Sa tự. Rằm tháng 7 năm nầy, rước tượng Quan Âm từ chùa Ông về an vị tại đây. Vì vậy, chùa còn có tên là chùa Bà (Bà tức là Bồ tát Quan Âm thị hiện nữ thân tại Phổ Đà Sơn trong biển Nam Hải. Đừng lầm với bà Thiên Hậu Thánh Mẫu hoặc Thiên Y Diễn Ngọc Phi có chùa thờ rải rác khắp miền Trung). Làng cắt cử cư sĩ thay phiên nhau lo việc hương khói tại chùa.

Mãi đến tháng 7 năm Quý Mùi (1943) nhân Hòa thượng Như Từ Tâm Đạt chùa Thiên Bình đến Ngõ Lồi, Xương Lý làm lễ phổ độ chư hương linh nịch thủy trong vụ bão mùng 4 tháng 3 năm ấy, Hương chức làng Xương Lý thiết tha cầu nguyện Ngài đứng làm lễ khai sơn cho chùa Phước Sa, Ngài nhận lời. Một buổi lễ khai sơn tổ chức tại chùa Phước Sa có đông đảo chư sơn trong tỉnh tham dự được diễn ra sau đó. Từ đó, Phước Sa tự chính thức được Tòng lâm công nhận.

Bấy giờ người Giám tự là Võ Ngọc Hồ¹² (1889-1968) là một nhà Nho, tuy được làng cử làm Giám tự nhưng chưa quy y Tam Bảo, nhân dịp nầy ông Võ bèn xin Hòa thượng cho quy y. Hòa thượng làm lễ quy y cho ông, đặt tên pháp là Thị Niệm, cho thọ Ngũ giới làm Ưu-bà-tắc, cho tiếp tục làm Giám tự chùa Phước Sa như trước.

———

¹²Thân sinh nhà nghiên cứu văn học & nghệ thuật tuồng Vũ (Võ) Ngọc Liễn và nhà thơ Võ Ngọc An hiện nay.

Năm Ất Dậu (1945), trung tuần tháng 4, một tượng nữa lồi lên tại gò đất xóm Lý Hòa, đó là tượng Bồ tát Chuẩn Đề. Làng hay được việc nầy liền cho người đến tận nơi tắm rửa cho tượng rồi đặt lên kiệu rước về thờ tại chùa Phước Sa. Đám rước thật trọng thể.

Qua năm sau, Bính Tuất (1946), chùa cất nhà Tây sườn gỗ mái tranh, kinh phí do bổn đạo đóng góp. Đúc lại hai tượng Di Lặc do đạo hữu Nguyễn Hậu đốc công đúc.

Trong năm nầy, cư sĩ họ Võ thấy mình đã lớn tuổi, con cái đã nên gia thất, sau nhiều năm ở chùa đã giác ngộ lẽ sanh tử là vô thường nên có ý ly thân cát ái để cầu đạo giải thoát. Sau khi thu xếp việc nhà, ông liền đến chùa Thiên Bình cầu Hòa thượng Tâm Đạt cho mình xuất gia. Hòa thượng chấp thuận, truyền thập giới cho ông tại phương trượng, độ ông làm Sa di, còn đặt pháp hiệu cho ông là Thiện Giai, cho ông trở về chùa Phước Sa giám tự như trước.

Năm Nhâm Thìn (1952), chùa Thiên Bình mở trường kỳ 3 tháng rồi khai đàn thí giới, Sa di Thiện Giai được thọ Đại giới tại giới đàn này. Đương nhiên chính thức làm trụ trì Phước Sa tự. Hai năm sau, Thầy đứng chủ trương tái thiết chùa Ông rồi dời Phước Sa tự về đây.

Nguyên chùa Ông bị chiến tranh làm hư hoại trong thời kháng Pháp (1945-1954), thể theo nguyện vọng của bổn đạo chùa Phước Sa cùng Phật giáo đồ toàn xã, chùa được xây dựng lại bằng vật liệu kiên cố, mất hai năm mới xong. Rằm tháng 7 năm Bính Thân (1956) làm lễ nghinh Phật nhập điện, tượng Bồ tát Quan Âm được rước từ chùa Phước Sa trên đỉnh núi Cấm đến thờ tại đây lần này là lần thứ 2. Phước Sa tự cố định tại đây từ ấy đến nay. Chùa cũ trên núi Cấm đã được dỡ dọn, nay vẫn còn nền cũ và vườn chùa.

Đến năm Mậu Tuất (1958), trụ trì Thiện Giai hưng công tu bổ chùa một lần nữa mà cũng là lần sau cùng trong đời thầy. Bởi lẽ, mười năm sau, Mậu Thân (1968) Thầy tịch. Đệ tử lớn là Đại đức Đồng Nhiên, pháp hiệu Hạnh Đạo kế vị trụ trì Phước Sa tự từ năm Canh Tuất (1970).

Thầy Đồng Nhiên vừa nhậm chức trụ trì thì đã chuẩn bị tài lực đến ba năm sau, Quý Sửu (1973) đại trùng tu toàn bộ tự viện mà cục diện còn tới ngày nay. Thầy trụ trì được 8 năm thì quyền trụ trì chuyển sang sư đệ là Đại đức Thích Đồng Lực vào năm Mậu Ngọ (1978).

Thầy Đồng Lực vừa nhận chức thì gặp việc không may là pho tượng Quan Âm một lần nữa bị kẻ gian lấy cắp vào đêm 23 tháng 9 năm Mậu Ngọ (1978). Nhờ bổn đạo tận tâm, sau nhiều ngày truy tầm đã gặp được tượng, quy hoàn bổn tự.

Thầy trụ được 4 năm thì rời chùa di trú nơi khác vào ngày 10 tháng 7 năm Nhâm Tuất (1982), bổn đạo chùa Phước Sa đã họp lại bầu một Ban hộ tự gồm các tại gia đệ tử để trực tiếp quản lý chùa và điều hành Phật sự.

Năm Ất Sửu (1985), Ban hộ tự hưng công xây dựng được 66 bậc đá từ chân đồi lên cổng chùa, vào tới chân tượng đài Quan Âm sái thủy chiều dài hơn 150m, chiều ngang mỗi bệ từ 8m đến 15m. Kinh phí do bổn đạo đóng góp.

Từ năm Tân Mùi (1991) đến năm Quý Dậu (1993) nhờ có Phật tử ở nước ngoài nhiều lần gởi tiền về cúng dường xây dựng chùa mà Ban hộ tự có kinh phí tu bổ nhà Tổ, nhà Đông, nhà Tây, xây hè trước chánh điện, xây cổng chùa, nâng sân, đặt tượng đài Quán Âm sái thủy, lắp ráp hệ thống dẫn nước phục vụ sinh hoạt tại chùa.

Đến tháng 2 năm Kỷ Mão (1999), Giáo hội bổ nhiệm Đại đức Thích Đồng Tín về chùa làm trụ trì, việc xây dựng hiện còn tiếp tục.

TÓM TẮT LỊCH ĐẠI TRỤ TRÌ PHƯỚC SA TỰ

1. Khai tổ: Hòa thượng Như Từ Tâm Đạt, đời pháp 41 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, trụ trì chùa Thiên Bình ở An Nhơn, chính thức khai sơn chùa Phước Sa năm 1943.

( Xin xem tiểu sử trong bài chùa Thiên Bình ở tập Trung)

2.Trụ trì: Thiền sư Thị Niệm, Pháp hiệu Thiện Giai, thế danh Võ Ngọc Hồ, đời pháp 42 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Hòa thượng Tâm Đạt. Xuất thân là một nhà Nho, đầu Thiền nơi Hòa thượng Tâm Đạt: Quy y năm 1943, được thế độ làm Sa di năm 1946, được thí giới làm Tỳ kheo tại giới đàn chùa Thiên Bình năm 1952 do Hòa thượng Không Hoa Huệ Chiếu chùa Thập Tháp làm Đường đầu. Từng làm Hội trưởng hội Phật giáo Cứu quốc xã Hưng Xương (năm 1946). Từng vâng giáo chỉ Hòa thượng Bổn sư đứng khai sơn hai chùa Phước Hưng ở thôn Hưng Lương, xã Nhơn Lý và chùa Phước Hội ở thôn Hội Lộc, xã Nhơn Hội trong khoảng thập niên 50. Là người chủ trương và thực

Thượng tọa Thị Niệm Thiện Giai.

ảnh Lộc Xuyên

hiện thành công việc thiên di Phước Sa tự từ đỉnh núi xuống đỉnh đồi (năm 1954), tiện cho việc lễ bái và tu học của Phật tử địa phương và khách thập phương. Một lần tu bổ chùa Phước Sa (năm 1958), tô tượng, thỉnh chuông, mua trống. Nuôi dạy được hai đệ tử thành danh là Đồng Nhiên và Đồng Lực.

Sư sinh năm Kỷ Sửu (1889), an nhiên thị tịch tại chùa Phước Sa vào giờ Tuất (20 giờ) ngày mồng 2 tháng 7 nhuần năm Mậu Thân, Tây lịch nhằm ngày 25/8/1968, hưởng thọ 80 tuổi âm tức 79 tuổi dương. Xuất gia được 22 năm. Nhập tháp trước chùa, bên tả cổng chùa. Long vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

嗣 臨 濟 正 宗 四 十 二 世 福 沙 堂 上 開 山 福 興 福 會 二 寺 諱 是 念 號 善 階 大 師 覺 靈 蓮 座

己 丑 年 良 月 日 時 來

戊 申 年 七 潤 月 初 二 日 戌 辰 去

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhị Thế Phước Sa Đường Thượng Khai Sơn Phước Hưng Phước Hội Nhị Từ Huý THỊ NIỆM Hiệu THIỆN GIAI Đại Sư Giác Linh Liên Tòa.

Kỷ Sửu niên lương nguyệt nhật thời lai.

Mậu Thân niên thất nhuận nguyệt sơ nhị nhật Tuất thời khứ.

Dịch nghĩa:

Tòa sen, nơi ngự của Giác linh Đại sư pháp danh Thị Niệm, Pháp hiệu Thiện Giai, đời pháp 42, nối tiếp tông chánh Lâm Tế làm trụ trì chùa Phước Sa, khai sơn hai chùa Phước Hưng, Phước Hội.

Sinh năm Kỷ Sửu (1889) tháng ngày giờ tốt.

Tịch năm Mậu Thân (1968) tháng 7 nhuận ngày 2 giờ Tuất.

Thượng tọa Đồng Nhiên Hành Đạo.

ảnh Như Tịnh (2011)

3. Trụ trì: Thiền sư Đồng Nhiên, pháp hiệu Hạnh Đạo đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử lớn của Thượng tọa Thiện Giai, kế vị thầy làm trụ trì chùa Phước Sa từ năm 1968. Sau khi bổn sư quy tịch, Ngài cầu pháp Mật tông với sư ông Tâm Đạt và sư thúc Liễu Không tại chùa Thiên Bình.

Năm 1973, Ngài trùng tu chùa Phước Sa và xây dựng trường Bồ Đề. Năm 1979, Ngài khai dỡ hoang đất nơi am tranh gần miếu Lý Hòa nơi di tích Phật bà Quan Thế Âm lồi lên từ đồng cát năm 1919 và xây chùa đặt tên là Giác Hải.

Năm 1989, Ngài đi dự một đám kỵ ở chùa xa, vì trời mưa gió lầy lội nên Ngài bị té cầu tre và thọ bệnh. Ngài viên tịch ngày 23 tháng 10 năm 1989, nhục thân được nhập tháp tại chùa Giác Hải.

4. Trụ trì: Thiền sư Đồng Lực, đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Thượng tọa Thiện Giai, sư đệ Thượng tọa Đồng Nhiên, kế tiếp sư huynh làm trụ trì Phước Sa từ năm 1978. Sư trụ được 4 năm thì rời chùa vào ngày 10/7/1982 di trú nơi khác.

5. Ban hộ tự: Ban hộ tự được toàn thể bổn đạo chùa Phước Sa bầu lên tiếp quản chùa Phước Sa ngay sau khi sư Đồng Lực rời chùa (tháng 7 năm 1982). Ban nầy có công xây 66 cấp trên đường lên chùa, tu bổ tự viện, đặt tượng đài Quan Âm, xây cổng, lắp ráp hệ thống nước v.v... từ năm 1991 đến năm 1993.

Đại Đức Thích Đồng Tín.

ảnh Như Tịnh (2011)

6. Đương kim trụ trì: Thiền sư Đồng Tín, đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Hòa thượng Thị Dực Liễu Không chùa Thiên Bình, được Giáo hội tỉnh bổ nhiệm làm trụ trì chùa Phước Sa đầu năm 1999 thể theo nguyện vọng của Ban hộ tự và Phật tử địa phương.

Kể từ khi bảo tượng Bồ tát Quan Âm xuất hiện ở thôn Xương Lý, đến nay đã 81 năm (1919-2000), chùa Phước Sa khai sơn đến nay đã 57 năm (1943-2000), trải qua bao dâu biển của cuộc đời mà bảo tượng vẫn còn đó và chùa ngày càng nguy nga tráng lệ. Nhờ ảnh hưởng của Phật giáo do chùa nầy xiển dương mà dân tình tại đây phong ngày càng thuần, tục ngày càng mỹ. Tôi chưa đến được nơi nầy. Những gì viết được trên đây là nhờ có hai bạn Hà Giao và Văn Khá cung cấp tư liệu. Xin có lời cám ơn hai bạn.

Và, xin có mấy vần đề tặng để khép lại bài viết về chùa Phước Sa.

Đề Chùa Phước Sa

Biên địa may thay có Phật Lồi,

Vẻ vang cho đất phúc cho người.

Phước Sa mãi vững chùa như núi,

Xương Lý thêm trong biển lẫn trời.

Thánh những từ bi nhành biếc rảy,

Phàm cùng tỉnh ngộ, đạo vào noi.

Mong sao mưa nắng quanh năm thuận,

Hương khói quanh năm đến vạn đời.

Tết Canh Thìn (2000).

Chú thích:

Hiện tại chùa Phước Sa đang được Đại đức Thích Đồng Tín tiến hành đại trùng tu theo như bản vẽ dưới đây.

Sơ đồ trùng tu chùa Phước Sa.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa Phước Sa đang trong giai đoạn trùng tu.

ảnh Như Tịnh (2011)

Lời Cảm Tạ

LỜI CẢM TẠ

Bản thảo Tập Hạ NHỮNG NGÔI CHÙA TIÊU BIỂU TRONG TỈNH BÌNH ĐỊNH xong ngày 30 tháng 11 năm 1998, tôi nghỉ được một tháng để thu xếp việc nhà. Đến ngày 01 tháng 01 năm 1999 tôi bắt đầu viết hai tập Thượng và Trung.

Riêng về Tập Thượng Quyển Thượng nầy, tôi đã nhiều lần đi xe đò đến Thành phố Quy Nhơn rồi đi xích lô đến các chùa nội thành, nhờ đạo hữu Nguyễn Văn Đệ, cháu Đặng Văn Phước, con Đặng Thanh Cần, Sa di Nhuận Lý chùa Long Khánh luân phiên dùng xe honda chở tôi đến các chùa ngoại thành. Còn ba chùa ở bán đảo Phương Mai thì tôi cùng chú Nhuận Lý thuê nguyên một chiếc đò máy đi suốt một ngày. Tại các chùa nầy, việc chụp ảnh khi thì tôi, khi thì nhờ các người nói trên.

Tôi đã tiến hành nhiều đợt khảo sát, đợt ngắn cũng vài ngày, đợt dài cũng năm, sáu ngày.

Xen kẽ những đợt khảo sát là những đợt viết tại nhà mới số 125 Quốc lộ I thị trấn Bồng Sơn. Nhiều lúc gặp chỗ bí vì thiếu tư liệu, tôi đã nhiều lần gởi thư, hoặc liên lạc trực tiếp qua điện thoại đến các vị trụ trì sở quan và các bậc tôn túc am tường cố sự để tham vấn.

Tất cả những khoản chi phí phim ảnh, di chuyển, bưu phí, bút chỉ, ẩm thực v.v... đối với tôi thật là to tát.

Hôm nay, ngày 02 tháng 7 năm 2000, bản thảo Tập Thượng Quyển Thượng dày 376 trang của bộ sách NHỮNG NGÔI CHÙA TIÊU BIỂU TRONG TỈNH BÌNH ĐỊNH đã hoàn thành. Nhìn lại chặng đường đã đi, những khó khăn tài chánh mà tôi đã vượt được là nhờ có:

- Thượng tọa Thích Nguyên Phước, trụ trì chùa Long Khánh ở Quy Nhơn chịu tất cả tiền in ảnh của 9 cuộn phim đã chụp và đã chọn sử dụng trong quyển nầy, giá mỗi tấm từ 1000đ đến 1500đ. Ngoài ra, Thượng tọa còn gởi cho 300.000đ, 10 manh giấy và 10 cây bút.

- Thượng tọa Nguyên Chơn chùa Long Khánh cho 200.000đ.

- Ái nữ Đặng Thị Thục Trinh, pháp danh Nhuận Thục, trả tiền mua 9 cuộn phim có hình đã chọn sử dụng trong quyển nầy, giá mỗi

cuộn từ 25.000đ đến 32.000đ.

Số phí tổn còn lại tôi đã trang trải bằng cách:

Số là trong năm 1998, Nhà xuất bản Thanh Hóa có in của tôi "Cố Sự Quỳnh Lâm" quyển I và "Đào Duy Từ Khảo Biện" do tôi phiên dịch và biên soạn, tôi mua lại của nhà xuất bản một ít sách rồi đem mời các vị sau đây mua, người thì một quyển người thì hai quyển với giá ủng hộ:

- Thượng tọa Đồng Trụ chùa Bạch Sa: 90.000đ.

- Thượng tọa Trí Giác chùa Minh Tịnh: 36.000đ.

- Thượng tọa Chơn Tôn chùa Hiển Nam: 100.000đ.

- Đại đức Đồng Chơn chùa Bình An: 40.000đ.

- Đại đức Quảng Cảnh chùa Long Thạnh: 36.000đ.

- Đại đức Đồng Đức chùa Sơn Long: 100.000đ.

- Sư bà Tâm Hoa chùa Tâm Ấn: 70.000đ.

- Ni sư Hạnh Minh chùa Tăng Quang: 40.000đ.

- Cháu Đặng Vĩnh Long ở Úc: 300.000đ.

Các Thượng tọa Nguyên Phước, Nguyên Chơn, Nguyên Huệ, Hạnh Minh, Hạnh Bảo, Thiện Trí và các Đại đức Hạnh Kính, Nguyên Hỷ, Quảng Kim, Nhuận Bình đã cho lại tiền tạ lễ về nhà mới cho tôi làm Phật sự: 500.000đ.

Cầu xin Phật tổ gia hộ cho tất cả các vị có phương danh nêu trong bài nầy đã giúp của giúp công cho tôi đều được “phước thọ tăng long, thân tâm an lạc”.

Cầu nguyện Giác linh Thượng tọa Thiện Trí “cao đăng Phật quốc”.

Nam Mô Công Đức Lâm Bồ tát Ma ha tát.

LỘC XUYÊN

ĐẶNG QUÝ ĐỊCH

Cẩn Chí

Tự Bạch

TỰ BẠCH

I. TÁC GIẢ

- ĐẶNG QUÝ ĐỊCH, bút hiệu LỘC XUYÊN, TRÚC LÂM SINH, sinh năm 1939 tại Lộc Trung, Phước Sơn, Tuy Phước, Bình Định, sớm quy y với Hòa Thượng thượng NHƯ hạ TỊNH, hiệu THIỆN BỬU tại chùa Bửu Đức, thôn Lộc Thượng, xã Phước Sơn, huyện Tuy Phước từ năm lên bảy và được Thầy ban cho Pháp danh là THỊ ĐỘ. Hiện cư ngụ tại 125 Quang Trung, Bồng Sơn, Hoài Nhơn, Bình Định.

- Giải nhất Biên khảo Địa phương chí năm 1969.

Tác phẩm đoạt giải: Phong Cảnh và Sản Vật Bình Định.

- Giải nhất Biên Khảo của giải Đào Tấn - Xuân Diệu niên độ 2000 - 2005.

Tác phẩm đoạt giải: Mai Viên Cố Sự.

- Điện thoại liên lạc: (056)3575399.

II.TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN.

1. NHÂN VẬT BÌNH ĐỊNH: Tiểu truyện 50 danh nhân Bình Định từ 1945 trở về trước.

Soạn giả xuất bản tại Quy Nhơn năm 1971.

- In lần 2: NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội- 2006.

- In lần 3: NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội- 2008.

- In lần 4: NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội-2009.

2. MAI VIÊN CỐ SỰ: Chuyện cụ Đào Tấn, Tập San Văn Lang của Văn hữu Nguyễn Mộng Giác xuất bản tại California năm 1994.

- In lần 2: NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2005.

3. ĐÀO DUY TỪ KHẢO BIỆN: Khảo cứu cuộc đời, sự nghiệp và tác phẩm của danh nhân Đào Duy Từ, NXB Thanh Hóa - 1998.

4. CỐ SỰ QUỲNH LÂM I: Phiên dịch, chú giải cổ văn Trung Quốc. NXB Thanh Hóa - 1998.

5. VÂN SƠN BÁN MỘNG: Dịch thơ chữ Hán của Nguyễn Hoài Văn. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2000.

6. TIẾNG LÒNG: Thơ sáng tác và thơ dịch của Lộc Xuyên Đặng Quý Địch. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2002.

7. TANG SỰ TRÍCH BIÊN: Dịch di cảo bằng Hán Văn của Văn hào Đào Tấn. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2002.

8. ĐÀO PHAN DUÂN, LÝ LỊCH VÀ TÁC PHẨM. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2002.

9. TRẦN ĐỨC HOÀ TƯ LIỆU: Phiên dịch, giới thiệu các đạo sắc phong Trần Đức Hòa và người thân có niên đại trên dưới 400 năm. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2004.

10. SONG TRUNG MIẾU VÀ THƠ XƯỚNG HỌA. NXB Văn Nghệ, TP.Hồ Chí Minh - 2007.

11. HƯƠNG SƠN CỐ SỰ: Chuyện cũ vùng núi Thơm. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2008.

12. BÌNH ĐỊNH HÁN VĂN TRÍCH DIỄM: Tuyển dịch văn xuôi chữ Hán của các tác giả trong và ngoài tỉnh đã viết về đất nước và con người Bình Định. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2008.

13. VĂN TẾ Ở BÌNH DỊNH: Tuyển tập văn tế chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ của các tác giả Bình Định, phần III có Khoa Nghi Phật Giáo có tính chất và thông dụng như văn tế. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2008.

14. CHUYỆN CŨ KẺ SĨ BÌNH ĐỊNH: Tên chữ Hán là "Bình Định Sĩ Phu Cố Sự", biên khảo về cuộc đời sự nghiệp, tác phẩm của các sĩ phu Bình Định. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2009.

15. CHUYỆN ĐỜI NAY (Tạp Bút). NXB Dân Trí, Hà Nội - 2009.

16. CHUYỆN CŨ NHÀ SƯ BÌNH ĐỊNH Tập I: Biên khảo về hành trạng danh Tăng Bình Định từ thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 21. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2010.

17. LƯỢC SỬ TỔ ĐÌNH LONG KHÁNH: Chùa Long Khánh xuất bản. Lưu hành nội bộ, Quy Nhơn 2011.

18. TẤC LÒNG (Tạp Bút): Gồm 44 bài biên khảo về Lịch sử, Văn học, Phong tục. NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội - 2011.

III. TÁC PHẨM ĐÃ SOẠN XONG

1. THI KINH DIỄN CA: Dịch giải toàn bộ Kinh Thi. Bản thảo gồm 03 tập, dày 2000 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 1988.

2. MINH TÂM BẢO GIÁM: Trích dịch, chú giải. Bản thảo 250 trang khổ lớn viết tay, soạn xong 1990.

3. DANH LIÊN HỢP TOẢN: Phiên dịch, chú giải gần 500 câu liễn chữ Hán nổi tiếng thời xưa. Sách do Phó bảng Đào Phan Duân sưu tầm, kết tập. Bản thảo 1000 trang khổ lớn viết tay, soạn xong 1991.

4. HÀ TRÌ THI TẬP: Kết tập, phiên dịch, chú giải thơ chữ Hán của Cử nhân Hà Trì Trần Đình Tân. Bản thảo 700 trang khổ lớn viết tay. Bản vi tính do Trần Hà Nam thực hiện, dày 320 tr, xong 2005.

5. MAI XUÂN TÍN TƯ LIỆU: Biên dịch 18 tư liệu bằng Hán Văn về Cử nhân Mai Xuân Tín là thân sinh nhà anh hùng Mai Xuân Thưởng. Bản thảo 150 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 1993.

6. NHỮNG BÀI VIẾT VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ, TÁC GIA VĂN HỌC BÌNH ĐỊNH. (Tập I). Bản thảo dày 400 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 1994.

7. CỐ SỰ QUỲNH LÂM I, II, III, IV (Trọn bộ): Bản dịch giải 4 quyển dày 2700 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 1997.

8. VÕ KINH: Phát hiện, biên dịch 17 bài võ chữ Hán, chữ Nôm. Bản thảo 80 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 1998.

9. NHỮNG NGÔI CHÙA TIÊU BIỂU TRONG TỈNH BÌNH ĐỊNH: Trọn bộ 4 tập. Bản thảo dày 2492 trang khổ lớn viết tay. Viết về 119 ngôi chùa, 8 Tịnh xá và 1 Tịnh thất. Trình bày, khảo cứu về duyên khởi kiến tạo, quá trình hình thành, kiến trí tổng quan, lịch sử truyền thừa. Phát hiện, biên tập, dịch giải hàng ngàn câu đối, hàng trăm văn thơ Hán Nôm và Quốc ngữ có giá trị văn học và sử liệu. Soạn xong 2000.

10. VĂN THI LIỆU TẦM NGUYÊN TỰ ĐIỂN: Tự điển tìm tận gốc từ ngữ, thành ngữ, điển cố mà thơ văn chữ Hán thời xưa thường dẫn dụng. Sách dày 3000 trang khổ lớn viết tay. Khởi thảo 1990. Cảo thành 2008.

11. BÌNH ĐỊNH LƯỠNG TẤN: Giới thiệu thân thế, sự nghiệp, tác phẩm của Văn hào Đào Tấn và Thi hào Quách Tấn. Sách dày 224 trang khổ lớn viết tay. Soạn xong 2010.

Rất mong nhận được sự tài trợ của Mạnh Thường Quân để sách soạn xong được chào đời, góp phần phổ biến văn hóa Dân tộc.

Bồng Sơn ngày 01 tháng 7 năm 2011.

Lộc Xuyên

ĐẶNG QUÝ ĐỊCH

Cẩn chí

Mục Lục

MỤC LỤC

NHỮNG NGÔI CHÙA TIÊU BIỂU TRONG TỈNH BÌNH ĐỊNH

Tập Thượng Quyển Thượng

Lời Giới Thiệu | 3

Lời Thưa | 7

Lời đầu sách | 9

A. QUY NHƠN NỘI THÀNH. | 13

01. Chùa Tỉnh Hội | 13

02. Chùa Long Khánh | 19

03. Chùa Tăng Quang | 87

04. Chùa Hiển Nam | 105

05. Chùa Minh Tịnh | 117

06. Chùa Bạch Sa | 135

07. Chùa Tâm Ấn | 167

08. Chùa Lộc Uyển | 179

09. Tịnh Xá Ngọc Nhơn | 187

10. Tịnh Xá Ngọc Nhuận | 193

B. QUY NHƠN TÂY BẮC NGOẠI THÀNH | 197

01. Chùa Sơn Long | 197

02. Chùa Bình An | 225

03. Chùa Hưng Phước | 239

04. Chùa Long Thạnh | 243

C. QUY NHƠN TÂY NAM NGOẠI THÀNH | 253

01. Chùa Phú Thọ | 253

02. Chùa Thiên Long | 263

03. Chùa An Long | 269

D. QUY NHƠN ĐÔNG NGOẠI THÀNH | 273

01. Chùa Linh Sơn | 273

02. Chùa Hương Mai | 283

03. Chùa Hải Long | 295

Đ. QUY NHƠN ĐÔNG BẮC NGOẠI THÀNH | 299

01. Chùa Phước Sa | 299

Lời Cảm Tạ | 311

Tự Bạch | 313

Mục Lục | 317

PHƯƠNG DANH ẤN TỐNG

STT | Phương Danh | Số tiền (VNĐ)

01. | Hòa thượng Thích Giải Trọng | 2.000.000

02. | Hòa thượng Thích Như Điển | 10.000.000

03. | Thượng tọa Thích Như Thùy | 3.000.000

04. | Thượng tọa Thích Đồng Mẫn | 3.000.000

04. | Thượng tọa Thích Hạnh Mãn | 1.000.000

05. | Đại đức Thích Như Giáo | 2.000.000

06. | Đại đức Thích Hạnh Từ | 2.000.000

07. | Đại đức Thích Hạnh Phước | 2.000.000

08. | Đại đức Thích Chúc Đông | 1.000.000

09. | Đại đức Thích Đồng Thiên | 3.000.000

10. | Đại đức Thích Đồng Nhiên | 5.000.000

11. | Đại đức Thích Đồng Pháp | 1.000.000

12. | Đại đức Thích Thông Trường | 2.000.000

13. | Đại đức Thích Chúc Bảo | 2.000.000

14. | Đại đức Thích Thị Tín | 3.000.000

15. | Đại đức Thích Như Hạnh | 2.000.000

16. | Đại đức Thích Hạnh Tánh | 2.000.000

17. | Sư cô Thích Nữ Hạnh Trang | 3.000.000

18. | Sư cô Thích Nữ Hạnh Thông | 4.500.000

19. | Sư cô Thích Nữ Hạnh Ân | 1.500.000

20. | Nhóm Phật tử Tịnh Nguyện | 26.000.000

21. | PT. Phan Thị Hường | 1.500.000

22. | Bùi Thị Thu dung- PD.Đồng Hạnh | 2.000.000

23. | Nguyễn Thị Sáu- PD Đồng Độ | 1.500.000

24. | Phật tử Diệu Cần | 1.000.000