Tam tạng Việt · Pháp Bảo (VBeta) · Sách › Tác giả khác

Những Ngôi Chùa Tiêu Biểu Trong Tỉnh Bình Định

Tác giả: Lộc Xuyên-Đặng Quí Địch
Thông tin: Đà Nẵng, 2012

2. Chùa Bình An

2. CHÙA BÌNH AN

平安寺

Chùa Bình An (cũ).

ảnh Hạo Nhiên (1999)

Chùa tọa lạc tại thôn Bình Thạnh, xã Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Chùa tọa hướng Đông Bắc, trước chùa có chiếc cổng gạch tọa theo hướng chùa. Cổng được xây dưới đời Thiền sư Như Lộc làm trụ trì nên khá cũ kỹ. Trên mặt trước ngõ có câu liễn cẩn miểng bát, mỗi bên 7 chữ nhưng chỉ còn vế trước 4 chữ, vế sau 5 chữ. Cả hai vế mất trắng 5 chữ không còn dấu vết.

Tam quan chùa Bình An (cũ).

ảnh Hạo Nhiên (1999)

東海波含。。。

南山雲繞護。。³

———

³ Trong lần khảo sát vào tháng 9 năm 2011, Hòa thượng Thích Đồng Chơn cho chúng tôi biết nguyên văn của hai câu đối như sau:

東海波含潮梵宇

南山雲繞護禪門

Phiên âm:

Đông hải ba hàm triều phạm vũ,

Nam sơn vân nhiễu hộ Thiền môn.

Đông hải ba hàm . . .

Nam sơn vân nhiễu . .

Tôi đề nghị điền thế như sau:

東海波含宣梵偈

南山雲繞護禪門

Phiên âm:

Đông hải ba hàm tuyên phạm kệ,

Nam sơn vân nhiễu hộ Thiền môn.

Dịch nghĩa:

Sóng nơi Đông hải vang lời Phật,

Mây tự Nam sơn lợp cửa Thiền.

Qua khỏi ngõ, cách một vuông sân khá rộng thì tới chánh điện.

Chánh điện xây gạch lợp ngói, có cổ lầu, dài 8m, rộng 6m, diện tích 48m², cao 6m, trên nóc đắp lưỡng long chầu chữ A, hai bên có lầu chuông lầu trống, cổ lầu mặt tiền phân 3 ô.

Ô giữa đắp nổi 4 chữ:

大雄寶殿

Đại Hùng Bảo Điện

(Điện báu đại hùng)

Ô bên tả đắp nổi 3 chữ:

門鎮靜

Môn Trấn Tĩnh

(Sơn môn trấn tĩnh)

Dịch nghĩa: Chùa yên ổn, dẫu có điều bất trắc xảy ra cũng được làm cho bình lặng.

Ô bên hữu đắp nổi 3 chữ:

———

Dịch nghĩa:

Sóng nơi Đông hải chầu cửa Phật,

Mây tự Nam sơn hộ nhà Thiền. (Như Tịnh chú).

印重光

Ấn Trùng Quang

(Tổ ấn trùng quang)

Dịch nghĩa:

Ấn Tổ thêm sáng

Dưới cổ lầu trên mày cửa có đắp hiệu chùa bằng chữ Quốc ngữ và năm trùng tu (1963).

Trên bốn mặt trụ lầu chuông lầu trống có đắp liễn. Câu liễn giữa:

貝葉西來石室玄文光慧日

籐花東往琅琀秘典播香風

Phiên âm:

Bối diệp Tây lai, thạch thất huyền văn quang huệ nhật,

Đằng hoa Đông vãng, lang hàm bí điển bá hương phong.

Dịch nghĩa:

Kinh Phật hướng Tây sang, nhà đá văn huyền, treo cao vầng tuệ sáng,

Hoa Đằng phương Đông tới, hòm ngọc điển mật, rải khắp gió hương thơm.

Câu liễn biên:

忘梵閣捧金經想若登山採寶

嗔劫浮遊塵網渾如入海求珠

Phiên âm:

Vong Phạm các bổng, kim kinh tưởng nhược đăng sơn thái bảo,

Sân kiếp phù du, trần võng hồn như nhập hải cầu châu.

Dịch nghĩa:

Quên chùa thờ Phật, năng niệm kinh vàng, tưởng như lên non nhặt ngọc,

Giận kiếp nổi trôi, dạo khắp lưới trần, nào khác xuống biển mò châu!

Cửa vào chánh điện có 3 gian đều có cánh cửa Gõ kiểu bồn khoa.

Chánh điện chùa Bình An hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Bên trong điện, bàn Phật đặt ở gian giữa, trên tôn trí tượng Đức Bổn Sư cùng các tượng Phật thánh khác, hầu hết đều bằng xi măng. Hai bên bàn Phật có câu liễn được đắp trên mặt hai trụ vôi.

花開九品出真香道源元始

樹下六年完正覺世界獨尊

Phiên âm:

Hoa khai cửu phẩm, xuất chơn hương, đạo nguyên nguyên thủy,

Thọ hạ lục niên, hoàn chánh giác, thế giới độc tôn.

Dịch nghĩa:

Hoa sen nở chín phẩm, tỏa hương chân thật, nguồn đạo bắt đầu.

Ngồi dưới cây Bồ đề sáu năm thì giác ngộ hoàn toàn được thế giới tôn xưng là Bậc duy nhất.

Tổ đường chùa Bình An hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tượng Địa Tạng bằng đá xưa tại chùa Bình An.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sau Chánh điện, hai dãy hành lang Đông Tây nối liền nhà Tổ làm thành hình chữ khẩu [口]. Nhà Tổ có kích thước như Chánh điện, chia làm 3 gian, gian giữa thờ Tổ, gian bên tả tiếp khách, gian bên hữu làm phương trượng của sư trụ trì. Tăng phòng, Trai phòng, Trù phòng đều ở phía sau nhà Tổ.

Tháp chư Tổ đều ở trong vườn chùa.

CHÙA BÌNH AN TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN ĐẠI TRÙNG TU

Chùa Bình An được Thiền sư Ấn Lễ Chí Nhân, đời pháp 39 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Thiền sư Chương Nghĩa Thanh Nguyên viện chủ chùa Sơn Long xuống lập rồi khai sơn vào khoảng thập niên đầu đời Tự Đức (1851-1861). Ban đầu chùa gỗ, lợp tranh, tọa hướng Nam.

Đến đời Thiền sư Như Lộc Tường Vân làm trụ trì thì xoay chùa sang hướng Đông Bắc, xây gạch lợp ngói vảy. Xây cổng và xây bờ thành mặt tiền chùa.

Sang đời Thiền sư Thị Châu Từ Hàng làm trụ trì thì tiểu tu vào năm 1956, bỏ ngói vảy lợp ngói Phú Phong. Đến năm 1963, xây lại toàn bộ tự viện mà quy cách và diện mạo hiện còn cho tới ngày nay.

Toàn cảnh chùa Bình An được trùng tu từ năm 2007.

ảnh Như Tịnh (2011)

CHÙA BÌNH AN, TRỤ TRÌ TRẢI CÁC ĐỜI

1. Tổ khai sơn: Thiền sư Ấn Lễ, tự Tổ Trí, hiệu Chí Nhân, đời Pháp 39 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Ngài là đệ tử Thiền sư Chương Nghĩa Thanh Nguyên (1791-1864), trò thua Thầy 30 tuổi. Dù đồng ấu xuất gia thì cũng 30 tuổi trở lên mới đủ tư cách làm Đại sư đứng khai sơn chùa. Do đó, chùa Bình An có thể được ngài Ấn Lễ khai sơn khoảng 10 năm đầu đời Tự Đức (1851-1861).

Tháp Ngài nguyên ở ngoại vi chùa. Mãi đến thập niên 60 mới được trụ trì Thị Châu Từ Hàng cải táng về vườn chùa, nhập tháp phía tả chánh điện.

Long vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

臨濟三十九世開山平安寺諱上印下禮字祖智號志仁大師蓮座

生辛巳年昧月日時

寂辛丑年四月初九日

Phiên âm:

Lâm Tế Tam Thập Cửu Thế Khai Sơn Bình An Tự Huý thượng ẤN hạ LỄ Tự TỔ TRÍ Hiệu CHÍ NHÂN Đại Sư Liên Tòa.

Sinh Tân Tỵ niên muội nguyệt nhật thời.

Tịch Tân Sửu niên tứ nguyệt sơ cửu nhật.

Dịch nghĩa:

Tòa sen của Đại sư Pháp danh Ấn Lễ, Pháp tự Tổ Trí, Pháp hiệu Chí Nhân, đời pháp 39 tông Lâm Tế, khai sơn chùa Bình An.

Sinh năm Tân Tỵ (1761), chưa rõ tháng ngày giờ.

Tịch năm Tân Sửu (1841) tháng 4 ngày 9.

2. Trụ trì: Sư bà Ấn Ý hiệu Chí Hương, đời pháp 39 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Chưa rõ thân thế và hành trạng. Lâu nay người trong chùa tôn bà làm Đệ nhị tổ nhưng căn cứ theo long vị hiện còn thì chỉ thấy nói rằng bà có tu tại hai chùa Khánh Long và Phước Quang ở Quảng Ngãi (Cẩm Thành là mỹ từ trỏ tỉnh thành Quảng Ngãi), đã thọ giới Tỳ kheo Ni, được gởi thờ tại chùa Bình An. Trên long vị còn có tên một người nữa là Tống Phước Hảo ở phủ Thừa Thiên, sinh năm Kỷ Tỵ đến trưởng thành thì chết cũng được gởi thờ tại chùa Bình An. Chưa rõ quan hệ giữa Tống Phước Hảo với Sư bà và cũng chưa rõ ai gởi long vị hai người nêu trên thờ tại chùa Bình An. Long vị viết:

錦城慶隆福光二寺受比丘尼諱印意寺志香之靈位寄托祀平安寺戊申十月十五日丑刻忌

Phiên âm:

Cẩm Thành Khánh Long Phước Quang Nhị Tự Thọ Tỳ Kheo Ni Húy ẤN Ý Tự CHÍ HƯƠNG Chi Linh Vị Ký Thác Tự Bình An Tự Mậu Thân Thập Nguyệt Thập Ngũ Nhật Sửu Khắc Kỵ.

Dịch nghĩa:

Linh vị Tỳ kheo Ni Pháp danh Ấn Ý, Pháp tự Chí Hương, từng tu tại hai chùa Khánh Long, Phước Quang ở tỉnh thành Quảng Ngãi, được gởi thờ tại chùa Bình An. Mất giờ Sửu ngày Rằm tháng 10 năm Mậu Thân (1908).

Tháp Phổ Đồng tại chùa Bình An.

ảnh Như Tịnh (2011)

3. Trụ trì: Thiền sư Như Chí hiệu Hoằng Chánh, đời pháp 41 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Hiện nay chưa rõ thân thế và hành trạng của Ngài, tuy nhiên căn cứ vào pháp danh, pháp hiệu rồi đối chiếu với các vị đồng đời pháp thứ 41 theo kệ phái Minh Hải Pháp Bảo ta có thể đoán định Ngài là đệ tử của Thiền sư Chơn Tâm Phước Quang tại Tổ đình Sơn Long.

Long vị thờ tại chùa, lòng vị ghi:

臨濟四十一世平安寺住持如志? 號弘正曰爽大師覺靈F 座

Phiên âm:

Lâm Tế Tứ Thập Nhất Thế Bình An Tự Trụ Trì NHƯ CHÍ Hiệu HOẰNG CHÁNH Viết SẢNG Đại Sư Giác Linh Tòa.

Dịch nghĩa:

Nơi ngự của Giác linh Đại sư Pháp danh Như Chí, Pháp hiệu Hoằng Chánh, thụy là Sảng, đ?i pháp 41 tông Lâm Tế làm trụ trì chùa Bình An.

Hòa thượng Thị Châu Từ Hàng.

ảnh Như Tịnh (2011)

4. Trụ trì: Thiền sư Như Lộc hiệu Tường Vân, đời pháp 41 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Ngài đã đổi hướng chùa sang Đông Bắc, thay tranh lợp ngói vảy. Chùa được làm từ tranh qua ngói bắt đầu từ đời của Sư.

Không thấy long vị⁴

5. Trụ trì: Thiền sư Thị Châu, tự Giác Viên, hiệu Từ Hàng, đời pháp 42 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Hòa thượng Như Huệ Hoằng Thông trụ trì chùa Bạch Sa nội thành Quy Nhơn.

Ngài tộc tánh họ Dương

———

⁴Ngài Như Lộc Tường Vân về sau ra trụ trì chùa Phổ Quang và tịch tại đây.(NT chú)

sinh năm Nhâm Tý (1912), tại thôn Nho Lâm, xã Phước Hưng, huyện Tuy Phước. Ngài xuất gia năm lên 6 tuổi tại chùa Bạch Sa, đắc pháp với Hòa thượng bổn sư, được môn phái suy cử làm trụ trì chùa Bình An trước năm 1945.

Trong chiến tranh Việt Pháp (1945-1954), chùa nằm trong vùng bị quân đội Pháp càn quét nhiều lần nên có bị hư hao. Sau chiến tranh, năm 1956, Sư sửa sang lại, bỏ ngói vảy, lợp ngói Phú Phong, đồng thời chuẩn bị tài vật để đại trùng tu. Năm 1963, Sư cất lại toàn bộ tự viện mà quy mô cho tới ngày nay.

Ngài sống đời sống ẩn tu, không tham dự vào thế sự. Ngài đã chứng minh khai sơn các chùa khuôn hội Hưng Thạnh; chùa Từ Vân tại phường Nhơn Bình. Ngài trùng tu các chùa như: chùa Bình An, chùa Hưng Phước; chùa Kim An tại xã Nhơn Khánh, huyện An Nhơn v.v....

Ngày 26 tháng Chạp năm Mậu Dần (1998), Sư viên tịch tại chùa, thế thọ 86 tuổi dương tức 87 tuổi âm. Nhập tháp Ngài trong phạm vi chùa.

Long vị thờ tại chùa, lòng vị ghi:

臨濟四十二世重建平安寺諱是珠號慈航上座覺靈蓮座

壬子年昧月日辰來

戊寅年十二月二十六日去

Phiên âm:

Lâm Tế Tứ Thập Nhị Thế Trùng Kiến Bình An Tự Húy THỊ CHÂU Hiệu TỪ HÀNG Thượng Tọa Giác Linh Liên Tòa.

Nhâm Tý niên muội nguyệt nhật thời lai.

Mậu Dần niên thập nhị nguyệt nhị thập lục nhật khứ.

Dịch nghĩa:

Tòa sen nơi ngự của Giác linh Thượng tọa pháp danh Thị Châu, pháp hiệu Từ Hàng, đời pháp thứ 42 tông Lâm Tế, xây cất lại trên cơ sở cũ chùa Bình An.

Sinh năm Nhâm Tý (1912) chưa rõ tháng ngày giờ.

Tịch năm Mậu Dần (1998) tháng Chạp ngày 26.

Sinh thời, Thượng tọa thu nhiều đệ tử, nuôi cho ăn học thành tài.

Hòa thượng Đồng Chơn Minh Chiếu.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sau năm 1975 đa số hoàn tục, chỉ còn vài vị, trong đó có Đại đức Thích Đồng Chơn kế vị Thượng tọa làm trụ trì Bình An tự.

6. Trụ trì: Thiền sư Đồng Chơn, tự Thông Thiện, hiệu Minh Chiếu, đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo.

Sư thế danh Bùi Văn Bảy, sinh năm 1948 tại thôn Trung Tín, xã Phước Nghĩa, huyện Tuy Phước. Con ông Bùi Tân và bà Phạm Thị Hội, đều là Phật tử thuần thành.

Sau khi được cha mẹ cho phép, ngày 17 tháng 11 năm 1959, cha Sư đưa Sư đến chùa Bình An thỉnh cầu và được Thượng tọa Thị Châu Từ Hàng thế độ. Năm 1968 thọ Đại giới tại giới đàn mở tại chùa Long Khánh do Hòa thượng Phúc Hộ chùa Từ Quang, Phú Yên làm Đường đầu. Năm 1970 học Phật học chuyên khoa Trung đẳng khóa I tại Phật học viện Phước Huệ đặt tại chùa Thập Tháp, An Nhơn. Năm 1973 tốt nghiệp. Về văn hóa, Sư đã học hết lớp 12, có bằng tú tài.

Năm 1992, trường Cơ bản Phật học tỉnh Bình Định mở khóa đầu tại Tu viện Nguyên Thiều, Sư được nhà trường mời làm Giáo thọ, dạy luật cho Tăng ni sinh tại trường từ ấy đến nay.

Năm 1998, sau khi bổn sư quy tịch, Sư chính thức làm trụ trì Bình An tự. Sư chuyên tâm vào việc giáo dục nhất là bộ môn Luật học trong Phật giáo. Giới đức khiêm ưu, Sư thường được cung thỉnh vào các chức vị tại các giới đàn trong tỉnh để truyền trao giới pháp cho các thế hệ tăng sĩ kế thừa.

Đệ tử của Sư có nhiều vị đã ra đảm đang các công tác Phật sự

trong và ngoài tỉnh Bình Định. Làm trụ trì một ngôi chùa ở nơi khuất tịch, giữa vùng đồng chua nước mặn, ngoài bổn đạo địa phương sóc vọng lễ sám, đàn na tín thí mười phương ít ai biết mà tới lui, ruộng chùa có cũng chỉ được cấp vài sào chưa đủ lo hương yên kỵ lạp. Vậy Sư tằn tiện cách nào mà hằng tháng có được mấy triệu đồng để đóng tiền học tiền ăn cho đệ tử đi học, vun vén họ thành rường cột nhà Thiền. Công lao của Sư thiệt đáng trân trọng.

Chú thích:

Chùa Bình An được Hòa thượng Thích Đồng Chơn tiến hành đại trùng tu từ năm 2007 đến năm 2011 hoàn tất. Kiến trúc mới của chùa theo mô hình một tầng lầu và một tầng trệt. Tầng lầu làm Chánh điện và tầng trệt làm nhà Giảng.

Mặt tiền chùa Bình An mới trùng tu.

(ảnh Như Tịnh 2011)

3. Chùa Hưng Phước

3. CHÙA HƯNG PHƯỚC

興福寺

Toàn cảnh chùa Hưng Phước.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa tại thôn Lương Nông, xã Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn.

Trước chùa có cổng gạch, trên biển đề

興福門

Hưng Phước Môn

(Cửa Hưng Phước)

Trên mặt trụ có câu đối:

入此門中無眾苦

出浮塵外有餘歡

Phiên âm:

Nhập thử môn trung vô chúng khổ,

Xuất phù trần ngoại hữu dư hoan.

Dịch nghĩa:

Vào trong cửa Phật không còn khổ,

Ra ngoài trần thế có thừa vui.

Qua khỏi vuông sân rộng thì tới chánh điện.

Mặt tiền chánh điện chùa Hưng Phước.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chánh điện là một ngôi nhà ngang, dài 10m rộng 6m cao 8m tọa Bắc hướng Nam, trùng tu vào năm 1989. Trên bốn trụ mặt tiền có hai câu liễn:

興大悲心一切眾生平濟惠

福真無相十方法界等霑恩

Phiên âm:

Hưng đại bi tâm, nhất thiết chúng sanh bình tế huệ,

Phước chân vô tướng, thập phương pháp giới đẳng triêm ân.

Dịch nghĩa:

Hưng lòng đại bi, hết thảy chúng sanh ban huệ đủ

Phước thật vô tướng, mười phương Pháp giới thọ ân đều.

興福舊風光旦夜鍾催提大夢

良農新院落晨昏鼓振醒群迷

Phiên âm:

Hưng Phước cựu phong quang, đán dạ chung thôi đề đại mộng,

Lương Nông tân viện lạc, thần hôn cổ chấn tỉnh quần mê.

Dịch nghĩa:

Hưng Phước phong quang cũ, sớm tối tiếng chuông lay mộng lớn,

Lương Nông tự viện mới, ngày đêm hồi trống tỉnh người mê.

Bên trong Chánh điện thờ độc tôn, tượng Đức Bổn Sư bằng xi măng, cao 1m50 được tôn trí ở gian giữa. Hai gian hai bên thờ linh.

Chánh điện chùa Hưng Phước.

ảnh Như Tịnh (2011)

Nguyên chùa trước vốn là nhà tư của ông Lưu Dự (tục gọi Hương hào Mới) người trong thôn. Năm Giáp Tý (1924) ông Hương hào cải nhà làm chùa, mời Hòa thượng Hoằng Thông chùa Bạch Sa đứng khai sơn. Sau đó Hòa thượng cử đệ tử là Từ Hàng đến trụ trì. Năm Kỷ Sửu (1949), thầy Từ Hàng về trụ trì chùa Bình An trong thôn, Hòa thượng cử đệ tử khác là Giác Đạo đến trụ trì từ ấy đến nay.

Hòa thượng Thị Thọ Giác Đạo.

ảnh Như Tịnh (2011)

Thượng tọa Giác Đạo pháp danh Thị Thọ, Pháp tự Giác Đạo, Pháp hiệu Từ Nhãn, thế danh Lưu Hương, sinh năm Quý Sửu (1913), là con của ông bà Hương hào Mới. Năm 15 tuổi xuất gia tại chùa Hưng Phước do Hòa thượng Hoằng Thông thế độ. Tu học tại Hưng Phước với sư huynh Từ Hàng và tại Bạch Sa do bổn sư giáo dưỡng. Thọ Đại giới tại một giới đàn mở ở Bình Định, sau đó được bổn sư gởi ra Phật học đường Tây Thiên, Huế học nội điển 6 năm. Mãi đến cách mạng tháng 8 năm 1945 mới rời Huế về lại Bạch Sa. Năm Kỷ Sửu (1949) được bổn sư chỉ định về làm trụ trì chùa Hưng Phước thay thế sư huynh Từ Hàng cho đến hôm nay.

Trong những năm 60, Thượng tọa sửa lại chùa theo tọa hướng hiện nay. Năm 1989, Thượng tọa đại trùng tu Chánh điện và xây cất vài cơ sở phụ sau điện.

Thượng tọa giáo dưỡng nhiều đệ tử trưởng thành, hầu hết đều đã có trụ xứ, chỉ còn một vị đã du học tại Ấn Độ được hai năm. Hiện quanh mình không còn đệ tử nào mà tuổi già (nay đã 87 tuổi) sức yếu nên kỳ vọng vào vị đệ tử nầy sẽ là người tiếp thừa đạo thống, chấn hưng tự viện trong tương lai.

Chú thích:

Hòa thượng Thích Giác Đạo viên tịch vào 19 tháng 8 năm Tân Tỵ (2001), hưởng thọ 89 tuổi. Bảo tháp Ngài được tôn trí bên trái trong khuôn viên chùa Hưng Phước. Hiện tại chùa do thân tộc Ngài trông nom hương khói chứ chưa có sư trụ trì.

4. Chùa Long Thạnh

4. CHÙA LONG THẠNH

隆盛寺

Cổng chùa Long Thạnh.

ảnh Đặng Văn Phước (1999)

Chùa tọa lạc tại thôn An Định, nay là thôn Tây Định, phường Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn.

Chùa tọa hướng Đông Nam, sau lưng là xóm làng sầm uất, trước mặt là đồng ruộng rộng rãi, xa xa có hòn Bà Hỏa làm tiền án, cạnh ngõ chùa có đường liên hương chạy qua, trông cảnh trí có vẻ nên thơ.

Trước chùa có chiếc cổng gạch, trên biển đắp ba chữ:

隆盛門

Long Thạnh Môn

(Cửa Long Thạnh)

Trên mặt hai trụ vôi có câu liễn:

入此門中無眾苦

出浮塵外有餘歡

Phiên âm:

Nhập thử môn trung vô chúng khổ,

Xuất phù trần ngoại hữu dư hoan.

Dịch nghĩa:

Vào trong cửa Phật không còn khổ

Ra ngoài trần thế có thừa vui.

Qua khỏi vuông sân hẹp thì tới Chánh điện.

Chánh điện là một ngôi nhà ngang, dài 10m, rộng 6m, cao 8m, mái chồng diêm có cổ lầu lợp ngói.

Mặt tiền Chánh điện, trên mặt bốn trụ vôi đều có liễn:

佛正遍知無量壽無量光無量功德

教真實義如是聞如是思如是修持

Phiên âm:

Phật chánh biến tri vô lượng thọ vô lượng quang vô lượng công đức,

Giáo chân thật nghĩa như thị văn như thị tư như thị tu trì.

Dịch nghĩa:

Phật biết chánh kiến, sống khôn lường, sáng khôn lường, công đức khôn lường,

Giáo nghĩa chân thật, nghe như thế, nghĩ như thế, tu trì như thế.

Chánh điện chùa Long Thạnh.

ảnh Đặng Văn Phước (1999)

佛愛眾生三界迷流猶赤子

教多方便一乘悟入印玄机

Phiên âm:

Phật ái chúng sanh, tam giới mê lưu do xích tử,

Giáo đa phương tiện, nhất thừa ngộ nhập ấn huyền cơ.

Dịch nghĩa:

Phật xót chúng sanh, ba cõi luân hồi con đỏ dại,

Giáo nhiều phương tiện, một thừa ngộ nhập máy huyền thông!

Bên trong Chánh điện, bệ thờ Phật đặt ở gian giữa. Trên bệ tôn trí tượng Đức Bổn Sư cùng chư Thánh.

Trước bệ thờ có tấm hoành gỗ, sơn son thếp vàng, nội dung như sau:

隆盛寺

保大己巳仲冬上樑

隆慶寺號正仁和尚改毛立瓦

隆慶寺本道澄惠澄花心記奉供

Phiên âm:

LONG THẠNH TỰ

Bảo Đại Kỷ tỵ trọng đông thượng lương

Long Khánh tự hiệu Chánh Nhơn Hòa thượng cải mao lập ngõa.

Long Khánh tự bổn đạo Trừng Huệ Trừng Hoa Tâm Ký phụng cúng

Dịch nghĩa:

CHÙA LONG THẠNH

Tháng 11 năm Kỷ Tỵ (1929), niên hiệu Bảo Đại gác đòn đông,

Hòa thượng Chánh Nhơn chùa Long Khánh cải tranh lập ngói.

Bổn đạo chùa Long Khánh là Trừng Huệ, Trừng Hoa, Tâm Ký (lập hoành) phụng cúng.

Dưới tấm hoành, trên mặt bốn trụ vôi có hai câu liễn:

雄力哉入惡濁世中緣一大事

慈悲也出火宅門外為恩三車

Phiên âm:

Hùng lực tai, nhập ác trược thế, trung duyên nhất đại sự,

Từ bi dã, xuất hỏa trạch môn, ngoại vi ân tam xa.

Dịch nghĩa:

Sức mạnh thay! Vào giữa đời nhơ vì một việc lớn,

Lòng lành vậy! Ra ngoài nhà lửa có ba xe đầy.

Chú: Ý liễn xuất từ kinh Pháp Hoa.

兜率降皇家始教權乘終歸一實

龍宮開寶藏宣揚妙法立正三明⁵

Phiên âm:

Đâu Suất giáng hoàng gia, thủy giáo quyền thừa chung quy nhất thật,

Long Cung khai bảo tạng, tuyên dương diệu pháp lập chánh tam minh.

Dịch nghĩa:

Rời Đâu Suất xuống nhà vua, mới dạy quyền thừa, sau rồi về một thật

Đến cung Rồng mở tạng báu, giương cao diệu pháp, lập tức chứng ba minh.

Bàn Tổ đặt mặt sau vách hậu chánh điện.

Bàn tổ chùa Long Thạnh.

ảnh Đặng Văn Phước (1999)

Trên bàn bày trí sáu long vị, từ hai vị Thiền sư khai sáng đến vị

———

⁵ Quyền thừa: Phương tiện tạm dùng trong một giai đoạn. Nhất thật: Một lẽ thật, tức chân lý rốt ráo. Khai bảo tạng: Đức Phật nhiều phen xuống Long cung thuyết pháp. Tam minh: a. Ba thuật sáng suốt của hàng Thánh giả là: Túc mạng minh; Thiên nhãn minh và Lậu tận minh. b. ba món trí huệ là: Bồ tát minh; Phật minh, Vô minh minh (Phật học từ điển của Đoàn Trung Còn, tập III, bản in năm 1968, tr.803)

trụ trì tịch năm 1991, trong số có hai long vị tự tăng là Tâm Quảng Huệ Hiển và Tâm Giác Huệ Minh đều đời pháp 43 kệ phái Liễu Quán và đều xuất từ cửa Long Khánh.

Theo lời đương kim trụ trì kể lại thì vào khoảng hai thập niên đầu thế kỷ 20 có hai vị Thiền sư người địa phương là Như Thọ hiệu Hoằng Khai và Như Tại hiệu Chánh Tín đều đời pháp 41 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo đến xin lập am trên đất làng để tu hành. Am thuở ấy nằm sau chùa hiện nay, mặt hướng Đông, cất theo kiểu nhà lá mái, sườn gỗ, mái dằm sìa bỏ đất, lợp tranh. Họ tu chưa được bao lâu thì kẻ trước người sau quy tịch lúc còn quá trẻ, chưa có vị nào sống hơn 30 tuổi âm, nên dân làng gọi am họ tu là Chùa Non. Tuy họ tịch rồi nhưng thiện tín địa phương vẫn lui tới lễ sám, ngày đêm khói hương không dứt. Đến năm Kỷ Tỵ (1929) nhân trong làng có nữ thí chủ cúng ruộng và tiền cho Hòa thượng Trừng Chấn Chánh Nhơn chùa Long Khánh thỉnh cầu Hòa thượng cải am thành chùa. Hòa thượng cùng thiện tín địa phương xây ngôi chùa mới cạnh am cũ, tọa hướng Đông Nam, vách gạch mái ngói mà quy mô còn tới ngày nay. Năm sau, Canh Ngọ (1930) làm lễ lạc thành, Hòa thượng đứng khai sơn, đặt hiệu chùa là Long Thạnh Tự. Năm Tân Hợi (1971), trụ trì lúc bấy giờ là Thượng tọa Tâm Dung hưng công trùng tu Chánh điện, xây cất nhà Đông, Phương trượng, nhà trù và cổng chùa. Thượng tọa Tâm Dung tịch năm 1991, Đại đức Quảng Long đang trụ trì một ngôi chùa trong huyện kiêm chức Chánh tự 3 năm đã xây tháp cho thầy Tâm Dung và tu bổ thêm khiến chùa có diện mạo tương đối khả quan.

Nay theo các long vị hiện thờ trên bàn Tổ, kết hợp với lời kể của Sư trụ trì, sơ lược phổ hệ truyền thừa chùa Long Thạnh như sau:

1. Thiền sư khai sáng: Có hai vị, chưa rõ thân thế cùng hành trạng. Theo thứ tự sắp xếp long vị trên bàn Tổ, được ghi lại như sau:

臨濟正宗四十一世隆盛寺上如下壽號弘開大師覺靈座位

乙未年六月二十三日來

乙丑年七月十八日去

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhất Thế Long Thạnh Tự thượng NHƯ hạ THỌ Hiệu HOẰNG KHAI Đại Sư Giác Linh Tọa Vị.

Ất Mùi niên lục nguyệt thập tam nhật lai.

Ất Sửu niên thất nguyệt thập bát nhật khứ.

Dịch nghĩa:

Long vị (nơi ngự của) Giác linh Đại sư ở chùa Long Thạnh Pháp danh Như Thọ, Pháp hiệu Hoằng Khai, đời pháp 41 tông Lâm Tế.

Sinh năm Ất Mùi (1895) tháng 6 ngày 23.

Tịch năm Ất Sửu (1925) tháng 7 ngày 18. (29 tuổi dương)

臨濟正宗四十一世隆盛寺上如下在號正信大師覺靈座位

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhất Thế Long Thạnh Tự thượng NHƯ hạ TẠI Hiệu CHÁNH TÍN Đại Sư Giác Linh Tọa Vị.

Dịch nghĩa:

Long vị (nơi ngự của) Giác linh Đại sư ở chùa Long Thạnh Pháp danh Như Tại, Pháp hiệu Chánh Tín, đời pháp 41 tông Lâm Tế.

2. Tổ khai sơn: Hòa thượng Trừng Chấn hiệu Chánh Nhơn, trụ trì chùa Long Khánh từ năm 1917 đến năm 1948 (Xem tiểu sử đầy đủ trong bài chùa Long Khánh).

3. Trụ trì: Thiền sư Trừng Chiêm hiệu Chánh Lễ, đời pháp thứ 42 kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán, đệ tử Hòa thượng Thanh Cần Quảng Diễn, sư đệ Hòa thượng Trừng Chấn Chánh Nhơn được sư huynh cử làm trụ trì chùa Long Thạnh từ năm Canh Ngọ (1930), từng được mời làm Giáo thọ một giới đàn mở trong tỉnh Bình Định. Nguyên chùa trước lợp bằng ngói vảy, Ngài đã cho thay ngói vảy bằng ngói Phú Phong. Ngài tịch trong những năm 1950. Long vị thờ tại chùa, lòng vị ghi:

臨濟正宗四十二世隆盛堂上諱澄瞻號正禮教授覺靈蓮座

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhị Thế Long Thạnh Đường Thượng Huý TRỪNG CHIÊM Hiệu CHÁNH LỄ Giáo Thọ Giác Linh Liên Toạ.

Dịch nghĩa:

Toà sen (nơi ngự của) Giác linh vị Giáo thọ A-xà-lê Pháp danh Trừng Chiêm, Pháp hiệu Chánh Lễ, đời pháp 42 tông chánh Lâm Tế, làm trụ trì chùa Long Thạnh.

4. Trụ trì: Thiền sư Tâm Dung hiệu Huệ Nhật, đời pháp 43 kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán, đệ tử Giáo thọ Trừng Chiêm Chánh Lễ, kế vị sư phụ làm trụ trì chùa Long Thạnh sau khi bổn sư quy tịch.

Năm Tân Hợi (1971), Thượng tọa hưng công đại trùng tu chùa Long Thạnh, xây cổng chùa.

Thượng tọa sinh năm Mậu Ngọ (1918), tịch năm Tân Mùi (1991), thế thọ 73 tuổi dương tức 74 tuổi âm. Long vị thờ tại chùa, lòng vị ghi:

臨濟正宗四十三世隆盛堂上諱心容號慧日大師覺靈蓮座

戊午年昧月日辰來

辛未年五月二十三日去

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Tam Thế Long Thạnh Đường Thượng Húy TÂM DUNG Hiệu HUỆ NHẬT Đại Sư Giác Linh Liên Tòa.

Mậu Ngọ niên muội nguyệt nhật thời lai.

Tân Mùi niên ngũ nguyệt nhị thập tam nhật khứ.

Dịch nghĩa:

Tòa sen (nơi ngự của) Giác linh Đại sư Pháp danh Tâm Dung, Pháp hiệu Huệ Nhật, đời pháp 43 tông chánh Lâm Tế, làm trụ trì chùa Long Thạnh.

Sinh năm Mậu Ngọ (1918) chưa rõ tháng ngày giờ.

Tịch năm Tân Mùi (1991) tháng 5 ngày 23.

5. Chánh tự: Đại đức Thích Quảng Long, trụ trì chùa An Long, phường Nhơn Phú, thành phố Quy Nhơn, kiêm nhiệm chức Chánh tự từ năm 1991 đến cuối năm Quý Dậu đầu năm 1994 thì bàn giao

nhiệm vụ cho tân trụ trì Thích Quảng Cảnh. Thời gian chưa đầy 3 năm nhưng thầy đã hưng công tu bổ tháp chư Tổ và xây tháp cho trụ trì vừa tịch. Thầy cũng sửa sang thêm khiến chùa tăng thêm vẻ mỹ quan.

6. Trụ trì: Thiền sư Quảng Cảnh hiệu Đức Duyên đời pháp 45 kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán, được môn phái trạch cử làm trụ trì Long Thạnh tự từ đầu năm 1994 đến nay.

Sư sinh năm 1959 tại thôn Tư Cung, xã Phước Thắng, huyện Tuy Phước. Năm 1972 xuất gia tại chùa Tịnh Quang, thôn Thanh Quang, xã Phước Thắng, huyện Tuy Phước do Thượng tọa Nguyên Khiết thế độ. Tu học tại chùa nầy dưới sự dìu dắt của bổn sư. Về văn hóa học hết cấp II. Thọ Đại giới đàn tại giới đàn Phước Huệ mở tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn vào năm 1989 do Hòa thượng Thích Giải An làm Đường đầu.

Từ ngày Sư về trụ trì đến nay, chùa đã có được một sinh khí mới. Khả dĩ quy tụ đông đảo tín đồ hằng ngày đến đây lễ bái và tu học. Đó là điều đáng mừng.

BIỂU NHẤT LÃM LỊCH ĐẠI TRỤ TRÌ LONG THẠNH TỰ

Thiệt Diệu Liễu Quán
Tánh Hải Thanh Trừng
39 40 41 42
TâmNguyênQuảngNhuận
43 44 45 46 |
02.
03.
04.
05.
06 |
1929
1930-. . . .?
. . . .?-1991
1991-1994
1994 đến nay |
Tổ khai sơn
Trụ trì
Trụ trì
Chánh tự
Trụ trì |
42
42
43
45
45 |
Trừng Chấn Chánh Nhơn
Trừng Chiêm Chánh Lễ
Tâm Dung Huệ Nhật
Quảng Long Đạo Nhẫn
Quảng Cảnh Đức Duyên

Điểm qua lịch sử thành lập và truyền thừa tại chùa Long Thạnh, từ khai sáng đến nay chưa được trăm năm, từ khai sơn đến nay vừa chẵn 70 năm (1929-1999), người của hai kệ phái Minh Hải Pháp Bảo và Thiệt Diệu Liễu Quán có mặt tại chùa nầy 4 đời pháp 6 lớp trụ trì. Tuy chùa có lúc thịnh lúc suy nhưng Tổ đăng luôn thắp sáng, đạo mạch vĩnh truyền. Nay chùa được một nhà sư trẻ làm trụ trì, là người có chí cầu học, hoạt động Phật sự không biết mệt mỏi. Hy vọng trong tương lai chùa sẽ long thạnh hơn nữa trên đền ơn Phật tổ, dưới đáp lại sự kỳ vọng của mọi người. Mong vậy thay!

C. Quy Nhơn Tây Nam Ngoại Thành. 1. Chùa Phú Thọ

C.QUY NHƠN TÂY NAM NGOẠI THÀNH

1.CHÙA PHÚ THỌ

富壽寺

Toàn cảnh chùa Phú Thọ.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tọa lạc tại thôn Phú Tài, xã Phước Long, huyện Tuy Phước, nay là khu vực 7 phường Bùi Thị Xuân, thành phố Quy Nhơn, cách quốc lộ I 300m về hướng Đông.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Trước chùa có cổng gạch, nơi trán cổng đề:

三解脫門

Tam Giải Thoát Môn

(Ba cửa giải thoát)

Phía dưới, trên mặt hai trụ giữa có câu liễn:

富有豊盈寶藏長開一實

壽無比量金臺弘洞三空

Phiên âm:

Phú hữu phong doanh, bảo tạng trường khai nhất thật⁶

Thọ vô tỷ lượng, kim đài hoằng đỗng tam không⁷

Dịch nghĩa:

Phú có đầy tràn, tạng báu mở luôn một thật,

Thọ không thể sánh, đài vàng thông mãi ba không.

Qua vuông sân rộng thì tới Chánh điện.

Tam quan chùa Phú Thọ.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chánh điện là một ngôi nhà ngang dài 10m rộng 8m diện tích 80m² cao 6m, xây gạch lợp ngói, hai mái hai chái, đứng trên chân đế cao 1m.

Bên trong điện thờ Tam tôn. Trung tôn Thích Ca Mâu Ni Phật tượng ngồi kiết già cao 1m50 kể cả tòa sen được tôn trí giữa bệ. Tả

———

⁶ Nhất thật: Một thật, tức chân lý rốt ráo.

⁷Tam không: Ba không là ngã không (ta không); pháp không (các pháp đều không) và câu không (cả Ngã và Pháp đều không). Tam không còn gọi là Tam giải thoát môn tức là ba pháp môn dạy người tu tập để giải thoát.

tôn Ca Diếp và hữu tôn A Nan đều cao 1m50 đứng hầu hai bên. Bộ tượng bằng xi măng, là tượng hàng khá phổ biến trong những năm gần đây. Tự khí thông thường chẳng có món nào quý hiếm. Hoành liễn đều không.

Chánh điện chùa Phú Thọ (cũ) .

ảnh Nhuận Lý (1999)

Sau Chánh điện cách một sân cát thì tới nhà Tổ. Nhà Tổ xây gạch lợp ngói, có kích thước như chánh điện. Hai đầu hồi nhà Tổ và Chánh điện có hai dãy hành lang nối liền khiến toàn bộ kiến trúc nầy có dạng chữ khẩu [口]. Tăng phòng, Trai phòng, Trù phòng đều ở phía sau nhà Tổ.

Trong nhà Tổ, bàn Tổ được đặt ở gian giữa, hai gian hai bên thờ linh. Trên bàn Tổ tôn trí long vị bài vị của chư Tổ. Bên ngoài, trên mặt hai trụ vôi có đắp câu liễn:

東震堂機正教相承傳妙道

西乾法載拈花悟旨得心尊

Phiên âm:

Đông chấn⁸ đường cơ, chánh giáo tương thừa truyền diệu đạo,

———

⁸Chấn và Càn là hai quẻ trong Bát quái. Phương vị của quẻ Chấn thuộc chính Đông nên gọi Đông Chấn. Phương vị Càn thuộc Tây Bắc nên gọi là Tây Càn. Tây Càn nhằm trỏ nước Thiên Trúc (Ấn Độ), nơi phát sinh đạo Phật. Đông Chấn nhằm trỏ Trung Quốc, nơi đạo Phật được phát triển rực rỡ. Thiên Trúc còn gọi là Tây Thiên, Trung Quốc còn gọi là Đông Độ.

Tây càn pháp tải, niêm hoa⁹ ngộ chỉ đắc tâm tôn¹⁰

Dịch nghĩa:

Tự viện ở phương Đông, giáo chánh nối đời truyền diệu đạo,

Phật pháp ở phương Tây, cầm hoa biết ý đặng tông tâm.

Tổ đường chùa Phú Thọ (cũ).

ảnh Nhuận Lý (1999)

———

⁹Niêm hoa: Dùng hai ngón tay cái và trỏ nhón cầm lấy hoa. Thuở Đức Phật tại thế, trong một pháp hội, Ngài nhón tay cầm lấy cành hoa giơ ra trước đại chúng mà chẳng nói năng gì. Đại chúng ngơ ngác chẳng ai hiểu ý Phật. Chỉ có vị Đại đệ tử là Ma-ha-ca-diếp biết ý bèn mỉm miệng cười. Phật đem Chánh pháp nhãn tạng truyền cho Ca-diếp. Ca-diếp trở thành Sơ tổ thiền tông Ấn Độ. Do đó văn học Thiền có điển cố "niêm hoa vi tiếu”=(Phật) nhón cầm hoa, (Tổ Ca Diếp lãnh hội) mỉm miệng cười.

¹⁰Tâm tôn: Tức Thiền tông, một trong nhiều tông phái của Phật giáo truyền ngoài giáo lý (giáo ngoại biệt truyền) giữa Phật với Tổ, Tổ với Tổ, Thầy với trò, lấy tâm ấn tâm, người ngoài không thể biết.

Tổ đường chùa Phú Thọ hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

CHÙA PHÚ THỌ TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN NAY

Theo lời kể của một vị Ni đã già, người họ Phan, hiện tu tại chùa thì:

Vào khoảng những năm đầu của thế kỷ 20, tại thôn Phú Tài có hai tín hữu hằng tâm hằng sản là Phạm Nhượng và Tô Tấn Bằng phát nguyện xây dựng ngôi Tam Bảo trên mấy mẫu đất của đất của ông Phan Nhượng làm chỗ quy ngưỡng cho gia đình hai ông cùng tín hữu trong làng. Chùa xây dựng xong, ông Tô Tấn Bằng cúng 5 sào ruộng để chùa lấy hoa lợi mà lo việc hương hỏa hằng ngày. Sau đó, hai ông thỉnh Đại sư Trừng Quang đứng khai sơn rồi làm Trụ trì.

Dưới đời vị trụ trì thứ 4 là Đại đức Đồng Dục, chánh điện được trùng tu bằng vật liệu kiên cố vào những năm 70. Cổng chùa được xây dựng vào dịp này.

Đến khi Thượng tọa Ngộ Khải kiêm nhiệm chức Chánh tự vào năm 1992 thì sau đó chánh điện được tu bổ, nhà Tổ và Đông lang, Tây lang được xây dựng trong nguồn tài lực của bổn đạo và của đàn na tín thí mười phương phát tâm hỷ cúng.

Chánh điện chùa Phú Thọ hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

CHÙA PHÚ THỌ TRỤ TRÌ TRẢI CÁC ĐỜI

Tư liệu dùng viết phần này gồm có các long vị, bài vị chư Tổ chùa Phú Thọ cùng lời kể của vị Ni đã nói trên kia. Những gì viết dưới đây có tính cách sơ bộ, đợi sưu tầm thêm bổ túc sau:

Khai tổ: Thiền sư Trừng Quang, tự Viên Nhuận, hiệu Chí Lễ, đời pháp 42 kệ phái Thiệt Diệu Liễu Quán. Sinh năm Quý Hợi (1863),

tịch năm Giáp Thìn (1904), hưởng dương 41 tuổi dương tức 42 tuổi âm. Sư được thỉnh khai sơn chùa Phú Thọ rồi trụ tại đây mấy năm đầu thế kỷ 20 rồi tịch tại đây. Hiện còn tháp xây trong vườn chùa. Bài vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

Long vị tổ Trừng Quang Chí Lễ.

ảnh Như Tịnh (2011)

嗣臨濟正宗四十一世富壽堂上諱澄光上圓下潤號志禮大師覺靈之蓮座

癸亥年昧月日辰來

甲辰年月初十日去

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhất Thế Phú Thọ Đường Thượng Húy TRỪNG QUANG thượng VIÊN hạ NHUẬN Hiệu CHÍ LỄ Đại Sư Giác Linh Chi Liên Tòa.

Quý Hợi niên muội nguyệt nhật thời lai.

Giáp Thìn niên…nguyệt sơ thập nhật khứ.

Dịch nghĩa:

Tòa sen, nơi ngự của Giác linh Đại sư Pháp danh Trừng Quang, Pháp tự Viên Nhuận, Pháp hiệu Chí Lễ, đời pháp 41 nối tiếp tông chánh Lâm Tế, làm trụ trì chùa Phú Thọ.

Sinh năm Quý Hợi (1863) chưa rõ tháng ngày giờ.

Tịch năm Giáp Thìn (1904) tháng...? ngày 10.

2. Trụ trì: Thiền sư Như Châu hiệu Thanh Quy, đời pháp 41 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, kế vị trụ trì Phú Thọ tự sau một thời gian dài không sư trụ trì. Sư trụ trong khoảng kháng chiến chống Pháp, chưa rõ niên đại sinh tịch. Tháp có trong vườn chùa. Long vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

臨濟正宗四十一世富壽寺上如下珠號清規大師覺靈

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhất Thế Phú Thọ Tự thượng NHƯ hạ CHÂU Hiệu THANH QUY Đại Sư Giác Linh.

Dịch nghĩa:

Giác linh Đại sư Pháp danh Như Châu, Pháp hiệu Thanh Quy, đời pháp 41, tông chánh Lâm Tế, ở chùa Phú Thọ.

3. Trụ trì: Thiền sư Thị Hằng hiệu Diệu Hoa, đời pháp 42 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Thiền sư Như Châu, kế vị trụ trì Phú Thọ tự sau khi bổn sư quy tịch. Chưa rõ năm sinh năm tịch, chỉ biết Sư trụ dưới thời chế độ cũ miền Nam. Tháp có tại vườn chùa, Long vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

嗣臨濟正宗四十二世富壽堂上上是下恆字潤屋號妙花覺靈

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhị Thế Phú Thọ Đường Thượng thượng THỊ hạ HẰNG Tự NHUẬN ỐC Hiệu DIỆU HOA Giác Linh.

Dịch nghĩa:

Giác linh Thiền sư Pháp danh Thị Hằng, Pháp tự Nhuận Ốc, Pháp hiệu Diệu Hoa, đời pháp 42, nối tiếp tông chánh Lâm Tế làm trụ trì chùa Phú Thọ.

4. Trụ trì: Thiền sư Đồng Dục hiệu Chí Thành, đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo, đệ tử Thiền sư Thị Hằng Diệu Hoa, kế vị trụ trì Phú Thọ tự sau khi bổn sư quy tịch.

Thượng tọa Đồng Dục Chí Thành.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sư thế danh Phan Hãn, con ông Phan Nhượng, sinh năm Canh Tuất (1910) tại thôn Phú Tài. Trung niên đầu Thiền tại chùa Phú Thọ do Thiền sư Thị Hằng thế độ. Cầu pháp Thiền sư Trí Siêu chùa Trường Giác xã Phước Hiệp. Tu học tại chùa nầy đến khi sư Thị Hằng quy tịch mới về trụ tại chùa Phú Thọ, có lẽ vào khoảng năm 1969. Sư đã trùng tu chánh điện, xây ngõ, đúc chuông, quy tịch năm Mậu Ngọ (1978), thế thọ 68 tuổi dương và 69 tuổi âm. Có tháp trong vườn chùa. Long vị thờ tại Tổ đường, lòng vị ghi:

嗣臨濟正宗四十三世大重修富壽寺上同下欲字明成號志誠大師覺靈位

庚戌年來

九月初五日去

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Tam Thế Đại Trùng Tu Phú Thọ Tự thượng ĐỒNG hạ DỤC Tự MINH THÀNH Hiệu CHÍ THÀNH Đại Sư Giác Linh Vị.

Canh Tuất niên lai

Cửu nguyệt sơ ngũ nhật khứ.

Dịch nghĩa:

Linh vị của Giác linh Đại sư Pháp danh Đồng Dục, Pháp tự Minh Thành, Pháp hiệu Chí Thành, đời pháp 43 tiếp tông chánh Lâm Tế, Đại trùng tu chùa Phú Thọ.

Sinh năm Canh Tuất (1910)

Tịch...tháng 9 ngày mồng 5.

5. Chánh tự: Thiền sư Thị Trình, pháp hiệu Ngộ Khải, đời pháp 42 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Thế danh Trần Văn Chương, sinh năm 1941 tại thôn An Lợi, xã Phước Thắng, huyện Tuy Phước. Xuất gia tại chùa Thiên Bình do Hòa thượng Tâm Đạt thế độ. Thọ đại giới tại giới đàn chùa Long Khánh, Quy Nhơn năm 1968 do Hòa thượng Phúc Hộ làm Đường đầu.

Năm 1978 được Giáo hội bổ nhiệm làm trụ trì chùa Phật giáo huyện An Nhơn.

Năm 1992 được Ban hộ tự cùng toàn thể tín đồ chùa Phú Thọ cung thỉnh Sư làm Chánh tự chùa nầy. Những năm sau đó, cùng Ban hộ tự và bổn đạo chùa hưng công tu bổ chánh điện, kiến thiết Tổ đường và Đông lang Tây lang.

Năm 1996 đắc cử Chánh đại diện Giáo hội Phật giáo huyện An Nhơn.

Năm 1997 được Giáo hội trung ương phong Thượng tọa.

Chùa Phú Thọ từ khai sơn đến nay gần được trăm năm, chùa trải qua mấy lúc thăng trầm hết suy tới thịnh, hết bĩ tới thái. Chùa hiện do một bậc tôn túc trong Giáo hội làm Chánh tự, cơ hội phục hưng đã tới thời, cái ngày hưng thịnh ắt không xa. Mong lắm thay.

Chú thích:

Từ năm 2009, đạo hữu Phật tử chùa Phú Thọ đã cung thỉnh Đại đức Thích Thị Tấn về trụ trì. Đại đức Thích Thị Tấn là đệ tử của Hòa thượng Thích Trí Giác tại chùa Minh Tịnh. Vì còn phải phụ với bổn sư trong giai đoạn chùa Minh Tịnh đang trùng tu nên Đại đức lại cử bào đệ là Đại đức Thích Vạn Tín làm Tri sự chăm lo Phật sự tại đây. Năm 2010, nhị vị Đại đức đã tiến hành chỉnh trang nới rộng Chánh điện để có nơi cho Phật tử chiêm bái trong những ngày đại lễ và tu tập.

2. Chùa Thiên Long

2. CHÙA THIÊN LONG

天龍寺

Toàn cảnh chùa Thiên Long.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa nằm cạnh quốc lộ I, cách cầu Diêu Trì khoảng 300m về hướng Nam. Trước thuộc thôn Thế Thạnh, xã Phước Long, huyện Tuy Phước. Nay thuộc khu vực 6 phường Trần Quang Diệu, thành phố Quy Nhơn.

Trước chùa có cổng ngõ, tại cổng có câu liễn:

天竺法音善信誠心歸佛境

龍花海會慈帆寶筏度群生

Phiên âm:

Thiên Trúc pháp âm, thiện tín thành tâm quy Phật cảnh,

Long Hoa hải hội từ, phàm bảo phiệt độ quần sanh.

Dịch nghĩa:

Pháp Thiên Trúc từng vang, tín nữ thiện nam về cửa Phật,

Hội Long Hoa sắp mở, buồm lành bè báu vớt muôn loài.

Chánh điện triều Đông, tại đây có câu liễn:

菩提座証無生成正覺人人咸敬仰

蓮花臺現世間視寶位處處共歸依

Phiên âm:

Bồ đề tòa chứng vô sanh thành chánh giác, nhân nhân hàm kính ngưỡng,

Liên hoa đài hiện thế gian thị bảo vị, xứ xứ cộng quy y.

Dịch nghĩa:

Dưới cội Bồ đề chứng đặng không sanh nên thành chánh giác, người người ngầm phục

Trên đài hoa sen hiện ra giữa đời quả là vị báu, xứ xứ theo về.

Sau Chánh điện là nhà Tổ và Đông Tây đường.

Chánh điện chùa Thiên Long.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tổ đường chùa Thiên Long.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa nguyên thủy là thảo am của thầy Trung cúng cho Thiền sư Thích Linh Thắng vào năm 1939. Đại đức Thích Linh Thắng đứng khai sơn, đặt tên chùa là Thiên Long tự.

Năm 1969, Thầy hưng công tái thiết chùa, thay tranh lợp ngói.

Năm 1997, đương kim trụ trì là Thích Trí Độ tu bổ Chánh điện, xây cổng ngoài, kiến thiết Tổ đường, Đông và Tây đường. Lễ lạc thành tổ chức ngày mồng 8 tháng 4 năm Kỷ Mão (1999).

Chùa mới lập tròn 60 năm (1939-1999) truyền được 2 đời pháp và 2 lớp trụ trì nhưng nhờ ở cạnh đường thiên lý, trước mắt khách vãng lai, diện mạo cũng dễ coi khả dĩ hấp dẫn thiện tín cùng du khách đến từ mọi hướng. Hy vọng trong tương lai, ngôi già lam ngày càng phát triển, bền giữ thanh quy để uy tín ngày càng tăng, mở rộng cửa tiếp tăng độ chúng, hầu trở thành nơi quy ngưỡng của đông đảo Phật tử mười phương, tô điểm thêm cảnh sắc nơi địa đầu thành phố.

Chú thích:

Thiền sư Thích Linh Thắng thế danh Trần Đình Phê, sinh năm Bính Ngọ (1906) tại phường Trần Quang Diệu, thành phố Quy Nhơn.

Đại sư Thị Tịng Linh Thắng.

ảnh Như Tịnh (2011)

Trung niên Ngài xuất gia thọ giới với pháp danh Thị Tòng, tự Huệ Hương, hiệu Linh Thắng, truyền pháp đời 42 dòng Lâm Tế theo kệ phái Minh Hải Pháp Bảo¹¹Thiền sư viên tịch vào ngày 15 tháng chạp năm Mậu Thân (1968), hưởng thọ 63 tuổi âm, 62 tuổi dương.

Bài vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

嗣臨濟正宗四十二世開山天龍寺諱是松上慧下香號靈勝大師覺靈

生丙午年

死戊申年正忌十二月十五日

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Nhị Thế Khai Sơn Thiên Long Tự Húy THỊ TÒNG thượng HUỆ hạ HƯƠNG Hiệu LINH THẮNG Đại Sư Giác Linh.

———

¹¹Hiện tại chúng tôi vẫn chưa biết Thiền sư Linh Thắng xuất thân từ chùa nào tại Bình Định và bổn sư của Ngài là ai.

Sinh Bính Ngọ niên.

Tử Mậu Thân, chánh kỵ thập nhị nguyệt thập ngũ nhật.

Dịch nghĩa:

Nơi ngự của Giác linh Đại sư Pháp danh Thị Tòng, Pháp tự Huệ Hương, Pháp hiệu Linh Thắng, nối Pháp đời thứ 42 tông chánh Lâm Tế, khai sơn chùa Thiên Long.

Sinh năm Bính Ngọ (1906)

Mất năm Mậu Thân (1968), kỵ ngày 14 tháng Chạp.

Trụ trì đời thứ hai chùa Thiên Long là Thượng tọa Thích Trí Độ. Thượng tọa thế danh Trần Đình Quế sinh năm Canh Thìn (1940) là con trai của ngài Linh Thắng.

Thượng Tọa Như Bách Trí Độ.

ảnh Như Tịnh (2011)

Thượng tọa ấu niên xuất gia với ngài Tăng cang Huệ Pháp tại chùa Minh Tịnh nên có pháp danh Như Bách, pháp tự Giải Tâm, pháp hiệu Trí Độ, truyền pháp đời thứ 41 dòng Lâm Tế theo kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Năm 1968, Thượng tọa kế thừa làm trụ trì chùa Thiên Long và viên tịch vào năm 1999, hưởng thọ 60 tuổi âm, 61 tuổi dương.

Long vị thờ tại nhà Tổ, lòng vị ghi:

臨濟四十一世重修天龍寺諱如柏號智度大師覺靈蓮座

生於庚辰年住世六十歲

寂於己卯年十月十二日

Phiên âm:

Lâm Tế Tứ Thập Nhất Thế Trùng Tu Thiên Long Tự Húy NHƯ BÁCH Hiệu TRÍ ĐỘ Đại Sư Giác Linh Liên Tòa.

Sinh ư Canh Thìn niên, trụ thế thập lục tuế.

Tịch ư Kỷ Mão niên, thập nguyệt, thập nhị nhật.

Dịch nghĩa:

Tòa sen, nơi ngực của Giác linh Đại sư Pháp danh Như Bách, Pháp hiệu Trí Độ, nối Pháp đời 41 tông Lâm Tế, trùng tu chùa Thiên Long.

Sinh năm Canh Thìn (1940), hưởng thọ 60 tuổi.

Tịch năm Kỷ Mão (1999), tháng 10 ngày 12.

Đại Đức Đồng Hoa Trí Huệ.

ảnh Như Tịnh (2011)

Đương kim trụ trì là Đại đức Thích Trí Huệ. Đại đức thế danh Trần Đình Kỳ sinh năm 1961 tại Quy Nhơn.

Ấu niên quy y với Thiền sư Linh Thắng nên có pháp danh Đồng Hoa. Về sau cầu pháp xuất gia với Hòa thượng Thích Phước Hưng chùa Tây Thiên, thị trấn Bình Định nên có pháp tự Thiện Hòa, hiệu Trí Huệ. Đại đức thọ Cụ túc giới vào năm 1988 tại chùa Thiện Nam do ngài Minh Hương làm Hòa thượng Đường đầu.

3. Chùa An Long

3.CHÙA AN LONG

安隆寺

Toàn cảnh chùa An Long.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa ở phía Nam đường nối Quốc lộ I xuống nội thành Quy Nhơn, trước thuộc thôn An Thạnh, xã Phước Hậu, huyện Tuy Phước, nay là khu vực 5 phường Nhơn Phú, thành phố Quy Nhơn.

Chùa do Thiền sư hiệu Thanh Tịnh, pháp danh Như Lai sáng lập rồi khai sơn vào năm Quý Mão (1963). Ngài sinh năm Mậu Thân (1908) và viên tịch ngày mồng 9 tháng 9 năm Nhâm Tý (1972), thọ 65 tuổi âm, 64 tuổi dương, có tháp trong vườn chùa.

Năm Nhâm Tý (1972), Giáo hội mới bổ nhiệm Thiền sư Thích Quảng Long đến làm trụ trì. Mấy năm sau, Sư kiến thiết thêm nhưng có tính chắp vá. Còn hướng chùa thì nửa muốn hướng vào núi,

nửa muốn nhìn ra đường nên có tới 2 ngõ chính trổ ra hai hướng, nhà cũng trổ cửa chính nhìn ra hai hướng, hóa ra mặt trước cũng như mặt sau mà mặt sau cũng như mặt trước!

Thượng tọa Như Lai Thanh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tôi đã viếng nhiều chùa trong tỉnh, nhưng chưa gặp chùa nào có tọa hướng lạ lùng như chùa nầy. Tôi hy vọng trong tương lai chùa có đủ điều kiện để kiến thiết ngôi Tam Bảo thêm phần trang nghiêm.

Chùa hiện quy tụ được một số tín đồ đông đảo tới lễ bái và tu học. Hiện đang trên đà phát triển.

Chú thích:

Đại đức Thích Quảng Long hiệu Đạo Nhẫn thế danh Mai Văn Thế

Đại Đức Quảng Long Đạo Nhẫn.

ảnh Như Tịnh (2011)

sinh năm 1945 tại thôn Lương Bình, xã Phước Thắng, huyện Tuy Phước. Thân sinh là cụ ông Mai Ngữ pháp danh Quảng Ý và thân mẫu là cụ bà Đoàn Thị Song pháp danh Quảng Chấp.

Năm 1960, Đại đức xuất gia với Thượng tọa Thích Nguyên Nhơn tại chùa Tịnh Quang tại quê nhà. Năm 1968, thọ Cụ túc giới tại chùa Phật Bửu, Quận 3, Sài Gòn do Hòa thượng Thích Minh Trực làm Đường đầu. Từ năm 1972, Đại Đức được Giáo hội bổ nhiệm trụ trì chùa An Long. Năm 2009, Đại đức tiến hành đại trùng tu chùa khang trang như hiện nay.

Chùa An Long cũ.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chánh điện chùa An Long hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tổ đường chùa An Long hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

D. Quy Nhơn Đông Ngoại Thành. 1. Chùa Linh Sơn

D.QUY NHƠN ĐÔNG NGOẠI THÀNH

1. CHÙA LINH SƠN

靈山寺

Toàn cảnh chùa Linh Sơn.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Chùa tọa lạc sườn phía Đông ngọn núi cao 252m, cao nhất Nam bộ bán đảo Phương Mai, nay thuộc thôn Hải Giang, xã Nhơn Hải, thành phố Quy Nhơn.

Trong chùa thờ hai pho tượng. Một pho tượng Phật bằng xi măng vốn dĩ là tượng hàng khá phổ biến trong 30 năm nay, pho kia bằng đá được nhà chùa mặc áo vàng đội mũ vàng.

Ông Đỗ Bang, tác giả sách "Lịch sử thành phố Quy Nhơn" cho rằng tượng đá là tượng Uy Minh Vương.

Vậy đền thờ Uy Minh Vương với chùa Linh Sơn là một hay hai? Tượng đá tại chùa Linh Sơn có phải tượng Uy Minh Vương? Muốn có đáp án phải tìm tới đền thờ nầy mà “Đại Nam Nhất Thống Chí” gọi là "Tam Tòa Sơn Thần Từ".

Sách "Đại Nam Nhất Thống Chí, quyển chi cửu, Bình Định tỉnh, tờ 25b, dành gần một trang viết về ngôi đền nầy (Xem bản photo đính kèm dưới đây).

Tờ viết về Tam Tòa Sơn Thần trong Đại Nam Nhất Thống Chí.

ảnh Lộc Xuyên

Phiên âm:

TAM TÒA SƠN THẦN TỪ.

Tại Tuy Phước huyện, Thi Nại hải khẩu, tự Tam Tòa sơn thần. Thần tánh Lý danh Nhật Quang, Lý Thánh Tôn đệ bát tử, tài kiêm văn võ, phong Uy Minh Vương. Xuất tri Nghệ An phủ, thống quản

trại chủ, thiện chánh. Nhật văn dân di hoài báo, thời Chiêm Thành bộ lạc phản, Chiêm chúa cầu viện, vương xuất thủy binh để Thi Nại hải môn. Quân vu Tam Tòa sơn hạ, Chiêm vương nghinh yết. Kỳ bộ lạc văn chi, giai nghệ quân môn la bái, nguyện duy Chiêm chúa mệnh, bất cảm phú hữu dị tâm. Vương nãi hoàn. Chiêm nhân tư kỳ đức, lập từ vu Tam Tòa sơn hạ tự chi. Lê Thánh Tôn chinh Chiêm, chí Thi Nại hải môn, phàm đảo chiếp ứng. Cập Đồ Bàn thành hạ, phong vi Tam Tòa sơn chi thần. Lịch đại giai hữu phong tặng.

Dịch nghĩa:

ĐỀN THỜ THẦN NÚI TAM TÒA

Đền tại huyện Tuy Phước, cửa biển Thi Nại, thờ thần núi Tam Tòa. Thần họ Lý, tên Nhật Quang, con thứ 8 vua Lý Thánh Tôn (1054-1072), tài gồm văn võ, tước phong Uy Minh Vương. Vương ra ngoài làm quan coi phủ Nghệ An, thống quản chủ trại các tộc ít người, giỏi việc cai trị. Ngày kia nghe dân Mán về báo, bấy giờ trong nước Champa có bộ lạc làm phản, Chiêm chúa phải cầu viện. Vương xuất thủy binh kéo đến cửa biển Thi Nại. Quân qua dưới núi Tam Tòa được vua Chiêm nghênh đón. Ấy vậy, bộ lạc kia nghe được, bèn kéo nhau đến cửa quân bày hàng vái lạy, xin phục tùng mệnh lệnh Chiêm chúa, chẳng dám sanh lòng khác Vương bèn về. Người Chiêm nhớ ơn đức, lập đền dưới núi Tam Tòa mà thờ. Khi vua Lê Thánh Tôn (1460-1497) đi đánh Champa, đến cửa biển Thi Nại, phàm cầu đảo liền có ứng nghiệm.

Đến khi hạ xong thành Đồ Bàn, bèn phong vương làm thần núi Tam Tòa. Các triều đại sau đều có phong tặng.

Để có thêm dữ kiện để tiến tới việc xác định núi Tam Tòa và vị trí đền Tam Tòa, xin mời độc giả đọc thêm đoạn sử nữa chép trong “Đại Nam Nhất Thống Chí”, sdd, tờ 30a nói về trận hải chiến xảy ra giữa quân đội Nguyễn Vương Phúc Ánh với hải quân Tây Sơn. Nguyên văn:

庚申年賊將陳光耀武文勇率其黨圍歸仁城文勇以定國大船三臊戰船百餘臊橫截海口又於海口之左雁州右三座山設兩堡置大砲憑高放射以拒我軍

Phiên âm:

Canh Thân niên, tặc tướng Trần Quang Diệu Võ Văn Dũng suất kỳ

đảng vi Quy Nhơn thành. Văn Dũng dĩ Định quốc đại thuyền tam tao, chiến thuyền bách dư tao, hoành tiệt hải khẩu. Hựu ư hải khẩu chi tả Nhạn châu, hữu Tam Toà sơn, thiết lưỡng bảo, trí đại pháo cao phóng xạ, dĩ cự ngã quân.

Dịch nghĩa:

Năm Canh Thân (1800), tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng đem quân vây thành Quy Nhơn (tức thành cũ Đồ Bàn). Văn Dũng dùng 3 chiếc thuyền lớn hiệu Định Quốc cùng hơn trăm chiếc thuyền chiến giăng ngang lấp kín cửa biển. Lại xây 2 cái lũy đất, một trên bãi Nhạn ở phía tả cửa biển, một trên núi Tam Toà ở phía hữu cửa biển, đặt đại pháo, dựa thế đất cao, từ đó bắn xuống mà chống cự với quân ta.

Và xem tiếp sơ đồ dưới đây.

Trên sơ đồ, bạn chỉ thấy nửa phía Nam bán đảo Phương Mai. Nửa phía Bắc bắt đầu từ Đông xã Cát Chánh chạy vào Nam. Đây là một dãy núi đá trùng điệp, ăn lan ra biển, chạy dọc theo biển Đông, bao bọc đầm Thi Nại và thành phố Quy Nhơn. Mỏm núi đá cuối cùng ở hướng Đông Nam là gành Cọp, tên chữ là Hổ Ky, đầu gành xưa kia và ngày nay đều có pháo đài và công sự phòng thủ. Doi đất cuối cùng của thành phố Quy Nhơn xưa kia là bãi chim đậu, tục gọi “bãi Nhạn”, tên chữ là “Nhạn châu”, nay là chỗ đồn biên phòng và phố xá thuộc khu 1 phường Hải Cảng của thành phố Quy Nhơn. Bãi Nhạn với Gành Cọp đứng hai bên cửa thông từ đầm Thi Nại ra biển Đông tạo thành

Thi Nại hải môn. Toàn bán đảo từ Bắc chí Nam dài 15 km. (Thi Nại là từ Hán, gọi đủ là Thi-lị-bì-nại, phiên âm từ CriBanoi của Chàm, đó là tên của cái đầm ở phía Đông Phù Cát, Tuy Phước, Bắc Quy Nhơn, ta quen gọi là Thi Nại)

Đoạn sử trên nói tướng Tây Sơn là Võ Văn Dũng dùng thuyền chiến "hoành tiệt hải khẩu" là chỗ nầy. Và nói đắp lũy đất tại bãi Nhạn nay là khu bến cảng và đặt pháo đài trên núi Tam Tòa là đặt trên đầu Gành Cọp mỏm chót núi Tam Tòa. Núi Tam Tòa ở đâu? Tên núi chỉ thấy chép trong "Nhất Thống Chí". Hỏi dân địa phương thì không ai biết đến hai chữ Tam Tòa nhưng quan sát núi ở khu Nam bán đảo Phương Mai thì đây có 3 ngọn cao nhất, ngọn giữa cao 252m, cả ba đều có chung 1 chân đế là bán đảo Phương Mai và đều đối trĩ với Bãi Nhạn ở phía Tây cách núi 1500m đường biển. Đó là núi Tam Tòa, tức núi Ba tòa, tức núi Ba hòn mà "Nhất Thống Chí" đã chép.

Dưới chân núi Tam Tòa có vũng đất bằng phẳng thuộc tổ 46 khu vực 9 là chỗ ghe thuyền thường đậu. Tại đây còn dấu vết nền móng một ngôi đền khá lớn, mặt triều Tây, dài 12m, ngang 7m, diện tích 84m². Trước đền có Tam quan còn sót lại 3 chữ 仰鴻恩 "Ngưỡng Hồng Ân" nghĩa là kính mến ơn lớn của bề trên. Đó là di tích đền Tam Tòa thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Đền bị phá hoại vào năm 1946, nằm trong kế hoạch "Tiêu thổ kháng chiến". Trong đền trước 1946 không thờ thần tượng mà chỉ có thần vị. Sau 1946, thần vị đền này hạ lạc về đâu chưa rõ. (Tôi đã đến lăng Võ Tánh viếng lầu Bát Giác nằm trung tâm Đồ Bàn phế thành thấy có thần vị của Võ Di Nguy, của Tống Viết Phước trước thờ ở đền Bao Trung tại chân núi Hưng Thạnh cũng thuộc thành phố Quy Nhơn, bị phá hoại cùng lúc với đền Tam Tòa, nhưng không thấy thần vị Uy Minh Vương). Tôi tin rằng thần vị vẫn còn lưu lại đâu đó trong dân gian bởi lẽ thần Uy Minh Vương rất thiêng, từng phò hộ cho nhiều người chẳng những ở địa phương mà còn ở Quy Nhơn và những vùng lân cận. Tuy lúc bấy giờ (1946) đền bị phá hoại vì nằm trong quốc sách nhưng tín ngưỡng dân gian vẫn được chính quyền tôn trọng, nên thần vị đã được ai đó rước về thờ tại nơi nào đó, chứ không hề bị hủy hoại. Một nhân vật lịch sử có tầm cỡ như Uy Minh Vương không nhiều, lai lịch đền Tam Tòa thật hy kỳ, sao đến hôm nay chưa nghe thấy ai nói tới việc tái lập đền thờ nhỉ?

Bàn thờ Phật tại chùa Linh Sơn.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Từ đền Tam Tòa đi ghe máy xuống hướng Nam, vòng qua Gành Cọp. Lên bến Hải Giang, đi dọc bờ cát phía Nam của một hồ nước chừng 1km thì tới chân núi, rồi leo lên mấy chục bậc cấp nữa thì tới chùa.

Chùa nằm giữa một vùng đất bằng phẳng. Ba mặt Bắc, Tây, Nam núi nổi cao làm thành một hình bán nguyệt. Thế đất có đủ thiên tâm, hậu chẩm, tả thanh long, hữu bạch hổ. Trước mặt có hồ nước làm minh đường. Xa hơn nữa, ngoài biển khơi có hòn Khô đứng làm tiền án. Địa cuộc rất tốt, cảnh trí rất nên thơ vi sơn thủy hữu tình, khả dĩ thỏa mãn cả người nhân lẫn người trí.

Chùa là một dãy nhà ngang, xây gạch lợp ngói, tọa Tây Bắc hướng Đông Nam, chia làm 3 phần rõ rệt: Phần giữa là chánh điện mỗi bề 4m, diện tích 16m², cao 5m xây dựng từ những năm 1950. Hai phần kia là nhà Đông và nhà Tây có kích thước như nhau: 3m x 4m =12m² xây dựng trong năm 1994.

Mặt tiền 3 nhà đều có chấn thủy. Chấn thủy chánh điện phân làm 3 ô, ô giữa đắp 3 chữ:

靈山寺

Linh Sơn Tự

(Chùa Linh Sơn)

Ô bên tả có 3 chữ 真靈F 現 (Chơn Linh Hiện), ô bên hữu có 3 chữ 度眾生 (Độ Chúng Sanh). Bên dưới có hai câu liễn tô đi phết lại nhiều lần khiến nhiều chữ đã biến dạng không đọc được nên không đưa vào đây.

Trong Chánh điện, khám thờ Phật đặt ở gian giữa. Bệ trên tôn trí tượng Đức Bổn Sư bằng xi măng. Bệ dưới có tượng bằng đá. Tượng cao 1m20, ngang 0m70, thể hiện một ông lão ngồi xếp bằng, bàn chân trái đặt dưới vế chân mặt, bàn chân mặt đặt ngửa trên vế chân trái, bàn tay mặt cầm một đầu xâu chuỗi giơ lên ngang ngực, bàn tay trái đặt trước bụng, lật ngửa hứng đầu dưới xâu chuổi chưa đụng tới. Mặt dài, đầy đặn, mắt lim dim, miệng như mỉm cười, râu quai nón bó kín hàm dài chấm ngực, tai lớn và dài chấm vai. Vẻ mặt rất hiền từ, linh động ở đôi mắt và khóe miệng. Trán cao, đầu đội mũ ống đỉnh bằng tương tợ như mũ người đàn ông theo Hồi giáo hiện nay đang đội, chỉ khác là trán mũ có chạm ô hình chữ nhật. Đầu bị gãy, được gắn vào thân do một lớp xi măng (sự cố này sẽ nói sau). Thân mặc áo chẽn, bó sát người và hở nách. Hai cánh tay để trần. Nơi gần vai, mỗi tay đều có đeo một vòng gắn đồ trang sức. Tượng ngồi trên ngai hình chữ nhật, chân ngai cao 0m15, lưng ngai cao chưa tới vai tượng, tượng và ngai dính liền bởi được tạc cùng một khối đá, bề lưng chiếc ngai có mấy hàng chữ Phạn chạm chìm.

Rõ ràng đây không phải tượng Phật Thánh của Phật giáo, cũng không phải tượng thần của Bà-la-môn giáo (tức Ấn Độ giáo ngày nay) mà là tượng một người đàn ông theo Ấn giáo. Có thể đây là tượng một vị vua nào đó của vương quốc Champa đã ngự trị tại Quốc đô Đồ Bàn (thành Fôche) từ năm 1000 xây thành nầy đến năm 1470 bị vua Lê Thánh Tông đánh đuổi vào Nam. Bí mật này nằm trong mấy hàng chữ Phạn bề sau lưng ngai mà người địa phương lầm tưởng là bùa nên ngày đầu năm đều tới in lấy bản rập về treo tại nhà để trừ tà. Ông Đỗ Bang lần đến viếng chùa nầy, thấy tượng nầy (đã được đội mũ mặc áo) chỉ ló có khuôn mặt với bộ râu quai nón, không thấy được những chi tiết về trang phục khác Đại Việt như mũ ống, áo chẽn, vòng trang sức trên cánh tay vội cho là tượng Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Nay qua khảo sát trên tượng nầy không phải tượng họ Lý, chùa nầy không thờ họ Lý mà nguyên thủy thờ tượng đã nói trên mà dân chúng gọi là " Phật Lồi".

Trên mày khám thờ có tấm hoành đắp 3 chữ: 蓮花座: Liên Hoa Tọa (Tòa liên hoa). Bên dưới có câu liễn:

威德超三界

光明照十方

Phiên âm:

Uy đức siêu tam giới,

Quang minh chiếu thập phương.

Dịch nghĩa:

Uy đức vượt ba cõi,

Quang minh soi mười phương.

Liễn chơi chữ. Vế trước có chữ Uy, vế sau có chữ Minh, muốn nhắc tới Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Xem ra tác giả câu liễn nầy cũng cho tượng Chàm nầy là tượng Uy Minh Vương.

Bên ngoài, trên hai mặt trụ có câu liễn. Trong đó có 4 chữ: Tượng Giá Long Đồ tôi không hiểu dẫn ở điển tích nào, đặt vào mạch văn cũng chưa hiểu tác giả muốn nói gì nên ở đây chỉ sao lại rồi phiên âm chứ không dịch nghĩa, chờ nghiên cứu bổ túc sau:

象駕東齊晉漢梁唐于古

龍圖南越丁黎陳李以來

Phiên âm:

Tượng giá Đông Tề, Tấn Hán Lương Đường vu cổ,

Long đồ Nam Việt, Đinh Lê Trần Lý dĩ lai.

Bên tả khám thờ Phật có khám thờ bốn vị là Bổn xứ Thành hoàng đại vương, Thiên Y A-na Diễn Ngọc Phi, Cố Chiêm Tiên Phi và Long Tinh Thần nữ. Nguyên bốn vị này được thờ tại dinh trong đám đất dưới chân chùa, những năm 50 dinh hoang phế nhà chùa bèn rước khám thờ lên thờ tại chùa.

Bên hữu khám thờ Phật có bàn thờ Tổ. Trên bàn có bài vị trụ trì Đồng Quán.

Cổ vật duy nhất của chùa còn sót lại là quả chuông nhỏ đã có từ khi lập chùa cách đây trên 100 năm.

CHÙA LINH SƠN TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN NAY

Theo lời Ban hộ tự hiện nay kể lại thì hơn trăm năm trước đây, dân làng bắt gặp pho tượng Chàm nói trên lồi lên khỏi mặt đất dưới chân trước chùa hiện nay, bèn rước lên đặt trên khoảnh đất trước chùa rồi cất chùa thờ.

Chùa ban đầu bằng cây gỗ lợp tranh. Làng đặt tên chùa Linh Sơn nhưng dân chúng quen gọi là chùa Phật Lồi.

Đến khoảng đầu thập niên 40 có nhà sư pháp danh Đồng Quán, pháp hiệu Phước Hải đến ở tu một thời gian rồi hưng công xây dựng chánh điện phụng Phật và thờ pho tượng Chàm nói trên. Chánh điện còn tới ngày nay. Thầy tịch trước năm 1943. Từ ấy đến nay không có Sư trụ trì.

Năm 1993, bổn đạo chùa Linh Sơn họp bầu một Ban hộ tự gồm các cư sĩ Trương Trung Thành, Trần Ngọc Thạnh, Đoàn Nghiệp, Nguyễn Gần, Trương Long.

Ban hộ tự đã vận động tài lực Phật tử địa phương và các nơi để:

Năm 1994 cất Đông đường Tây đường.

Năm 1996 dựng tượng đài Quan Âm.

Năm 1999 nhân có Phật tử là Trần Thị Phúc Loan ở Quy Nhơn cúng 30 bao xi măng, Ban hộ tự xuất lực xây 60 bậc cấp vượt hơn 100m đường dốc dẫn từ chân lên đến gần tới sân chùa.

Năm nay, 2000, Ban sắm được hồng chung và đại cổ còn gởi dưới làng, không dám đem lên để luôn tại chùa vì chùa chưa có người ở.

Nhân đây tưởng cũng nên nói tới sự cố mà Ban hộ tự thường nói là "Ngài ngộ nạn" mà tôi đã nói sơ trên kia. Đó là việc xảy ra cách nay 10 năm tượng bị kẻ trộm bẻ gãy đầu vì tưởng là đồng đen. Suýt nữa tỉnh ta mất thêm một di sản vô giá.

ĐÔI DÒNG TIỂU SỬ THIỀN SƯ KHAI SƠN CHÙA LINH SƠN

Thiền sư húy Đồng Quán, hiệu Phước Hải, đời pháp 43 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo.

Thế danh Dương Văn Hầu, người xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước.

Trung niên xuất gia tại chùa Long Phước cùng xã, đệ tử Thiền sư Thị Kỷ Tâm Thanh (1898-1935) trụ trì chùa nầy.

Đầu thập niên 40 trụ tại chùa Linh Sơn, kiến tạo chùa ngói rồi làm lễ khai sơn.

Tịch tại chùa nầy trước năm 1943. Mộ tại vườn chùa.

Mộ phần Thiền sư Đồng Quán Phước Hải.

ảnh Nhuận Lý (1999)

Bài vị thờ tại bàn Tổ, lòng vị ghi:

奉為靈山堂上四十三世諱同貫號福海之靈位

癸未年吉日造

正忌十月二十四日

Phiên âm:

Phụng Vì Linh Sơn Đường Thượng Tứ Thập Tam Thế Húy ĐỒNG QUÁN Hiệu PHƯỚC HẢI Chi Linh Vị.

Quý Mùi niên kiết nhật tạo

Chánh kỵ thập nguyệt nhị thập tứ nhật.

Dịch nghĩa:

Linh vị của trụ trì chùa Linh Sơn, Húy Đồng Quán, hiệu Phước Hải, đời pháp 43.

Tạo vị tháng tốt năm Quý Mùi (1943)

Giỗ ngày 24 tháng 10 hằng năm.

Nguồn: Nguồn: Pháp Bảo — kho kinh sách điện tử của Trung tâm biên, phiên dịch tài liệu Phật giáo Quốc tế, Ban Phật giáo Quốc tế, Giáo hội Phật giáo Việt Nam (vbeta.vn · api.phapbao.org), đọc về ngày 3–4/9/2026. Đại đức Thích Vạn Lợi, Thư kí phụ trách kinh sách điện tử. Bản quyền bản dịch, bản in và số trang thuộc về các dịch giả, tác giả và nhà xuất bản đứng tên trong từng cuốn. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ tác phẩm của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.