Những Ngôi Chùa Tiêu Biểu Trong Tỉnh Bình Định

3. Chùa Tăng Quang

3. CHÙA TĂNG QUANG

增 光 寺

Toàn cảnh chùa Tăng Quang (cũ)

(ảnh lebichson.org)

Chùa nguyên thủy có tên là Tăng Quang tự nhưng vua Bảo Đại ban biển tứ danh là Tam Giáo tự. Nay biển đắp trên cổng chùa đề là Tam Giáo tự nhưng trên danh bạ tự viện và trong thư tịch đều ghi là chùa Tăng Quang.

Chùa tọa lạc tại 160/1 đường Lê Hồng Phong, phường Lê Lợi, thành phố Quy Nhơn.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Trước chùa có cổng gạch ba cửa, trên mày cửa giữa để ba chữ: 三 教 寺 Tam Giáo Tự có nghĩa là chùa theo 3 đạo Nho Phật Lão.

Bên trong ngõ, sau vuông sân hẹp là tòa nhà lầu chạy ngang cùng tọa hướng với cổng ngõ. Tòa nhà này dài 8m, rộng 6m, cao 8m, diện tích mặt bằng 48m², diện tích tầng trên 48m², mái điệp ốc, lợp ngói, trên nóc có tượng lưỡng long chầu chữ A.

Bên trong lầu, gian giữa tầng trên thờ Phật.

Tầng trệt, gian giữa đặt khám thờ, trong khám bệ trên có tượng Ngọc Hoàng Thượng đế ngồi giữa, hai tượng Nam Tào Bắc Đẩu đứng hầu hai bên, bệ dưới có tượng Quan Thánh ngồi giữa, hai tượng Quan Châu nhị tướng đứng hầu hai bên. Sáu tượng này có lẽ bằng gỗ, khá xưa, đã có từ lúc lập chùa. Trên bệ gạch trước khám có tượng Phật Thích Ca ngồi giữa, hai tượng Tiêu Diện và Hộ Pháp đứng hai bên. Ba tượng này đều bằng xi măng. Chùa Tam Giáo mà chỉ thấy thờ có Giáo tổ đạo Phật còn hai vị Giáo tổ nữa đâu? Hoặc giả tượng đứng hai bên tượng Ngọc Hoàng không phải Nam Tào Bắc Đẩu mà là Lão tử Khổng tử đó chăng? Tôi đem điều này hỏi vị trụ trì hiện nay thì được trả lời là “chưa rõ”.

Bên Tả vu có bệ thờ Cô hồn. Giữa bệ có tượng Thổ địa Linh quan.

Bên Hữu vu có bệ thờ Bà. Giữa bệ trên ngai bằng gỗ sơn son thếp vàng, có 5 tượng gỗ khá xưa, ngồi giữa là tượng Cửu Thiên Huyền nữ, Kim Đồng Ngọc nữ và hai bộ tướng đứng 4 góc. Bên trong, trên mày cửa giữa, đối diện khám thờ có tấm biển gỗ dài 1m50, cao 1m, sơn son thếp vàng, trên đường viền chung quanh chạm tứ linh, giữa chạm hiệu chùa:

Bảng Sắc tứ Tam Giáo Tự năm Bảo Đại thứ 12.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sao lại như sau:

敕 賜

三 教 寺

保 大 十 二 年 五 月 日

禮 工 部 恭 錄

Phiên âm:

Sắc tứ

Tam giáo tự

Bảo Đại thập nhị niên ngũ nguyệt nhật

Lễ Công bộ cung lục

Dịch nghĩa:

Chùa ba đạo Nho Phật Lão

Được vua ban biểu Sắc tứ vào ngày tháng 5 năm Bảo Đại thứ 12 (1937).

(Thượng thư) bộ Lễ kiêm bộ Công kính cẩn sao lục.

Sau lầu có ngôi nhà ngang làm nhà Tổ. Bệ thờ Tổ đặt ở gian giữa, trên bệ có di ảnh vị sư sáng lập chùa này. Hai bên có bệ thờ linh.

Đối diện bệ thờ Tổ có bàn thờ Thập điện Minh vương (Mười vua cõi Âm), có đắp tượng mười vua trên vách.

Tại chùa này có mấy câu liễn.

Liễn hai bên bàn Phật ở tầng trên:

增 深 仙 境 由 天 道

光 炤 佛 門 在 地 球

Phiên âm:

Tăng thâm tiên cảnh do thiên đạo,

Quang chiếu Phật môn tại địa cầu.

Dịch nghĩa:

Đạo Trời còn cảnh Tiên sâu vắng,

Trái đất có chùa Phật rạng ngời.

Liễn hai bên khám tầng trệt:

三 尊 貫 徹 無 今 古

教 澤 汪 涵 絕 淺 深

Phiên âm:

Tam tôn quán triệt vô kim cổ,

Giáo trạch uông hàm tuyệt thiển thâm.

Dịch nghĩa:

Ba tôn thông suốt không kim cổ,

Ơn đạo thấm nhuần dứt cạn sâu.

Câu liễn hai bên bệ thờ Tổ:

家 家 謾 說 含 三 教

祖 祖 相 傳 只 一 心

Phiên âm:

Gia gia mạn thuyết hàm tam giáo,

Tổ tổ tương truyền chỉ nhất tâm.

Dịch nghĩa:

Nhà nhà nói mãi không ngoài ba đạo,

Tổ tổ truyền nhau chỉ có một tâm.

Câu liễn hai bên tranh tượng Thập điện Minh vương:

生 前 不 識 天 堂 路

死 後 供 旬 地 獄 門

Phiên âm:

Sanh tiền bất thức Thiên đường lộ,

Tử hậu cung tuần Địa ngục môn.

Dịch nghĩa:

Sống không biết tới một nẻo Thiền đường,

Chết trải qua khắp mười cửa Địa ngục.

Bảng Tăng Quang Tự năm Mậu Dần.

ảnh Như Tịnh (2011)

KIẾN TẠO DUYÊN KHỞI

Trước khi nói tới do đâu mà có chùa Tam Giáo, tưởng cũng nên biết qua Tam giáo là gì?

Tam giáo là ba đạo Nho Phật Lão.

1. Nho giáo:

Giáo tổ đạo Nho họ Khổng, nhân bà mẹ cầu tự ở núi Ni Khâu rồi sinh ra Ngài nên Ngài được đặt tên Khâu, tự là Trọng Ni, người đời sau vì kính trọng Ngài mà gọi Ngài là Khổng Tử.

Thánh tượng Đức Khổng Tử,

người khai sáng Khổng giáo.

ảnh tư liệu

Ngài sinh năm Canh Tuất nhằm năm thứ 21 đời Chu Linh Vương, Tây lịch nhằm năm -551, tại làng Xương Bình, huyện Khúc Phụ, nước Lỗ, nay thuộc tỉnh Sơn Đông. Cha là Thúc Lương Ngột làm quan võ. Mẹ là Nhan Thị.

Ngài sống nhằm thời đại loạn, ngũ bá thay nhau tranh cường, mượn tiếng tôn Chu thực tế là bành trướng thế lực, liên tiếp tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược hoặc thôn tính lẫn nhau khiến dân chúng điêu linh, dân phong bại hoại. Ngài muốn cứu cái tệ thời bấy giờ, để chấm dứt chiến tranh Ngài cổ vũ đường lối tôn Chu thống nhất chư hầu, để chỉnh đốn phong tục Ngài dạy người biết sống theo đạo làm người. Ngài dắt đệ tử chu du liệt quốc trong nhiều năm, mong gặp bậc minh quân biết dùng Ngài thì đem sở học thi thố cứu đời nhưng không được may mắn.

Về già, Ngài trở về nước Lỗ vừa dạy học trò, vừa san định 5 kinh Thi, Thư, Dịch, Lễ, Nhạc và viết quyển sử nước Lỗ được đời sau tôn là “Kinh Xuân Thu”.

Ngài mất vào một ngày tháng Tư năm Nhâm Tuất, nhằm năm thứ 41 đời Chu Kính Vương, tức năm -478, thọ 73 tuổi Dương, tức 74 tuổi Âm.

Sinh thời, người ta theo học Ngài rất đông, tương truyền có tới 3.000 người. Trong đó có 72 người giỏi được tôn xưng là “Thất thập nhị hiền”. Trong số hiền này có 8 vị tiếp tục phát huy học thuyết của thầy, đó là Tăng Tử, Tử Hạ, Tử Trương, Tử Du, Trọng Cung, Hữu Tử, Thương Cồ,Tất Diêu Khai. Nhưng phải đợi đến đồ tôn của Tăng Tử là Mạnh Tử (-372 đến -289) thì cái đạo của Khổng Tử mới phát huy rực rỡ.

Cũng sinh thời, Ngài không được trọng dụng, học thuyết của Ngài vua chư hầu nào cũng cho là hay mà chẳng ai chịu theo. Phải đợi đến 272 năm sau khi Ngài qua đời thì Hán Cao Tổ (-206 đến -194) mới bắt đầu dùng nhà Nho làm việc nước. Rồi từ Tùy Đường (581-906) trở đi, Nho giáo trở thành quốc giáo, lục kinh (Thi, Thư, Dịch, Lễ, Nhạc, Xuân Thu) và Tứ thư (Đại học, Trung dung, Luận ngữ, Mạnh tử) được dạy cho người học để thi đỗ ra làm quan. Đường Thái Tông tôn Ngài làm Tiên Thánh năm 637, Đường Huyền Tông truy phong Ngài làm Văn Tuyên Vương năm 739 và lệnh lập văn miếu thờ Ngài. Từ ấy đến cuối đời Thanh (1644-1911), Triều đại nào cũng dùng Khoa cử để tuyển hiền nên nhà Nho đương nhiên nắm chính quyền. Chỉ sau cách mạng Tân Hợi (1911) học chế cải cách, thật sự không dùng chế độ thi cử có từ Tùy Đường để tuyển hiền, Tân học thay thế Cựu học thì vai trò của Nho giáo cũng lu mờ dần.

Nho giáo du nhập vào nước ta từ thời Bắc thuộc lần thứ nhất (-111 đến 39) đời Tiền Hán nhưng học thuật bắt đầu phát triển từ Sĩ Nhiếp (187-226) làm Thái thú Giao Châu vào đời Hậu Hán trở đi. Đến Trần (1225-1400), Lê (1426-1788), Nguyễn (1802-1945) thì Nho giáo trở thành quốc giáo. Cũng dùng Ngũ Kinh Tứ Thư làm sách giáo khoa, cũng dùng khoa cử để tuyển hiền, cũng để nhà Nho nắm chính quyền, cũng lập Văn miếu thờ Khổng tử và cho đến đời Nguyễn thì Khổng tử được thờ tại các Văn chỉ ở các phủ huyện khắp nước. Cho đến năm Khải Định thứ 4 (1919) khoa cử Hán học bị bãi bỏ, Tân học thay Cựu học thì Nho giáo chỉ còn là vang và bóng.

Ở tỉnh ta, trước năm 1946 thì tại tỉnh thành, phủ lỵ huyện lỵ nào cũng có Văn chỉ thờ Khổng tử. Sau 1946 một số bị phá hoại vì nằm trong kế hoạch Tiêu thổ kháng chiến, hiện nay chỉ còn sót lại mỗi một Văn chỉ Phù Cát.

Văn chỉ Phù Cát tọa lạc tại thôn Kiều An, xã Cát Tân, cạnh Quốc lộ 1 về phía Đông. Bên trong vẫn còn bát hương thờ Khổng tử (bệ giữa), Thất thập nhị hiền (bệ tả), Tứ Phối Thập Triết (bệ hữu) và mẹ Ngài nhưng cảnh trí rất tiêu sơ.

Sinh thời, Đức Khổng tử chỉ dạy người biết đạo làm người, tránh bàn tới chuyện siêu hình của Trời đất Quỷ thần, càng không nói tới linh hồn hoặc kiếp trước kiếp sau. Ngài là một Triết gia hơn là giáo chủ của một tôn giáo. Cho nên từ rất lâu đời, ở Trung Quốc hoặc ở nước ta, hay ở các nước chịu ảnh hưởng Văn hóa Trung Quốc như Nhật, Hàn người ta thờ Ngài để bày tỏ lòng tôn kính và biết ơn một vĩ nhân văn hóa chứ không xem Ngài như một vị thần biết ban phúc giáng họa. May sao ở tỉnh ta cũng còn có chỗ thờ Ngài, khả dĩ an ủi người hữu tâm.

2. Phật giáo:

Giáo tổ đạo Phật là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni (Sakyamouni). Nguyên Ngài tên là Tất-đạt-đa (Siddhartha), họ cha là Cồ Đàm (Gotama), họ mẹ là Thích Ca (Sakya), còn Mâu Ni (Mouni) là hiệu có nghĩa là tịch mịch, lặng lẽ và Phật (Buddha) là từ người đời tôn xưng Ngài bậc giác ngộ, bậc cứu độ người, bậc biết và làm đều trọn vẹn (tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn). Cha là vua nước Ca tỳ-la-vệ (Kapilavastu) xứ Trung Ấn Độ tên là Tịnh Phạn vương Đầu Đà Na (Sudhodana), mẹ Ngài là Hoàng hậu Ma-da (Maya).

Ngài sinh ngày Rằm tháng Tư Âm lịch, tại vườn Lâm Tỳ Ni, trước Tây lịch 624 năm. Bảy ngày sau, mẹ ngài qua đời, em gái Hoàng hậu là Ma-ha-ba-xà-ba-đề nuôi dưỡng Ngài.

Thuở nhỏ, Ngài đã nổi tiếng thông minh, học hạnh hơn người. Lớn lên Ngài nhìn thấy nhân sinh thống khổ, thế cuộc vô thường nên quyết chí xuất gia, tìm đường giải thoát cho mình và người, hầu đưa tất cả chúng sanh lên bờ giác ngộ.

Thánh tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni,

người khai sáng Phật giáo.

ảnh tư liệu

Ngài tu khổ hạnh trong tuyết sơn (Hymalaya) hết 6 năm mà chưa đạt được chân lý, Ngài bèn đến núi Koda ngồi dưới gốc cây Bồ đề và thề nếu không thành đạo thì không đứng dậy rời khỏi chỗ này. Với ý chí kiên quyết như thế, sau 49 ngày tư duy, Ngài thấu rõ chân tướng của vũ trụ nhân sanh và chứng đạo Bồ đề.

Sau khi thành đạo, Ngài đi khắp xứ thuyết pháp độ sanh, ròng rã 49 năm đã giác ngộ được rất nhiều người, lập thành một tôn giáo có ảnh hưởng rất lớn thời bấy giờ.

Năm 80 tuổi, Ngài nhập Niết bàn giữa hai cây Sala (Song thọ) trong rừng Sala ở thành Câu Thi Na vào ngày Rằm tháng 2 Âm lịch.

Sau khi Phật diệt độ, hai vị Đại Đệ tử của Phật là Ca Diếp và A Nan thay Phật hoằng truyền chánh pháp. Những lời Phật giảng dạy trong 49 năm được các đệ tử Ngài kết tập thành kinh tạng, luật tạng, hợp với luận tạng do chư Tổ bàn giải nghĩa lý kinh luật làm thành tam tạng giáo điển.

Từ Ấn Độ, Phật giáo truyền bá theo hai đường, đường Bắc qua Trung Hoa, đường Nam qua Tích Lan, lan ra toàn cõi Á Đông rồi cuối cùng là toàn thế giới.

Đạo Phật du nhập vào nước ta cũng theo hai đường: Đường Bắc từ Trung Hoa do các Thiền sư người Hoa sang nước ta lánh nạn sau cái chết của Hán Linh Đế vào năm 189, tức vào cuối thế kỷ thứ II đầu thế kỷ thứ III. Đường Nam do các nhà sư Thiên Trúc (Inde), Khương Cư

(Sogdiane), Nhục Chi (Indoscythe) sang ở nước ta hoặc đi qua nước ta rồi sang Trung Quốc trong thế kỷ thứ III. Qua đời Lý (1010-1225) thì Phật giáo trở thành quốc giáo, sang đời Trần Phật giáo cũng vẫn còn long thịnh nhờ nhiều vua nhiệt tâm hộ đạo, trong triều đặt chức Quốc sư chọn từ hàng tăng lữ, mở Khoa thi Tam giáo (Nho Thích Lão) để lựa tăng tài quản lý các quan tự, vua Trần Nhân Tông về sau đi tu tự hiệu là Điều Ngự Giác Hoàng lập thành phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử. v.v... Nhưng qua đời Lê thì Phật giáo bị nhà Nho công kích, không được vua săn sóc đến nữa, tăng ni phần nhiều là người vô học nên bày ra các mối dị đoan khiến chùa chiền thành nơi cúng cấp cầu đảo còn giáo lý cao thâm của đạo Phật thì ít người hiểu nữa. Sang thời Nam Bắc phân tranh (1528-1802) nhờ có các bậc danh tăng từ Trung Quốc sang Đàng Ngoài như Trí Giáo Nhất Cú (tông Tào Động), sang Đàng Trong như Đại Sán Thạch Liêm (tông Tào Động), Nguyên Thiều Siêu Bạch (tông Lâm Tế) xiển dương chánh pháp khiến Phật giáo có cơ hội phục hưng. Nhưng phải đợi đến mạt diệp nhà Nguyễn (1802-1945). Vào khoảng thập niên 30 của thế kỷ XX, trong Nam, ở Trung, ngoài Bắc có nhiều bậc thiện tri thức trong hàng xuất gia và tại gia đã theo đường lối cải cách Phật giáo của Thái Hư Đại sư bên Trung Quốc mà mở trường đào tạo tăng ni, lập hội nghiên cứu và tu học, xuất bản sách báo để phổ biến giáo lý v.v... gây thành phong trào Chấn hưng Phật giáo cho đến hôm nay vẫn còn tiếp tục.

Cho đến ngày nay Phật tử đến chùa lễ Phật không phải cầu Phật ban phúc ban lộc mà để bày tỏ lòng tôn kính Đức Bổn Sư, nguyện noi gương Ngài để sống thì thành người có ích cho gia đình, cho đạo pháp, cho xã hội, chết thì được vãng sanh về Cực Lạc. Chỉ có thế mà làm mãi suốt đời vị tất đã xong, còn vọng cầu gì nữa?

3. Lão giáo:

Giáo Tổ của Lão giáo (cũng gọi là Đạo giáo) được người đời sau truy tôn là Lão tử. Hai chữ này chỉ có nghĩa là “Ông thầy già” nhưng gần đây có người cho Lão là họ như Lão Lai Tử chẳng hạn. Nhưng Tư Mã Thiên trong Sử Ký thì lại bảo Lão Tử họ Lý, tên Nhĩ, tự Bá Dương thụy là Đam, người huyện Hỗ, nước Sở, nay thuộc tỉnh An Huy, người đồng thời với Khổng Tử, làm quan Trụ hạ sử nhà Chu, sau bỏ quan tới ải Hàm Cốc viết hai thiên sách gồm 81 chương hơn 5.000 từ nói về

Đạo và Đức (sau tôn làm Đạo Đức kinh) rồi đi về phía Tây (Cam Túc) hóa ra biệt tích. Gần đây, nhiều học giả Trung Quốc bác thuyết của Tư Mã Thiên, trong đó, có Dư Bồi Lâm và Phùng Hữu Lan. Họ Phùng chủ trương rằng: “Lý Nhĩ là nhân vật có thật làm thủ lãnh Lão học ở thời Chiến quốc (sinh sau Khổng tử hàng trăm năm. LX) còn Lão Đam chỉ là nhân vật truyền thuyết mà Lý Nhĩ mượn tên đề học thuyết của mình được người đời tôn trọng” Xem ra nghi vấn “Lão tử là ai?” hiện vẫn chưa có đáp án.

Thánh tượng Đức Lão Tử,

người khai sáng Lão giáo.

ảnh tư liệu

Dù sao Lão tử có để lại Đạo Đức kinh, bày tỏ tôn chỉ nên Lão giáo còn gọi là Đạo giáo.

Về sau có các sách Liệt tử (được tôn làm Xung Hư chân kinh) của Liệt Ngự Khấu, Trang Tử (được tôn làm Nam Hoa kinh), của Trang Chu đều ở đời Chiến quốc diễn giải và truyền bá tôn chỉ của Lão tử. Những sách ấy (Đạo Đức kinh, Xung Hư kinh, Nam Hoa kinh) nghĩa lý rất cao siêu, ít người hiểu nổi nên càng về sau học thuyết càng biến đổi đến nỗi có người căn cứ vào vài câu văn rất hàm súc trong Đạo Đức kinh làm nền tảng của thuyết luyện đan để được trường sinh và thuyết dùng bùa chú để chữa bệnh mà hình thành hai phái Đan đỉnh và Phù lục trong Lão giáo vào đời Đông Hán mà người mở đường là Trương Đạo Lăng.

Sử chép rằng cuối đời Đông Hán (cũng gọi Hậu Hán) tức từ năm 25 đến năm 220 ở đất Thục có Trương Đạo Lăng, cháu 9 đời của Trương Lương (công thần của Hán Cao Tổ) dạo khắp danh sơn tầm thầy học đạo, sau tự nói đắc đạo ở núi Long Hổ, viết cuốn “Đạo thư” gồm 24 thiên phu diễn tư tưởng của Lão tử trong Đạo Đức kinh, thờ Hoàng đế và Lão tử, tôn Lão tử làm Thái Thượng Lão quân, dùng bùa chú chữa bệnh và trấn áp tà quái. Ai đến xin chữa chỉ phải dâng 5 đấu gạo. Nhân đó, họ gọi đạo này là đạo Hoàng Lão, đạo Năm đấu gạo và gọi

ông là “ông thầy năm đấu gạo (Ngũ đấu mễ sư). Con cháu ông ở núi Long Hổ, nay thuộc huyện Quý Khê, tỉnh Giang Tây, đời đời có người nối nhau làm chủ Đạo giáo, xưng là Chánh Nhất Chân Nhân, tục gọi là Thiên sư. Cháu 7 đời của ông là Trương Hư Tĩnh học thuật trường sinh, luyện thành kim đơn, hàng phục được rồng cọp, đang giữa ban ngày đắc đạo thành Tiên bay lên trời, bỏ giữa sân dược phẩm còn thừa, gà chó kéo tới ăn thảy đều bay lên trời cả!”.

Sự thực, kết quả không được Liệt tiên truyện cao rao bởi lẽ toa thuốc bí truyền luyện tiên đan gồm: Hoàng kim 8 lượng, Thủy ngân 8 lượng, Hùng hoàng 1 chỉ, Thư hoàng 1 chỉ là một hỗn hợp những khoáng chất chỉ có khả năng rút ngắn đời sống người nào uống nó. Bởi nó tác hại như thế nên đời Tống từng có lệnh giết hàng loạt Đạo sĩ luyện đan nhưng bởi cái tham vọng của con người (nhất là vua chúa) đều muốn sống lâu nên người ta vẫn tiếp tục luyện đan và tiếp tục dùng tiên đan cho tới Minh Thanh và Đạo giáo có vai trò nhất định trong xã hội Trung Quốc từ Hán đến Thanh.

Thật vậy, Đạo giáo dưới sự lãnh đạo của các Thiên sư họ Trương được giới bình dân tin theo tạo thành cuộc nổi dậy của nông dân cuối đời Đông Hán mà sử gọi là “loạn Huỳnh Cân” đã làm lung lay ngai vàng nhà Hán, tạo thành cục diện Tam quốc phân tranh. Rồi đến đời Thanh, các cuộc nổi dậy “Phản Thanh phục Minh” của Thiên Địa hội và “Phiên trấn cát cứ” của Quyền phỉ thì trong 10 cuộc đã có 8 cuộc do họ điều khiển. Cho nên Đạo giáo từng bị nhiều Triều đại phong kiến nghi kỵ. Chỉ có đời Đường, Đạo giáo được nhà vua trọng thị bởi lẽ về đời Cao tổ có người thấy Lão tử hiện ra ở núi Dương Giác xưng là Tổ nhà Đường! Vua Cao Tổ cũng tin như thế (chả là Lão tử Lý Nhĩ với Cao Tổ Lý Uyên cùng họ Lý) nên cho lập miếu thờ Lão tử, đích thân đến miếu tế Lão tử và tôn Lão tử làm Thái Thượng Huyền Nguyên Hoàng đế, bắt con cháu đời nào cũng phải học Đạo Đức kinh và hộ trì Lão giáo. Do đó, đạo này rất thịnh ở đời Đường.

Lão giáo du nhập vào nước ta từ thời Bắc thuộc, đến đời Trần thì nghiễm nhiên cùng Nho Phật chia ba thế lực và ảnh hưởng trong triều đình và ngoài dân dã. Các Đạo quán thờ Lão tử ở trong nước cũng được triều đình săn sóc tới, giới Đạo sĩ cũng có chức có hàm như tăng lữ và cũng trải qua sự lựa chọn bởi các khoa thi Tam giáo.

Long vị Lịch Đại Tổ sư

tại chùa Tăng Quang.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sang Lê Nguyễn thì pha tạp với các tín ngưỡng dân gian về những mẫu Thượng Ngàn, mẫu Thoải, chúa Liễu Hạnh v.v... ở Bắc và Thiên Hậu Thánh mẫu, Thiên y A-na v.v... ở Trung, dần dà các Đạo quán biến mất mà am tĩnh mọc lên như nấm với những ông đồng, bà cốt ợ ngáp múa men vẽ bùa bắt ấn lung tung, di phong còn tới ngày nay, bị kết tội là mê tín dị đoan, bị công an bắt phạt mà xem ra họ vẫn hoạt động rầm rộ như xưa, cứ xem các màn hát Chầu Văn trên ti vi thì rõ.

Ở Bình Định, trước năm 1945, tại Bình Khê (nay là huyện Tây Sơn) có Đạo sĩ du phương thường gọi là ông Du Di và ở Từ đường An Lợi Phù Cát có bà Nghĩa là những người có tu có luyện và tương truyền đều có thuật lạ, cả hai đều chữa bệnh không lấy tiền. Ngoài ra, hầu hết đều là bọn buôn thần bán thánh, dùng mánh khóe lừa người để kiếm tiền. Bọn họ cũng thờ Lão tử và tôn Ngài làm Tổ sư. Khi thỉnh Tổ sư thì họ đọc bài văn có đoạn như sau:

“Nhớ thuở xưa Từ mẫu thọ thai,

Nằm trong bụng mẹ bảy mươi hai năm ròng.

Hai tay ngài có chữ cửu long,

Hai chân ngài có bùa tứ tung ngũ hoành.

Lại có chữ quỷ xây quanh,

Đến đâu tà thảy khiếp kinh hãi hùng”.

Tội nghiệp cho tác giả Đạo Đức kinh, nếu ông có thể sống lại được thì ắt vô cùng kinh ngạc vì không ngờ rằng bản thân mình và cái đạo mà mình thấy được đã bị biến tướng tới mức ấy!

Trở lên là Tam giáo, ý nghĩa và thực chất.

Sau đây là duyên khởi kiến tạo chùa Tăng Quang được Sắc tứ là Tam Giáo tự.

Số là, về khoảng đời Đồng Khánh (1886-1888) có một Đạo sĩ người Hoa tên là Trương Đạo Tân từ Trung Quốc theo ghe buôn sang Quy Nhơn truyền đạo. Ông theo thuyết Tam Giáo đồng nguyên (Ba đạo Nho Thích Lão đều cùng một nguồn gốc mà ra) manh nha từ đời Tấn. Thuyết này cho rằng Phật Thích Ca cũng người Trung Quốc. Họ bảo rằng lúc Lão tử đi đến ải Hàng Cốc thì viết Đạo Đức kinh để lại cho Quan Doãn Hỷ rồi qua cửa ải đi về hướng Tây, tức về Thiên Trúc (Ấn Độ) mà thành Phật Thích Ca ?!? Cho nên đi tới đâu ông cũng đem giáo lý của ba nhà ra mà giảng giải. Rồi khi lập chùa thì ông thờ cả ba vị Giáo tổ Nho Phật Lão. Ông tự gọi đạo này là Đại đạo. Gặp người có bệnh tật ông cũng dùng bùa chú mà chữa trị. Tuy ông không nói ra nhưng nhiều người nghĩ rằng ông là hậu duệ của Thiên sư Trương Đạo Lăng ở núi Long Hổ xưa kia. Nhân ông có biện tài khả dĩ thuyết phục được người nghe và cách chữa trị cũng có lúc hiệu nghiệm nên lắm người tin theo. Chẳng bao lâu, từ Quy Nhơn ra đến Thừa Thiên-Huế, tỉnh nào cũng có người tin theo đạo ông khiến ông lập được vừa lớn vừa nhỏ tới vài chục cảnh chùa, mà chùa nào cũng mang tên có chữ "Nam".

Đọc quyển “Tang sự trích biên” của văn hào Đào Tấn ở thôn Vinh Thạnh, huyện Tuy Phước, tôi thấy cụ viết rằng mẹ cụ là bà Hà Thị Loan, người Huế, mất ngày 27 tháng 5 năm Ất Mão, nhằm niên hiệu Thành Thái thứ 9 (1897), tang lễ cử hành tại Huế, bấy giờ có em họ là Phùng cùng Lý trưởng Cao Văn Ty đều là đệ tử chùa Thanh Nam ra Huế đi điếu. Ở phần liễn trướng vãn điếu thấy có ba câu:

西 天 直 往

靈 南 寺 善 信 拜

Phiên âm:

Tây Thiên Trực Vãng

Linh Nam tự, thiện tín bái.

Dịch nghĩa:

Về Thẳng Trời Tây

Chùa Linh Nam Thiện nam tín nữ lạy

騎 鶴 飛 升

清 南 堂 弟 子 拜

Phiên âm:

Kỵ Hạc Phi Thăng

Thanh Nam đường đệ tử bái.

Dịch nghĩa:

Cỡi Hạc Bay Lên

Đệ tử chùa Thanh Nam lạy.

福 果 團 圓

清 南 韓 鎮 隼 拜

Phiên âm:

Phước Quả Đoàn Viên

Thanh Nam Hàn Trấn Chuẩn bái.

Dịch nghĩa:

Quả Phước Tròn Trịa

Hàn Trấn Chuẩn ở chùa Thanh Nam lạy.

Như vậy, vào thời điểm ấy (1897) tại Bình Định đã có ít nhất cũng 2 chùa Linh Nam, Thanh Nam do ông lập. Sự có mặt 3 tấm trướng này treo tại đám tang mẹ quan Thượng Thư bộ Hình Đào Đại nhân tại Kinh đô Huế chứng tỏ người khuất có quan hệ với hai chùa cùng mang tên Nam do Đạo sĩ họ Trương lập. Thảo nào, đồ tôn của ông nói với tôi rằng đầu đời Thành Thái ông bị bắt về triều nhưng sau đó chẳng những ông được thả về mà chùa Vân Nam trên núi Eo Mén do ông lập, còn được triều đình ban biển Sắc tứ. Sự cố này ắt có bàn tay hộ đạo của cụ Đào.

Tại Bình Định ông có hai vị đệ tử là Trình Đạo Thanh và Đặng Quang Diệu. Hai ông này được tôn xưng là Lão sư nên thời nhân gọi chùa họ lập là chùa ông Lão, gọi đạo họ truyền là đạo ông Lão.

Đạo sĩ họ Trương sau tu rồi tịch tại chùa Vân Nam (Eo Mén), mộ còn tại đó. Lão sư họ Trình lập chùa Bích Nam tại thôn Quảng Nghiệp, nay thuộc xã Phước Hưng, huyện Tuy Phước. Đệ tử ông là Trần Xương Như lập chùa Tăng Quang đang nói ở đây.

CHÙA TĂNG QUANG TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN NAY

Trần Xương Như thế danh Trần Trấp, người huyện Tuy Phước, sinh năm Nhâm Dần (1902), 5 tuổi đi tu làm đệ tử Lão Trình được thầy đặt Đạo hiệu là Xương Như. Mẹ ông họ Nguyễn là tín nữ với Đạo danh Ngọc Ý.

Năm lên 9 tuổi, bà mẹ xuất tài lực lập chùa Tăng Quang cho ông ở tu, bấy giờ nhằm năm Duy Tân thứ 6, Nhâm Tý (1912). Chùa ban đầu tuy bằng ngói nhưng quy mô khiêm tốn hơn ngày nay. Đến năm Bảo Đại thứ 12, Đinh Sửu (1937) chùa được ban biển Sắc tứ Tam Giáo Tự, bấy giờ ông được 35 tuổi. Các chùa trong môn phái Khánh hạ cặp liễn cẩn, nay không còn nhưng còn có người thuộc. Nguyên văn:

我 國 長 存 三 教 寺

慈 航 普 渡 十 方 民

Phiên âm:

Ngã quốc trường tồn Tam giáo tự

Từ hàng phổ độ thập phương dân.

Dịch nghĩa:

Nước Việt luôn còn Tam giáo tự,

Bè từ độ khắp thập phương dân.

Sau đó, ông được Hòa thượng Trừng Chấn Chánh Nhơn, trụ trì chùa Long Khánh, Quy Nhơn điểm hóa mà đầu Thiền vị danh tăng này vào năm Kỷ Mão (1939) được ban Pháp danh Tâm Chơn, Pháp tự là Thiện Đạo, Pháp hiệu là Huệ Khai được bổn sư phó pháp làm Đại sư. Danh hiệu chùa vẫn là Tăng Quang tự. Bên trong, cách thờ phượng được giữ y nhưng hành trì theo quy củ Thiền môn.

Chùa được Đại trùng tu vào những năm 60 mà quy mô còn tới ngày nay.

Sư tịch tại chùa vào ngày 14 tháng 6 năm Ất Sửu (1985). Mộ ở

trước chùa Bích Nam, Phước Hưng. Thế thọ 84 tuổi dương, tức 85 tuổi âm.

Đệ tử của Sư có Thượng tọa Nguyên Huệ, Thượng tọa Nguyên Khiết bấy giờ đều đã có trụ xứ. Cho nên trước khi tịch mấy năm Sư đã đích thân đến chùa Tâm Ấn xin Sư bà Tâm Hoa cho một đệ tử là Ni sư Hạnh Minh kế vị Sư làm trụ trì chùa Tăng Quang sau khi Sư quy tịch. Ni sư Hạnh Minh đã vâng lệnh Bổn sư, được sự tán đồng của tăng tín đồ trong phái Bích Nam (trong đó có tín đồ chùa Tăng Quang), đáp ứng nguyện vọng của vị Sư quá cố mà làm trụ trì Tăng Quang tự từ năm 1985 đến nay.

Ni sư thế danh Ngô Thị Em, Pháp danh Nguyên Trí, Pháp tự Hạnh Minh, Pháp hiệu Pháp Chiếu, sinh năm 1943 tại thôn Trung Ái, xã Nhơn Hòa, huyện An Nhơn. Con ông Ngô Can và bà Hồ Thị Hịch đều là Phật tử thuần thành. Năm 1955 xuất gia tại chùa Tâm Ấn do Ni trưởng Thích Nữ Tâm Hoa thế độ. Năm 1965 thọ Đại giới tại chùa Từ Nghiêm, Sài Gòn, do Sư bà Diệu Ấn, pháp hiệu Đàm Hương làm Đường đầu. Học tại trường Bồ Đề Quy Nhơn, có bằng Trung học Đệ Nhất cấp, vào Sài Gòn học Sư phạm rồi dạy tại trường Diệu Hạnh. Năm 1975 về Tâm Ấn. Năm 1989 về làm trụ trì chùa Tăng Quang.

Đệ tử có ba Tỳ Kheo Ni, trong đó có 2 vị đã tốt nghiệp trường Cơ bản Phật học Bình Định tại tu viện Nguyên Thiều khóa I.

Chú thích:

Hiện tại chùa Tăng Quang được Ni sư trụ trì đang tiến hành đại trùng tu với kiến trúc một lầu và một trệt.

Chùa Tăng Quang đang trong quá trình trùng tu.

ảnh Như Tịnh (2011)

Cổng chùa Tăng Quang hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chánh điện tạm chùa Tăng Quang.

ảnh Như Tịnh (2011)

PHỤ LỤC

TRƯƠNG THIÊN SƯ PHÙ

Trên kia tôi có nói Trương Đạo Lăng dùng phù lục chữa bệnh và trấn tà. Sau đây trích ít đạo phù mà ông và con cháu ông đã sáng tạo hầu giúp tư liệu cho ai muốn khảo cứu liệu pháp này.

4. Chùa Hiển Nam

4.CHÙA HIỂN NAM

顯 南 寺

Tam quan chùa Hiển Nam.

ảnh Quảng Châu (2011)

Chùa tọa lạc số 192 đường Diên Hồng, Phường Ngô Mây, thành phố Quy Nhơn.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Trước chùa có chiếc cổng gạch vừa mới xây trong năm nay. Trên mày cửa có biển hiệu chùa bằng chữ Hán và Quốc ngữ. Bên dưới, mặt trên hai trụ vôi có câu liễn:

顯 明 彌 奧 弘 揚 真 理 嚴 慈

南 天 普 度 玄 机 正 法 光 輝

Phiên âm:

Hiển minh di áo, hoằng dương chân lý nghiêm từ,

Nam thiên phổ độ, huyền cơ chánh pháp quang huy.

Dịch nghĩa:

Đuốc Tuệ soi xa, lẽ thật nghiêm từ xán lạn,

Trời Nam độ khắp, cơ huyền chánh pháp huy hoàng.

Qua khỏi cửa ngõ, giữa sân có tượng đài Quan Âm sái thủy. Sau tượng đài là Chánh điện.

Toàn cảnh chùa Hiển Nam.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chánh điện là một ngôi nhà ngang, tọa Tây Bắc hướng Đông Nam, dài 8m, rộng 6m, diện tích 48m², xây gạch lợp ngói, chấn thủy mặt tiền có biển hiệu chùa. Hai bên chánh điện có hai nhà thấp hơn, nối theo liền vách, mỗi nhà có kích thước 4m x 6m. Nhà Đông làm chỗ tiếp khách và hội họp. Nhà Tây phía trước thờ Tổ, phía sau là Phương trượng của Sư trụ trì. Tăng phòng, Trai phòng, Trù phòng đều ở phía sau Chánh điện.

Chánh điện chùa Hiển Nam.

ảnh Như Tịnh (2011)

Lão tử và chư Thánh, các pho tượng đều bằng gỗ, chạm trổ rất công phu, đã có từ lúc lập chùa. Hai bên có câu liễn gỗ:

Khám thờ Phật.

ảnh Như Tịnh (2011)

這 裡 不 知 塵 世 界

此 間 原 是 古 蓬 萊

Phiên âm:

Giá lý bất tri trần thế giới,

Thử gian nguyên thị cổ Bồng lai.

Dịch nghĩa:

Ấy trong chẳng biết là trần tục,

Thì khoảng này nguyên thị cảnh Tiên.

Trước khám này có khám thờ Tam thế Phật là Thích Ca, Di Đà, Di Lặc cùng Phật Dược Sư và chư Thánh. Các tượng này đều bằng xi măng.

Giữa vách hữu chánh điện có bia kỷ công.

Nguyên văn:

保 大 元 年 十 一 月 吉 日

奉 編 顯 南 寺 重 修 所 有 何 人 贊 成 具 鐫 于 牌 列 后 以 示 不 忘

計

一 前 起 創 芼 寺 正 成 村 吳 進 興 安 義 村 鄧 光 耀 信 女 吳 進 端

一 後 改 造 瓦 寺 吳 進 興 鄧 光 耀 吳 慶 德

一 繼 後 杇 弊 甲 子 年 孟 春 穀 旦 鄧 光 耀 卑 乞 從 新 建 築 正 座 石 寺 並 修 補 全 所

正 督 功 阮 高 舉

副 督 兼 司 記 杜 景 忠 鄧 明 意

輔 督 兼 應 功 胡 純 福

一 捐 功 信 女 陳 素 娥

輔 功 營 行 善 男 陳 碧 金

一 修 補 完 竣 善 信 同 樂 供 得 銀 二 千 餘 元 足 充 這 款

善 男 陳 永 貫 奉 錄

Phiên âm:

Bảo Đại nguyên niên thập nhất nguyệt cát nhật.

Phụng biên Hiển Nam tự, trùng tu sở hữu, hà nhân tán thành, cụ tuyên vu bài liệt hậu, dĩ thị bất vong.

Kê:

Nhất tiền khởi sáng mao tự, Chánh Thành thôn, Ngô Tiến Hưng, An Ngãi thôn Đặng Quang Diệu, tín nữ Ngô Tiến Thụy.

Nhất hậu cải tạo ngõa tự, Ngô Tiến Hưng, Đặng Quang Diệu, Ngô Khánh Đức.

Bia công đức tại chùa Hiển Nam.

ảnh Như Tịnh (2011)

Nhất kế hậu hủ tệ, Giáp Tý niên, Mạnh Xuân cốc đán, Đặng Quang Diệu ti khất tùng tân, kiến trúc chánh tòa thạnh tự, tịnh tu bổ toàn sở.

Chánh đốc công: Nguyễn Cao Cử.

Phó đốc kiêm Ty ký: Đỗ Cảnh Trung, Đặng Minh Ý.

Phụ đốc kiêm Ứng công: Hồ Thuần Phúc.

Nhất quyên công: Tín nữ Trần Tố Nga.

Phụ công doanh hành: Thiện nam Trần Bích Kim.

Nhất tu bổ hoàn thuân: Thiện tín đồng lạc cúng, đắc ngân nhị thiên dư nguyên, túc sung giá khoản.

Thiện nam Trần Vĩnh Quán phụng lục.

Dịch nghĩa:

Bảo Đại năm đầu (1926), tháng 11 ngày tốt.

Kính biên chùa Hiển Nam, người nào có công tán trợ việc trùng tu đến hoàn thành đều khắc đủ tên lên tấm sau đây để lấy đó mà bảo với người đừng quên.

Kê:

Một khoản: trước tiên bắt đầu cất chùa tranh là do công khó cùng tài vật của Ngô Tiến Hưng ở thôn Chánh Thành (Quy Nhơn) cùng tín nữ Ngô Tiến Thụy.

Một khoản: sau cải tạo từ chùa tranh thành chùa ngói là do công khó cùng tài vật của Ngô Tiến Hưng, Đặng Quang Diệu, Ngô Khánh Đức.

Một khoản: Kế sau đó chùa ngói mục nát. Năm Giáp Tý (1924) tháng Giêng ngày tốt, Đặng Quang Diệu xin theo cách kiến trúc đời nay mà xây dựng chánh điện bằng đá, cùng tu bổ toàn sở.

Chánh đốc công: Nguyễn Cao Cử.

Phó đốc công kiêm Thư ký: Đỗ Cảnh Trung, Đặng Minh Ý.

Phó đốc kiêm ứng công: Hồ Thuần Phúc.

Một khoản: xây dựng chánh điện bằng đá, tài vật do tín nữ Trần Tố Nga ứng cúng, thiện nam Trần Bích Kim có phụ thâu tài vật và đứng coi làm.

Một khoản: Tu bổ toàn sở đến hoàn thành là do thiện nam tín nữ đồng hỷ cúng tiền hơn hai ngàn đồng, đủ chi các khoản.

Thiện nam Trần Vĩnh Quán kính chép.

Giữa bàn Tổ có tôn trí long bài đề tên chư Tổ chùa Hiển Nam, kể từ tiên sư Trương Đạo Tân trở xuống, lại có cả những vị bàng hệ như Tổ sư Trần Tây Lâm hiệu Đạo Minh ở chùa Tam Giáo tại Hồng Kông, Lão sư Hòa thượng Thích Xương Như, khai sơn chùa Tăng Quang ở Quy Nhơn. Lão sư Thích Đạo Khương khai sơn một chùa ở Cống Sơn-Phú Yên.

CHÙA HIỂN NAM TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN NAY

Theo bia kỷ công cho biết thì chùa ban đầu lợp tranh, tức cất theo kiểu nhà lá mái rất phổ biến ở tỉnh ta trong thời ấy là sườn gỗ, vách đất, mái có hai lớp, lớp trong giằm sìa bỏ đất, lớp ngoài lợp tranh.

Sau đó bỏ tranh lợp ngói, tức bên dưới vẫn giữ y, chỉ có làm lại mái ngoài, đóng rui mè để lợp ngói. Sau nữa cải tạo thành thạch tự theo kiểu kiến trúc tân thời, tức triệt bỏ toàn bộ, dùng đá xây xông, gác đà, gác đòn đông đòn tay, đóng rui mè rồi lợp ngói. Theo kiểu này thì chánh điện có 2 mái, không có hai chái như nhà lá mái. Hai ngôi nhà Đông, Tây cất nối theo hai đầu xông chánh điện. Quy mô lần tu bổ này còn tới ngày nay.

Nhà thờ cửu huyền.

ảnh Như Tịnh (2011)

Cũng theo bia, ta chỉ biết được lần trùng tu bắt đầu từ năm Giáp Tý (1924) đến gần cuối năm Bính Dần (1926) mới hoàn thành. Hai lần xây dựng trước kia, bia không cho biết niên đại. Hai lần ấy có thể được xem như một lần bởi lẽ thay tranh lợp ngói là để khỏi phiền phức mỗi năm mỗi lợp lại mái nhà và để ngừa hỏa hoạn chứ bộ phận bên dưới vẫn chưa hư hỏng. Tuổi thọ của ngôi nhà này ít nhất cũng trên vài mươi năm. Điều này phù hợp với sự kiện mà tôi đã nói trong bài “chùa Tăng Quang”, đó là trong đám tang bà mẹ cụ Đào Tấn diễn ra tại Huế giữa năm Ất Mão (1897), ở tỉnh ta có hai chùa Linh Quang và Thanh Nam có cử đệ tử mang trướng ra điếu. Nếu chùa Hiển Nam có trước năm 1897 thì thế tất đã có điếu trướng rồi, ắt là lập sau năm đó,

nằm trong khoảng giữa đời Thành Thái 1897-1901. Còn các năm thay tranh lợp ngói ắt diễn ra sau lần cất chùa đầu tiên chừng năm, bảy năm mà thôi. Những suy đoán của tôi trên kia, hy vọng không đến nỗi cách xa sự thật.

Tổ đường chùa Hiển Nam.

ảnh Như Tịnh (2011)

Từ lần trùng tu năm 1924 đến nay, chùa đã trải qua mấy lần tu bổ nữa nhưng quy mô vẫn giữ y. Điều đáng nói là trong năm qua (1998), đương kim trụ trì tiến hành xây cất xong nhà thờ linh, đặt tên là nhà Vu Lan, ở phía Tây chùa khá rộng rãi và khang trang, kinh phí hàng trăm triệu khiến quy mô chùa thêm hoành tráng.

LỊCH ĐẠI TRỤ TRÌ HIỂN NAM TỰ

1. Tiên sư mở đạo: Trương Đạo Tân, người Trung Hoa, sang Việt Nam truyền đạo đời Thành Thái, trác tích tại núi Eo Mén, Phú Tài lập chùa Vân Nam, liễu đạo đời Duy Tân, mộ tại vườn chùa Vân Nam, Eo Mén, long bài thờ tại chùa Hiển Nam ghi:

Lão sư Đặng Vĩnh Ý,

pháp danh Tâm Thanh .

ảnh Như Tịnh (2011)

奉 為 先 師 張 道 新 蓮 臺 座 位 三 月 二 十 四 日 正 忌

Phụng vì Tiên sư Trương Đao Tân liên đài tọa vị. Tam nguyệt nhị thập tứ nhật chánh kỵ.

2. Tổ khai sơn: Lão sư Đặng Quang Diệu, Đạo hiệu Vận Hoằng, người huyện An Nhơn, lập chùa Hiển Nam khoảng giữa đời Thành Thái (1897-1901). Long bài ghi:

龍 華 三 會 大 老 師 鄧 運 弘 覺 靈 真 性 蓮 薹 座 位

Long Hoa tam hội Đại Lão sư Đặng Vận Hoằng giác linh chơn tánh liên đài tọa vị.

Ông sinh năm Canh Thân (1860) liễu đạo Giáp Tý (1924). Thọ thế 64 năm, mộ tại đâu chưa rõ.

3. Trụ trì: Lão sư Đặng Vĩnh Ý, cháu kêu ông Quang Diệu bằng chú. Kế vị khai Tổ trụ trì chùa Hiển Nam sau khi tổ liễu đạo (1924), đồng thời tiếp tục đến hoàn thành công trình Đại trùng tu Hiển Nam tự. Long vị ghi:

顯 南 佛 堂 老 師 鄧 永 意 覺 靈 真 性 座 位

Hiển Nam Phật đường, Lão sư Đặng Vĩnh Ý, giác linh chơn tánh tọa vị.

Ông sinh năm Canh Tý (1900), tịch năm Canh Tuất (1970). Thọ thế 70 năm. Mộ trong vườn chùa Phước Nam ở Phú Tài.

Long vị tổ tại chùa Hiển Nam .

ảnh Như Tịnh (2011)

4. Đương kim trụ trì: Lão sư Nguyễn Tôn, Pháp danh Chơn Tôn, Pháp hiệu Từ Hàng, sinh năm Kỷ Mùi (1919) tại thôn Cự Tài, xã Hoài Hảo, huyện Hoài Nhơn, năm 20 tuổi xuất gia tại chùa Nhuận Nam ở thôn Hội Phú trong xã do Lão sư Vĩnh Ý truyền giới. Từ ấy tu học tại chùa Nhuận Nam và chùa Hiển Nam. Kế vị bổn sư làm trụ trì chùa Hiển Nam từ năm 1970 đến nay.

Sư có một đệ tử, cách đây 10 năm đầu Thiền nơi Thượng tọa Thích Nguyên Huệ, chùa Bích Quang, Pháp danh là Quảng Châu. Vị này tu học tại Đại Tùng Lâm, Vũng Tàu 8 năm, đã thọ Đại giới, hiện là Giảng Sư, làm phó trụ trì chùa Hiển Nam. Ngoài ra, còn một chú tiểu Như Thọ đang học cấp II.

Chú thích:

Lão sư Chơn Tôn viên tịch vào ngày 29 tháng 6 năm Nhâm Ngọ (2002), thế thọ 84 tuổi. Đệ tử là Đại đức Thích Quảng Châu kế thừa trụ trì chùa Hiển Nam từ đó đến nay.

Đại sư Chơn Tôn

pháp hiệu Từ Hàng.

Đại đức Thích Quảng Chu thế danh Lê Quang Bình, sinh năm 1968 tại thành phố Quy Nhơn. Thân sinh là cụ ông Lê Văn Tân và thân mẫu là cụ bà Trần Thị Niệm.

Năm 12 tuổi, Đại đức xuất gia với Lão sư Từ Hàng tại cha Hiển Nam với pháp danh Chơn Trì. Năm 1988, Đại đức cầu pháp với Thượng tọa Thích Nguyên Huệ tại chùa Bích Quang với pháp danh Quảng Châu, tự Diệu Đạo nối pháp đời 45 dòng thiền Lâm Tế Liễu Quán. Cũng trong năm nay, Đại đức thọ Sa di giới tại chùa Thiên Bình do Hòa thượng Thích Liễu Không lâm Đường đầu Hòa thượng. Đại đức theo học khóa I lớp Cao đẳng Phật học tại Đại Tòng Lâm tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và thọ Đại giới năm 1992 tại cha Ấn Quang do Hòa thượng Thích Trí Tịnh lâm Đường đầu Hòa thượng.

Năm 2002, Đại đức kế thừa trụ trì cha Hiển Nam và từng bước kiến tạo lại tòan bộ cảnh chùa. Cuối năm 2002, Đại đức phát nguyện kiến tạo tháp Đa Bảo 7 tầng để thờ Phật. Công trình kéo dài đến năm 2004 thì hòan tất. Tiếp tục Đại đức xây dựng Tổ đường vá tháp chuông hòan tất vào năm 2007.

Đại Đức Thích Quảng Châu,

trụ trì chùa Hiển Nam.

Tháp Đa Bảo chùa HIển Nam

ảnh Như Tịnh (2011)

Tháp chuông chùa Hiển Nam

ảnh Như Tịnh (2011)

5. Chùa Minh Tịnh

5. CHÙA MINH TỊNH

明 靜 寺

Toàn cảnh chùa Minh Tịnh hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Chùa tọa lạc tại số 35 đường Hàm Nghi, phường Ngô Mây, thành phố Quy Nhơn.

KIẾN TRÍ TỔNG QUAN

Trước chùa có Tam quan xây đá, ba cửa cuốn vòm, mái đúc xi măng giả ngói. Cửa giữa cao gần 4m, hai cửa hai bên thấp hơn, nhìn chung khá đồ sộ và vững chãi.

Trên cửa giữa có cổ lâu, đắp nổi hàng Phạn văn và tượng Phật Thích Ca thành đạo. Dưới vòm cuốn có biển hiệu chùa: 敕 賜 明 靜 寺 Sắc Tứ Minh Tịnh Tự (chùa Minh Tịnh được vua ban biển Sắc tứ). Hai bên có hai câu liễn:

明 開 般 若 門 回 歸 萬 善

靜 入 菩 提 地 絕 染 壹 塵

Phiên âm:

Minh khai Bát nhã môn, hồi quy vạn thiện,

Tịnh nhập Bồ đề địa, tuyệt nhiễm nhất trần.

Dịch nghĩa:

Sáng suốt mở cửa Bát nhã, muôn thiện trở về,

Lặng yên vào đất Bồ đề, mảy bụi không nhiễm.

Trên mày cửa tả đắp nổi bốn chữ 國 泰 民 安 Quốc Thái Dân An (nước yên dân ổn). Trên mày cửa hữu đắp nổi 4 chữ 風 調 雨 順 Phong Điều Vũ Thuận (gió hòa mưa thuận). Hai bên trụ Tam quan có 2 câu liễn:

_前 近 路 遊 客 往 來 同 瞻 禮 佛

後 遠 山 鳥 獸 歸 回 壹 聲 仰 祖

Phiên âm:

Tiền cận lộ, du khách vãng lai, đồng chiêm lễ Phật,

Hậu viễn sơn, điểu thú quy hồi, nhất thanh ngưỡng Tổ.

Dịch nghĩa:

Trước cận đường, du khách đi qua đồng lòng lễ Phật,

Sau cách núi, thú chim trở lại cất tiếng tôn sư.

Mặt sau Tam quan có hai câu liễn nữa:

明 闇 判 陰 陽 循 寰 逢 晝 夜

靜 動 通 天 地 開 盒 定 乾 坤

Phiên âm:

Minh ám phán âm dương tuần hoàn phùng trú dạ

Tịnh động thông thiên địa khai hạp định càn khôn.

Dịch nghĩa:

Tỏ mờ tách âm dương, xoay quanh ngày đêm tiếp,

Động lặng thông thiên địa, đóng mở đất trời yên.

明 開 道 行 廣 發 慈 心 能 救 苦

靜 入 禪 門 弘 傳 正 法 度 迷 人

Phiên âm:

Minh khai đạo hạnh, quảng phát từ tâm năng cứu khổ,

Tĩnh nhập thiền môn, hoằng truyền chánh pháp độ mê nhân.

Dịch nghĩa:

Sáng suốt mở hạnh đạo, rộng phát lòng lành vớt nỗi khổ,

Lặng yên vào cửa Thiền, xa truyền pháp chánh độ người mê.

Bên trong ngõ, giữa sân có tượng đài Phật Thích Ca nhập định ở Long Cung. Sau tượng đài tới chánh điện.

Mặt tiền chùa Minh Tịnh (mới được trùng tu).

ảnh Như Tịnh (2011)

Chánh điện là một ngôi nhà ngang, tọa hướng Đông, xây gạch lợp ngói, dài 12m, rộng 8m, diện tích 96m², nền cao 1m, từ nền lên nóc cao 8m, mái chồng diêm, có cổ lầu, trên nóc có tượng lưỡng long chầu chữ A. Mặt tiền có ba cửa gỗ mở vào chánh điện. Trước hè có 4 trụ đều đắp liễn:

Câu liễn trên mặt hai trụ giữa:

明 照 佛 家 西 竺 祇 園 千 古 遠

靜 傳 禪 教 南 宗 臨 濟 萬 今 來

Phiên âm:

Minh chiếu Phật gia, Tây Trúc Kỳ Viên thiên cổ viễn,

Tịnh truyền Thiền giáo, Nam Tông Lâm Tế vạn kim lai.

Dịch nghĩa:

Sáng chiếu Phật gia, Tây Trúc Kỳ Viên thiên cổ chiếu,

Tịnh truyền Thiền giáo, Nam Tông Lâm Tế vạn niên truyền.

Câu đối hai bên trụ biên:

明 看 海 前 潮 音 吟 妙 法

靜 觀 山 後 鳥 語 詠 真 詮

Phiên âm:

Minh khán hải tiền, triều âm ngâm diệu pháp,

Tịnh quan sơn hậu, điểu ngữ vịnh chơn thuyên.

Dịch nghĩa:

Rõ xem biển trước, tiếng sóng ngâm pháp diệu,

Lặng xét non sau, lời chim vịnh lẽ mầu.

Trong điện có ba bức hoành, bức giữa đắp hiệu chùa 明 靜 寺Minh Tịnh Tự: Chùa Minh Tịnh; tấm tả đắp: 僧 保 障Tăng Bảo Chướng: Nhà sư làm bức trướng bảo vệ chùa; tấm hữu đắp 葉 流 芳Diệp Lưu Phương: Đời nọ nối đời kia lưu truyền tiếng tốt thơm tho.

Chánh điện chùa Minh Tịnh (cũ).

ảnh lebichson.org

Chánh điện chùa Minh Tịnh hiện nay.

ảnh Như Tịnh (2011)

Bên dưới tấm hoành ở gian giữa có khám thờ Phật, bên trong tôn trí tượng Đức Bổn Sư và chư thánh. Hai bên có câu liễn:

兜 率 降 皇 宮 菩 提 座 雪 山 六 載

耆 闍 敷 教 網 拘 尸 城 鶴 樹 雙 林

Phiên âm:

Đâu Suất giáng hoàng cung, Bồ Đề tọa Tuyết sơn lục tải,

Kỳ Xà phu giáo võng, Câu Thi thành hạc thọ song lâm.

Dịch nghĩa:

Rời trời Đâu Suất xuống cung vua, trong núi Tuyết, dưới Bồ Đề, sau sáu năm biết đường giải thoát,

Mở hội Linh Sơn bày lưới pháp, tại thành Câu Thi nơi hạc thọ, giữa hai cây vào cảnh Niết Bàn.

Bảng hiệu chùa Minh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Sau chánh điện, hai dãy Đông đường, Tây đường chạy dọc nối liền chánh điện với nhà Tổ chạy ngang làm thành bình diện kiến trúc có hình chữ khẩu [口].

Nhà Tổ khá đồ sộ, cao lớn hơn Chánh điện, ngoài hè có ba tấm hoành, tấm giữa khắc 靈 祖 堂Linh Tổ Đường: Nhà thờ Tổ; tấm bên tả khắc 超 生 死Siêu Sanh Tử: Vượt ngoài vòng sống chết; tấm bên hữu khắc 脫 綸 迴Thoát luân hồi: Ra khỏi kiếp luân hồi. Trên hai trụ giữa có câu liễn:

明 斯 道 覺 斯 民 直 恉 雲 披 天 月 朗

靜 本 心 彰 本 佛 圓 音 雷 響 海 風 潮

Phiên âm:

Minh tư đạo, giác tư dân, trực chỉ vân phi thiên nguyệt lãng,

Tịnh bổn tâm, chương bổn Phật, viên âm lôi hưởng hải phong triều.

Dịch nghĩa:

Làm sáng nơi đạo, đánh thức nơi dân, thẳng nẻo vạch mây cho nguyệt rạng,

Lặng yên ấy tâm, huy hoàng ấy Phật, cất lời sấm dây gọi triều lên.

Mặt tiền Tổ đường chùa Minh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tổ đường chùa Minh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Bên trong, gian giữa đặt khám thờ Tổ, hai bên thờ linh. Trong khám thờ có tôn trí long vị Tổ khai sơn.

Hai bên khám có câu liễn:

一 花 香 遍 十 方 界

五 葉 流 輝 萬 世 傳

Phiên âm:

Nhất hoa hương biến thập phương giới,

Ngũ diệp lưu huy vạn thế truyền.

Dịch nghĩa:

Một hoa thơm tỏa ba ngàn cõi,

Năm lá xinh truyền vạn ức đời.

Bên ngoài có câu liễn:

明 鏡 絕 親 疏 去 者 不 留 來 不 距

靜 心 忘 記 憶 林 兮 非 寂 市 非 喧

Phiên âm:

Minh kính tuyệt thân sơ, khứ giả bất lưu lai bất cự,

Tịnh tâm vong ký ức, lâm hề phi tịch thị phi huyên.

Dịch nghĩa:

Gương sáng chẳng hiềm thân sơ, người đi chẳng cần lưu, kẻ đến chẳng hề đuổi

Lòng tịnh không nhớ ký ức, rừng sâu không thấy vắng, chợ đông không nghe ồn.

Phương trượng của Sư trụ trì ở nhà Tây, Tăng phòng ở nhà Đông. Trai phòng và Trù phòng sau nhà Đông.

Tháp Tổ khai sơn nằm trong vườn chùa.

Tại tháp có 2 câu liễn cẩn bằng miểng bát trên mặt 4 trụ hoa biểu:

明 照 慧 命 和 光 在

靜 寂 法 身 尚 顯 揚

Phiên âm:

Minh chiếu huệ mệnh hòa quang tại,

Tịnh tịch pháp thân thượng hiển dương.

Dịch nghĩa:

Huệ mệnh rạng ngời hòa nhật nguyệt,

Pháp thân vắng lặng lộ chân như

明 住 伽 藍 新 棟 宇

靜 依 臨 濟 古 山 門

Phiên âm:

Minh trụ Già Lam tân đống vũ,

Tịnh y Lâm Tế cổ sơn môn.

Dịch nghĩa:

Rõ ở Già Lam chùa cảnh mới,

Lặng theo Lâm Tế cửa non xưa.

Bia tháp ghi:

嗣 臨 濟 正 宗 四 十 世 開 山 敕 賜 明 靜 寺 僧 綱 諱 真 福 字 道 通 號 慧 法 大 老 和 尚 本 師 靈 塔.

元 生 丁 亥 年 享 壽 九 旬 之 歲

圓 寂 乙 卯 年 十 一 月 十 一 日 亥 刻

Phiên âm:

Tự Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Thế Khai Sơn Sắc Tứ Minh Tịnh Tự Tăng Cang Húy CHƠN PHƯỚC Tự ĐẠO THÔNG Hiệu HUỆ PHÁP Đại Lão Hòa Thượng Bổn Sư Linh Tháp.

Nguyên sinh Đinh Hợi niên hưởng thọ cửu tuần chi tuế

Viên tịch Ất Mão niên thập nhất nguyệt thập nhất nhật Hợi khắc.

Dịch nghĩa:

Tháp linh của Bổn sư là Đại lão Hoà thượng Tăng cang Pháp danh Chơn Phước, Pháp tự Đạo Thông, Pháp hiệu Huệ Pháp đời pháp thứ 40, nối tiếp tông chánh Lâm Tế, khai sơn chùa Sắc tứ Minh Tịnh.

Sinh năm Đinh Hợi (1887), thế thọ 88 tuổi dương.

Tịch năm Ất Mão (1975), tháng 11, ngày 11, giờ Hợi

Tháp Tổ Huệ Pháp mới được trùng tu.

ảnh Như Tịnh (2011)

Tháp Tổ Huệ Pháp khi chưa trùng tu.

ảnh Thanh Nhã (1999)

CHÙA MINH TỊNH TỪ TRIỆU KIẾN ĐẾN NAY

Nguyên thủy chùa là một thảo am tại đồi cát thuộc thôn Cẩm Thượng. Am nầy của hai Phật tử Trừng Quế và Trừng Quy cúng cho Thiền sư Chơn Phước Huệ Pháp vào năm Đinh Tỵ (1917).

Năm sau, Mậu Ngọ (1918), trên cơ sở thảo am, Thiền sư xây dựng thành ngôi chùa có đủ chánh điện, Đông Tây đường theo kiến trúc mới, xây xông lợp ngói khá xinh và trang nghiêm. Xong, làm lễ khai sơn đặt hiệu là Minh Tịnh tự.

Năm Bảo Đại thứ 19 (1944), chùa được triều đình Huế ban biển Sắc tứ.

Năm 1963 mở đàn truyền giới tại chùa Minh Tịnh, trụ trì chùa nầy là Hòa thượng Chơn Phước Huệ Pháp làm Đường đầu.

Tượng Phật Di Lặc trong khuôn viên chùa Minh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Năm 1963, vì nhu cầu mở rộng phi đạo phi trường Quy Nhơn, chùa nằm trong vùng phải giải tỏa, bị bắt buộc phải thiên di đến khu đất

cấp tại khu 6, là nơi mà chùa hiện tọa lạc. Đệ tử của Hòa thượng là Thiền sư Trí Giác phụ trách việc dời chùa, xây dựng lại địa chỉ mới một ngôi Tùng lâm khá khang trang mà quy mô còn tới ngày nay là ngôi Chánh điện và Đông Tây đường.

Năm Ất Hợi (1995) tái thiết Tổ đường khá đồ sộ như tôi đã nói trên.

TRỤ TRÌ CHÙA MINH TỊNH

1. Tổ khai sơn: Thiền sư Chơn Phước Huệ Pháp (có tiểu sử riêng).

2. Đương kim trụ trì: Thiền sư Như Hùng, tự Minh Oai, hiệu Trí Giác. Thế danh Nguyễn Ngọc Anh, sinh năm 1942 tại An Thái, An Nhơn. Con ông Nguyễn Cư và bà Hồ Thị Nhu.

Hòa thượng Như Hùng Trí Giác, trụ trì chùa Minh Tịnh.

ảnh Như Tịnh (2011)

Năm 11 tuổi xuất gia tại chùa Minh Tịnh do Hòa thượng Huệ Pháp thế độ. Năm 1957 thọ Sa di tại chùa Nghĩa Phương, Nha Trang do Hòa thượng Bổn sư làm Đường đầu Hòa thượng. Năm 1961, khi vừa tròn hai mươi tuổi thọ Đại giới và thủ Sa di giới đàn chùa Từ Lâm, Tư Nghĩa, Quảng Ngãi do Tăng cang Hòa thượng Thích Trí Hưng làm Đường đầu. Học đại học Sài Gòn. Trụ trì chùa Minh Tịnh từ năm 1975 đến nay. Hiện làm Chánh đại diện Phật giáo thành phố Quy Nhơn.

TIỂTIỂU SỬ HÒA THƯỢNG CHƠN PHƯỚC HUỆ PHÁP

KHAI TỔ CHÙA MINH TỊNH

Thiền sư pháp danh Chơn Phước, Pháp tự Đạo Thông, Pháp hiệu Huệ Pháp, đời pháp thứ 40 kệ phái Minh Hải Pháp Bảo. Thế danh Nguyễn Lộ, sinh ngày 13 tháng 8 năm Đinh Hợi (1887) tại thôn Bồ Đề, xã Đức Quang, nay là xã Đức Nhuận, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.

Cha là Nguyễn Vĩnh, một thầy đồ thông cả dịch lý và toán số, mẹ là Lê Thị Long, con gái một lão Nho trong vùng. Thiếu thời học chữ Nho tại nhà do cha dạy. Lớn lên có duyên tiếp cận với các bậc tôn túc

Hòa thượng Chơn Phước Huệ Pháp.

ảnh Như Tịnh (2011)

như Hòa thượng Hoằng Thanh (chùa Cảnh Tiên); Hòa thượng Hoằng Tịnh (Phước Quang); Hòa thượng Hoằng Thạc (Chùa Thạch Sơn) mà có chí hướng xuất gia.

Năm Mậu Thân (1908), được song thân cho phép, Ngài xuất gia tại chùa Cảnh Tiên, do Hòa thượng Hoằng Thanh thế độ, lúc 22 tuổi.

Năm Tân Hợi (1911), thọ đại giới tại Giới đàn chùa Thiên Ấn do Hòa thượng Ấn Chí Hoằng Chương làm Đường đầu, lúc 24 tuổi là thủ Sa di của Giới đàn này. Sau đó tiếp tục học đạo tại hai chùa Thiên Ấn và Thạch Sơn.

Năm Giáp Dần (1914), Sư vào Bình Định tham học với Quốc sư Phước Huệ tại đạo tràng Thập Tháp và với Pháp sư Phổ Huệ tại Đạo tràng Tịnh Lâm. Trong dịp nầy, Sư gặp hai Phật tử Trừng Quế, Trừng Quy cúng Sư thảo am ở Quy Nhơn.

Năm Đinh Tỵ (1917), Sư được mời làm Đệ nhất Tôn chứng tại giới đàn chùa Trường Giác ở huyện Tuy Phước. Trong năm nầy, Sư xây dựng chùa Minh Tịnh trên cơ sở thảo am nói trên, năm sau lạc thành rồi làm lễ khai sơn.

Năm Giáp Tý (1924), Sư được thỉnh làm Giáo thọ A-xà-lê tại giới đàn chùa Linh Phong, huyện Phù Cát.

Năm Ất Sửu (1925), Sư được thỉnh làm Yết-ma A-xà-lê tại giới đàn Phước Quang tỉnh Quảng Ngãi.

Năm Đinh Mão (1927), Sư được thỉnh làm Chánh kỳ trường Hương tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn do chủ Hương là trụ trì chùa nầy, Hòa thượng Trừng Chấn Chánh Nhơn mở. Đồng thời được mời làm Giáo thọ trong Ban giáo thọ do Quốc sư Phước Huệ làm chủ giảng.

Năm Quý Dậu (1933), Sư được đốc bộ đường Bình Phú cấp bằng trụ trì, cho miễn sai dịch.

Năm Giáp Tuất (1934), Sư cùng học đồ là Thiền sư Khánh Anh (cháu kêu Sư bằng cậu ruột) được Hội Lưỡng Xuyên Phật Học (trụ sở đặt tại chùa Long Phước ở Trà Vinh) mời vào giảng dạy tại Phật học đường của hội này, khai giảng khóa đầu vào cuối năm 1934, do Hòa thượng Khánh Hòa làm Đốc giáo, Sư phụ trách điều khiển các lớp Ni sinh.

Năm Nhâm Ngọ (1942), Sư được thỉnh làm Yết Ma A-xà-lê tại Giới đàn chùa Thiên Đức ở huyện Tuy Phước.

Năm Bảo Đại thứ 19 (1944), triều đình Huế ban biển Sắc tứ cho chùa Minh Tịnh, cấp Độ điệp cử Ngài giữ chức Tăng cang tại chùa Minh Tịnh cùng ban Giới đao cho Ngài.

Năm Ất Dậu (1945), Ngài được bầu làm chủ tịch Phật giáo Cứu quốc tỉnh Bình Định.

Năm Đinh Hợi (1947), Ngài được cung thỉnh làm chứng minh giới đàn tại chùa Thiên Bình tại huyện An Nhơn.

Năm Đinh Dậu (1957), chùa Nghĩa Phương, Nha Trang mở Tam đàn cụ túc, cung thỉnh Ngài làm Đường đầu Hòa thượng. Trong năm nầy, Hội Phật giáo Tịnh Độ tông Trung Phần thỉnh Ngài làm chứng minh Đại đạo sư.

Năm Kỷ Hợi (1959), Giáo hội Phật giáo Cổ truyền "Lục hòa tăng" và "Lục hòa Phật tử" tại Trung phần thỉnh Ngài làm Chứng minh cho đến năm 1975.

Năm Quý Mão (1963), Ngài mở giới đàn tại chùa Minh Tịnh do Ngài làm Đường đầu.

Ngài an nhiên thị tịch tại chùa Minh Tịnh vào giờ Hợi ngày 11 tháng 11 năm Ất Mão (1975), thế thọ 88 tuổi dương, đạo thọ 64 năm. Nhập tháp phía Nam vườn chùa. Long vị thờ tại nhà Tổ ghi:

臨 濟 正 宗 四 十 世 敕 賜 明 靜 寺 僧 綱 諱 真 福 上 道 下 通 號 慧 法 大 老 和 尚

Phiên âm:

Lâm Tế Chánh Tông Tứ Thập Thế Sắc Tứ Minh Tịnh Tự Tăng Cang Húy CHƠN PHƯỚC thượng ĐẠO hạ THÔNG Hiệu HUỆ PHÁP Đại Lão Hoà Thượng.

Dịch nghĩa:

Đại lão Hòa thượng Pháp danh Chơn Phước, Pháp tự Đạo Thông, Pháp hiệu Huệ Pháp, đời thứ 40 tông chánh Lâm Tế làm Tăng cang chùa Minh Tịnh được Sắc tứ.

Hoà thượng Chơn Phước Huệ Pháp là một bậc danh đức có công lao hoằng dương chánh pháp trong thời kỳ chấn hưng Phật giáo vừa qua

Chú thích:

Chùa Minh Tịnh được Hòa thượng Thích Trí Giác tiến hành trùng tu từ năm 1990 cho đến nay vẫn chưa hoàn tất. Kiến trúc chùa hoàn toàn mới theo phong cách Trung Hoa rất khang trang và mỹ lệ.

Điệp thọ giới Sa di năm 1957 của HT. Trí Giác.

ảnh Như Tịnh (2011)

Bằng chức sự của giới đàn Minh Tịnh năm 1963.

ảnh Như Tịnh (2011)

Điệp thọ giới Tỳ kheo năm 1961 của HT. Trí Giác.

ảnh Như Tịnh (2011)

Pháp quyển của Tổ Huệ Pháp cấp cho HT.Trí Giác năm Nhâm Dần (1962).

ảnh Như Tịnh (2011)