Bàn Về Tây Du Ký Của Ngô Thừa Ân

- Hồi 43

Hồi thứ 43

"Ma sông Hắc Thủ lừa sư bắt

Rồng bể Tây Dương tróc quái về"

I. Tư tưởng Phật học

- Các nạn gây trở ngại giải thoát cho người tu hành đều pahts sinh từ dục ái, hữu ái và vô hữu ái. Có thể nói các nạn ấy phát sinh từ vô minh, chấp thủ các ngã tướng. Theo Phật giáo, tất cả các ma nạn đều xẩy ra từ thế giới hữu vi, hữu tướng, từ sự chấp thủ năng và sở.

Nói theo ngôn ngữ đạo Nho, các khổ nạn đều sinh ra từ âm dương, ngũ hành biểu hiện qua nhiều cấp độ và tướng trạng khác nhau. Như nạn Bạch cốt tinh thì sinh ra từ Thổ (xương thuộc thổ), hồi 27; nạn Hoàng bào tại rừng Hắc Tùng do Khuê Mộc Lang tinh gây ra, đó là nạn sinh ra từ Mộc, hồi 28, 29, 30; nạn ở động Liên Hoa và Ngân và Kim Giốc tạo là nạn sinh từ kim, hồi 32 - 36; nạn Hồng Hài Nhi tại động Hỏa Vân, là nạn sinh từ Hỏa, hồi 40 - 42; nạn tại sông Hắc Thủy là nạn sinh từ Thủy, hồi 49. Riêng hai nạn sinh ra từ Hỏa, Thủy thì có thể gọi là nạn sinh từ

âm, dương. Tại đây, chúng ta hiểu rằng nền văn hóa âm dương, ngũ hành đã là các ngăn ngại sự phát triển nền văn hóa Vô ngã. Ngô Thừa Ân đã đưa phái đoàn Tây du vượt qua các nạn kể trên là muốn xác định rằng tư tưởng Phật có giá trị nhân sinh và xã hội vượt lên trên giá trị của đạo Nho, phải chăng như thế?

- Con sông, trong giáo lý nhà Phật thường được biểu tượng cho sông ái, sông mê. Với công phu giải thoát đến hồi 43 này thì sông ái chỉ có thể hiểu là chỉ cho sắc ái, lòng ham muốn tồn tại ở ngoài Dục giới của ngũ dục lạc. Chính lòng ham muốn hiện hữu này khiến hành giả kẹt vào các thiền cảnh (từ sơ thiền đến tứ thiền) như bị kẹt vào Hỏa Vân động và Hắc Thủy hà. Để tự mình ra khỏi nạn đó, hành giả cần hành thiền quán Vô ngã, phát khởi mạnh trí tuệ Vô ngã như là phái đoàn Tây du bấy giờ cần đến Tôn Ngộ Không mới hàng phục được quái ở Hắc Thủy hà (Hắc Thủy hà còn là hình ảnh biểu tượng cho các ái tùy miên đang chìm sâu trong tâm thức; nó sẽ trỗi dậy khi có duyên và sẽ nhận chìm hành giả, hệt như quái Hắc Thủy hà đã

nhận chìm Đường Tăng và Trư Bát Giới. Nếu nạn Hắc Thủy là nạn do tập khí nghiệp, do các tùy miên, thì nạn Hỏa Vân là do dục vọng bốc cháy nơi các căn và các trần)

II. Quan niệm về con người

- Khi nền văn hóa, giáo dục mới được giới thiệu sâu rộng đến quần chúng thì quần chĩng sẽ phân ra làm hai nhóm:

1. Nhóm ủng hộ: nhóm này bao gồm nhiều nhân cách:

a/ Nhân cách lý tưởng có đủ trí tuệ, ý chí và tấm lòng như nhân vật Tôn Hành Giả.

b/ Nhân cách tố có quyết tâm và có lòng tốt nhưng non trí tuệ như nhân vật Sa Ngộ Tịnh.

c/ Nhân cách có tấm lòng, nhưng thiếu trí và thiếu quyết tâm như nhân vật Trư Ngộ Năng.

d/ Nhân cách nhân ái, có lòng và có quyết tâm cao nhưng thiếu trí tuệ như Đường Tăng.

2. Nhóm phản kháng

a/ Thành phần có danh vọng lớn (triều

đình) có quyền lợi gắn liền với triều đình và thành phần "ăn theo".

b/ Thành phần bảo thủ nền văn hóa cũ do có định kiến xã hội như Thiên triều, Thiên tiên và Địa tiên.

c/ Thành phần vị kỷ, sống dựa vào các thế lực lãnh đạo cũ, như trường hợp quái Hắc Thủy.

d/ Thành phần hung ác như các ma, quỷ.

Người cán bộ của nền văn hóa mới cần nhận rõ các nhóm quần chúng để vận dụng thành công công cuộc xây dựng và phát triển nền văn hóa mới.

- Trong trách nhiệm giáo dục, xã hội nhân cách mới, người hướng dẫn cần vạch rõ cho quần chúng biết các vướng ngại của trự thân, gồm:

* Các tập quán nhận thức và hành động cũ biểu hiện ra bên ngoài đời sống xã hội như là các kháng lực đối với đời sống xã hội và tương giao xã hội.

* Các tập quán nhận thức, hành động và

tình cảm đã ăn sâu vào tâm thức. Các tập quán này có thể ảnh hưởng tới quá trình xây dựng nền văn hóa mới. Hình ảnh quỷ sông Hắc Thủy với cung điện nằm sâu dưới lòng nước đen đã nhận chìm một nửa phái đoàn Tây du là biểu tượng của các nghĩa vừa được trình bày.

Hơn ai hết, cán bộ nòng cốt của nền văn hóa mới như Tôn Ngộ Không cần ý thức sâu sắc nghĩa biểu tượng của hồi 43 này để hành động cẩn trọng và hiệu quả.

III. Quan niệm về xã hội

Về mặt xã hội, tương tự về mặt nhân sinh, đối với nền văn hóa giáo dục mới cũng có thể có những phản kháng bốc cháy ở bên ngoài (như nạn Hồng Hài Nhi) hay những kháng lực ngấm ngầm khó thấy đầy sức mạnh như nạn sông Hắc Thủy. Những người làm văn hóa mới cần đối phó với cả hai sức mạnh phản kháng này. mỗi sức mạnh gây ra một nguy hiễm. Ngô Thừa Ân để lại tập truyện Tây Du Ký như bản di chúc văn hóa cho hậu lai thực hiện qua nhiều thế hệ tiếp nối. Công tác văn hóa bao giờ cũng đòi hỏi thời gian dài

như thời gian thực hiện giải thoát của mỗi cá nhân vậy.

- Hồi 44, 45 và 46

Hồi thứ 44, 45 và 46

Hồi 44 : "Thần thông phép vận đun xe nặng

Yêu quỷ tâm trừ vượt cổng cao"

Hồi 45 : “ Quán Tam Thanh Đại Thánh lưu danh"

Nước xa trì Hầu Vương hóa phép"

Hồi 46 : "Ngoại đạo cậy tài lừa phép chính

Ngộ Không hiển thánh giết yêu ma"

I. Tư tưởng Phật học

- Đến hồi 44, 45 và 46 thì Tôn Hành Giả tương đối đã đủ Định lực và Tuệ lực (tiêu biểu cho Định và Tuệ của phái đoàn Tây du vượt qua các pháp thuật của Đạo gia và Nho gia, vượt qua các cạm bẩy của âm dương và ngũ hành, nên đã dễ dàng thắng ba con quỷ Hổ lực, Lộc lực và Dương lực với các thần thuật của chúng.

- Tác giả Ngô Thừa Ân đã đánh giá rất cao giá trị giải thoát sinh tử khổ đau của Giới, Định, Tuệ (trong khi các pháp thuật của Đạo gia và Nho gia thì không thể đi vào cõi sống chân thật của giải thoát) nên đã dựng nên cảnh Quán Tam Thanh để cho ba đạo gia Hổ Lộc và Dương lạy cầu uống nước tiểu của Ngộ

Không, Ngộ Năng và Ngộ Tịnh. Lại dựng nên cảnh thi thố tài năng giữa Tôn Ngộ Không và ba đạo gia để làm lộ rõ cái bản tướng đầy dục vọng, dối trá và vị kỷ của họ. Tác giả, qua toàn truyện, hầu như đã lập lại việc đối chiếu nhiều giá trị này dưới nhiều dạng thức khác nhau.

- Giữa thần thông của Ngộ Không và pháp thuật của các đạo gia cũng khác nhau từ cơ bản:

* Thần thông của Tôn Ngộ Không thì phát sinh từ ý lực, từ công phu tu tập loại trừ vọng niệm; còn pháp thuật của các đạo gia thì sinh từ dục vọng.

* Thần thông của Tôn Ngộ Không thì từ Định và Tuệ Vô ngã mà khởi; còn pháp thuật của các đạo gia thì từ tâm chấp thủ ngã tướng mà nên.

* Thần thông của Tôn Ngộ Không thì thị hiện để hàng phục tà để cứu nhân, độ thế; còn pháp thuật của đạo gia thì phô trương để nuôi tà ý hại chúng sinh.

* Thần thông của Tôn Ngộ Không thì biến hóa vô cùng; còn pháp thuật của các đạo

gia thì thi triển giới hạn. Đây cũng là sắc thái khác nhau của hai nền văn hóa Tây Trúc và Đông Độ.

- Các thần thông mà Tôn Ngộ Không biểu hiện là biểu tượng của tâm thức giải thoát, tự tại (dù chưa toàn phần) của người tu đã giác ngộ sâu sắc sự thật Vô ngã, Vô dục.

II. Quan niệm về con người

- Con người là hiện thân của tà và chánh của tự chủ và tha hóa, của vị kỷ và vị tha, của thiện và ác. v.v... Hai thế lực của tâm thức ấy luôn dằng co trong mỗi người. Chúng cũng cùng có mặt và tranh chấp nhau ở ngoài xã hội. Ở đâu có mặt chánh đạo, ở đó có mặt tà giáo, ở đâu có chính nhân quân tử, ở đó cũng có mặt du nịnh, tiểu nhân, và ngược lại. Giáo dục của con người hoàn thiện là giúp con người phát triển nhóm thiện và nhân bản, và loại trừ nhóm ác và ly thể.

Hướng thiện và nhân bản là hướng phát triển các tâm lý vị tha, nhân ái, hành động vì lợi ích của tha nhân, tập thể; hướng chấp ngã, vị kỷ, hành động vì tự lợi hệt như khuôn mẫu hành động của Tôn Ngộ Không (thiện) và ba

đạo sĩ bất nhân (ác).

- Giá trị của con người và nghĩa sống của con người luôn luôn xây dựng trên sự thật và lợi ích an lạc của tự thân và của số đông, hệt như phái đoàn Tây du luôn luôn vì sự giải thoát của tự thân và vì lợi ích, an lạc của nhân dân ở Đông Độ.

- Kết quả tốt của một hành động gọi là đạo đức chưa đủ để đánh giá đúng hành động ấy. Giá trị đạo đức của hành động chủ yếu căn cứ vào động cơ của hành động hay gọi là căn cứ vào sự dụng tâm hành động. Ngô Thừa Ân đã phơi bày rõ quan niệm mình về hành động đạo đức qua ba nhân vật Hổ lực, Lộc lực và Dương lực: ba đạo sĩ này đã dùng pháp thuật làm mưa cứu mùa màng cho nhân dân ở địa phương, nhưng không phải làm vì thương dân, giúp nước, mà vì thủ đoạn muốn chiếm lòng vua để thoán đoạt ngôi báu. Các đạo sĩ đã tàn ác nhúng tay vào việc hành hạ hai ngàn tu sĩ Phật giáo hiền đức đến nỗi có đến hơn nửa số tu sĩ đó đã chết vì đói, rét.

- Ngược lại, sau khi trừ xong ba đạo sĩ, Tôn Ngộ Không đã khuyên nhà vua đối xử tốt cả tam giáo (Thích, Lão, Nho), mà không

đối xử kỳ thị.

- Trí tuệ phải hướng dẫn hành động đạo đức, nếu thiếu trí tuệ thì dù có lòng nhân, hành động cũng có thể gieo rắt khổ đau, tai họa. Hành động như vậy không thể gọi là đạo dức đúng nghĩa nếu thiếu trí tuệ.

Ngô Thừa Ân nói rõ ý này qua hình ảnh nhà vua trong hồi 44, 45 và 46, đã vô trí tin dùng ba đạo sĩ hung ác suýt làm khổ dân va đánh mất ngôi báu, nếu không có Tôn Ngộ Không cứu nguy.

III. Quan niệm về xã hội.

Bên cạnh các lực lượng phản kháng công khai và ngấm ngầm còn có các cá nhân và tổ chức vì tham vọng cá nhân riêng tư làm trở ngại công cuộc xây dựng nền văn hóa mới. Thành phần trở ngại này ẩn giấu dưới nhiều bộ mặt khác nhau gá vào các thế lực lớn của xã hội cũ như trường hợp ba đạo sĩ nuôi dưỡng tham vọng cá nhân dưới trướng nhà vua. Lực lượng phục vụ nền văn hóa mới cần quan tâm để đối phó, thế nào để thực hiện đoàn kết dân tộc đi đôi với cải tổ, như Tôn Ngộ Không đã khuyên nhà vua đối xử tốt và bình

đẳng đối với các tu sĩ và các đạo sĩ.

- Ở ba hồi tiểu thuyết này, Ngô Thừa Ân đã gián tiếp phơi bày các yếu điểm của chế độ phong kiến, nguy hiễm cho xứ sở, nhất là khi quyền quyết định quốc gia nằm trong tay một người thiếu sáng suốt và thiếu lòng nhân như nhà vua hôn mê ở đây đã để cho ba tay đạo sĩ ác ôn thao túng, lộng hành phá hư phép nước.

- Hồi 47, 48 và 49

Hồi thứ 47, 48 và 49

Hồi 47: "Thánh Tăng đêm vướng sông thiên thủy

Hành giả làm ơn cứu Tiểu đồng"

Hồi 48: "Ma nổi hàn phong sa tuyết lớn

Sư cần bái Phật giẫm băng dày"

Hồi 49: "Chìm đáy sông, Đường Tăng gặp nạn

Hiện làm cá Bồ Tát trừ tai"

I. Tư tưởng Phật học

- Ở hồi 49, Ngô Thừa Ân viết:

"Thổ là mẹ ngũ hành, thủy là nguồn của ngũ hành; không có thổ, không sinh; không có thủy, không lớn".

Tòa nhà của quỷ Linh Cảm Đại vương ở Thông Thiên Hà có tên là "Thủy Nguyên" là biểu tượng cho gốc của ngũ hành, nuôi dưỡng ngũ hành. ngũ hành phối hợp với âm dương mà hình thành vũ trụ, thế giới hữu vi, nên cảnh giới của ngũ hành thông Tam giới và được gọi là Thông Thiên Hà.

Muốn đoạn trừ được gốc trưởng dường của Tam giới (hay ngũ hành) thì trí tuệ không thì chưa đủ, mà cần có định sâu hỗ trợ. Tuệ

cần nương định để lặn sâu vào tâm thức, hành giả mới hoàn toàn chế ngự ngũ hành. Tại đây, Tôn Hành Giả thiếu định lực sâu nên khó được tòa nhà của Linh Cảm Đại Vương, phải nhờ đến đại tuệ và đại định lực sâu nên khó phá được tòa nhà của Linh Cảm Đại Vương, phải nhờ đến đại tuệ và đại định của Bồ Tát Quán Thế Âm. Qua khỏi nạn này là phái đoàn Tây du chế ngự được ngũ hành. Ngũ hành nay chỉ ở trạng thái tùy miên, đang chờ đợi đi đến đoạn diệt.

- Bồ Tát Quán Thế Âm thu về con cá vàng Linh Cảm Đại Vương cho tiếp tục tu tập trong ao sen ở Nam Hải là biểu tượng nói lên tinh thần chuyển hóa của Phật giáo; chuyển hóa cuộc đời dang là thành cảnh giới giải thoát, chuyển hóa các tâm hữu lậu thành vô lậu, chuyển hóa sự giác tỉnh (được biểu trưng bằng con cá vàng, vì nó luôn luôn mở mắt dù thức hay ngủ) phàm phu thành sự giác tỉnh của bậc Thánh như việc con cá vàng đến ao Dao Trì từ Thông Thiên Hà.

II. Quan niệm về con người

- Công cuộc cải tổ về văn hóa giáo dục cần được thực hiện song hành hai mặt; mặt nhận thức chủ quan của con người và mặt xã

171

hội khách quan. Giá trị nhân bản, nhân ái, trí tuệ và giá trị liên hệ phát sinh từ nhận thức trí tuệ và nhân bản, không đã được đông đảo quần chúng nhận rõ và chấp nhận, cần được bảo vệ. Cái sức mạnh võ lực, vật chất có thể cướp đi giá trị ấy ở quần chúng, nếu sức mạnh kia đe dọa sinh mệnh của quần chúng, như Trần Lão là người tốt, biết cúng dường, bố thí, thương yêu con cháu mà phải hiến đồng nữ Nhất Xứng Kim và đồng nam Trân Quang Bảo cho quỷ Linh Cảm Đại Vương. Lực lượng cải tổ còn cần phải tạo một môi trường sống của xã hội thế nào để các giá trị nhân bản được nở hoa kết trái trong quần chúng.

- Thế hệ tiếp thu nền văn hóa mới tốt nhất là thế hệ các đồng nam, đồng nữ chưabị hằn sâu vào tâm các giá trị của nền văn hóa cũ. Đây là thế hệ lý tưởng để truyền đạt vàn hóa mới. Tác giả Ngô Thừa Ân đã rất quan tâm đến thế hệ này nên đã để Tôn Ngộ Không và Ngộ Năng đánh dẹp quỷ Thông Thiên Hà, cũng như ở một hồi ma nạn về sau phái đoàn Tây du còn trừ ma để cứu mấy trăm trẻ em trong hoàng thành.

- Về nhận thức mới, văn hóa giáo dục

mới có thể giới thiệu đên quần chúng một nhận thức đúng đắn về quan niệm sống mới, nhưng ngay cả khi nhận thức này được hình thành thì chỉ mới hiện diện ở bề mặt ý thức, chưa thấm sâu vào tâm thức, rất dễ bị các tập quán cũ làm đổ vỡ, như lớp băng hà mới chỉ đông ở ngoài. Cần biến các nhận thức mới chuyển hiện hành nếp sống mới, và nếp sống mới cần được xây dựng vững chắc, bền bỉ hầu tránh nạn "Thông Thiên Hà", những thế lực tà vạy cũ và mới sẽ cấu kết nhau với nhân danh bảo vệ truyền thống để làm sụp đổ các giá trị mới, như quỷ Linh Cảm Đại Vương và quỷ Bà-bà cấu kết hại Đường Tăng.

III. Quan niệm về xã hội

- Nền văn hóa Nho giáo là nền văn hóa cổ của Trung Hoa cho đến thời dại Ngô Thừa Ân ở thế kỷ XVI đã trở thành một nếp văn hóa có truyền thống lâu dài. Các giá trị của nền văn hóa đó đối với nhân dân Trung Hoa đã khoác thêm tính chất thiêng liêng của hồn sông núi. Thật rất khó khăn cho các nhà cải cách văn hóa trong việc giới thiệu các giá trị của nền văn hóa giáo dục mới. Làm thế nào để có thể làm băng lạnh vùng văn hóa cũ

mênh mông ấy dù là ở mùa đông của lịch sử? Ngô Thừa Ân đã ý thức được điều đó, nhưng tại sao lại còn mong muốn dựng nên bộ tiểu thuyết Tây Du Ký? Đây là vấn đề mà ngày nay chúng ta cần phân tích kỹ. Có lẽ Ngô Thừa Ân đã dựa vào các cơ sở sau đây để giới thiệu một cuộc cải tổ văn hóa cũ:

1. Tất cả mọi hiện hữu ở trần gian đều có tuổi thọ của nó, nhất là các hiện hữu được sinh từ âm dương, ngũ hành. Nền văn hóa cũ của Trung Hoa cũng vậy; khi lịch sử đã cho thấy nền văn hóa cũ không còn đảm trách được vai trò lịch sử nữa, thì nó phải được gạn đục khơi trong.

2. Nền văn hóa Vô ngã, nhân bản và trí tuệ một mặt đáp ứng được các yêu cầu mới của lịch sử, một mặt thật sự có khả năng loại bỏ những mặt bảo thủ lỗi thời.

3. Nền văn hóa mới này lại vừa có khả năng giúp con người phát triển mạnh hơn tiềm năng của cá nhân, xứ sở và các tương giao xã hội nên tạo được một sức thu hút mạnh quần chĩng, vừa có khả năng dung hợp, sống chung với những nhân tố tích cực của nền văn hóa cũ. Nền văn hóa mới của Phật giáo

không gây xáo trộn hay đảo lộn nếp sống cũ, mà chỉ nhẹ nhàng đi vào hòa hợp với nếp sống cũ.

4. Cuộc cải tổ văn hóa giáo dục sẽ được thực hiện từng bước lâu dài trong nhận thức cá nhân và trong các cơ chế tổ chức xã hội, nên có thể bắt rễ sâu hơn và bền hơn vào lịch sử, và có thể tồn tại lâu dài song hành với trời, đất, bởi nó có cùng một sự thật với luật tắc tự nhiên của vạn hữu.

Tuy vậy, Ngô Thừa Ân vẫn dựng nên ma nạn Thông Thiên Hà để cảnh giác công cuộc cải tổ : cần phải hết sức cẩn trọng trong từng bước đi cải tổ đề phòng mọi sức đề kháng, nhất là sức đề kháng của tập tục cũ mà Ngô Thừa Ân gọi là động Thủy Nguyên.

Nếu lực lượng cải tổ thực hiện song hành hai sức mạnh đại trí và đại bi thì sẽ thành công, hệt như nhờ đến bàn tay của Bồ Tát Quán Thế Âm mới thu phục được con cá vàng Linh Cảm Đại Vương (con cá vàng này cũng có gốc từ ao Dao Trì ở Phật cảnh mà chỉ vì chưa đổi thay dục vọng, chưa rửa được lòng trần chấp ngã). Đây là một cảnh ma nạn rất quan trọng, rất nghiêm trọng, có thể nói là

tối ư thiêng liêng của con người. Đối với quần chúng, vì thế Ngô Thừa Ân đã xây dựng hình ảnh Bồ Tát rất vội vàng, khẩn cấp cứu nguy Đường Tăng đến nỗi không kịp choàng áo khoác ngoài như mọi khi - một việc rất hiếm xẩy ra với Bồ Tát.

- Hồi 50, 51 và 52

Hồi thứ 50,51 và 52

Hồi 50: "Tình rối, tính theo vì ái dục.

Thần mờ, tâm động gặp yêu ma"

Hồi 51: "Nghìn mưu Đại Thánh thành vô dụng

Nước, lửa không công khó gặp ma"

Hồi 52: "Ngộ Không làm nhộn Kim Đầu động

Như Lai mách kín vị chủ nhân"

I. Tư tưởng Phật học

- Lúc phái đoàn Tây du đến vùng núi kim đầu, Tôn Ngộ Không đã biết là có yêu tà, đã can ngăn Đường Tăng đặt chân đến một tòa nhà lớn dưới chân núi mà nghi là do yêu tà biến hóa ra, và đã vạch một vòng an toàn chặn yêu tà cho Đường Tăng, Ngộ Năng, Ngộ tịnh và Tiểu Long mã. Tôn Ngộ Không phải đi xa xin cơm cho Đường Tăng. Ngộ Năng lòng vốn chộn rộn không yên; Đường Tăng cũng thế; Ngộ Năng lại khởi lên niệm đố kỵ Ngộ Không, dục Đường Tăng đến thẳng ngôi nhà quỷ mà khất thực. Độc Giốc quỷ vương đã bắt giam Đường Tăng, Ngộ Năng, Ngộ Tịnh và Tiểu Long mã. Đây là nạn nguy hiểm nhất kể từ ngày đầu lên đường thỉnh kinh.

Hồi 50 nói lên cái tâm động của Đường Tăng và của Ngộ Năng: vừa dấy niệm phàm phu, vừa thiếu tuệ, thiếu tình, không biết nghe lời dặn của Ngộ Không (người đệ tử rất mực trung thành và rất trí tuệ). Tại đây Đường Tăng và Ngộ Năng bộc lộ rõ ràng thái độ kỷ luật thiếu nghiêm túc, định lực yếu nghiêm túc, định lực yếu và hiếu lòng tin vào tiếng nói trí tuệ (Ngộ Không). Chính khuyết điểm này của tâm thức giải thoát đã mở ra ma nạn ở động Kim Đầu. Với trí tuệ đó, với định lực đó, và với tâm tình đó, hành giả sẽ không thể bước thêm được một bước giải thoát nào, nếu không nói có thể đánh chìm lý tưởng giải thoát. Vì thế Ngô Thừa Ân đã đưa phái đoàn Tây du (trừ Ngộ Không) vào lao ngục của ác ma lúc bấy giờ.

- Tại động Kim Đầu này Tôn Ngộ Không đã chiến đấu vất vã hơn bao giờ, đã bị cướp mất cả khí giới, Tôn Ngộ Không đã cầu viện Lý Thiên Vương, Na Tra thái tử và cả thần sấm sét; tất cả đều bị ác ma tước mất khí giới. Cuối cùng Tôn Ngộ Không phải cầu cứu Đức Như Lai mách nước. Tất cả đều thất bại chỉ vì chiếc vòng Kim Cương mài của

Giốc quỷ vương (ngoài chư Bồ Tát và Phật).

Cái vòng Kim Cương mài (hay Độc Giốc quỷ vương) là biễu tượng của Thái cực của đạo Nho, hay Đạo của Lão giáo. Với đạo Nho, Thái cực sinh ra Lưỡng nghi (âm dương); với đạo Lão, Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị... Thái cực hay Đạo ấy mới thực sự là đầu nguồn của vũ trụ vạn hữu, đầu nguồn của thế giới nhị nguyên, của nền văn hóa nhị nguyên.

Đến hồi 49, phái đoàn Tây du nhờ đại định, đại tuệ và lòng đại bi của Bồ Tát Quán Thế Âm cứu giúp mới vượt qua được ma nạn âm dương và ngũ hành, nên hẳn tại đây, núi Kim Đầu, phái đoàn không thể vượt qua được Thái cực hay Đạo (nhất nguyên). Trí tuệ Vô ngã của Tôn Ngộ Không, dù đã được Bồ Tát Quán Thế Âm chỉ dạy cái dụng vô lượng của nó, cũng chưa thể thắng được Độc Giốc quỷ vương, dù không bị độc giốc hãm hại. Điều này nói lên rõ ràng trí tuệ Vô ngã của Ngộ Không chưa phát triển được diệu dụng vô biên của nó, do vì thiếu đại định, thiếu tâm giải thoát. Do vì thiếu tâm giải thoát nên phiền não, lậu hoặc còn ngăn che. Còn bị lậu hoặc ngăn che là còn vướng vào tập khí chấp thủ

các ngã tướng - Ở đây thì chấp vào tướng một, nhất nguyên, một sự chấp thủ tế nhị vào quả chứng đắc, nên phải bị bại trước Độc Giốc quỷ vương là còn nhân duyên rơi vào vòng đối đãi của sinh tử. Cái vòng Kim Cương mài thu hết, khử hết các khí giới, các vật sinh từ âm dương, ngũ hành là biểu tượng của ý nghĩa đó.

Muốn thoát ly khỏi nạn Kim Đầu (Kim có nghĩa gốc của kim, mộc, thủy, hỏa, thổ; bởi đầu có nghĩa là cái mũ) thì hành giả phải nhờ định sâu vào thiền quán cho đến khi thấy rõ cái gốc sinh khởi của âm dương, ngũ hành. Khi thấy rõ cái gốc ấy rồi thì liền thấy rõ con đường vĩnh viễn thoát ly sự trói buộc của âm dương, ngũ hành. Công phu giải thoát này Ngộ Không chưa chứng đạt, vì thế phải cầu cứu Như Lai.

Đức Phật cho 18 vị A-la-hán liệng 18 hạt "kim sa' để trắc nghiệm dò tìm gốc của chiếc Kim Cương mài và Độc Giốc quỷ vương. Mười tám hạt "kim đơn sa" là tượng trưng cho 18 tâm tỉnh giác tỉnh Vô ngã để hàng phục 18 tâm ái (sáu căn, sáu trần và sáu

thức). Khi 18 hạt kim đơn sa bị chiếc vòng Kim Cương mài thu hết thì sự kiện đó có nghĩa là chiếc vòng ấy là của Thái Thượng Lão Quân (bởi chỉ riêng Thái Thượng Lão Quân có chiếc vòng này). Chiếc vòng kim cương mài là biểu tượng của trí tuệ vượt ra khỏi nhị nguyên tính, có thể thoát ly, đoạn trừ các chấp thủ "nhị thủ" như Kim Cương có thể chặt đứt các vật thể khác. Tôn Ngộ Không chỉ thất bại trước chiếc vòng này, do vì chưa trừ hết tập khí chấp thủ.

Độc Giốc là kẻ phàm phu nên bị chiếc quạt Bát Phong của Thái Thượng Lão Quân thu phục và thu lại chiếc vòng Kim Cương mài (còn phàm phu là còn vướng vào khen, chê, được, mất, thị, phi, danh vọng và lợi dưỡng).

- Khi biết nguồn gốc của chiếc vòng thì liền biết Độc Giốc là gia nhân của Thái Thượng Lão Quân và việc hàng phục Độc Giốc trở nên dễ dàng.

- Bài học giải

thoát của phái đoàn Tây du ở đây là an trú vào chánh niệm Vô ngã, an trú vào Vô tướng tâm định mới thoát khỏi ma nạn; mới hàng phục được dục ái, hữu ái và vô hữu ái. An trú vào Vô tướng tâm định là ý nghĩa chiếc vòng mà Ngộ Không đã vạch cho Đường Tăng, Ngộ Năng, Ngộ Tịnh và Tiểu Long mã ẩn trú. Phương chi Tôn Ngộ Không nói: "Chỉ vì không tin cái vòng của người khác, biết bao khổ sở! Than ôi!" (hồi 53)

II. Quan niệm về con người

- Khác với con người đi vào giải thoát, con người xã hội mãi sống với những khát vọng hạnh phúc trần gian. Khát vọng này đã nuôi dưỡng các ngã tưởng và nhìn thấy thế giới giá trị của nhị nguyên tính thiết thực hơn và gần gũi với mình hơn. Do vậy, ngay cả khi sống trong một xã hội dân chủ, hợp tình hợp lý nhất, thì cái ngã tưởng, ngã niệm ấy cũng tự động xây dựng thế giới giá trị của nhị nguyên tính trong tâm thức. Sự kiện này làm dấy khởi các tâm lý dao động khiến tâm lý đi khỏi thế giới giá trị của nền văn hóa giáo dục nhân bản và trí tuệ. Đi ra khỏi thế giới giá trị của vị tha, nhân bản và trí tuệ láy nghĩa được Ngô Thừa Ân biểu tượng bằng sự đi ra khỏi cái vòng vẽ an toàn của Tôn Ngộ Không. Đi ra khỏi cai vòng vẽ an toàn ấy là

đi vào cái vòng Kim Cương mài đầy khổ lụy của Độc Giốc quỷ vương.

- Khi tâm thức tự dẫn thân vào giá trị nhị nguyên của các ngã tưởng (như Đường Tăng tự bước vào ngôi nhà của Độc Giốc) thì cái nền văn hóa giáo dục nhân bản vả Vô ngã trở nên mất tác dụng ở bên ngoài xã hội, như Tôn Ngộ Không hai lần bị Độc Giốc cướp mất khí giới. Vấn đề chủ yếu của nền văn hóa mới là tạo nên một xã hội công bằng, nhân ái, hòa hợp và đoàn kết để con người có điều kiện sống thuận lợi thực hiện an lạc, hạnh phúc của tâm thức. Nếu bên trong của tâm thức đã nắm giữ cái nhân của phiền não, rối ren (nhị nguyên tính) thì an lạc, giải thoát của cá nhân sẽ bị đánh mất. Rất khó đánh thức tâm thức cá nhân trong trường hợp này, bỏi khi cá nhân thiếu tỉnh giác Vô ngã thì thế giới bên trong và bên ngoài trở thành của nhị nguyên, của vô thường và khổ đau. Bấy giờ trí tuệ của cá nhân khó trỗi dậy, nếu công phu huấn luyện tâm yếu. Chỉ có một lối thoát duy nhất là hành sâu thiền quán Vô ngã để thấy rõ cái thật tướng Vô ngã của phiền não. Thấy như vậy là thấy tận đầu nguồn của phiền

não, hữu vi. Như bài học Đức Phật đã chỉ dạy Tôn Ngộ Không và phái đoàn Tây du qua sự mách nước chỉ rõ gốc gác của Độc Giốc và chiếc vòng Kim Cương mài.

Tại đây, Ngô Thừa Ân nhấn mạnh đến vai trò giáo dục cá nhân và trách nhiệm cá nhân trong nền giáo dục cá nhân và trách nhiệm cá nhân tgrong nền văn hóa giáo dục mới, Mỗi người cần tự giác, tự nguyện nuôi dưỡng các giá trị nhân bản, hiện thực và trí tuệ cho mình, cho người và cho xã hội.

III. Quan niệm về xã hội

- Cái trở lực nguy hiễm hơn cả là ở chính lực lượng cải tổ văn hóa. Nếu lực lượng này chấp thủ các giá trị mới của nền văn hóa giáo dục mới, hay nghi ngân hàng ờ sự thật Vô ngã thì liền biến ngay lực lượng cải tổ ấy thành công bộc của nền văn hóa cũ, một xã hội phong kiến không có vua. Vị vua thực sự thống trị xã hội bấy giờ là tư duy hữu ngã mà Ngô Thừa Ân đã biểu trưng bằng Độc Giốc quỷ vương thần thông quảng đại với chiếc vòng phép mầu vô lượng, còn có sức mạnh tàn phá hơn cả Tề Thiên Đại Thánh thời kỳ đại náo Thiên cung. Đây là điểm tế nhị của con đường văn hóa giáo dục mới đặt trọng tâm vào con người và

hạnh phúc của con người sống trong một xã hội hợp lý của nhân bản và trí tuệ.

- Trong nền văn hóa mới này, các hành động cá nhân và tập thể lệch lạc là do nhận thức và tư duy sai lầm. Điểm quan trọng là cá nhân và tập thể luôn luôn trở về với nhận thức và tư duy đúng (ý nghĩa của sự việc Như Lai mách nước cho biết rõ cái gốc của quỷ vương Độc Giốc). Đi ra khỏi nhận thức và tư duy ấy là đi ra khỏ quỹ đạo giá trị của nền văn hóa mới, và sẽ rơi vào quỹ đạo giá trị khác, như Đường Tăng, Ngộ Năng và Ngộ Tịnh đi ra khỏi cái vòng của Tôn Hành Giả để rơi vào sào huyệt của Độc Giốc.

- Những cá nhân và tập thể không có nhận thức và tư duy đúng, hay có tà ý lợi dụng giá trị của nền văn hóa mới để thỏa mãn các ý đồ, dục vọng riêng đều đi vào các hành động sai lầm làm trở ngại bước phát triển của nền văn hóa mới. Hệt như sai lầm của Đường Tăng và sự lạm dụng chiếc vòng Kim Cương mài của Độc Giốc, tạo nên cảnh can qua ở núi Kim Đầu. Những nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, trung, hiếu được quần chúng thể hiện, nhưng là thể hiện qua một nhận

thức mới và một thái độ sống mới, cởi mở, sinh động, đầy tính người, như nhận thức và thái độ sống của Tôn Ngộ Không (mà thường bị ngộ nhận bởi Đường Tăng và Bát Giới do bị ràng buộc với các quan niệm giá trị cũ)

Mãi mãi con người xã hội vẫn cần đến thái độ sống nghiêm chỉnh (Giới), kiên trì (Định) và sáng suốt (Tuệ) để hành xử.

- Hồi 53, 54 và 55

Hồi thứ 53, 54 và 55

Hồi 53: "Tam Tạng uống lầm mang thai nghén

Sa Tăng lấy nước phải thai ma"

Hồi 54: "Pháp tính sang Tây Qua nữ quốc

Tâm viên lập mẹo, thoát vòng tình"

Hồi 55: "Dâm tà bỡn cợt Đường Tam Tạng

Đứng đắn kiên trì chẳng hại thân"

I. Tư tưởng Phật học

- Về mặt đoạn trừ gốc ái, gốc của sinh tử luân hồi, người tu cần lần lượt đi từng bước chế ngự rồi loại trừ dục ái, hữu ái và vô minh hữu ái (như đã đề cập trong phần tổng luận). Công phu tu tập giải thoát đến hồi 53 này dù với Trư Bát Giới (với lòng đắm mê sác dục) cũng đã ổn định tâm giải thoát, giác tỉnh trước sắc đẹp tuyệt trần của nữ chúa Tây Lương. Lòng Trư Bát Giới yên là tâm của phái đoàn Tây du đã hoàn toàn ổn định về dục ái.

- Dù tâm ổn định về dục ái, thì cái gốc chủng tử dục ái chiêu tập qua nhiều đời sinh tử vẫn còn nằm sâu trong tâm thức người tu, nên cần phải trục cho sạch gốc rễ dục ái ấy.

Ngô Thừa Ân diễn đạt tư tưởng Phật học ấy bằng sự nhỡ lầm uống phải nước kết thai trên dòng Tử mẫu của Đường Tăng và Bát Giới. Gốc của ái chỉ có Định và Tuệ sâu mới trục được, như phải nhờ đến Tôn Ngộ Không và Ngộ Tịnh cùng đến am Tụ Tiên để lấy nước Giải Dương trục thai. Dương đã gải thì âm không còn tồn tại để quấy rối. Từ đây, phái đoàn Tây du chỉ còn tập trung công phu vào việc cắt đứt hữu ái và vô hữu ái.

- Kết quả cắt lìa dục ái đã được trắc nghiệm qua nạn ma nữ tiếp theo ở am Tỳ Bà. Đường Tăng biểu tượng của tâm giải thoát và lý tưởng giải thoát, đã đứng vững trước các thủ đoạn quyến dụ của yêu nữ có sắc nước hương trời với lòng xuân mênh mang như bể.

Bước giải thoát này thật đáng kể đối với hành giả sau khi vượt qua nhiều ma nạn!

II. Quan niệm về con người

- Trong nền văn hóa nhân bản, Vô ngã, con người gắn liền chặt chẽ với xã hội. Con người phục vụ cho mục tiêu hạnh phúc của bản thân đi đôi với lý tưởng phục vụ xã hội, mỗi thành viên

xã hội cần được tôi luyện ý chí, tình cảm và trí tuệ như là sửa soạn cho một chiến sĩ lên đường vào nhiều mặt trận, nhiều chiến trường. Một trong các chiến trường phải chiến đấu là tình trường. Tình yêu là dung sắc nữ nhi thường làm yếu lòng chiến sĩ. Nước mắt nữ nhi có thể làm mềm gan chiến sĩ. Muốn thành nghiệp lớn, con người cần phải làm chủ tình cảm, nhất là trước các trang tuyệt sắc như nữ chúa Tây Lương hay nữ yêu động Tỳ-Bà

- Cần phân biệt rõ giữa tình cảm cao thượng và dục vọng, đam mê. Tình cảm nào nuôi dưỡng lý tưởng, an lạc, hạnh phúc của cá nhân và tập thể là tốt đẹp; tình cảm nào mà nhận chìm lý tưởng phục vụ nhân quần, làm tối tăm trí tuệ là xấu xa. Tình cảm hướng về vị tha là tốt đẹp; tình cảm đi vào vị kỷ, hưởng thụ thấp hèn. Nghĩa là sống một nhân cách cao thượng không phải đi tìm những cảm giác riêng tư, mà là mở hướng sống an vui cho cuộc đời. Đây cũng là một mặt trận trải dài từ nội tâm đên ngoại giới mãi làm máy động chiếc thiếc bổng của Tôn Hành Giả.

III. Quan niệm về xã hội

• Nền văn hóa bất ổn cũ có bốn tập quán

trói buộc quần chúng, đó là: tập quán nhận thức sai lầm, tập quán của tâm hướng thiện mà sai lầm, tập quán tưởng sai lầm, và tập quán tình cảm sai lầm. Cho đến hồi 52, tác giả để đề cập đến ba tập quán đầu vốn được văn hóa truyền thống nuôi dưỡng. Nay, hồi 53, 54, và 55, tác giả bàn đến tập quán tình cảm. Mạnh nhất của tập quán tình cảm là tình yêu nam nữ. Tình yêu đó có thể mở ra một hướng tình cảm tốt đi vào nhân ái, vị tha, nhưng cũng có thể mở ra một cánh cửa vị kỷ. Nếu là tình cảm vị tha thì cao thượng có thể xây dựng văn hóa nhân bản và trí tuệ được biểu tượng bằng hình ảnh Đường Tăng quên mình vì hạnh phúc của nhân dân Đông Độ. Nếu là tình cảm vị kỷ, giới hạn giữa đôi nam nữ thì sẽ dễ dàng cuốn trôi các giá trị vị tha của nền văn hóa mới, bởi lẽ lòng vị kỷ sẽ nuôi dưỡng tập quán chấp thủ tự ngã vốn là động cơ xây dựng nền văn hóa nhị nguyên với các giá trị đầy ước lệ và đầy nước mắt.

Ngô Thừa Ân tại đây đã xây dựng hình ảnh Đường Tăng đứng vững trong nền văn hóa vị tha, tách khỏi nữ vương và nữ quái.

- Con người nếu biết từ bỏ tình yêu vị kỷ

thì sẽ đi vào tình yêu vị tha đẹp đẽ và hạnh phúc hơn. Từ bỏ tình yêu vị kỷ không phải là một sự hy sinh h ay một cách sống thiếu thiết thực, mà là chọn lựa cách sống khôn ngoan của trí tuệ Vô ngã. Lòng vị tha càng lớn thì hạnh phúc càng chắp cánh bay xa. Đây là một sự thật (không phải là nói triết lý huyền đàm) Ngô Thừa Ân muốn hậu thế đi vào thực nghiệm. Khát vọng muôn thuở của con người vẫn là tìm kiếm hạnh phúc và lẫn tránh khổ đau, nên nền văn hóa mới của trí tuệ hẳn là nhằm mở rộng phương tròi hạnh phúc cho đến Lôi Âm tự, cảnh giới của chân hạnh phúc.

Phái đoàn thỉnh kinh của Đường Tăng là phái đoàn mở đầu cuộc thử nghiệm ấy cho dân Đông Độ, và đã thành công. Đây quả là nền văn hóa và văn minh được chọn lựa cho Đông Độ. Phải chăng thế giới hiện đại sau bao nhiêu thử nghiêm đang hướng về một nền văn minh "hậu hiện đại" của an lạc, hòa bình và thịnh vượng chung của nhân loại, một nền văn minh không chia lìa thiên nhiên và con người, không chia lìa con người và xã hội, không chia lìa tình và ý, không chia lìa tâm

và vật, và không chia lìa các màu da chủng tộc trên toàn trái đất? Phải chăng cuộc đại náo của Tôn Ngộ Không đánh thức con người đi vào cuộc sống "tuy hai mà một" đã được Đức Phật chỉ dạy và được Bồ Tát Quán Thế Âm hướng dẫn?

- Hồi 56, 57 và 58

Hồi thứ 56, 57 và 58

Hồi 56: "Điên hồn trừ giặc cỏ

Mê dạo đuổi Hầu Vương"

Hồi 57: "Hành Giả Thực, kể khổ núi Lạc Già

Hầu Vương giả, đọc văn Thủy Liêm động"

Hồi 58: "Hai lòng xáo trộn cả càn khôn

Một thế khó tu hành tịch diệt"

I. Tư tưởng Phật học

- Như đã đề cập nhiều lần ở các phần trước, tập khí nghiệp của chúng sinh đã huân qua nhiều kiếp nên khi đoạn xả nhiều lần. Tu tập là công phu huấn luyện tâm lý lập đi lập lại nhiều lần ở mỗi thành quả.

Tập khí nghi ngờ, chấp thủ các tướng (tướng từ, tướng thiện, tướng oai nghi.v.v...) và thỉnh thoảng sân hận, đố kỵ, hiềm khích còn nhiều trong Đường Tăng và Trư Ngộ Năng; tập khí ấy tạo nên những xung khắc bất ổn lớn nhất là vụ Đường Tăng đuổi Tôn Ngộ Không về núi Hoa Quả sau khi Tôn

Ngộ Không ba lần đánh chết "Bạch cốt phu nhân" (ma nữ), và nay, ở hồi 56, Đường Tăng lại quá giận Tôn Ngộ Không, niệm chú "khẩn cô nhi" nhiều lần xua đuổi Tôn Ngộ Không khỏi phái đoàn Tây du. Lần này Tôn Ngộ Không sầu não không biết đi đâu, đã phải qua Nam Hải bộc bạch sự tình oan khuất với Bồ Tát Quán Thế Âm. Mỗi lần xung khắc là mỗi lần phái đoàn cảm nhận sự nguy hiễm của xung khắc và sự nguy hiễm thiếu vắng Tôn Ngộ Không. Cảnh tình ấy có lẽ cần được lập lại nhiều lần mới giúp được phái đoàn Tây du giác tỉnh ra khỏi các tập khí kia. Hy vọng lần xung đột tối nguy hiểm này là xung đột cuối cùng trên đường đến Lôi Âm tự .

Khi xung đột chìm lắng là khi biểu tượng sự điều hòa Giới, Định, Tuệ, điều hòa đại bi và đại trí, hành giả sẽ tiến nhanh đến giải thoát.

- Tại lần xung đột này, phái đoàn Tây du mắc vào các sai lầm sau đây:

* Đường Tăng mắc sai lầm nặng nhất như lời Tôn Ngộ Không nhận xét, trình Bồ Tát Quán Thế Âm: "... vị sư trưởng bội nghĩa vong ơn, chỉ mê một tấm thiện duyên, không

xét đến cái khổ đen trắng" (tập 3, tr.202, sđd).

* Với sai lầm của Tôn Ngộ Không, Bồ Tát Quán Thế Âm bảo: "Như nhà người đã có thần thông vô biên, cần gì phải giết nhiều giặc cỏ! Bọn chúng tuy là bất lương, kết cục vẫn thân người, không nên đánh chết... theo ta công bình mà luận, nhà ngươi là người bất thiện (sđd. tr. 203, tập 3)

* Về Trư Ngộ Năng, thì như chúng ta đã biết, tâm tư nhỏ hẹp, trí tụê nông cạn, hay đố kỵ, ganh ghét.

* Về Sa Ngộ Tịnh, thì định lực chưa sâu nên tuệ cũng chưa tỏa, chưa có khả năng dàn hòa các xung đột; chưa thấy rõ lòng của Ngộ Không.

Các sai lầm trên còn mắc phải là do hành giả chưa thực hành nhuần nhuyễn Giới, Định, Tuệ. Rơi vào ma nạn ở hồi 56, 57, và 59 là vì thế.

- Trong mỗi người tu hành luôn luôn xuất hiện hai con người trong từng bước đi giải thoát: một con người của thanh tịnh, vô trước vươn thẳng đến giải thoát; một con người của tập khí sinh tử làm trí tuệ giải thoát.

Với Trư Ngộ Năng, khi thì chân chất dễ cảm, khi thì càn dở khó coi.

Với Sa Ngộ Tịnh, khi thì cảnh giác, khi thì nghi ngờ, bất định.

Với Đường Tăng, khi thì minh mẫn đầy đức cảm, khi thì u tối, cố chấp.

Với Tôn Ngộ Không, khi thì xử sự tế nhị, khế cơ, khi thì hành động vội vàng, nóng nảy.

Hai con người ấy trong ấy trong mỗi thành viên của phái đoàn Tây du cứ thay đổi chỗ nhau trên cuộc hành trình tâm thức khi tâm thức chưa đạt đến tâm giải thoát và tuệ giải thoát.

Cái hư tâm của tâm giữ giới thì dễ thấy; cái vọng niệm của thiền giả cũng dễ nhận; cái chấp của tâm Từ cũng dễ soi; nhưng cái thủ trước tế nhị của trí tuệ thì khó nhận, như sự kiện xuất hiện một Tôn Hành Giả đã làm náo loạn cả trời đất, chỉ có trí tuệ toàn giác của Như Lai mới biện rõ.

Tại đây Ngô Thừa Ân đã khéo léo dựng lên hai phái đoàn Tây du (một thật, một giả). Nếu người tu không phát hiện và tiêu trừ phái đoàn Tây du giả thì việc thỉnh kinh sẽ

không thành tựu. Nếu vọng tâm chưa trừ sạch, thì chân tâm khó hiện. Có thể nói rằng hành trình là hành trình phá đổ hết thảy vọng tâm để chứng đạt chân tâm, điều này mà mở đầu kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Tôn giả Tu Bồ Đề đã bạch hỏi Đức Phật: "làm thế nào để an trú chân tâm và hàng phục vọng tâm (vân hà ưng trụ, van hà hàng phục kỳ tâm?).

Câu trả lời cho câu hỏi ách yếu đó là cả một công phu tu tập lâu dài an trú tưởng Vô ngã để loại trừ hết thảy ngã tưởng (ngã tưởng, nhơn tưởng, chúng sinh tưởng, thọ giả tưởng, pháp tưởng, phi pháp tưởng, tưởng và phi tưởng). Vì thế Ngô Thừa Ân đã để cho chính tay Tôn Ngộ Không thật đánh chết Tôn Ngộ Không giả (Lục Nhĩ hầu) sau khi được Như Lai chỉ rõ gốc gác của Lục Nhĩ Hầu. Lục Nhĩ Hầu chết là nhân của sinh tử, phiền não diệt.

Từ đây, dù chưa đọc các hồi truyện kế tiếp, độc giả cũng có thể hình dung ra rằng: các xung đột trong phái đoàn Tây du sẽ lắng dịu, Đường Tăng càng ngày càng tin hiểu Tôn Ngộ Không; Trư Ngộ Năng càng ngày càng tuân phục Tôn Hành Giả. Độc giả cũng có

thể hình dung ra các hồi truyện tiếp theo sẽ là những hồi đoạn trừ các lậu hoặc, rửa sạch các trần tâm, cắt đứt các kiết sử, khi phái đoàn trở thành một thể thống nhất.

Ba hồi truyện 56, 57 và 58 vừa giới thiệu cái nhìn của Phật giáo:

- Dưới cái nhìn không chấp thủ các tự ngã, các tướng thật sẽ hiện rõ.

- Dười cái nhìn chấp thủ các tự ngã, cuộc đời hiện ra là hư vọng.

Cái thật và cái hư quyện chặt vào nhau, chúng là sản phẩm của tâm thức mà không phải của cuộc đời. Vấn đề chuyển đổi cái nhìn, chuyển đổi tâm thưc hay tu tập tâm và giải thoát tâm trở thành vấn đề trọng tâm của cuộc hành trình Tây du.

II. Quan niệm về con người

- Con người là hiện hữu rất phức tạp, đầy biến động. hiểu con người đã khó, giáo dục con người càng khó hơn. Nhưng phức tạp không có nghĩa là không thể hiểu được; khó giáo dục không có nghĩa là không thể hiểu được; khó giáo dục không có nghĩa là không thể giáo dục. Tìm hiểu đúng con người và giáo

dục tốt con người là sứ mệnh của nền văn hóa, giáo dục mới như là sứ mệnh thỉnh kinh của Đường Tăng cứu độ nhân dân Đông Độ.

- Nói đến con người là nói đến các biểu hiện trí tuệ, tình cảm, tâm lý, ý chí và hành động của con người. Các biểu biện đó dù dưới hình thức, tướng trạng nào (thiện hay ác) cũng khoác vào một trong hai giá trị: chánh hoặc tà, thực hay hư. Thực chánh hay thực tà chỉ có trí tuệ Vô ngã mới rọi ra bản tướng, hoặc chỉ có tự thân mới nhận ra động cơ của hành động của mình. Vì thế, nền văn hóa giáo dục nhân bản về trí tuệ sẽ cung cấp cho người đời một cái nhìn mới về giá trị và một sự đánh giá mới. Cái nhìn mới là cái nhìn Vô ngã, vị tha và nhân bản. Sự đánh giá mới là sự đánh giá thật khách quan, sự thành thật tự đánh giá mình. Nền giáo dục mới này giúp con người tự hiểu mình, tự trách nhiệm, tự tín, tự giác và tự cải thiện mình, và nó được gọi là nền giáo dục nhân bản và trí tuệ.

Ngô Thừa Ân đã gián tiếp đặt vấn đề với thời đại, rằng:

- Chỉ có Tôn Hành Giả thật và Tôn Hành Giả mới thật sự biết mình là ai. (ngoại trừ Như Lai)

- Chỉ có Đường Tăng, Ngộ Năng, Ngộ Tịnh và Ngộ Không mới xác định được Đường Tăng giả.

- Như đã được đề cập khi Đường Tăng giả xã hội, giá trị đạo đức của một hành động không thể được đánh giá chỉ qua sự biểu hiện của hành động, mà còn cần căn cứ vào động cơ của tâm hành động và hiệu quả của hành động. hành động biểu hiện giống nhau (như hai Tôn Ngộ Không) mà một là thật, một là giả. Điểm này là một tâm sự mà Ngô Thừa Ân muốn đối thoại với hệ thống giá trị rất hình thức của đạo Nho đã gây ra nhiều rối rắm cho đời (xáo trộn cả càn khôn).

Vấn đề sẽ trở nên tế nhị hơn, khó nhận hơn nếu từ mặt trí huệ mà nhìn. Hai hành động có chủ tâm hành động giống nhau, có biểu hiện hệt nhau và đi đến kết quả ở mặt hiện tượng giới giống nhau nhằm đem lại lợi ích cho xã hội, nhưng vẫn chuyên chở hai giá trị khác nhau: một hành động chân thật, chánh kiến, một thời hư dối, tà kiến, như hình ảnh xuất hiện hai Tôn Hành Giả. Với Phật giáo, với nền văn hóa giáo dục mới, giá trị của hành động phụ thuộc và chánh kiến,

cháy tư duy và chánh niệm hay không phụ thuộc vào.

Nếu độc giả thiết tha với Tôn Hành Giả thật và phái đoàn Tây du thật, thì sẽ thiết tha với nền văn hóa giáo dục mới. Nếu độc giả không chấp nhận Lục Nhĩ Hầu với phái đoàn Tây du trá hình bằng pháp thuật của Lục Nhĩ Hầu, thì sẽ khó chấp nhận nền văn hóa pháp thuật của Đạo gia, và nền văn hóa hình thức ước lệ của Nho gia.

III. Quan niệm về xã hội

- Tương tự như những gì vừa trình bày về quan niệm con người, quan niệm về xã hội cũng thế.

Một xã hội ổn định, an cư lạc nghiệp là một xã hội tốt, nhưng có thể chưa đáp ứng được yêu cầu nhân bản và trí tuệ của nền văn hóa mới.

Nếu xã hội ổn định dưới sự thống trị của một quyền lực phi dân chủ và phi nhân bản, thì không phải là xã hội của nền văn hóa mới.

Nếu xã hội ổn định trong guồng máy dân chủ và nhân bản thì vẫn chưa hẳn là xã hội

của nền văn hóa mới, nếu xã hội đó vẫn được điều động bởi các tư duy hữu ngã, bởi sớm hay muộn xã hội đó sẽ rơi vào khủng hoảng tâm lý và xã hội. Một xã hội mới phải là dân chủ, nhân bản, nhân ái và trí tuệ (đặc biệt là trí tuệ) mới thật sự là xã hội tốt đẹp và ổn định lâu dài.

Để đi đến xã hội mong ước đó, con người cần phải trải nhiều công phu xây dựng, như phái đoàn Tây du phải trải qua nhiều cuộc phấn đấu.

- Hồi 59, 60 và 61

Hồi thứ 59, 60 và 61

Hồi 59: "Tam Tạng bị nghẽn tại Núi Hỏa Diệm

Hành Giả lần đầu lấy quạt ba tiêu"

Hồi 60: "Ma Vương ngừng đánh đi dự hao duyên

Hành giả hai lần lấy ba tiêu phiến"

Hồi 61: "Bát Giới giúp sức bại ma vương

Hành Giả lần thứ ba lấy quạt"

I. Tư tưởng Phật học

- Những sai lầm của phái đoàn Tây du từ trước cho đến hồi 58 đều do công phu giải thoát chưa nhiếp được "bát phong" (thị phi; được mất; khen, chê; danh vọng và lợi dưỡng), cả đến Tôn Ngộ Không cũng bị quạt "ba tiêu" của bà La-Sát quạt bay xa hơn hai vạn dặm (trong khi đó, với người khác có thể bị bay xa hơn hai vạn dặm (trong khi đó, với người khác có thể bị bay xa đến tám vạn bốn ngàn dặm). Nhờ "định phong đan" của Như Lai, Tôn Ngộ Không mới đứng vững trước quạt "ba tiêu". Tại hồi này, phái đoàn Tây du mới hàng phục được "bát phong".

- Ba lần đoạt quạt "ba tiêu" mới ổn, điều này tựa như ba lần mới đánh chết được "Bạch cốt phu nhân" đã được trình bày về ý nghĩa biểu tượng.

- Hỏa Diệm sơn là biểu tượng của dục và sân (kiết sử thứ tư và thứ năm thuộc năm hạ phần kiết sử), Chỉ khi đoạt được "ba tiêu phiến", nghĩa là khi đủ định và tuệ để chế ngự "bát phong" thì phái đoàn Tây du mới có khả năng để dập tắt dục và sân. Quả vị chứng đắc tại đây có thể là quả Thánh thứ ba (A-na-hàm), quả vị bất lai.

II. Quan niệm về con người

- Có một số vấn đề vấn đề rất người, rất xã hội và rất trí tuệ được đặt ra về nhân cách con người và giá trị của nhân cách con người trong nền văn hóa mới:

a/ Mọi người (nam hay nữ) đều có tự do quyết định đời sống của mình, nhưng tự do ấy cần được giới hạn trong tương quan với tha nhân, tập thể và xã hội. Trường hợp Ngưu Ma Vương có vợ chính là bà La Sát vừa nhan sắc vừa đức hạnh, lại mê sống với nữ hồ ly khác giàu có mà thiếu đức hạnh nên đã được Ngô Thừa Ân quan tâm để cho Trư Bát Giới đánh chết nữ hồ ly và đốt sạch hang động của bà. Ngô Thừa Ân muốn đề cao chế độ một vợ chồng để bảo vệ phẩm chất con người, nhất là người phụ nữ. Đây cũng là một vấn

đề tác giả đang đối thoại với nền văn hóa cũ của Trung Hoa chấp nhận đa thê và trọng nam khinh nữ.

b/ Nhân cách con người sẽ cao quý hơn và tâm hồn sẽ an lạc, hạnh phúc hơn nếu con người sống tự chủ làm chủ được "bát phong". Ở nghĩa tương đối của đối với đời sống xã hội, chỉ đòi hỏi con người đừng để bị lún sâu vào "tám thứ gió" ấy.

c/ Ham muốn nhiều cũng hạ giảm giá trị nhân cách và đánh mất đi nhiều hạnh phúc. Ham muốn nhiều thì thất vọng sẽ nhiều và đau khổ sẽ nhiều. Càng ham muốn con người càng bị nô lệ bởi ham muốn, tự do tâm lý sẽ bị đánh mất dần, điều mà con người thường vẫn rất mực khát khao.

d/ Sân hận sẽ là nhân tố đầu độc các mối tương giao con người và xã hội. Tương giao xấu sẽ đánh mất tình người và sẽ gieo rắc sầu muộn. Sân hận dễ gây gãy đổ công việc, hạ giảm tuổi thọ và dung sắc, và có thể gây ô nhiễm môi sinh. Quạt ba tiêu và hỏa diệm sơn nói lên với độc giả các ý nghĩa vừa bàn. Trong nền văn hóa giáo dục mới, dục sân và "bát phong" là đối tượng cần được chế

ngự, như Tôn Ngộ Không phải dập tắt Hỏa Diệm sơn đang chắn lối đi Tây Trúc để hoàn thành sứ mệnh độ khổ dân Đông Độ.

- Trong nền văn hóa mới, các nhân tài, các nhân tố cực xây dựng an lạc hạnh phúc cho xã hội, như Ngưu Ma Vương và bà La sát, được tạo điều kiện thuận lợi để đóng góp, để hiểu rõ trí tuệ Vô ngã, vị tha và hạnh phúc của con đường sống này.

III. Quan niệm về xã hội

- Nền văn hóa nhân bản và trí tuệ là nền văn hóa của tình người, hiểu biết và cảm thông, mà không phải là nền văn hóa xây dựng bằng sức mạnh của sân hận. Ngô Thừa Ân vì thế giới thiệu Hồng Hài Nhi từ bỏ "tam muội hỏa" theo hầu Bồ Tát Quán Thế Âm ở Nam Hải. Cả Ngưu Ma Vương và bà La sát đều quay hướng sống từ bị độ đời của Bồ Tát, đóng góp dáng kể và việc dập tắt Hỏa Diệm sơn, và tạo dựng một đời sống hưng vượng cho nhân dân quanh vùng.

- Các chủ nghĩa hưởng thụ, vị kỷ, cá nhân quá khích đều bị quét sạch trong xã hội mới, như nữ hồ ly và cơ sở vật chất của bà bị hủy

diệt. Hướng sống vị kỷ sẽ được giáo dục chuyển hóa thành vị tha như hình ảnh nữ hồ ly chết dưới đinh ba của Trư Bát Giới (người đã giác ngộ rời xa dục vọng thấp kém).

- Hồi 62 và 63

Hồi thứ 62 và 63

Hồi 62: "Giặc bẩn, rửa lòng, nên quét tháp

Bắt ma trả chủ thính thân tu"

Hồi 63: "Náo Long cung, hai sư diệt quái

Lấy bảo bối, các Thánh trừ tà"

I. Tư tưởng Phật học

- Giáo lý Phật giáo dành cho các tu sĩ và cư sĩ tu tập giải thoát thường bị ngộ nhận là giáo lý tự độ. Thật sự cả hệ thống giáo lý Phật giáo Nguyên Thủy và Phát triển (Đại thừa) đều chủ trương tu tập tự độ và độ tha. Độ tha là giúp đời thấy rõ con đường tự mình đi ra khỏi mọi nỗi khổ. Giáo lý từ bi cũng dạy nạn cứu khổ đời. Vì thế, trên đường thỉnh kinh, Tôn Ngộ Không đã trừ rất nhiều tà ma, quỷ mị để cứu đời. Tại hồi 62, 63 phái đoàn Tây du giúp vua Tế Trại đi ra khỏi quyết định sai lầm, cứu chư Tăng chùa Kim Quang khỏi hàm oan, trừ tà lấy lại quốc bảo cho nước Tế Trại. Ngộ Không và Ngộ Năng tại đây đã không quản lao nhọc hành Phật sự cứu độ, giúp dân ra khỏi khổ nạn. Độ tha là một phần công phu giải thoát của chính phái đoàn Tây du.

- Dục vọng khi được chuyển đổi thì thành dục giải thoát, sức mạnh tinh càn để tự độ và độ tha, như Trư Ngộ Năng đã trở nên năng nổ làm việc thiện mà không cầu danh, cầu lợi.

II. Quan niệm về con người

- Trộm cướp, tham nhũng đều là các hành động gây bất an, rối loạn xã hội; chúng là bất thiện và phi đạo đức. Giáo dục, văn hóa nhân bản kết án nặng nề các hành động ấy nên tác giả Tây Du Ký đã để Ngộ Không và Ngộ Năng đánh chết các người chủ mưu trộm cắp quốc bảo tại chùa Kim Quang. Đánh chết chúng là ý nghĩa dẹp sạch các mầm mống rối loạn.

- Cảnh vua Tế Trại bất minh và bất công, ỷ quyền uy hành hạ chư Tăng chùa Kim Quang gây căm phẫn trong nhân dân, căm phẫn cho độc giả, và tạo ra một tâm lý oán ghét phong kiến, điều mà Ngô Thừa Ân mong muốn, tác giả mong xã hội phong kiến Trung Hoa được thay thế bởi một chế độ pháp trị công bằng và dân chủ hơn.

- Tôn Ngộ Không đã lấy về quốc bảo như

là biểu tượng nói lên trí tuệ Vô ngã sẽ xây dựng nên nền văn hóa mới tốt đẹp, sẽ định quốc, an dân. Kết quả này mới thật sự là quốc bảo.

III. Quan niệm về xã hội

- Trường hợp chùa Kim Quang bị hàm oan là do các thế lực xấu ở trong bóng tối gây ra. Vua quan Tế Trại vội vã gia hình chư Tăng giữa khi không có bằng cớ buộc tội. Càng vô lý hơn khi kết tội người có trách nhiệm giữ quốc bảo lại đi trộm quốc bảo! Trước nỗi hàm oan lớn ấy, người dân không có quyền kêu oan và không có nơi để bày tỏ nổi hàm oan. Một xã hội được tổ chức phi lý như vậy thì người dân sẽ không có chỗ dựa, xã hội sẽ không có chỗ dựa, xã hội sẽ đại loạn. Hình ảnh xã hội ấy đã gợi nên trong dân chúng bao day dứt, bao ưu tư về một cơ cấu tổ chức bảo vệ an ninh cho dân, bảo vệ công bằng và đầy tình người...

- Sự kiện Ngộ Không và Ngộ Năng trừ tà, lấy lại quốc bảo nói lên rằng việc thiết lập an ninh và công bằng xã hội cũng là công tác thỉnh kinh của Đường Tăng. Kinh là để giáo dục con người sống hiền thiện, nhân ái, công bằng, tôn trọng sự thật. Nếu được hấp

thụ giáo lý nhà Phật thì vua Tế Trại đã không hành xử độc đoán và thiếu nhân tình như thế! Nếu người dân thấm nhuần Phật giáo thì đã không có trộm cắp và các ác hành. nếu nhận thức và giá trị của hành động theo tinh thần Phật giáo thì bản án quốc bảo đã được xét xử cách khác, nỗi hàm oan của chùa Kim Quang đã được giải... Nói tóm, vụ án quốc bảo đã đặt thẳng vấn đề với nhân dân Trung Hoa rằng: Liệu triều đình phong kiến có phải là đối tượng mà nhân dân mong chờ?