Đại Tập 117 · Bộ Kinh Sớ III · Số 1710–1716

Pháp Hoa Kinh Nghĩa Ký, Quyển 7, Phẩm Thứ Tám: Ngũ Bá Đệ Tử Thọ Ký

PHẨM THỨ TÁM: “NGŨ BÁ ĐỆ TỬ THỌ KÝ”

Dùng nhân duyên đời trước nói lên nghĩa khai mở ba thừa mà hiển bày một thừa để giáo hóa người có căn cơ thấp kém tức có ba phẩm kinh và được phân làm hai đoạn. Đoạn thứ nhất ở trên tức thuộc một phẩm nêu ra nhân duyên đời trước để hóa độ người có căn tánh thấp kém. Từ đây trở xuống có hai phẩm là phần thứ hai “thọ ký cho người có căn cơ thấp kém”. Hạng người có căn cơ thấp kém này sở dĩ trước không lãnh ngộ hiểu biết trước là vì lãnh hội sau mọi người nên không dám tựquyết định cho nên Như lai biết sự hiểu biết của họ mà thọ ký cho họ. Nhưng trong việc tự thọ ký vốn có bao hàm nghĩa chứng minh sự lãnh ngộ hiểu biết. Phầm này cũng có thọ ký cho Phú-lâu-na, thọ ký cho một ngàn hai trăm người, thọ ký cho năm trăm người, thọ ký hết cho các Thanh-văn, vậy tại sao ghi nhận ở đầu đề chỉ có năm trăm đệ tử. Đáp: Năm trăm người được thọ ký với danh hiệu, quyến thuộc nhiều ít tức đều có khả năng đồng lãnh ngộ hiểu biết còn những người khác thì không như vậy cho nên mới nói phẩm “Ngũ Bá Đệ Tử thọ ký”(năm trăm đệ tử được thọ ký). Hai phần dưới tức được phân làm hai đoạn. Phẩm trước nói lên việc thọ ký cho hạng người Vô học. Phẩm sau nói lên việc thọ ký cho cả hạng người Hữu học và Vô học.

Căn cứ trong phẩm này tự có hai phần: 1.Trước hết nêu ra sự việc Phú-lâu-na mong được thọ ký; 2. Nói lên sự việc các Thanh-văn mong được thọ ký. Trong việc Phú-lâu-na mong được thọ ký lại có hai phần: 1.Trước hết kinh gia trình bày tướng hiểu biết của Phú-lâu-na; 2. “Từ Phật bảo các Tỳ-kheo” trở xuống chính là nêu lên Như Lai thuật lại việc thọ ký cho Phú-lâu-na. Trong phần một lại có hai phần nữa: 1. Trình bày nguyên do được hiểu biết của Phú-lâu-na; 2.Trình bày tướng hiểu biết của Phú-lâu-na. Trong phần trình bày nguyên do được hiểu biết của Phú-lâu-na lại gồm có bốn phần: 1. Trình bày sự hiểu biết về việc dùng pháp để thuyết khai mở ba thừa và hiển bày một thừa ở trên; Nói “lại nghe thọ ký cho các vị đệ tử lớn” trở xuống tức trình bày sự hiểu biết về cách dùng thí dụ để thuyết khai mở ba thừa và hiển bày một thừa giáo hóa cho hạng người có căn tánh bậc trung ở trên; 3.Nói “lại nghe việc nhơn duyên đời trước” tức trình bày bản thân tự hiểu việc nói lên nhân duyên đời trước trong “hóa thành; 4.Nói “lại nghe các đức Phật có sức tự tại thần thông lớn” tức nêu lên việc lắng nghe phẩm “hóa thành” ở trên, nghĩa la øban đầu nêu ra việc đức Như Lai có đạo nhãn thần thông có khả năng thấy rõ sự việc lâu xa.

“Đặng đều chưa từng có” trở xuống tức phần trình bày tướng được hiểu biết và cũng có bốn phần: 1. Trước tiên nêu ra việc được hiểu biết cho nên nội tâm vui mừng; 2.Từ “liền từ chỗ ngồi đứng dậy” trở xuống tức nêu lên do được hiểu biết cho nên ngoại hình cung kính; 3. Từ “mà nghĩ thế này” trở xuống tức nêu lên ngài Phú-lâu-na do hiểu được cho nên nhớ nghĩ tới công đức của Phật; 4. Nói “chỉ có đức Phật Thế Tôn hay biết bổn nguyện trong thâm tâm của chúng con” tức nêu lên ngài Phú-lâu-na do được hiểu rõ mà ngầm chiêu cảm đến Như Lai. “Bản nguyện của thân tâm” tức tương ưng với câu “Tất cả trí nguyện của mười sáu vị vương tử” trong phẩm Hóa Thành Dụ.

“Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo” trở xuống là phần thứ hai nêu lên Như Lai thuật lại việc thọ ký cho Phú-lâu-na. Phần này tự có hai đoạn tức Văn Trường hàng và kệ tụng. Nhưng trong Văn Trường hàng và kệ tụng, một phần được phân làm hai. Trong phần Văn Trường hàng tự có hai mục: 1.Ghi nhận tướng hành nhân của Phú-lâu-na; 2.“Qua vô lượng kiếp” trở xuống tức ghi nhận sự chứng đạt quả vị của Phú-lâu-na. Trong việc ghi nhận tướng hành nhân của Phú-lâu-na tức nói ngài Phú- lâu-na đã từng ở nơi năm vị Phật hộ trì tạng pháp và được phân thành năm đoạn: 1.Trước hết nêu lên sự hộ trì tạng pháp ở nơi đức Thích Ca. Ngài Phú-lâu-na lúc ấy ở trong chúng hiện tại tại sao nói “có thấy chăng?” Vì ý Phật muốn nói các Tỳ-kheo chỉ thấy được hình tướng của Phú-lâu-na mà không thấy được các hạnh của Phú-lâu-na cho nên nói “có thấy chăng”; 2.Nói “các ông chớ tưởng” trở xuống tức nói lên ngài Phú-lâu-na đã từng ở nơi chỗ chín mươi ức đức Phật hay hộ trì chánh pháp. Trong ý này đều nêu lên dấu tích xưa kia; 3. Nói ở nơi bảy đức Phật hộ trì tạng pháp; 4.Nói lên ở nơi chỗ các đức Phật trong hiền kiếp mà hộ trì tạng pháp; 5. Nói lên việc ở nơi vô lượng các đức Phật trong đời vị lai mà hộ trì tạng pháp. Như những điều trên đều nói lên nghĩa hành nhân. “Quá khứ vô lượng A-tăng-kỳ kiếp” trở xuống là phần thứ hai tức ghi nhận sự đắc quả của Phú-lâu-na.

“Mà nói kệ” trở xuống tức nêu lên đức Phật thọ ký cho Phú-lâu- na. Trong đoạn này tự có hai phần tức là Văn Trường hàng và kệ tụng. Nay trong phần kệ tụng gồm có hai mươi mốt hàng rưỡi kệ và có hai cách giải thích. Một cách cho rằng ban đầu có mười bốn hàng tụng phần thứ nhất “ghi nhận việc hành nhân ấy”. Và sau có bảy hàng rưỡi kệ tụng phần thứ hai “ghi nhận chứng đắc quả vị”. Một cách khác lại cho rằng phải nên phân ra làm ba đoạn: 1.Trước hết có bảy hàng kệ không tụng phần Văn Trường hàng ở trên mà mở rộng tụng về: các Bồ-tát thị

hiện làm Thanh-văn làm ảnh hưởng đức Như Lai; 2. Có bảy hàng tụng phần thứ nhất “hành nhân” trong Văn Trường hàng ở trên; 3.Có bảy hàng rưỡi kệ tụng phần thứ hai “ghi nhận sự đạt được quả vị ấy” trong Văn Trường hàng ở trên.

“Nay Phú Lầu Na đây” trở xuống có bảy hàng tức là phần thứ hai tụng phần thuật lại sự hành nhân của Phú-lâu-na. Nhưng ở văn nói hành nhân thì Phú-lâu-na đã từng ở nới năm đức Phật để hộ trì tạng pháp, nay bảy hàng đây chỉ tụng ở hai Đức Phật để hộ trì tạng pháp. Ban đầu có năm hàng tụng Phú-lâu-na đã ở nơi chín vạn ức đức Phật trong quá khứ mà hộ trì tạng pháp. “Vị lai cũng cúng dường” trở xuống có hai hàng tụng việc Phú-lâu-na ở chỗ các Phật trong đời vị lai mà hộ trì tạng pháp. “Cúng dường các Như Lai” trở xuống có bảy hàng rưỡi kệ tụng phần thứ hai trong Văn Trường hàng ở trên tức ghi nhận cho Phú-lâu-na chứng đạt quả vị.

“Bấy giờ, một nghìn hai trăm vị A-La-hán” trở xuống là phần thứ hai của phẩm nêu lên sự việc các Thanh-văn được thọ ký. Căn cứ trong đây tự có hai đoạn: 1.Thọ ký cho các Thanh-văn; 2”.Bấy giờ năm trăm vị A-la-hán ở trước Phật” trở xuống người được thọ ký lãnh ngộ hiểu biết. Trong đoạn một tự có hai phần: 1.Thọ ký riêng biệt; 2.Có một hàng rưỡi kệ tổng quát thọ ký cho các Thanh-văn. Trong phần riêng biệt thọ ký lại có hai phần: Văn Trường hàng và kệ tụng. Trong Văn Trường hàng cũng có hai phần: 1.Trước hết thọ ký cho một ngàn hai trăm người: 2. “Năm trăm vị A-la-hán ấy” trở xuống tức nêu lên việc thọ ký cho năm trăm người. Căn cứ trong phần đầu lại phân làm hai: 1. Một nghìn hai trăm người xin được thọ ký; 2.Nói “đức Phật biết tâm niệm v.v…” trở xuống chính là nêu lên việc thọ ký cho một nghìn hai trăm người. Trong phần xin được thọ ký có hai phần: 1. Kinh gia trình bày; 2. Nói lên việc xin được thọ ký. Nhưng trong một nghìn hai trăm người chính là nêu ra Kiều Trần Như làm điển hình “Năm tram La-hán này” là phần thứ hai nêu ra việc thọ ký cho năm trăm vị A-la-hán”.

“Mà nói kệ rằng” là phần kệ tụng thứ hai gồm có chín hàng rưỡi kệ. Trong đó có sáu hàng kệ đầu tụng việc một nghìn hai trăm người được thọ ký. “Năm trăm Tỳ-kheo kia, thứ tự sẽ làm Phật” trở xuống ba hàng rưỡi kệ tụng về năm trăm người được thọ ký. “Ca-diếp ông đã biết” trở xuống gồm một hàng rưỡi kệ tức phần thứ hai “thọ ký tổng quát cho các Thanh-văn”. Tuy là kệ nhưng cũng thuộc Văn Trường hàng này.

“Bấy giờ, năm trăm vị A-la-hán ở trước Phật đuợc thọ ký. Từ trên

đến nay là nêu lên sự việc Thanh-văn được thọ ký và gồm có hai phần. Thứ nhất chính vì các Thanh-văn mà thọ ký. Từ đây trở xuống là phần thứ hai nêu ra các Thanh-văn được thọ ký tức có năm trăm người lãnh ngộ hiểu biết. Trong phần năm trăm người lãnh ngộ hiểu biết tự có hai phần tức Văn Trường hàng và kệ tụng. Trong Văn Trường hàng cũng có hai phần: 1.Lược nói lãnh ngộ hiểu biết; 2.Rộng nói lãnh ngộ hiểu biết. Lại trong hai đoạn lược nói và rộng nói mỗi đoạn tự có hai phần.

Trong đoạn lược nói lãnh ngộ hiểu biết có hai phần tức là: 1.Dùng pháp để thuyết; 2.“Nay mới biết đó là như người vô trí” trở xuống tức dùng thí dụ để thuyết. Trong đoạn phần rộng nói lãnh ngộ hiểu biết cũng có hai phần tức khai dụ và hợp dụ. Xét văn trong phần khai dụ chỉ có năm thí dụ mà không triển khai thí dụ thứ sáu. Nay cho rằng có ngầm nêu ra. Làm sao biết được? Vì trong phần hợp dụ dưới đây có và kệ tụng cũng có nêu lên: 1. Thí dụ “cột châu báu”; 2. Thí dụ “không tự biết”; Thí dụ “đi qua nước khác; 4. Thí dụ “cùng gặp gỡ nhau”; 5. Thí dụ “chỉ ra châu báu”. Thí dụ thứ sáu “được châu báu” trong Văn Trường hàng không có nêu lên. Thí dụ “cột châu báu” tức lãnh hội thí dụ “dẫn đường” trong phẩm Hóa Thành ở trên, cũng lãnh hội xa ở thí dụ “cha con thất lạc nhau” trong việc nói về gả cùng tử cũng lãnh hội với thí dụ tổng: “Chủ nhà” trong nhà lửa và cũng lãnh hội ở trong phẩm Phương tiện nói “nay ta cũng như vậy” trở xuống nói rõ sự giáo hóa chúng sanh của đức Thích Ca với chư Phật giống nhau. Thí dụ “không tự hiểu biết” tức lãnh hội thí dụ “mỏi mệt thối lui” trong phẩm Hóa Thành ở trên, cũng lãnh hội thí dụ “gọi con mà không được” trong chuyện nói về gã cùng tử, cũng xa lãnh hội xa ở thí dụ “Trưởng giả cứu con mà không được” ở trong nhà lửa, cũng tương hợp với nghĩa trong phẩm Phương tiện nói “Như Lai dùng Đại thừa giáo hóa chúng sanh mà không được”. Thí dụ”dạo đi đến nước khác” tức lãnh hội thí dụ” thiết lập hóa thành” trong phẩm Hóa Thành, cũng lãnh hội thí dụ “gọi được con” và “chỉ bảo người làm” trong thí dụ gã cùng tử, cũng lãnh hội xa ở thí dụ “dùng ba thứ xe để cứu được con” trong thí dụ nhà lửa, cũng xa tương ưng với phẩm Phương tiện nói “nhớ nghĩ về Phật quá khứ” trở xuống nói rõ đức Như Lai dùng ba thừa mà giáo hóa được chúng sanh. Thí dụ “gặp gở nhau” tức lãnh hội thí dụ “biết dừng nghĩ” trong phẩm Hóa Thành, cũng lãnh hội xa ở thí dụ “thấy con có chí lớn” trong thí dụ gã cùng tử, cũng lãnh hội thí dụ “thấy con thoát khỏi nạn” trong thí dụ nhà lửa cũng tương ứng xa với trong phẩm Phương tiện nói “ta thấy các Phật tử, ý chí cầu Phật đạo” trở xuống nói rõ đức Phật thấy chúng sanh có căn cơ Đại

thừa. Thí dụ “chỉ ra châu báu” tức lãnh hội thí dụ “hủy bỏ hóa thành mà sẽ đến chỗ châu báu” trong phẩm Hóa Thành, cũng lãnh hội xa ở thí dụ “giao phó gia nghiệp” trong thí dụ gã cùng tử cũng lãnh hội xa ở thí dụ “Trưởng giả ban xe lớn cho các con” trong thí dụ nhà lửa, cũng xa tương ưng với trong phẩm Phương Tiện: “mà chỉ nói đạo vô thượng” tức nói kinh Pháp Hoa: Trong đây lẽ ra phải có thí dụ thứ sáu “vui mừng” vì tuy không lãnh hội nghĩa trong “hóa thành” mà lãnh hội nghĩa “cùng tử, nhà lửa và hoan hỷ trong phẩm Phương tiện.

Tuy nhiên thí dụ dẫn đường trong phẩm Hóa Thành vốn có bốn nghĩa. Nay Thí dụ thứ nhất “cột châu báu” cũng có bốn nghĩa “nếu có người” tức là thí dụ về người có căn tánh thấp kém tương tứng với trong phần dùng thí dụ để thuyết ở trên nói “nếu có nhiều chúng” trở xuống nhằm nêu lên nghĩa “ba mươi người con”. “Đến nhà bạn thân” tức tương ưng với thí dụ “năm trăm do tuần” và “có một ngôi nhà” ở trên. “Say rượu mà nằm” tức tương ưng với nghĩa “sợ hãi”. “Lúc đó người bạn thân” trở xuống tức tương hợp với nghĩa “đạo sư” và hợp với “mười sáu vị vương tử”. “Thưở xưa đã giảng kỷ lưỡng” tức là bạn thân “Lúc ấy thính chúng” tức là đi vào sanh tử. “Chỗ giảng kỹ lưỡng” tức là nhà “Say rượu mà nằm” tức là bị phiền nảo ràng buộc nên tự mình chuốc lấy rượu hôn mê mà nằm đó. Lại có người giải thích rằng “liền đến nhà bạn thân” tức nói bạn thân cho người ấy uống rượu. “Bạn thân” chính là mười sáu vị vương tử. Tại sao nói “vương tử cho chúng sanh phiền não”? Chư Phật Thánh nhơn không vì chúng sanh mà tạo ra nhân duyên phiền não cho nên biết người ấy đi đến chỗ khác uống rượu rồi đến nhà bạn thân tương tự ở dưới nói “nhà ấy giàu có lớn chuyên thiết đãi các cao lương mỹ vị, lại tự có người trong một ngày thường dâng hoa quả nhưng không có rượu”. “Có việc quan phải đi” tức chẳng phải mới làm, ý nói bấy giờ nhân duyên thuyết giảng kỷ lưỡng của mươi sáu vị vương tử đã hết mà vì đến phương khác để nói pháp cho nên nói “có việc quan phải đi”. “Lấy châu báu cột trong áo của gã say” tức tương ưng nói “lúc ấy các vương tử vì chúng sanh mà nói pháp Đại thừa”. Nay chúng sanh lúc ấy đã hiểu được Đại thừa và do lý Đại thừa rất quý trọng “cho nên nói “vô giá”. Sự hiểu biết Đại thừa này thật đáng trân trọng quý như ngọc báu. Lý ấy tất tròn đầy như ngọc làm nghĩa của nhân. Do không mất nên gọi là cột. Đã vượt ra ngoài phàm phu không mất và hoại diệt cho nên nói “trong vạt áo”. “Người ấy say mà nằm” đều không hay biết gì cả”. Đây là hợp với thí dụ thứ hai “không tự hay biết” cũng hợp với thí dụ “mỏi mệt thoái lui” ý hợp nói “xưa kia mười sáu vương

tử vì chúng nói Đại thừa và đạt đến sự lý giải Đại thừa nên mười sáu vương tử đi qua phương khác để giáo hóa”. “Chúng sanh đánh mất sự hiểu biết về Đại thừa và từ đó đến nay đều không biết” tức tương ưng với văn kinh nói “con có sự hiểu biết về Đại thừa mà không hay biết” nhằm nói lên “không có căn cơ Đại thừa” “Sau khi dậy bèn dạo đi” trở xuống tức nêu lên thí dụ thứ ba “đi đến nước khác” nhằm ngụ ý nêu lên chúng sanh không có căn cơ Đại thừa mà chỉ có căn cơ Tiểu thừa. Từ giáo Tiểu thừa mà tu hành cầu nhân tìm quả tức hợp với thí dụ “thiết lập hóa thành”. Trong thí dụ trên vốn có bốn nghĩa nối tiếp: 1. Dùng “Hóa thành” để dự định thích nghi; 2.Có căn cơ kham nhận lắng nghe về “hóa thành”; 3.Thiết lập “hóa thành”; 4. Các người thọ nhận và hành trì. Tuy nhiên nay không nêu lên ba phần trước mà chỉ nêu lên nghĩa thứ tư. Trong việc thọ nhận và hành trì ở văn trên cũng có bốn phần và nay cũng nêu lên đầy đủ: 1. Nói “sau khi dậy bèn dạo đi” tức hợp nêu lên “bấy giờ tâm mọi người mỏi mệt liền rất vui mừng” nhằm nói rõ hạng ngoài phàm phu tu hành tức “tâm mỗi người mạnh mẽ lên” nghe pháp mà tin nhận; 2. Nói “đi đến nước khác” tức hợp với ở trên nói “các con nay đã tránh xa đường hiểm ác “nhằm nói lên hạng người bên trong phàm phu tu hành. Do tin vào năm căn mà thiết lập cho nên nói “nước khác”; 3. Nói “vì việc ăn mặc mà gắng sức tức hợp với ở trên nói “đối với các người ấy trước kiến đế rồi Tư duy đạo đối trị” tức tương ưng với nghĩa “tranh nhau cùng ruỗi chạy”; 4.Nói “nếu có được chút ít bèn cho là đủ” tức hợp với ở trên nói “đi vào hóa thành mà phát khởi tưởng đã diệt độ” nhằm nói rõ quả vị Vô học tương ưng với nghĩa “tranh nhau ra khỏi nhà lửa”. “Lúc sau người bạn thân gặp gở” tức nêu lên thí dụ thứ tư “cùng gặp gở nhau” lãnh hội thí dụ ở trên “biết ngơi nghỉ” nói “bấy giờ vị đạo sư biết chúng nhơn ấy đã được ngơi nghỉ” nhằm nói rõ căn cơ Đại thừa phát khởi “Bèn bảo rằng: lạ thay anh này” trở xuống là thí dụ thứ năm “chỉ ra châu báu” tức lãnh hội thí dụ “diệt hóa thành mà đi đến chỗ chứa châu báu trong phẩm Hóa Thành, cũng lãnh hội xa ở thí dụ “nhà lửa” và trong phẩm Phương tiện nói “nay hành nhân Đại thừa để đạt được quả Đại thừa”. Do vậy cho nên nói “đổi chác lấy đồ cần dùng”. Từ đây trở xuống cũng nên nêu lên thí dụ thứ sáu “vui mừng” nhưng trong văn kinh lược bỏ, nay tạm đưa ra để đối với phần hợp dụ ở dưới.

“Đức Phật cũng lại như vậy” trở xuống tức là hợp dụ thứ hai. Từ đây trở xuống “khiến phát tâm cầu Nhứt thiết trí” tức hợp với thí dụ “lấy châu báu vô giá cột trong áo của gã say”. “Mà chúng con liền bỏ quên không hay, không biết” tức hợp thí dụ thứ hai ở trên “không tự

hay biết”. “Đã được đạo A-la-hán” trở xuống tức hợp thí dụ thứ ba “dạo đến nước khác”. Trong thí dụ ở trên vốn có bốn phần và nay chỉ hợp phần thứ tư nói “đặng chút ít bèn cho là đủ”. “Tất cả trí nguyện vẫn còn chẳng mất” tức hợp thí dụ thứ tư “gặp gỡ nhau” tương ưng với trên nói “gặp gỡ thấy gã”. “Ngày nay, đức Thế tôn giác ngộ chúng con” trở xuống tức hợp thí dụ thứ năm “chỉ ra châu báu”. “Chúng con nay mới biết mình thiệt là Bồ-tát” trở xuống tức hợp nêu lên thí dụ thứ sáu “vui mừng được điều chưa từng có”.

“Mà nói kệ rằng: trở xuống có mười hai hàng rưỡi kệ là phần thứ hai tụng phần văn Truờng hàng ở trên. Trong Văn Trường hàng ở trên vốn có hai phần: 1.Lược nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết; 2.Rộng nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết. Nay mười hai hàng rưỡi kệ này cũng được phân làm hai: hai hàng rưỡi kệ đầu lược nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết; mười hàng sau rộng nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết. Trong văn lược nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết tự có hai phần: dùng pháp để thuyết và dùng thí dụ để thuyết, nay hai hàng rưỡi tụng thì hai hàng đầu tụng hần pháp thuyết, còn nửa hàng sau tụng phần dùng thí dụ để thuyết. “Thí như người nghèo cùng” trở xuống có muời hàng kệ tụng phần thứ hai tức rộng nói lên sự lãnh ngộ hiểu biết. Trong văn rộng nêu lên sự lãnh ngộ hiểu biết ở trên tự có khai dụ và hợp dụ, mỗi phần lại phân làm hai đoạn. Nay có sáu hàng kệ tụng đoạn khai mở thí dụ còn bốn hang kế tụng đoạn hợp dụ. Trong văn khai mở thí dụ ở trên vốn có năm thí dụ. Nay trong sáu hàng kệ tụng đầy đủ cả sáu thí dụ. Một hàng ba câu đầu tụng thí dụ thứ nhất. “Gã say nằm đều không hay biết” gồm một câu tụng thí dụ thứ hai ”sau khi gã đã dậy” trở xuống có hai hàng kệ tụng thí dụ thứ ba “dạo đến nước khác”. “Người thân hữu cho châu” chỉ có nửa hàng tụng thí dụ thứ tư “gặp gở nhau”. “Khổ thiết trách gã rồi” tức chỉ có nửa hàng kệ tụng thí dụ thứ năm “chỉ ra châu báu” “Gã nghèo thấy châu đó” tức có một hàng với nghĩa tụng thí dụ thứ sáu “vui mừng”. Thí dụ thứ sáu này trong Văn Trường hàng ở trên không có nêu lên.

“Chúng con cũng như vậy” trở xuống có bốn hàng tụng phần hợp dụ nhưng nay lược mà không tụng phần hợp dụ thứ tư. Một hàng kệ đầu tụng hợp thí dụ thứ nhất “cột châu báu”. “Chúng con vì vô trí”” tức chỉ có nửa hàng tụng hợp thí dụ thứ hai. “Được chút phần Niết-bàn” tức nửa hàng tụng hợp thí dụ thứ ba. “nay Phật giác ngộ con” gồm một kệ tụng hợp thí dụ thứ năm. “Con nay từ Phật nghe” gồm một hàng kệ tụng hợp thí dụ thứ sáu “vui mừng”.

Pháp Hoa Kinh Nghĩa Ký, Quyển 7, Phẩm Thứ Chín: Thọ Học Vô Học Nhơn Ký

PHẨM THỨ CHÍN: “THỌ HỌC VÔ HỌC NHƠN KÝ”

Phần thứ hai trong việc thọ ký thuộc phẩm này là vì người học và Vô học mà thọ ký nên lấy đó làm đề mục của phẩm. Căn cứ trong phẩm này tự có hai đoạn:

1.Xin được thọ ký.

2.Phật thọ ký.

Trong đoạn xin được thọ ký tự có hai phần: 1.Hai vị A-nan và La- hầu-la xin đuợc thọ ký; 2. Nêu ra hai nghìn người xin được thọ ký.

“Phật bảo A-nan “ông ở đời sau” trở xuống là nêu lên đoạn thứ hai “Phật thọ ký”. Trong đoạn thọ ký này cũng có hai phần; 1.Trước hết thọ ký cho A-nan và La-hầu la; 2. Thọ ký cho hai nghìn người.

Trong phần thứ nhất cũng có hai phần: 1.Thọ ký cho A-nan; 2. Thọ ký cho La-hầu-la.

Trong việc thọ ký cho A-nan tự có năm phần:

1.Vì A-nan mà thọ ký.

2.Từ “Bấy giờ trong hội có hàng Bồ-tát mới phát tâm thấy A-nan được thọ ký liền sanh tâm nghi ngờ.

3.Từ “Bấy giờ, đức Thế tôn biết tâm niệm của các vị Bồ-tát” trở xuống là nêu lên nhân duyên xưa để giải thích niệm nghi ngờ của đại chúng.

4.“Ngài A-Nan tận mặt ở trước Phật” trở xuống nêu lên A- nan vì nghe nhân duyên xưa kia mà đạt đuợc Túc mạng trí.

5.Nói lên kệ để khen ngợi Như Lai.

“Phật bảo La-hầu-la” trở xuống tức là nêu lên việc thọ ký cho La-hầu-la. Trong phần này tự có kệ tụng và Văn Trường hàng và mỗi phần được phân làm hai. “Bấy giờ, đức Thế Tôn thấy bực hữu và hàng Vô học ý chí hòa diệu” trở xuống là nêu lên phần thứ hai thọ ký cho hai nghìn người Hữu học và Vô học”.

Trong việc thọ ký này tự có hai phần: 1. Thọ ký; 2. Hạng người Hữu học và Vô học được thọ ký rồi liền sanh vui mừng mà khen ngợi Phật.

Pháp Hoa Kinh Nghĩa Ký, Quyển 7, Phẩm Thứ Mười: Pháp Sư

PHẨM THỨ MƯỜI: “PHÁP SƯ”

Phẩm này trình bày về công đức năm loại pháp sư thọ trì, đọc tụng, hiểu nói và ghi chép. Mười hai “Phẩm kinh nêu lên việc khai mở ba thừa và hiển bày một thừa để nói rõ nghĩa nhân vốn có bốn đoạn: 1. Lược nói khai mở ba thừa và hiển bày một thừa để kích động tình chấp mà sanh nghi; 2. Do hoài nghi cho nên đến thỉnh hỏi; 3. Rộng nói lên việc khai mở ba thừa và hiển bày một thừa để đoạn nghi sanh tín. Như vậy, ba đoạn đã nói xong từ đây trở xuống lại có bốn phẩm kinh là thuộc đoạn thứ tư riêng gọi là nghĩa “lưu thông nhân”. Ở trước lại giải thích rằng đoạn thứ nhất và thứ hai mỗi đoạn được khai mở làm hai phần, còn đoạn thứ ba và thứ tư mỗi đoạn được khai mở làm ba phần. Xét trong đoạn thứ tư này được làm ba phần tức là: 1.Hai phẩm “Pháp Sư” và “Hiện Bảo Tháp” nói rõ người thọ trì kinh này và người lưu thông kinh được hưởng công sâu, quả báo nhiều, tức nói rõ công sâu, báo nhiều, nên bảo tìm người lưu thông kinh; 2. Phẩm Trì túc tức lúc bấy giờ đại chúng đã nghe được công sâu, báo nhiều, tức có khả năng lưu thông kinh và thọ mạng lưu thông; 3. Phẩm An Lạc Hạnh nêu lên việc nhiếp thọ người thối đọa. Tại sao? Vì lúc ấy trong đại chúng có hàng Bồ-tát nhỏ cũng muốn tin nhận huân tập lưu thông kinh này vì thấy ở cuối phẩm Trì, nêu lên các Đại Bồ-tát ở trong đời ác này lưu truyền kinh. Hoặc có người lưu thông kinh gặp nạn xua đuổi, và nguy hiểm đến tánh mạng thì liền nói: “Chúng tôi chưa bằng đại sĩ làm sao có khả năng ở trong đời ác lưu thông kinh này, nên cùng nhau thóai lui” Vì nghĩa này cho nên có phẩm An Lạc Hạnh thứ ba nêu ra bốn hạnh An lạc để nhiếp phục người thối đọa “Nếu có người muốn ở trong đời ác lưu thông kinh này phải nên tu tập bốn hạnh an lạc” thì sẽ thoát nguy được an, lìa khổ được vui. Lại căn cứ trong ba đoạn này thì đoạn thứ ba được phân làm hai phần. Riêng đoạn trung gian thứ hai thì văn trong phần trình bày “nhận mệnh lệnh” được chia ra năm phần riêng biệt. Đoạn thứ nhất bảo tìm kiếm người lưu thông kinh có hai phần tức hai phẩm: 1. Phẩm Pháp sư nói lên đức Thích ca tự tìm người lưu thông kinh: 2. Phẩm Hiện Bảo Tháp nói lên việc đức Đa Bảo Như Lai hỗ trợ đức Thích ca tìm người lưu thông kinh.

Lại trong đoạn Phật Thích Ca tự tìm người lưu thông kinh có hai phần: 1.Từ ban đầu phẩm đến phần kệ “nay ta được lợi lớn” tức căn cứ công thưởng sâu, quả báo nhiều, chính bảo tìm kiếm người lưu thông kinh; 2. Từ “Dược Vương nay bảo ông” trở xuống đến phẩm tức nêu ra

nguyên tắc lưu thông kinh bảo tìm kiếm người lưu thông. Xét trong phần căn cứ vào công thưởng sâu, quả báo nhiều, bảo tìm kiếm người lưu thông kinh lại có hai phần: 1.Căn cứ vào đệ tử lưu thông kinh để nói lên báo đáp thưởng công; 2.“Nếu lại có người thọ trì đọc tụng” trở xuống tức căn cứ vào Thầy để nói rõ báo đáp thưởng công. Sở dĩ biết người truớc là đệ tử và người sau là Thầy là vì kinh này dùng để thọ trì đọc tụng v.v… lấy làm năm loại pháp sư mà người trước chưa có khả năng đọc tụng chỉ nghe rồi tùy hỷ mà thôi nên gọi là đệ tử. còn người sau tự có khả năng thọ trì v.v… cho nên gọi là Thầy. Trong hai đoạn này mỗi đoạn có hai phần. Căn cứ trong đoạn nói đệ tử nêu ra báo đáp thưởng công có hai phần tức là: 1. Trong đời hiện tại nêu ra đệ tử; Căn cứ vào sau khi Phật diệt độ mà nói lên đệ tử. Theo ước lệ trong hai phần này mỗi phần lại có hai phần nữa. Trong đời hiện tại để nêu ra đệ tử có hai phần tức là: 1. Từ đầu phẩm đến “một niệm tùy hỷ” tức trứơc hết nêu ra tướng lập công của đệ tử trong đời hiện tại; 2. Nói “Ta đều thọ ký đạo Bồ-đề cho” tức nêu lên cùng được quả báo nhiều.

“Phật bảo Dược vương ! Lại sau khi Như Lai diệt độ” trở xuống là phần thứ hai tụng đệ tử sau khi Phật diệt độ. Theo ước lệ, phần này cũng có hai phần nữa: 1. Trước hết nêu ra tướng lập công của đệ tử sau khi Phật diệt độ; 2.Nói “Ta cũng thọ ký đạo Bồ-đề cho “tức nêu lên quả báo nhiều.

“Nếu lại có người thọ trì đọc tụng” trở xuống là nêu lên đoạn thứ hai tức căn cứ vào Thầy mà nói rõ báo đáp thưởng công. Trong đây cũng có hai phần tức Văn Trường hàng và kệ tụng và mỗi phần được phân làm hai. Trong phần Văn Trường hàng lại có hai phần: 1.Căn cứ vào môn riêng biệt nói rõ về Thầy; 2. “Dược vương, nếu có người ác” trở xuống tức căn cứ vào môn tổng quát nói rõ về Thầy. Sở dĩ nói riêng biệt là vì trong một đoạn văn có đầy đủ ba nghĩa: 1. Phật tại thế và sau khi Phật diệt độ có sự khác biệt; 2.Thầy của thượng phẩm và hạ phẩm; 3. Cả hai vị Thầy mỗi vị đều nói về báo đáp thưởng công. Sở dĩ nói tổng quát là vì cũng có đầy đủ ba nghĩa nêu trước. Lại trong nghĩa thứ nhất riêng biệt nói về thầy cũng có hai phần: 1. Nói lên năm loại pháp sư khi Phật còn ở đời; 2.Căn cứ sau khi Phật diệt độ mà nói nghĩa pháp sư. Xét trong hiện đời để nói đến Thầy cũng có hai phần: 1.Nêu lên pháp sư thuộc hạ phẩm khi Phật ở đời; 2.Nêu lên bậc Thượng phẩm của đời hiện tại. Sở dĩ nói có pháp sư hạ phẩm và thượng phẩm là vì nếu người đọc tụng ít thì gọi là hạ phẩm còn người đọc tụng nhiều thì gọi là thượng phẩm. Lại trong hiện tại, nêu ra pháp sư hạ phẩm tự có

hai phần: 1.Nêu ra tướng lập công của pháp sư hạ phẩm; 2.Từ “nếu có người hỏi những chúng sanh nào “trở xuống tức nêu lên quả báo nhiều của pháp sư hạ phẩm.

“Huống lại là người trọn hay đọc tụng” trở xuống tức nêu lên pháp sư trong đời hiện tại. Trong phần nêu lên pháp sư thượng phẩm cũng có hai phần:

1.Tổng quát so sánh nêu ra pháp sư thuộc thượng phẩm có công sâu được quả báo nhiều. Ở trên nói “nhẫn đến một bài kệ một câu” tức là pháp sư thuộc hạ phẩm. Nay nói “trọn hay thọ trì đọc tụng” tức chỉ cho pháp sư thuộc thượng phẩm.

2.Nói “Dược vương nên biết, người đó tự bỏ nghiệp báo thanh tịnh” tức riêng biệt nêu lên sự lập công sâu sắc của pháp sư thuộc thượng phẩm.

“Nếu có người thiện nam thiện nữ nào sau khi Như Lai diệt độ có thể riêng vì một người mà nói kinh này” trở xuống tức là nêu lên vị pháp sư sau khi Phật diệt độ. Căn cứ trong đây cũng có hai phần: 1. Pháp sư hạ phẩm sau khi Phật diệt độ; 2.Cũng như so sánh nêu ra pháp sư thượng phẩm. Trong phần nói pháp sư hạ phẩm tự có hai phần: 1. Nêu ra tướng của pháp sư hạ phẩm: 2.Nói “nên biết người này tức là sứ giả của Như lai” trở xuống tưc là nêu ra sự lập công sâu sắc. “Huống gì ở trong đại chúng rộng vì người nói” tức là nêu lên pháp sư thượng phẩm sau khi Phật diệt độ. Trong đây lẽ ra có nói quả báo thưởng công nhưng không nêu ra, đến phần kệ tụng mới có.

“Dược vương, nếu cóngười ác” trở xuống là phần thứ hai của Văn Trường hàng tức căn cứ vào môn tổng quát để nói lên pháp sư. Căn cứ trong đây tự có hai phần: 1.Nêu lên người nghịch lại với pháp sư thì mắc tội; 2.Nói lên người thuận theo pháp sư thì được phước. Trong phần thứ nhất lại có hai phần: 1. Chính nêu ra người trái nghịch với pháp sư thì mắc tội; 2. “Người ấy có đọc tụng “trở xuống tức nêu lên tướng lập công của pháp sư. Nay phần thứ nhất nêu ra “nếu thấy người thọ trì đọc tụng” thì không nên hủy báng. Sở do hủy báng người trì kinh thì mang tội nặng hơn huỷ báng Phật. Vì do hủy báng người này cho nên nay không thông hiểu kinh Pháp Hoa mà đoạn chủng tử Tam bảo nên phải chịu tội nặng. Tuy hủy báng Như Lai nhưng không thể khiến vĩnh viễn đoạn trừ chủng tử Tam bảo cho nên nói tội nhẹ. Ở đây chỉ chọn lấy một nghĩa để giải thích mà không có luận bàn đến ruộng phước dày mỏng. “Nếu có người đọc tụng” trở xuống tức là phần thứ hai “tướng lập công của pháp sư”. “Được như Lai dùng vai mang vác” tức nói lên người này

được Như lai xem trọng cho nên nói “mang vác” mà không nói “Như lai dùng thân mang vác”. “Người đó đến đâu” trở xuống là nêu lên người thuận theo kinh thì được phước. Phần này cũng có hai mục: có phần chính và có sự giải thích tức là báo đáp sâu dày.

“Mà nói kệ rằng: là phần kệ tụng thứ hai sau trường hàng nói về sự lập công, được báo đáp. Kệ này có mười lăm hàng kệ tự phân làm hai đoạn: 1.Có hai hàng kệ thẳng nêu rộng nghĩa khuyến khích đại chúng lúc ấy nên thọ trì kinh này mà trong Văn Trường hàng không có nói đến; 2. “Nếu người hay thọ trì” trở xuống có mười ba hàng kệ tụng phần văn truờng hàng. Ở trên trong văn nói vốn có hai phần: 1. Căn cứ vào môn riêng biệt để nói lên pháp sư; 2. Căn cứ vào môn tổng quát để nói lên pháp sư. Nay xét trong mười ba hàng kệ cũng được phân làm hai phần: 1. Có bảy hàng tụng phần thứ nhất tức căn cứ vào môn riêng biệt để nói rõ pháp sư; 2.Có sáu hàng kệ tụng việc căn cứ vào môn tổng quát để nói lên pháp sư.

Trong văn căn cứ vào môn riêng biệt để nêu lên pháp sư lại có hai mục: 1. Nói lên pháp sư trong hiện tại; 2. Nói lên pháp sư sau khi Phật diệt độ. Căn cứ trong bảy hàng kệ cũng được phân làm hai. Trước hết có bốn hàng tụng về pháp sư trong hiện tại và sau có ba hàng tụng về pháp sư sau khi Phật diệt độ. Trong phần nêu lên pháp sư trong đời hiện tại vốn có hai hạng: hạ phẩm và thượng phẩm. Nay trong bốn hàng kệ thì một kệ ban đầu tụng về pháp sư hạ phẩm; ba hàng sau tụng về pháp sư thượng phẩm. Nhưng ở văn nêu ra pháp sư thuộc hạ phẩm tự có hai phần: 1.Nêu ra tướng lập công của pháp sư hạ phẩm; 2.Nêu ra quả báo nhiều. Nay trong một hàng kệ thì nửa kệ trước tụng tướng lập công của pháp sư thuộc hạ phẩm và nửa kệ sau tụng về quả báo nhiều. “Những người hay thọ trì “trở xuống ba hàng tụng về pháp sư thượng phẩm trong hiện tại. Ở văn trên vốn có hai phần. 1.Tổng quát so sánh tụng về tướng lập công sâu sắc của pháp sư thuộc thượng phẩm; 2. Riêng biệt tụng về tướng lập công sâu sắc của pháp sư thuộc thuợng phẩm. Nay xét trong ba hàng kệ này cũng lại phân làm hai phần. Nửa hàng kệ đầu chính tụng về tướng lập công sâu dày của pháp sư tương ưng với ở trên nói “huống gì nguời trọn hay thọ trì” Hai hàng rưỡi kệ còn lại chính là tụng chi tiết tướng lập công sâu dày của pháp sư. “Đời ác sau ta diệt” trở xuống ba hàng tụng về pháp sư sau khi Phật diệt độ. Trong đây cũng có hai hạng pháp sư: thượng phẩm và hạ phẩm. Nay xét trong ba hàng cũng được phân làm hai và có phần ít không theo thứ tự. Ban đầu có hai hàng trước hết tụng so sánh nêu ra thượng phẩm, tương ưng với ở văn

trên nói “huống gì ở trong chúng rộng vì nguời nói”.

Trong văn trên không nêu lên báo đáp thưởng công nay trong kệ thì có. Hai hàng kệ này cũng được phân làm hai phần: 1.Nửa kệ đầu so sánh tụng về pháp sư thượng phẩm; 2.Từ “phải chấp tay lễ kính” trở xuống một hàng rưỡi kệ tụng về sự báo đáp sâu dày, nhưng trong Văn Trường hàng lại không nêu ra “Nếu người ở đời sau “trở xuống một hàng kệ tụng đảo lên phần pháp sư thuộc hạ phẩm. Ở văn trên vốn có hai phần: 1.Tướng pháp sư hạ phẩm; 2.Nói lên tứơng lập công. Một hàng này cũng có hai mục: Nửa kệ đầu nêu lên mục thứ nhất và nửa kệ sau nêu lên mục thứ hai.

“Nếu ở trong một kiếp” trở xuống có sáu hàng kệ nêu lên phần thứ hai ở văn trên tức căn cứ vào môn tổng quát nói về pháp sư. Trong đó vốn có hai phần: 1.Nói lên người trái nghịch kinh này thì mắc tội nặng; 2. Nói lên người thuận theo kinh này thì được phước. Nay trong sáu hàng này cũng được phân làm hai: 1.Có hai hàng nêu lên phần thứ nhất tức trái nghịch với kinh này thì mắc tội rất nặng; 2. Từ “có người cầu Phật đạo” trở xuống bốn hàng tụng phần thứ hai tức thuận theo kinh này thì được phước.

“Dược vương ! Nay bảo ông” trở xuống là đoạn thứ hai trong phẩm này. Đoạn đầu nói lập công được báo đáp và bảo tìm người lưu thông kinh”. Từ đây trở xuống đến phẩm nêu lên nguyên tắc lưu thông kinh và bảo nên chọn lấy người lưu thông kinh. Trong đây cũng có hai đoạn tức Trường hàng và kệ tụng và mỗi đoạn được phân làm hai. Xét trong Văn Trường hàng lại có ba phần: 1. Từ “Dược vương nay bảo ông” trở xuống “phải biết đó là hạng tăng thượng mạn” tức trước hết khen ngợi kinh này; 2.Từ “nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào sau khi đức Như lai diệt độ muốn vì hàng bốn chúng mà nói kinh Pháp Hoa này thời phải nói cách thế nào?” Trở xuống chính là nêu lên phương pháp lưu thông kinh; 3. Từ “Dược vương, bấy giờ Ta ở nước khác sai hàng hóa nhơn” trở xuống đến phần Văn Trường hàng tức khuyến khích người lưu thông kinh.

Căn cứ trong phần khen ngợi kinh có năm nghĩa nối tiếp: 1.Trước hết nêu lên sự so sánh; 2. Dựa vào người mà khen ngợi; 3. Dựa vào nơi chốn mà khen ngợi; 4.Căn cứ vào nhân để khen ngợi; 5.Căn cứ vào quả để khen ngợi. Nếu đem các kinh mà so sánh thì kinh này là bậc nhất. Nếu nói về sự xứng hợp với căn cơ chúng sanh thì kinh này là bậc nhất, tức là trong năm thời kinh giáo đều xứng hợp với căn cơ của chúng sanh. Tuy nhiên nay không luận đến chỗ này mà chỉ nói hội nhập

phần trước, khai mở về sau tức là bậc nhất. Trước hội nhập tức luận về con đường khai mở ba thừa không khác và nói về vạn thiện đồng quy. Sau khai mở là nói lên vạn thiện đều thành tựu nên nghĩa thọ mạng của Phật lâu dài. Đây tức là khai mở đường trước thuộc Niết-bàn mà tạo ra nguyên do dần dần dẫn đến thường trụ. Tuy nhiên, trước và sau so với nhau thì cả hai nghĩa đều nói rõ. Nghĩa là thời sau tức nói ra những gì Phật đã nói, nay nói và sẽ nói. Đã nói tức là từ xưa đến nay đã nói giáo ba thừa; sẽ nói tức là chỉ cho giáo Niết-bàn sẽ nói. Nay nói tức là Pháp Hoa có nghĩa như vậy cho nên hợp gọi là bậc nhất. “Dược vương nên biết, sau khi Như Lai diệt độ” trở xuống là nghĩa thứ hai nêu lên người để khen ngợi nhằm nói rõ kinh này ở nơi người tức được người khác tôn trọng và được Như lai lấy y từ bi trùm lên. Do tâm của Như lai tương hợp với lý đồng quy nên ý người này không sanh khởi hai cho nên nói “cùng ở chung”. “Này Dược vương! Nơi nơi, chỗ chỗ” trở xuống là nghĩa thứ ba căn cứ vào nơi chốn mà khen ngợi nhằm nói lên kinh này ở chỗ nào thì chỗ ấy được tôn trọng. “Dược vương, có rất nhiều người tại gia cùng xuất gia” trở xuống tức là nghĩa thứ tư nêu lên nhân để khen ngợi. “Có chúng sanh nào cầu Phật đạo” trở xuống tức nêu lên nghĩa phần thứ năm y cứ vào quả để khen ngợi. Trong nghĩa thứ năm này tự có năm ý nối tiếp: 1. Dùng pháp thuyết khen ngợi; 2. “Thí như có người” trở xuống là dùng thí dụ để khen ngợi; 3.“Bồ-tát cũng lại như vậy” trở xuống tức hợp thí dụ để khen ngợi; 4. “Vì sao” trở xuống tức giải thích sự khen ngợi; 5.“Nếu có Bồ-tát” trở xuống tức chỉ bảo và khuyến khích đại chúng lúc bấy giờ để khen ngợi. Nhị thừa giáo giống như đất “khô ráo”, còn “lúc ấy nói kinh vô lượng nghĩa” tức nói thẳng vạn thiện sẽ thành Phật như đất “ẩm ướt”. Nếu nói giáo nghĩa Pháp Hoa quyết định không có ba thừa mà đồng thời được thành Phật quả thì giống như đất bùn. “Dược vương, kinh này khai mở môn phương tiện” tức khai mở giáo ba thừa làm phương tiện. “Chỉ ra tướng chơn thật” tức là chỉ ra lý đồng quy. “Tạng kinh Pháp Hoa này” tức kinh này nêu ra nhân để nói đến quả vi diệu. Do tất cả đều nằm ở trong đây cho nên nói là tạng. Do sâu thẳm chỉ có kim cang mới dò tìm được đáy cho nên nói là “sâu”. Do không thể phá hoại được cho nên nói là “kiên cố. “Do lý ấy mờ mịt cho nên nói là “kín”. Do hành nhân lâu đạt đến cho nên nói là “xa”. Do ít người hiểu được lý ấy cho nên nói “không có người nào có thể đạt đến”.

“Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào” trở xuống tức là nphần thứ hai nêu lên phương cách lưu thông kinh. Lại xét trong đây

có ba đoạn: 1.Trước hết giả thuyết hỏi phương pháp lưu thông kinh; “Vào nhà Như lai” trở xuống tức thứ tự liệt kê nêu ra ba thứ chương môn thuộc quy tắc lưu thông kinh; 3. Riêng giải thích. Nay nói rõ đoạn thứ hai tức trong đây dùng pháp làm nguyên tắc lưu thông. Còn trong phần tổng quát lưu thông kinh bên dưới thì lấy các Bồ-tát như Dược vương v.v… tức dùng người làm quy tắc lưu thông. Tuy nhiên ở dưới nêu lên người mà không thể không có pháp, ở đây nếu pháp không thể không có người. Như vậy, người và pháp được hỗ tương nêu lên khiến cho hai nghĩa đều được hiển bày… “Nhà Như Lai là” trở xuống tức là đoạn thứ ba “thứ tự giải thích ba loại chương môn thuộc quy tắc của việc lưu thông kinh.

“Dược vương, bấy giờ Ta ở nước khác” trở xuống là nêu lên phần thứ ba”khuyến khích người lưu thông kinh. Xét trong phần này có năm đoạn: 1.Nêu lên việc Như Lai sai hóa nhơn làm nhóm chúng nghe pháp của người lưu thông kinh; 2.Cũng sai bốn bộ chúng lắng nghe sự nói pháp lưu thông kinh của người ấy; 3.Nêu lên “nếu ở trong rừng núi đồng trống không có người dân Ta cũng sai tám bộ trời, rồng v.v… lắng nghe người ấy nói kinh; 4. Nói lên nếu người này dù Đức Phật ở nơi phương khác cũng khiến người lưu thông kinh ấy thấy được thân của Phật; 5. Nói lên người này nếu khi lưu thông kinhcó quên mất chương cú thì đức Phật dùng đạo lực thần thông khiến người ấy nhớ lại đầy đủ.

“Mà nói kệ rằng” là phần kệ tụng thứ hai sau Văn Trường hàng nói về nguyên tắc lưu thông kinh và bảo tìm người lưu thông kinh. Kệ gồm có mười tám hàng rưỡi kệ tự chia làm hai phần. Thứ nhất có một hàng kệ trước hết tổng khuyến khích mà không nêu lại phần Văn Trường hàng ở trên. Thứ hai: “Như người khách cần nước” trở xuống có mười bảy hàng rưỡi kệ là tụng về Văn Trường hàng ở trên. Nhưng trong Văn Trường hàng ở trên vốn có ba phần: 1.Khen ngợi kinh; 2. Nêu ra quy tắc lưu thông kinh; 3. Khuyến khích khiến lưu thông kinh. Nay mười bảy hàng rưỡi kệ này cũng được phân làm ba đoạn. Bốn hàng đầu tụng về phần thứ nhất; bốn hàng rưỡi kệ kế tiếp tụng về phần thứ hai. Và chín hàng còn lại tụng về phần thứ ba. Văn khen ngợi kinh ở trên có năm nghĩa khen ngợi. Nay bốn hàng đầu chỉ tụng nghĩa thứ năm tức căn cứ vào quả để khen ngợi. Trong nghĩa thứ năm ở trên tự có năm ý nối tiếp, Nay trong bốn hàng kệ này thì một hàng rưỡi kệ đầu tụng ý thứ hai tức dùng thí dụ để thuyết; hai hàng rưỡi kệ tiếp tụng ý thứ năm tức chỉ bảo và khuyến khích đại chúng ấy; Ba ý nối tiếp còn lại lược bớt không tụng “Nếu có người nói kinh này” trở xuống có bốn hàng rưỡi

kệ là đoạn tụng về phần thứ hai: quy tắc lưu thông kinh. Ở Văn Trường hàng trên vốn có ba đoạn nhưng nay không tụng đoạn thứ nhất: giả thiết hỏi để nêu ra pháp lưu thông kinh, mà chỉ tụng hai đoạn sau. Một hàng rưỡi kệ đầu tụng về ba loại chương môn thuộc pháp lưu thông kinh. Ba hàng kế tiếp chính là tụng về đoạn thứ ba tức giải thích. “Nếu sau khi ta diệt độ” trở xuống chín hàng kệ tụng về phần thứ ba ở trên: khuyến khích lưu thông. Ở văn trên vốn có năm đoạn và nay cũng tụng đủ hết nhưng không có thứ tự. Ban đầu có một hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ hai. Từ “dẫn đường các chúng sanh” trở xuống một hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ nhất. Từ “nếu người nói kinh này” trở xuống một hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ tư. Từ “nếu quên mất chương cú” trở xuống một hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ năm. Từ “nếu người ở chỗ vắng” trở xuống ba hàng tụng đoạn thứ ba.

Pháp Hoa Kinh Nghĩa Ký, Quyển 7, Phẩm Thứ Mười Một: Hiện Bảo Tháp

PHẨM THỨ MƯỜI MỘT “HIỆN BẢO THÁP”

Trong việc khiến tìm người lưu thông kinh vốn có hai đoạn. Thứ nhất tức là phẩm Pháp sư nêu ra đức Thích ca tự khiến tìm người lưu thông kinh. Còn phẩm này là đoạn thứ hai nói lên đức Phật Đa bảo hỗ trợ khiến tìm ra người lưu thông kinh. Do đức Đa Bảo Như lai khen ngợi dức Thích Ca nên nói “ai có thể ở trong đây rộng nói kinh này nhân đó mà được hỗ trợ đức Thích Ca”. Trong hai đoạn này, mỗi đoạn được khai mở làm hai phần. Trước hết trong phần đức Thích Ca tự bảo tìm người lưu thông có hai phần tức là: 1. Nêu lên công trạng và báo đáp để tìm người lưu thông kinh; 2.Nêu lên quy tắc lưu thông kinh tức là đã bảo tìm người lưu thông kinh. Như vậy hai phần này đã nói xong. Nay phẩm này nêu lên việc hỗ trợ khiến tìm ra người lưu thông kinh tự có hai đoạn tức là Văn Trường hàng và kệ tụng.

Trong Văn Trường hàng này tự có hai mươi đoạn: 1.Kinh gia trình bày hình tướng của tháp báu; 2.Trong tháp vang ra tiếng khen ngợi đức Thích Ca; 3. Đại chúng khởi nghi ngờ; 4. Bồ-tát Đại Nhạo Thuyết hỏi Phật; 5. Đức Phật đáp nguyên do có tháp Đa Bảo; 6. Đại Nhạo Thuyết muốn thấy đức Đa Bảo Như lai; 7. Phật đáp trước hết phải tập họp các phân thân của Phật; 8.Đại Nhạo thuyết lại muốn thấy các phân thân của Phật; 9.Đức Thích Ca phóng quang chiếu rọi đến các đức Phật; 10. Các phân thân của Phật cùng bàn luận muốn đến; 11.Đức Thích Ca Ba-lần biến đổi mặt đất; 12.Các phân thân của Phật đến cùng thăm hỏi Phật Thích Ca; 13. Đức Thích ca ở giữa hư không mà mở cửa tháp; 14. Nêu lên đại chúng thấy hình tướng của Phật Đa Bảo; 15. Nêu lên đại chúng rãi hoa cúng dường; 16. Đức Đa bảo chia nửa toà cho đức Thích Ca ngồi; 17.Đức Thích Ca ngồi vào tòa; 18.Đại chúng muốn ở giữa hư không; 19. Phật dùng thần lực đưa đại chúng lên giữa hư không; 20. Xướng lên tìm người lưu thông kinh.

Từ đầu phẩm đến “cung kính ngợi khen là đoạn thứ nhất tức kinh gia nêu lên hình tướng của bảo tháp báu… Từ “bấy giờ, trong tháp báu vang tiếng lớn ra” trở xuống là đoạn thứ hai tức khen ngợi đức Thích ca. Từ “bấy giờ, bốn chúng “trở xuống là đoạn thứù ba nêu lên đại chúng. Lúc ấy đã thấy hình ảnh của tháp báu và sanh nghi ngờ. “Lúc đó, có vị đại Bồ-tát tên là Đại Nhạo Thuyết” trở xuống là đoạn thứ tư nêu lên Đại Nhạo Thuyết lúc ấy biết lòng nghi ngờ của chúng mà hỏi Phật. “Lúc đó, Phật bảo Đại Nhạo Thuyết” trở xuống là đoạn thứ năm nêu ra đức Như Lai đáp lời của Đại Nhạo Thuyết để thuật lại ý tháp báu

hiện đến. Kệ dưới chính là tụng về điều này. Từ “bấy giờ, ngài Đại Nhạo Thuyết” trở xuống là đoạn thứ sáu nêu lên Đại Nhạo Thuyết phát nguyện muốn thấy đức Đa Bảo Như lai. Từ “Phật bảo Đại Nhạo thuyết” trở xuống là đoạn thứ bảy nêu lên Phật trả lời câu hỏi của Đại Nhạo Thuyết. Tương ưng với văn kinh nói “nếu ông muốn thấy đức Đa Bảo Như Lai thì trước hết nên nhóm các phân thân của Phật lại một chỗ” và trong kệ dưới cũng có tụng đoạn này. Trong đây từ “Đại Nhạo Thuyết bạch Phật rằng” trở xuống là đoạn thứ tám nêu lên Đại Nhạo Thuyết đã khai mở Phật đạo muốn nhóm các phân thân của Phật đồng thời phát nguyện muốn thấy phân thân của các Phật. Từ “Bấy giờ, Phật phóng một luồng sáng nơi lông trắng” trở xuống là đoạn thứ chín nêu lên đức Thích Ca phóng ánh sáng chiếu khắp mười phương phân thân của các Phật. Lúc ấy, chỉ có phóng ánh sánh mà không có ngôn ngữ vì chỉ là lời thuật lại của kinh gia mà thôi. Sở dĩ phóng ánh sáng để nhóm các phân thân của Phật là vì phẩm này muốn làm rõ sự phát nguyện lưu thông kinh. “bảo rằng mười phương chư Phật còn vì pháp mà đến tôn trọng kinh này vậy các ông sao lại không lưu thông pháp này”! Vả lại nêu lên mười phương Phật đều nhóm lại một chỗ nhằm hiển bày nghĩa đồng quy. Hơn nữa còn giải thích đoạn thứ tư là nghi ngờ tức nghi “Phật diệt độ đã lâu sao lại đến đây?. Nay nói ứng nhưng không thực ứng, rõ ràng diệt mà không thực diệt. “Lúc đó, các Phật ở mười phương đều bảo chúng Bồ-tát rằng” trở xuống là đoạn thứ mười nói lên mười phương chư Phật bị chiếu sáng nên cùng các Bồ-tát bàn luận muốn đến. “Lúc bấy giờ, cõi Ta bà liền biến thành thanh thanh tịnh” trở xuống là đoạn thứ mười một nêu lên đức Thích Ca ba lần biến đổi cõi nước muốn dung nạp Phật phân thân. Do lúc ấy chỉ có thần lực của Như Lai biến đổi cõi mà kinh gia thuật lại điều đó. Sở dĩ nói ba lần biến tức vì muốn hiển thị việc phá vỡ tâm chấp vào ba thừa “tức là cõi sa bà chuyển rộng ra ý nhỏ hẹp của hai thừa. Kệ dưới cũng có tụng đoạn này. “Bấy giờ, các đức Phật đều sai thị giả” trở xuống tức là đoạn thứ mười hai nói lên chư Phật đã nhóm họp các Bồ-tát thị giả cùng đến hỏi thăm đức Thích Ca. “Bấy giờ, đức Thích Ca Mâu Ni thấy các vị Phật của mình phân thân đều nhóm họp lại” trở xuống là đoạn thứ mười ba nêu đức Thích ca cùng Phật khác muốn mở tháp báu tức liền từ chỗ ngồi dứng dậy trụ ở không trung mà mở cửa tháp. “Tức thời, tất cả chúng hội” trở xuống là đoạn thứ mười bốn nêu lên đại chúng đã thấy hình tứơng của đức Phật Đa bảo “bấy giờ hàng tứ chúng… thấy quá khứ” trở xuống là đoạn thứ mười lăm nói lên đại chúng đã thấy đức Đa Bảo và rãi hoa cúng dường mà nói lên lời

như vậy. Có người giải thích rằng: lúc ấy, đại chúng có nói lời ấy nhưng văn kinh lược mà không chép lại. Tuy nhiên đa phần đều không cho như vậy. Đây chỉ cho lời đức Đa bảo khen ngợi đức Thích Ca mà thôi “Lúc đó Phật Đa Bảo ở trong tháp chia nửa tòa” trở xuống là đoạn thứ mười sáu nêu lên đức Đa bảo chia tòa cho đức Thích ca ngồi. “Tức thời Phật Thích Ca Mâu Ni” trở xuống là đoạn thứ mười bảy nói Phật Thích Ca cùng ngồi. Sở dĩ nói đức Phật Đa Bảo và đức Thích Ca cùng ngồi chung là vì nêu lên ý Phật diệt độ đã ngồi nhằm biểu thị đức Thích Ca không sanh mà hiện sanh. “Đức Thích Ca cùng đức Đa Bảo ngồi chung” tức nêu lên Đức Phật Thích Ca diệt mà thật chẳng phải diệt. “Bấy giờ, hàng đại chúng thấy hai đức Như lai “là đoạn thứ mười tám nêu lên đại chúng đã thấy hai đức Như Lai trụ giữa hư không và cũng nguyện trụ giữa hư không. “Tức thời đức Thích Ca Mâu Ni Phật dùng sức thần thông” trở xuống là đoạn thứ mười chín nêu lên đức Thích Ca dùng thần lực đưa đại chúng lên giữa hư không. “Dùng tiếng lớn” trở xuống tức xướng lên để quyết tìm người lưu thông kinh. Kệ dưới cũng tụng đoạn này.

“Mà nói kệ rằng” trở xuống có bốn mươi tám kệ là phần thứ hai tức kệ tụng. Trong phần Văn Trường hàng ở trên vốn có hai mươi đoạn nhưng nay chỉ tụng về bốn đoạn. Trong đây có ba hàng rưỡi kệ tụng về đoạn thứ năm, có ba hàng tụng đoạn thứ bảy, có năm hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ mười một, có ba mươi sáu hàng tụng đoạn thứ hai mươi… Nay ba hàng rưỡi kệ đầu tụng đoạn thứ năm ở văn trên. Trong đoạn thứ năm ở trên nói “Phật đáp Đại Nhạo Thuyết” nhằm nói rõ ý của đức Đa Bảo muốn đến. “Lại phân thân của ta” trở xuống có ba hàng tụng đoạn thứ bảy trong phần Văn Trường hàng ở trên. Đoạn thứ bảy nói lên Phật trả lời câu hỏi của Đại Nhạo Thuyết nói “nếu ông muốn thấy đức Phật Đa Bảo thì nay nên nhóm các phân thân của chư Phật lại. “Ta vì các Phật ngồi” trở xuống có năm hàng rưỡi kệ tụng đoạn thứ mười một văn trên nói “lúc ấy cõi ta bà liền biến thành thanh tịnh” nhằm nói rõ đức Thích Ca muốn dung thọ các phân thân của Phật cho nên ba lần biến tướng. Nhưng ở văn trên là kinh gia thuật lại thần lực của Như Lai, và nay năm hàng rưỡi kệ này cũng là kinh gia nói kệ. “Bảo với các đại chúng rằng, sau khi ta diệt độ” trở xuống có ba mươi sáu hàng kệ tụng đoạn thứ hai mươi trong phần Văn Trường hàng ở trên, Nói “dùng âm thanh lớn mà bảo với đại chúng” chính là bảo người lưu thông kinh. Căn cứ trong ba mươi sáu hàng tự có sáu đoạn:

1.Nói “bảo với đại chúng” có một hàng rưỡi kệ chính tụng phần Văn Trường hàng ở trên.

2.Từ “đức Phật Đa Bảo ấy” trở xuống có ba hàng lược nêu ra sự khuyến khích đại chúng lúc ấy phát nguyện lưu thông kinh.

3.Từ “người có thể hộ trì, độc nói kinh pháp này” trở xuống có bốn hàng kệ tức tương ưng với trên nói “nếu người có khả năng lưu thông kinh này tức là cúng dường Như lai”.

4.Từ “các thiện nam tử này, đều nên suy nghĩ kỹ” trở xuống có mười tám hàng rộng tụng việc gặp phải các nạn khích lệ hoằng truyền kinh điển.

5.Từ “Ta vì hộ Phật đạo” trở xuống có ba hàng rưỡi kệ tụng về đức Thích Ca tự đưa ra việc hoằng truyền kinh xưa kia để khuyến khích đại chúng lúc bấy giờ.

6.Từ “kinh pháp đây khó trì; nếu người tạm trì đó” cho đến hết phẩm gồm có sáu hàng tụng về quả báo, khuyến khích đại chúng lúc bấy giờ hoằng truyền kinh.