Đại Tập 110 · Bộ Du Già VII · Số 1605–(Quyển 1–7)

Số 1618 - Luận Hiển Thức

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 110

LUẬN HIỂN THỨC

SỐ 1618

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1618

LUẬN HIỂN THỨC

(Trích trong Luận Vô Tướng)

Hán dịch: Tam Tạng Pháp sư Chân Đế Đời Trần

Tất cả ba cõi chỉ có thức. Cái gì là thức? Ba cõi có hai thứ thức: 1.Hiển thức. 2. Phân biệt thức.

1. Hiển thức: Tức là bản thức. Thức nầy chuyển làm năm trần, bốn đại…

2. Phân biệt thức: Tức là ý thức, trong hiển thức mà phân biệt về loài người, loài trời, dài, ngắn, lớn, nhỏ, nam, nữ, cây cỏ, dây leo, các vật… mà phân biệt tất cả pháp. Nhóm thức nầy phân biệt pháp trần, gọi là phân biệt thức. Ví như nương vào gương mà bóng của sắc được hiện khởi, duyên theo hiển thức như vậy mà phân biệt thức được khởi. Nếu phân biệt đó khởi, thì an lập lực huân tập đối với thức A-lại-da. Do năng lực huân tập nầy mà bản thức vị lai được sinh, duyên bản thức vị lai nầy mà hiển thức vị lai và phân biệt thức vị lai được khởi, do nghĩa nầy mà sinh tử không có trước sau. Vì để nói lên nghĩa ấy, trong Kinh Giải Tiết (Giải Thâm Mật) Phật nói kệ:

Hiển thức khởi phân biệt

Phân biệt khởi huân tập

Huân tập khởi hiển thức

Nên trôi lăn sinh tử.

Cái gọi là huân tập có hai thứ: 1. Chấp trước tánh phân biệt. 2. Quán sát tu tập tánh chân thật. Do hai nghĩa nầy nên gọi là huân tập.

Huân tập thứ nhất là thêm lớn thức A-lê-da. Thức A-lê-da được thêm lớn, có đầy đủ các công năng, có thể sinh sáu đường, thọ sinh các

thức, vì nghĩa đó nên sinh tử tròn đầy.

Huân tập thứ hai gọi là quán tập tánh chân thật. Huân tập nầy có thể trừ chấp trước tánh phân biệt, là huân tập thứ nhất bị tổn hoại, thức A-lê-da cũng bị tổn, thức A-lê-da đã bị tổn thì thức thọ sinh cũng bị tổn, vì thức A-lê-da có thể sinh ba cõi, do bị tổn cho nên được ba cõi chuyển y, nghĩa của chuyển y nầy có đủ năm thứ, như trong diệt tướng sai khác có giải thích. Hiển thức có chín thứ: 1. Thân thức. 2. Trần thức. 3. Dụng thức. 4. Thế thức. 5. Khí thức. 6. Sổ thức. 7. Bốn thứ nói năng thức. 8. Tự tha dị thức. 9. Thiện ác sinh tử thức. Theo thứ lớp phân biệt riêng thức có hai thứ trong chín thứ trên: a. Hữu thân giả thức. b. Thọ giả thức.

1 .Thân thức: Là chuyển thành tương tự thân, nên thức gọi là thân thức. Tương tự là sự chấp tướng mạo của thân, tương tự thân mà không phải chân thật, nên gọi là tương tự thân. Thức nầy có thể khởi thân tương tự, nên gọi là thân thức, tức là năm căn. Các thứ trần khác và tám thức cũng như vậy, tức là nghĩa duy thức. Cái gọi là thân thức, có năm thứ, tức là nhãn căn, giới… gọi là thân thức chung cho năm căn.

2. Trần thức: Có sáu thức: cõi sắc… cho đến thức trần, gọi chung là ứng thọ thức.

3. Dụng thức: Có sáu thứ là nhãn thức giới… tức là sáu thức, đại luận gọi là chánh thọ thức.

4. Thế thức: Có ba thứ, tức là ba đời, quá khứ, vị lai và hiện tại. Lại nữa, sinh tử nối tiếp không dứt, nên gọi là thế (đời).

5. Khí thức: Đại luận gọi là xứ thức, tóm lược tức là khí thế giới, là bốn đại và năm trần bên ngoài, nói rộng tức là mười phương ba cõi.

6. Số tức, tức tính toán lường xét.

7. Bốn thứ nói năng thức, là bốn thứ thấy, nghe hay biết, tất cả nói năng không ngoài bốn thứ nầy, nếu không nói thấy, tức là nói nghe. Hay biết cũng vậy.

8. Tự tha dị thức, là nương vào xứ mà mỗi thứ đều khác nhau, sáu đường bất đồng. Nương vào xứ, là nương vào thân. Thân sáu cõi, tức là tự tha dị thức.

9. Thiện ác sinh tử thức, là tất cả sinh tử không lìa hai đường, đường. Thiện là trời người. Đường Ác là bốn cõi dưới. Hai đường thiện ác nầy không lìa sinh tử, sinh diệt không dứt.

Lại nữa, a. Hữu thân giả thức, là sự che lấp của ngã kiến. Thức nầy bị tham ái ngã kiến che phủ, nên thọ sinh trong sáu cõi. Thức nầy làm thân sinh tử. Nếu có thức ấy, tức là có thân thức. Thức ấy nếu dứt, thì thân sinh tử dứt. Ngã kiến sinh tất cả thịt hoặc, tham ái sinh tất cả da

hoặc, cho nên có thân sinh tử. Nếu lìa tham ái và ngã kiến, thì không có da phiền não và thịt phiền não. Nếu không có da và thịt phiền não, tức là không có thân trong ba cõi, thân thức thọ sinh tử. b. Thọ giả thức: Ý giới gọi là thọ giả. Thức tức là ba thứ ý thức: 1. Thức A-lê-da, là tế phẩm ý thức, hằng thọ quả báo, không chung với thiện ác, chỉ là vô phú vô ký. 2. Thức đà-na, là trung phẩm ý thức, chỉ thọ thân quả báo của phàm phu. 3. Thường sở minh ý thức, là thô phẩm ý thức, thọ chung quả ba tánh thiện ác vô ký. Năm thức cũng vậy, ba phẩm ý thức nầy, có cả quả báo của năng thọ dụng, nhưng luận nầy y theo sự hưng và phế , gọi thức A-lê-da là thọ giả thức. Lại nữa, thức A-lê-da là sự chấp ngã của phàm phu, do đà-na chấp thức A-lê-da làm cảnh của ngã, năng chấp chính là Đà-na, bảy thức là thể của ngã kiến. Thức phân biệt có hai thứ:1. Hữu thân thức. 2. Thân giả thức. Hợp chung gọi là ý căn. Gốc chính nhiễm ô tức là thức Đà-na. Hai thứ đó thứ lớp duyên thể của ý căn, tức là duyên bản thức làm ngã cảnh, tự ra khỏi duyên đó thì tướng hiển rõ. Hiển thức có chín thứ, như hiển thức trên chỉ là A-lê-da, nếu là thức phân biệt thì là đà-na và ý thức. Đà-na thì phân biệt ngã, ý thức thì phân biệt muôn pháp. Ý thức có ba thứ phân biệt, năm thức chỉ có tự tánh phân biệt, huân tập có bốn thứ phương tiện: 1. Nhẫn. 2. Danh. 3. Tướng.4. Thế đệ nhất pháp. Nhẫn, có hai thứ: a. Rộng. b. lược. Tất cả chúng sinh đều mê lầm nơi tánh chân thật, hiện tại tu tập trước quán rộng, sau đó quán sơ lược được nhập chân thật. Điều nói quán rộng, tức là quán bốn đế. Khổ và tập tức là tục đế của phàm phu, diệt và đạo tức là chân đế của Bậc thánh, mỗi thứ đều có chín thứ, quán khổ có chín phần, tức là ba cõi, mỗi thứ đều có ba đời, cho nên thành chín phần. Lại nữa, cõi dục có một, cõi sắc có bốn, cõi vô sắc có bốn, cho nên thành chín thứ. Tập đế có chín phần, tức là chín kiết phần, diệt chín kiết phần nầy làm thành chín diệt đế. Đạo đế có chín phần, là chín thứ tam-ma-đề thứ tự, tức là chín định thứ tự. Kế đó quán sơ lược, trước hết quán khổ đế làm tám loại, là quán tứ đại và tứ danh. Tứ đại là sắc ấm, tứ danh tức là bốn ấm sau, lấy làm tám loại, là diệt tám tà thì liền gọi là tám loại diệt. Đạo đế có tám loại, là tu bát thánh đạo, lấy làm đạo đế, kế đó lại quán sơ lược làm bảy thứ. Sáu đường và trung ấm. Tập có bảy thứ, tức là bảy kiết sử. Kiết sử có bảy thứ là: 1. Tham. 2. Sân. 3. Si. 4. Mạn. 5. Nghi.

6. Kiến. 7. Dục cõi dục, gọi là dục sử, cõi sắc và cõi vô sắc gọi là hữu sử, hợp chung thành bảy thứ sử. Diệt có bảy thứ sử, gọi là bảy thứ diệt. Đạo đế có bảy thứ tức là thất giác phần, kế đó sơ lược quán khổ làm sáu thứ, là sáu thứ nội nhập. Tập có sáu thứ, là sáu thứ tham ái, tức là

sáu trần sinh ra sáu thứ tham, diệt sáu thứ tham là diệt. Đạo có sáu thứ, là sáu thứ ra khỏi giới (cõi): 1. Ra khỏi sát, là tha sân tu từ giới (cõi tu từ do sân của người khác. 2. Ra khỏi bức não, là sân tu bi giới (cõi tu bi do sân. 3. Ra khỏi ganh ghét, là sân tu hỷ giới. 4. Ra khỏi tham, là dục tu xả giới. 5. Ra khỏi giác quán, là huân tu niệm xuất nhập tức giới (cõi huân tập tu niệm hơi thở ra vào). 6. Ra khỏi vô minh hoặc, là tu vô ngã giới. Sáu thứ nầy gọi là cõi ra khỏi.

Kế là quán sơ lược khổ thành năm thứ tức là năm ấm, tập làm năm thứ tức là năm cái, diệt năm cái (ngăn che) nầy làm thành năm thứ diệt. Đạo có năm thứ, tức là năm căn, năm căn tức là năm lực. Kế đó quán sơ lược khổ có bốn thứ tức là bốn niệm xứ, là thân thọ tâm pháp. Tập có bốn thứ, tức là bốn thủ, cũng tức là bốn lưu. Bốn thủ, thủ chỉ là tham, có bốn thứ tham, tức thủ có bốn thứ: 1. Dục thủ. 2. Kiến thủ. 3. Giới thủ.4. Ngã ngữ thủ. Ngã ngữ thủ, là nội thủ duyên theo nội năm ấm. Tham cõi sắc, cõi vô sắc, tám thiền định và nội pháp gọi là ngã ngữ thủ, thủ trong đó gọi là ngã ngữ thủ. Nếu tham cõi Dục trần gọi là ngoại pháp gọi là dục thủ. Dục thủ là chúng sinh đoạn kiến, ngã ngữ thủ là chúng sinh thường kiến. Duyên sự của hai pháp nầy khởi kiến thủ và giới thủ, thủ thường kiến duyên lý mà khởi bốn thủ nầy, là tư lương của thọ. Nói về thọ và ái có ba thứ: 1. Xa lìa tham ái, tức là tất cả chúng sinh trong ba đường dữ. 2. Cầu đắc tham ái, là trời người, tức là cho đến ba không.3. An trụ tham ái, tức là phi tưởng phi phi tưởng, là Niết-bàn. Như bốn thứ thủ gọi là tập đế, diệt bốn thủ thì gọi là bốn diệt đế. Đạo đế có bốn là bốn niệm xứ, tức là bốn thứ Bát-nhã, quán thân thông đạt khổ đế, quán thọ thông đạt tập đế, quán tâm thông đạt diệt đế, quán pháp thông đạt đạo đế, quán thân là thô, quán thô của thân ba cõi là khổ, quán lạnh nóng… của thân cõi Dục là khổ, quán bốn oai nghi của thân cõi Sắc là khổ, quán tâm của cõi vô sắc niệm niệm không trụ là khổ. Quán thọ thông đạt tập đế, tất cả tham ái của chúng sinh duyên thọ mà khởi, nếu không có thọ tham thì không sinh, cho nên quán thọ thông đạt tập đế. Nếu quán tâm thông đạt diệt đế, là tất cả chúng sinh an trụ ngã kiến trong tâm,cho nên chúng sinh chấp ngã kiến thì không tin có diệt, chỉ do thức đà-na chấp thức A-lê-da là một, là thường, thể ngã chẳng phải diệt, vì quán tâm phi ngã nên tin có diệt, vì xả ngã kiến, quán cả người và pháp đều là vô ngã, nên quán tâm thông đạt diệt đế. Quán pháp thông đạt đạo đế, là pháp có hai thứ là phẩm tịnh và phẩm bất tịnh. Quán phẩm bất tịnh là khổ và tập, pháp tịnh là diệt và đạo. Lại phẩm bất tịnh tức là tất cả các hoặc, phẩm tịnh là tất cả trị đạo, phải thông đạt

đạo đế, kế đó quán khổ có ba thứ, tức là quán ba cõi là khổ, quán cõi dục là khổ khổ, quán cõi sắc là hoại khổ, sinh và trụ không ngừng, khi vui bị hoại thì liền khổ cho nên gọi là hoại khổ, quán cõi vô sắc là hành khổ, ba thời sinh trụ và hoại đều là khổ, nhưng chúng sinh có hai cõi, đường ác là khổ và đường lành là vui, xả hai biên nầy gọi là Niết-bàn. Tâm nầy có hành có động, cho nên vô thường, cho nên khổ. Tập có ba thứ, tức là tam độc. Lại ba thứ thân kiến, giới thủ và nghi. Thân kiến, là chúng sinh vướng mắc thân kiến, chấp có thường vui ngã tịnh cho nên ở trong sinh tử, không tu đạo xuất thế. Giới thủ, là chúng sinh không chịu tu chánh đạo. Nghi, là nghi ngờ không quyết định rõ diệt của diệt đế. Ba thứ phiền não nầy tức là ba diệt đạo. Ba là giới định tuệ.

Kế đó quán sơ lược khổ có hai thứ, là thân và tâm, lại cũng là danh và sắc. Tập có hai thứ, là vô minh và tham ái trong mười hai nhân duyên, dứt hai thứ nầy thì thành hai thứ diệt. Đạo đế có hai thứ là định và tuệ, kế đó lược quán khổ là một, là vô thường, là khổ. Tập là tư duy bất chánh, diệt tư duy nầy làm diệt. Đạo là thân niệm xứ, tức là quán chung bốn niệm xứ, gọi là thân niệm xứ. Lại nữa, nghĩa nếu tự tư duy làm đạo đế thì tư duy bất chánh làm diệt đế, vì muốn cho thật tuệ rõ ràng nên khởi hai thứ quán rộng và lược để quán khổ. Tất cả pháp làm phần cho đến một phần, ba đế còn lại cũng vậy. Ngữ ngôn và phân biệt huân tập có bốn thứ phương tiện xứ. Ngữ ngôn huân tập, là từ nhẫn, danh, cho đến tự tánh pháp xứ. Cái gọi là xứ, tức là danh làm sở và cảnh giới làm xứ. Phân biệt huân tập từ tướng đến đệ nhất tất cả tu đắc pháp. Tất cả tu đắc pháp xứ, là từ hạ phẩm tướng đến thượng phẩm tướng đệ nhất tất cả làm xứ. Nếu người nương vào danh để xét chọn, gọi là ngữ ngôn huân tập. Nếu người lìa nghĩa trực tiếp xét chọn danh cú… thì gọi là phân biệt huân tập, là hiển thức sau khi hiển hai thức. Hai thức là: 1. Bốn thứ nói năng thức. 2. Tự tha sai khác thức. Hiển hai thức nầy còn lại bảy thứ thức và phân biệt thức. Tám thứ thức nầy duyên ngữ ngôn huân tập mà được khởi. Lại nữa, hai thức là: 1. Thân thức. 2. Thọ giả thức và tự tha dị thức. Ba thức nầy duyên thân kiến huân tập mà được sinh. Lại nữa, thức thiện ác sinh duyên hữu phần huân tập mà được sinh khởi. Như vậy các thức gọi là tất cả ba cõi chỉ có thức (nghĩa sơ lược chín thức, lần thứ ba hợp chung để lựa riêng văn và nghĩa, có hai phần:1.Nói về thể của thức. 2. Nói về dụng thức. Trích ra từ Luận Duy Thức). Dưới đây là phần thứ nhất nói về thể thức.

Luận chép: Tất cả ba cõi chỉ có thức.

Hỏi: Tất cả pháp chỉ là ba cõi, thì đâu cần dùng hai câu nói?

Đáp: Có hai nghĩa: 1. Phần đoạn là ba cõi thay đổich, là giới ngoại, bốn thứ sinh tử là tất cả. 2. Nói rộng tất cả.

Hỏi: Thế nào gọi là mười phương?

Đáp: Mười phương không phải ba cõi, gọi là tất cả ba cõi, hiện tại luận nầy là chỉ có thức, là bảy thứ tử (chết) ở trên là sự hiển hiện của duy thức, vì lìa thức thì không có thể riêng, cho nên nói ba cõi chỉ có thức. Giới là nghĩa tự tánh, tự tánh có hai thứ: 1. Nghĩa bất tạp, là dục tánh khác với sắc, sắc chẳng phải vô sắc. 2. Tánh là nghĩa không chuyển đổi, dục làm dục, sắc làm sắc, vô sắc làm vô sắc. Thiện ác cũng vậy, ba tánh không chuyển đổi làm nghĩa. Chỉ có thức, vì lìa thức thì không có cảnh riêng. Do thức thấy có tự trần, lìa thức thì trần không có tự thể.

Luận chép: “Thế nào là thức? Là cái gọi ba cõi”.

Giải thích: Trước đã nói về lìa thức không có ba cõi, ở đây chỉ nói lìa ba cõi không có thức. Lại nữa, trước đã nói về dụng của hai thức.

Luận chép: “Thức có hai thứ: 1. Hiển thức. 2. Phân biệt thức”.

Giải thích: Loại thứ nhất là bản thức, bản thức hiển bày sáu trần. Thức thứ hai là sáu thức, sáu thức phân biệt đây khác với kia. Lại nữa, loại thứ nhất là nói về sở duyên, loại thứ hai nói về năng duyên. Ngay trên hiển thức có hai thứ hồi chuyển: 1. Hồi chuyển làm sáu trần. 2. Hồi chuyển làm năm căn. Kế đó phân biệt thức hồi chuyển làm tợ ngã, như vậy ý chấp hai thức cho là ngã, tức là đà-na và ý thức cùng làm ngã kiến. Đà-na chấp bản thức khởi thể tướng của ngã, ý thức phân biệt cho là ngã có chủng chủng dụng sai khác, cho nên tất cả pháp chẳng phải có chẳng phải không, vì sáu trần có sáu thức cho nên không thể quyết là không, lìa sáu thức thì không có sáu trần, cho nên không thể nhất định là có. Lại nữa, tất cả pháp không thể nhất định nói có, cũng không thể quyết định nói không, nhân và pháp hai ngã không thật cho nên không thể nói là có có, nhân pháp hai không cho nên không thể nói không. Lại nữa, nghĩa tất cả pháp nhất định có cũng nhất định không, nhân pháp quyết định không, hai không của nhân pháp quyết định có. Ba nghĩa nầy đều cùng nói lên tục là có, nói lên chân là không. Dưới đây là phần thứ hai nói về dụng của thức.

Luận chép: “Thức phân biệt nầy nếu khởi, thì an lập huân tập lực trong thức A-lê-da”.

Giải thích: Lực huân tập, là ví như đốt hương xông ướp y phục, thể của hương diệt mất mà hương thơm vẫn còn trong y phục. Hương nầy chẳng thể nói là có, vì thể của hương đã diệt mất, chẳng thể nói là

không, vì mùi hương vẫn còn, cho nên gọi là huân. Như sáu thức khởi thiện ác, vẫn còn lưu giữ lại lực huân tập trong bản thức, có thể đắc quả báo vị lai thì gọi là hạt giống, hoặc nghĩa của tiểu thừa, bộ chánh lượng gọi là không mất, ví như bằng khóan, nên Phật nói kệ:

Các nghiệp không mất

Trong vô số kiếp

Đến khi tu tập

Trả báo chúng sinh.

Bộ Ma-ha tăng-kỳ-kha gọi là nhiếp thức, tức là bất tương ưng hành, ví như tụng kinh, lần thứ nhất chưa được, tụng lần thứ hai gồm nhiếp lần thứ nhất trước, như vậy cho đến mười lần tụng khi thông lợi rồi thì liền gồm nhiếp chung chín lần trước, như vậy thức ban đầu có thể thay đổi ở lần tụng thứ nhất, cho đến lần thứ chín thay đổi trong lần thứ mười, lần thứ mười có thể thâu gồm chín lần trước, tức là ứng dụng thay đổi của lần tụng thứ mười nầy gọi là nhiếp thức. Vì có chín ứng dụng trước, cho nên không mất chín ứng dụng trước. Bộ tát-bà-đa gọi là đồng tùy đắc. Đồng, là cùng với số, xứ, thời… tương ưng thêm lớn. Tùy, là cùng với ba tánh không ngăn ngại nhau. Đắc, nghĩa là không mất. Đồng thời không mất, tùy cũng không mất, ví như ma-đẩu-lâu, Hán dịch là du hoa, lấy nước nhựa của cành nhánh gọi là nước nhựa đỏ, chấm ma- đẩu-lâu lên râu của hoa, râu hoa đồng thời đỏ, sau đó kết trái đến khi chín thì có màu đỏ xuất hiện, gọi là đồng thời tu đắc. Màu đỏ đến quả không mất nên gọi là đồng, đồng với trước có màu đỏ xuất hiện, gọi là đồng tu đắc. Vì màu đỏ đến quả không mất nên gọi là đồng. Từ trước đến nay, từ nay về sau không mất nên gọi là tùy. Tùy sau rốt mà hiển nên gọi là đắc. Hoặc tỳ-lê bộ gọi là hữu phần thức. Hữu, có ba hữu, tức là ba cõi, cũng có bảy hữu: 1. Trung hữu. 2. Sinh hữu. 3. Nghiệp hữu. 4. Tử hữu. Năm cõi Dục hữu. 6. Cõi sắc hữu. 7. Cõi vô sắc hữu. Cõi Dục và cõi sắc có đủ bốn hữu, hoặc cõi vô sắc không có trung hữu. Trung hữu, theo chánh biện gọi là hướng sinh xứ. Xứ, có nhân duyên gọi là xứ, như chi hữu của mười hai nhân duyên,là sự hữu nên sự đó là hữu, là sự sinh nên sự đó sinh. Hữu là nhân, nhân có hai thứ: 1. Tiền thời nhân.2.Đồng thời nhân. Như hạt quít sinh mầm là tiền thời nhân, mầm sinh thì có đều là quít, là đồng thời nhân. Hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, thọ… đều là đồng thời nhân. Lý do nói “là sự hữu cho nên sự đó là hữu”, là phá nghĩa sinh hữu của ngoại đạo. Nghĩa của ngoại đạo nói: “tất cả chúng sinh từ trời tự tại ngã hữu nên sinh tử là hữu”, câu nói đồng với nghĩa của nội

đạo, nhưng hiện tại luận nầy phá là do nhân trước sinh mà được sinh: “trời tự tại của ông không có, chẳng phải sinh ra sinh tử, vì hữu là sinh, không được là hữu”, cho nên không được là hữu mà là hữu, do đó Phật lập nghĩa “là sự hữu tức là hữu sinh”. “trời tự tại của ông là hữu, chẳng phải là sinh”, sinh không đồng với nghĩa của nội đạo, cho đến từ thế tánh vi trần… sinh cũng như vậy. Lại nữa, ngoại đạo lập vô nhân có quả, quả tự nhiên sinh cho nên phá ngoại đạo, vật nầy hữu là nhân hữu cho nên quả chính là sự. Lý do nói về hai nghĩa, là nói về nhân duyên có đủ cho nên được sinh. Nếu vật nầy là hữu cho nên vật nầy hữu, là nói về duyên, vật nầy sinh nên vật nầy sinh, là nói về nghĩa của nhân. Hữu phần, là sinh xứ, tức là sinh nhân và sinh duyên, thể của hữu phần thức nầy là quả báo pháp quyết định, là tự tánh vô ký.

Bốn Hữu là: 1. Từ chi thức đến sáu tuổi là sinh hữu. 2. Từ bảy tuổi trở lên, năng phân biệt sinh thành thục khởi tham cho đến chưa xả mạng là nghiệp hữu. 3. Tử hữu, chỉ một niệm trong hữu tức trung ấm. 4. Ngay nghiệp trung hữu, sáu thức khởi ba thứ nghiệp, là ba nghiệp thiện, bất thiện và bất động, thì chỗ thâu nhiếp sáu thức của hữu vi và hữu vi hữu phần thức tự lui sụt, vì do lực dụng thâu nhiếp của hữu phần thức còn tồn tại.

Hỏi: Vì sao lập hữu phần thức?

Đáp: Trong một thời kỳ sinh thường duyên một cảnh. Nếu sinh cõi trời, cõi người thì thức nầy thấy các thứ lầu gác… các sự quả báo, nếu khởi dụng thô của sáu thức che ngăn, thì không hay biết dụng của thức nầy. Nếu sinh đường ác, thì thức nầy chỉ duyên theo xe lửa… nếu quả báo khởi dụng của sáu thức mạnh mẽ thì không hay biết duyên của thức nầy. Nếu sáu thức của cõi dục duyên cảnh dục, thì phàm phu không thể hay biết, cho đến cõi Vô Sắc cũng vậy. Nếu các thức của cõi Vô Sắc diệt, thì dụng của phần thức nầy hiển hiện, như A-lê-da và ý thức.

Luận chép: “Hạt giống”, đây là nối tiếp, thay đổi, có thể chiêu cảm quả báo vị lai, gọi là hạt giống, nối tiếp mà không có thay đổi thì cũng không phải hạt giống. Nếu chỉ có thay đổi mà không có nối tiếp, thì cũng không phải hạt giống. Nối tiếp thay đổi mà không hề rời nhau nên thành hạt giống, như sắc trắng cùng với con ốc (loa) không phải nhất không phải dị, nếu sắc trắng là ốc, thì ốc không có ba thứ trần, nếu sắc trắng khác với ốc, thì chỉ thấy sắc trắng mà không thấy được con ốc, đã không thể nói quyết định là khác, vì không khác cho nên gọi là ốc trắng. Nối tiếp thay đổi cũng vậy, cho nên thành hạt giống, duyên nơi lực huân tập nầy mà bản thức vị lai được sinh.

Giải thích: Duyên theo lực huân tập, nếu hạt giống thành thì bản thức được sinh, duyên hiển thức vị lai thì lục thức phân biệt vị lai được sinh, do đó sinh tử không có trước sau. Nếu lìa phiền não nghiệp thì không được sinh, nếu sinh tử có tiền phần thì riêng có xứ của tiền phần chúng sinh khởi phiền não nghiệp chiêu cảm tiền phần xứ. Đã không có tiền phần chúng sinh khởi nghiệp, thì không có tiền phần sinh tử, biết sinh tử không có bắt đầu. Bốn nghĩa nói về vô (không có): 1. Phi bổn, nếu chúng sinh bắt đầu là vô, sau là hữu, thì vô nầy không làm gốc của hữu, vì có hai thứ lỗi: a. Nếu vô thì không thể sinh hữu sau, nếu có thể sinh hữu thì không phải vô. b. Lỗi bình đẳng, nếu hoa trong hư không sinh ra hữu sự, có thể được từ vô sinh hữu. 2. Không thấy lìa dục chúng sinh mà sinh, vì sinh tử không có bắt đầu. Nếu sinh tử ban đầu không có tham dục… sau mới có tham dục… thì A-la-hán lìa dục không có dục, cũng lẽ ra phải sinh dục, vì là A-la-hán thì càng không sinh dục, nên biết sinh tử không có bắt đầu. 3. Tu hành phạm hạnh thì vô dụng, nên sinh tử không có bắt đầu. Tất cả bậc thánh tu tám thánh hạnh, vì diệt khiến cho không sinh mà tu phạm hạnh, người lìa dục thì lại không sinh diệt, cho nên biết sinh tử không có bắt đầu. 4. Sinh tử có hai thứ: a. Đường ác. b. Đường lành. Thiện ác đó do nhân của hai thứ thiện ác, không nên không có nhân, là sinh tử có bắt đầu là đường lành hay đường ác, nếu đường lành mà chưa có nhân thiện, nếu đường ác mà chưa có nhân ác, thì lìa hai đường lành và ác thì lại càng không có cõi thứ ba, cho nên biết không có bắt đầu.

Vấn nạn: Bắt đầu, là tự nhiên không dùng nhân duyên, sau mới cần nhân duyên, nếu vậy thì nghĩa đó không đúng, có hai lỗi: 1. Tức là lý không bình đẳng cho nên hai thứ nhân quả không tương tự. Nếu ông nói sinh tử không do nhân, sau đó mới do nhân, thì không bình đẳng, vì bắt đầu và sau đó đều là sinh tử. Vì sao? Một là do nhân và một là không do nhân. 2. Bất tương tự, là quả cũng có nhân, nhân cũng có nhân, nhân quả đều có nhân cho nên được tương tự. Nếu tương tự thì có thể sinh đồng loại. Nếu ông cho rằng trước vô nhân, thì sau cũng lẽ ra vô nhân. Nếu trước vô nhân sau có nhân, thì không thể sinh. Nếu có thể sinh thì đậu lẽ ra sinh lúa, lúa cũng lẽ ra sinh đậu, nhưng không phải như vậy, cho nên biết tiền làm hậu, quả làm nhân của ông. Nhân trước không thành nhân. Phật nói kệ, câu đầu là hiển thức, tức là A-lê- da, A-lê-da là quả báo thức. Thức phân biệt tức là phiền não thức, là từ quả báo thức khởi thức phiến não, thức phiến não tức là đà-na… câu kế nói về từ phiền não khởi thức, thức khởi huân tập, huân tập tức là công

năng của nghiệp, có thể chuyển biến bản thức thành hạt giống. Câu kế đó nói về từ nghiệp khởi quả báo. Câu kế đó tổng kết sinh tử trôi lăn. Trôi lăn, là vì bất định, hoặc nhân chuyển thành quả, hoặc quả chuyển thành nhân.

Cái gọi là huân tập có hai thứ, dưới đây để nói lên hai nghĩa: 1. Hiển sinh tử phương tiện gọi là tà, cũng gọi là trái nghịch. 2. Nói lên Niết-bàn phương tiện gọi là chánh, cũng gọi là thuận theo chấp trước. Tánh phân biệt, là tất cả các pháp đều có ba thứ tánh: 1. Tánh phân biệt. 2. Tánh y tha. 3. Tánh thành thật. Tánh phân biệt, là sự hiển các pháp của danh ngôn. Tánh y tha, là sự hiển bày đạo lý nhân quả của tất cả pháp. Tánh chân thật, là tánh như như của tất cả pháp. Phân biệt, vô tướng là tánh của nó. Y tha, vô sinh là tánh của nó. Cái gọi là tánh, là tự nó có năm nghĩa: 1. Nghĩa tự tánh chủng loại, là nghĩa tất cả bình áo… không lìa chủng loại bốn đại, đồng là bốn đại tánh, là nghĩa tự tánh. 2. Nghĩa tánh nhân, là sự duyên theo đạo lý của tất cả bốn niệm xứ thánh pháp, vì duyên theo đạo lý nầy có thể sinh thánh pháp, cũng là nghĩa của nhân. 3. Nghĩa sinh, nếu vật vô sinh thì tánh không thể thấy, nghĩa sinh có thể thấy nên tánh thuận với sinh. Năm phần Pháp thân là nghĩa sinh tánh, chánh thuyết của Như Lai nếu chúng sinh tin ưa thì sinh ba thứ tín: a. Tin có đạo lý chân thật. b. Tin đắc công đức của năm phần Pháp thân. c. Tự lợi lợi tha công đức đầy đủ năm phần Pháp thân. Năm phần thân sinh thì hiển bày tánh chí đắc, cho nên năm phần Pháp thân sinh thì lấy sinh nầy làm nghĩa của tánh. 4. Nghĩa bất hoại, tánh tại phàm phu thì bất nhiễm, ở thánh thì bất tịnh, nên gọi là bất hoại. 5. Nghĩa tạng bí mật, gần gũi thì hạnh tịnh, trái lại thì xa lìa. Pháp nầy khó đắc vì ẩn kín, nên gọi là bí mật, tức là nghĩa tạng. Sinh có bốn thứ: 1. Xúc sinh, là nam nữ giao hội có con. 2. Khứu sinh, là giống đực giống cái của các loài bò dê có tâm dục, giống đực dùng mũi ngửi căn của giống cái thì liền có con. 3. Sa sinh, là như loài chim gà… giống cái khởi tâm dục thì vùi thân trong cát bụi, mà có trứng… sinh con. 4. Thanh sinh, như các loài chim hạc, chim công… có tâm dục khi nghe tiếng con đực kêu thì cũng sinh trứng sinh con, tất cả khi sinh trứng thì không thể ăn được, vì đều mở ra con. Tánh phân biệt là vô hữu không, vì phân biệt vô pháp có thể được, tánh y tha là bất như không, vì như vậy mà phá sở chấp, tánh chân thật là tự tánh không, vì không có hai ngã nhân pháp, là tự tánh không. Lại nữa, tánh phân biệt như hoa đốm, là cực vô, tánh y tha khác với hoa đốm, tợ huyễn hóa, phi không hữu vô, vì quán tánh y tha chẳng phải hữu không phải vô, có thể được đạo thành thánh

không vô là đoạn quán, không vô không thể đắc đạo thành thánh. Tánh phân biệt của tất cả phiền não riêng chấp trước, tánh chân thật của tất cả pháp dục vui quán tập, chấp trước quán tập hai thứ nầy thuộc tánh y tha, hai thứ pháp nầy gọi là huân tập: 1. Phiền não hạt giống huân tập.2. Đạo hạt giống huân tập. Huân tập thứ hai thì thêm lớn bản thức, vì đồng loại. Bản thức duyên nơi như như mà khởi bốn sự chê bai, là luống dối huân tập, hạt giống phiền não đồng là luống dối, cho nên huân tập có thể thêm lớn bản thức, ví như vị ngọt có thể thêm lớn cho vị lạt, vị lạt cũng là tánh của vị ngọt, vì đồng tánh cho nên có thể thêm lớn. Đầy đủ các công năng, là nói về nghiệp có bốn thứ: 1. Bị tác bất bị trưởng, như người lợi trí gặp tri thức ác khởi các nghiệp bất thiện gọi là bị tác, nhưng liền ăn năn hối hận cho nên không bị lớn thêm. 2. Bị trưởng bất bị tác, như người hổ thẹn, tùy theo người tu hành, thiện nầy càng được thêm lớn rộng gọi là bị trưởng, không thể tự khởi tâm đó nên gọi là bất bị tác. 3. Vừa tác vừa trưởng, như người làm nghiệp thiện, lại thường tập quen, nghiệp thiện nầy chuyển rộng lớn. 4. Bất tác bất trưởng, là nghiệp thiện vô lậu càng thêm lớn quả báo sinh tử thì gọi là tác giả, vì vô lậu có thể trừ tác giả sinh tử nên không thêm trưởng. Ba thứ trước là nghiệp, một loại sau là phi nghiệp. Ngay trong ba thứ trước, lấy câu thứ ba cũng tác cũng trưởng, nên nói đầy đủ các pháp. Có thể sinh vào sáu đường là có thể đắc quả báo sinh tử của sáu đường, sinh nhân của A-lê-da thức, sinh tử tròn đầy thân nầy là nhân huân tập phương tiện, cho nên sinh tử thành, do đó nói nghĩa của nhân nầy là sinh tử tròn đầy. Quán tập thứ hai là tánh chân thật, quán ba thứ vô tánh, gọi là quán tập tánh chân thật. Quán có bốn dụng: 1. Trừ quán. 2. Diệt quán. 3. Chứng quán. 4. Tu quán. Quán như như là tánh của khổ đế, ba đế kia cũng vậy, quán bốn đế như như có đủ bốn dụng, quán như như diệt khổ diệt tập, quán như như thì liền chứng diệt, hiểu rõ như như tức là tu đạo. Có thể trừ chấp trước đối với tánh phân biệt, là phân biệt trong vô mà làm hữu. Quán chân thật, là hiển bày hữu, vô và tự tánh trái nhau nên gọi là trừ. Tánh phân biệt là đệ nhất huân tập bị tổn hoại, là hiện tại bị tổn, vị lai bị hoại, nếu tổn tập đế thì khổ cũng bị tổn. Thức A-lê-da bị tổn, là vốn có bảy lớp khổ đế, ba cõi là ba lớp, ba lớp bị tổn rồi, thức A-lê-da là gốc thọ báo, tuy không có sở dẫn của hoặc nghiệp, không nhập lại ba cõi mà sinh, nhưng đối với bốn thứ sinh tử ở giới vô lưu mà thọ sinh, như vậy cho đến không có sinh tử vị, vì A-lê-da bị tổn cho nên thọ sinh cũng bị tổn. Vì sao? Vì hiển thức là thức phân biệt, nhân hiển thức bị tổn, cho nên biết thức phân biệt cũng bị tổn, đây là phân biệt nhân ngã

và các thức của sáu trần. Lại nữa, đã dứt hết rồi thì làm sao ngừng dứt bị tổn? Luận nầy nói bị tổn, là y theo phẩm tịnh , phẩm tịnh nầy và bản thức đồng thời dứt hết. Từ câu: “Là A-lê-da có thể” trở xuống, là nói có thể dứt trừ.

Số 1619 - Luận Vô Tướng Tư Trần

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 110

LUẬN VÔ TƯỚNG TƯ TRẦN

SỐ 1619

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1619

LUẬN VÔ TƯỚNG TƯ TRẦN

Tác giả: Bồ-tát Trần-na.

Hán dịch: Tam Tạng Pháp sư Chân Đế Đời Trần.

Nếu nói lân hư trần

Đó là nhân căn bản

Vì không tương tự khởi

Chẳng phải cảnh như căn.

Thức tự nhóm mà khởi

Không từ nhóm kia sinh

Vì nhóm không tự thể

Ví như hai mặt trăng.

Vì do hai nghĩa nầy

Ngoại vật chẳng phải trần

Có nói lân hư trần

Nhóm lại thành muôn vật.

Thức tựa trần kia khởi

Cho nên lập làm trần

Thể tướng của lân hư

Hoặc nó là thật có.

Vì thức không tương tự

Chẳng phải cảnh như trần

Lân hư nếu là trần

Thì thức không riêng khác.

Nếu nói tướng khác nhau

Thì thức cũng bất đồng

Tướng khác là do giả

Cho nên thể chẳng chân.

Thể lượng của lân hư

Nhiều xứ không sai khác

Nếu trừ lân hư ra

Thì muôn thức chẳng khởi.

Cho nên tất cả vật

Đều chỉ là giả danh

Đối với tướng nội trần

Như ngoại trần hiển hiện.

Thành lập làm thức trần

Vì thức tương tự hiện

Đó là thức duyên duyên

Tùy theo sinh quyết định.

Cùng lập chung công năng

Khiến cho khởi thứ lớp

Hai căn cùng sinh chung

Lấy thắng năng làm căn.

Đối với thức vô ngại

Mà làm nhân lẫn nhau

Thắng năng làm trần cảnh

Vô thỉ sinh lẫn nhau.

Nếu có người chấp sáu thức như nhãn thứ duyên theo cảnh bên ngoài mà khởi, thì người đó hoặc phân biệt lân hư làm cảnh, vì là nhân của thức; hoặc phân biệt lân nhóm hư làm cảnh, vì giống như nhóm thức khởi. Trần là tướng gì? Nếu thức có thể phân biệt rõ thể tướng của nó, như thể tướng của nó mà thức khởi, nên nói thức nầy gọi là trần, lân hư chẳng có việc ấy.

Nếu lân hư thật là nhân của thức, ví như năm căn, nên lân hư chẳng phải trần. Nếu như thế thì nhóm lân hư phải là cảnh, vì như nhóm hức khởi. Tuy là như vậy, như tướng của nó khởi, thì thức không từ đây sinh, do đó nhóm cũng chẳng phải trần. Vì sao? Nếu trần có thể sinh thức, thì tương tự thể tướng của nó có thể tin là trần. Vì sao? Vì có thể nói Trần-nầy là duyên sinh của thức. Nhóm thì không như vậy, vì chẳng thật có, ví như hai mặt trăng do loạn thức của nhãn căn tương tự nơi hai mặt trăng mà khởi, hai mặt trăng không phải cảnh giới của thức, thật ra không có. Nhóm cũng như vậy, vì lìa lân hư thì không có thật thể. Nhóm chẳng phải cảnh giới của thức, nên ngoại trần do hai nghĩa nầy mà không phải là cảnh giới của thức, vì mỗi mỗi phần không đủ. Có các

sư nói: “Lân hư đó nhóm lại thành muôn vật, có đủ các thứ tướng, lập các tướng nầy làm cảnh giới. Vì sao? Có tướng riêng có thể sinh chứng trí, không chỉ có lân hư và nhóm lân hư làm sáu thức, làm cảnh. Tướng của lân hư, chẳng phải trần, ví như kiên (cứng)… trong lân hư có cứng, ướt, nóng, động, xúc, vật nầy thật có, chẳng phải cảnh giới của nhãn thức, nhãn thức không giống như chính nó khởi, trong lân hư, muôn vật cũng như thế. Vì sao? Lân hư, trong muôn vật nếu sinh thức, thì thức đó là không sai khác, vì trong muôn vật, lân hư chẳng khác nhau. Nếu ông nói do tướng sai khác mà sinh thức khác với các vật như bình chậu… tướng mạo không đồng, duyên theo tướng nầy nên khởi có khác, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Như sự sai khác của tướng mạo ấy, trong vật giả danh như bình chậu… không có vật nào chẳng ở trong thật vật của lân hư, vì thể lượng chẳng khác nhau. Thể lượng của lân hư trong muôn vật, cái gọi là tròn nhỏ không có sai khác, do đó tướng mạo của muôn vật chẳng phải là thật có, là giả danh mà có. Tướng giả danh đó, là các vật như bình, chậu… nếu trừ lân hư ra, thì thức tương tự bình chậu không sinh.

Vật thật, nếu phân biệt pháp tương ưng tương tự với vật thật thì thức không sinh, nếu khi chưa phân tích thì năm trần thức trong bình chậu… sinh khởi, vì phân tích rốt ráo năm trần thức cũng không diệt. Năm trần… là thật có, do lân hư và nhóm, muôn vật không thể sinh thức, cho nên ngoài trần ra thì không phải là cảnh giới của thức. Nếu như thế thì vì sao pháp gọi là trần? Đối với trần tướng bên trong cũng như hiển hiện bên ngoài, gọi là thức trần. Trần bên ngoài thật ra là vô sở hữu, vì trong nội thức, chúng sinh loạn tâm phân biệt, khởi sáu trần phân biệt. Phân biệt nầy như bên ngoài, như vậy mà hiển hiện, là danh thức duyên duyên trong bốn duyên, vì là thể tướng của thức cho nên do thức nầy sinh. Vì sao? Là thức làm nội tướng trần, từ nội trần mà sinh, vì đủ hai pháp, nên nội trần gọi là cảnh giới.

Hỏi: Như trần khởi thức thì có thể cũng vậy, nội trần là một phần của thức sanh khởi cùng lúc, vì sao lại làm duyên duyên?

Đáp: Lập duyên duyên, là thức duyên sinh nầy không có hai. Duyên, hoặc khởi cùng lúc có thể thành các pháp khác từ tha mà sinh, vì nhất định đuổi theo sinh và bất sinh.

Hỏi: Nếu tướng sở duyên và năng duyên của thứ lớp sinh thì thế nào?

Đáp: Nếu nhân trước quả sau, thì quả tùy nhân, nhân không tùy quả. Nếu nhân có, thì quả sẽ có. Nếu nhân không, thì quả sẽ không.

Quả tùy theo nhân mà có hoặc không, gọi là tướng nhân quả. Lại nữa, vì an trí công năng theo thứ lớp, nên lập sở duyên và năng duyên, là tự trần thức thứ tự khởi làm sinh. Tợ quả khởi công năng sinh thức nối tiếp.

Hỏi: Nếu nội trần là thức, thì duyên duyên là duyên sinh, kinh làm sao giải thích. Kinh chép: “Y theo căn duyên sắc mà nhãn thức được sinh”, nói rộng như trong kinh?

Đáp: Công năng của thể tướng có thể cùng chung tạo quả, gọi là căn.

Hỏi: Căn đó, thể dụng như thế nào?

Đáp: Công năng cao.

Hỏi: Thể nầy nhân theo pháp nào có thể so sánh mà biết?

Đáp: Là hữu do sinh tự quả, là công năng cao siêu của nó có thể được phân biệt rõ ràng, chẳng phải có bốn đại, công năng nầy trong thức không có chướng ngại, công năng ấy trong thức lìa thức, thể của nó không thể hiển bày. Như căn mà tôi lập cùng với căn mà ông lập, đồng công năng làm thể. Điều nầy đâu có khác gì! Như công năng nầy và tướng tự trần làm nhân lẫn nhau, như công năng nầy và tướng tự trần sinh từ vô thỉ đến nay đều như vậy. Y theo công năng mà nói thì gọi là căn duyên. Tướng nội trần gọi là cảnh, là loạn thức không thể nói là tướng của nó. Được sinh pháp nầy thì lại làm nhân lẫn nhau cũng không có thỉ. Vì sao? Hoặc là công năng thành thục cho nên khởi thức tự trần, hoặc thức tự trần nên công năng được thành. Thức, hoặc khác với hai, hoặc không khác với hai, hoặc không thể nói. Nội trần như vậy có đủ hai pháp, nên có thể làm cảnh của thức.

Số 1620 - Luận Giải Quyển

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 110

LUẬN GIẢI QUYỂN

SỐ 1620

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1620

LUẬN GIẢI QUYỂN

Tác giả: Bồ-tát Trần-na

Hán dịch: Tam Tạng Pháp sư Chân Đế Đời Trần

Ba cõi chỉ lấy danh ngôn làm thể, do gượng phân biệt, chẳng phải thật có pháp nên không được xem là chân, do tự tánh của pháp theo môn nhận xét, vì sinh khởi trí không điên đảo nên lập luận nầy.

Sợi dây tưởng là rắn

Thấy dây là không cảnh.

Trong lúc trời tối, ở khoảng cách không xa, đối với hình dáng sợi dây leo thấy tương tự như tướng rắn là bị cảnh lừa dối, chưa thấy rạch ròi, thì cho đó là rắn, sinh hiểu biết quyết định. Nếu thấy tướng khác của dây không như phân biệt vì luống dối sinh, nên hiểu biết trước kia là loạn biết, không có cảnh.

Nếu thấy dây đã rõ

Biết dây như biết rắn.

Nếu suy xét từng phần, phân tích cảnh của dây nầy, thì thể của dây không thật có, nếu không có thể thì biết dây nầy cũng như biết rắn, chỉ là loạn tri. Trong các phần của dây, cũng suy xét phân tích như vậy, vì thể tướng không thật có, đây là biết duyên dây và thành phần của dây là loạn biết.

Tất cả loại giả danh

Khi chọn lựa tự tánh

Giả danh từ tha khởi

Cho đến cảnh tục trí.

Y theo từng phần phân tích quán sợi dây… vì không thấy tự thể, cho nên cũng như biết rắn, chỉ là loạn biết, thật không có cảnh, tất cả

chỉ là giả danh, hữu pháp, bình, áo, người… cho đến cảnh tục trí tồn tại và phần sau rốt, trong đây giả danh của bình, áo… từ tha (phần khác) mà khởi. Phần sau rốt không phân tích khó thể hiện sự tách rời, đều không có tất cả loại giả danh. Phần sau rốt không phân tích, chỉ có một lân hư. Nếu lìa một đại, thì các đại khác và một đại đều không thể hiển hiện, vì không có tự thể, như sừng thỏ… cái khác của nó là thế nào? Là lân hư không thể lập làm một vật. Nếu có vật thì phải có phương hướng khác nhau, cũng như bình, áo… các vật bình, áo… là thế gian có, có sáu phương hướng khác nhau, nên hữu phần không thành một vật. Nếu lân hư là hữu, thì phải có sáu phương, đó là hữu phần không thành một vật. Nếu không thành một vật thì nhiều vật được thành, chẳng khác với bình áo…, cũng không có thật thể.

Người trí đối cảnh tục

Chớ khởi ý chân thật.

Vì ba cõi nầy chỉ có tán loạn, nếu người trí muốn cầu giải thoát, thì không nên khởi chấp là chân thật.

Hỏi: Có loạn thức hay không?

Đáp: Nếu ông nói tôi tin các vật bên ngoài như bình, áo… vì tự tánh không thật có, cho nên chỉ có loạn thức phân biệt, duyên không cảnh mà khởi. Vì sao? Vì người huyễn hóa, thành càn-thát-bà… thật ra không có, loạn thức tương tự các huyễn khởi nhưng chẳng phải không có, nghĩa đó không đúng, vì không thành tựu. Vì sao không thành tựu? Là vì như sự thấy không đúng như vậy. Loạn thức nầy tương tự không vật, vì vật không có thể. Làm sao thức có được? Như tự tánh của sở duyên trần, tự tánh của năng duyên cũng như vậy, trần sở duyên đã không, thì loạn thức không thể tự khởi, do công lực của tha, nhưng tha đã không thành thì nghĩa khởi đâu còn, vì nghĩa đó nên loạn thức có nghĩa, làm sao lập được? Đối với thế gian không giống như nhân sinh của hạt giống pháp nầy, nếu không có sự sinh mầm… mà quả có thì không có việc đó. Cho nên nói các thí dụ huyễn hóa… cũng không thể lập.

Tất cả vật giả danh

Nếu tâm suy nghĩ kỹ

Dục hoặc… của người trí

Nên trừ như sợ rắn.

Cũng như vậy, đã nói, thức nơi ba cõi chỉ là giả danh, trừ các thô thức của bình, áo… ra, luyện tập tâm nhỏ nhiệm, như thế gian đã lập các vật bình áo… do giả danh mà có. Y theo tâm thế tục, không trái với

sự nầy, sau đó vì dứt trừ tâm tục nầy mới khởi tâm nhận xét nhưng chỉ thấy chỉ có loạn thức, không có trần bên ngoài, nhân của loạn thức nầy không thành tựu cho nên dường như vô vật. Thể thì không thành tựu, nội ngoại đã là vô sở hữu, được lãnh hội pháp không là sự tạo tác của tất cả phân biệt. Các hoặc của dục… người trí dễ dứt trừ, ví như đối với sợi dây vọng khởi tưởng rắn mà sinh kinh sợ, nếu thấy sai biết quyết định biết là dây, thì có thể hết sợ về rắn. Do suy xét có thể khởi, thì tự tánh các trần của dục… dễ có thể trừ diệt, hoặc vọng của dục… cũng giống như vậy.

Người trí không trái đời

Tùy nói pháp thế gian

Nếu muốn dứt hoặc chướng

Y chân nên quán sát.

Như các vật như bình áo… của thế gian, tin có là không trái , hoặc nói để hiển bày người khác, như người trí nầy, trước tùy theo sự ấy, sau đó nói cầu giải thoát thì phải tu chân lý. Chọn lựa tự tánh của pháp thế gian, nếu như lý mà chọn lựa thì hoặc hiện khởi bị diệt, hoặc chưa khởi bất sinh, đó là dụng của lập luận.

Số 1621 - Luận Chưởng Trung

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 110

LUẬN CHƯỞNG TRUNG

SỐ 1621

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1621

LUẬN CHƯỞNG TRUNG

Tác giả: Bồ-tát Trần-na.

Hán dịch: Tam Tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh Đời Đường.

Luận chép: đối với ba cõi chỉ có giả danh, thật ra không có cảnh bên ngoài , vì có vọng chấp. Hiện tại muốn vì những người chưa chứng chân chọn lựa môn tự tánh của các pháp, khiến không điên đảo, nên soạn luận nầy.

Tụng rằng:

Thấy dây, tưởng là rắn

Thấy dây, biết cảnh không

Khi hiểu rõ phần nó

Biết như rắn là sai.

Luận chép: Nếu ở nơi không xa, chỗ không phân biệt rõ, chỉ thấy dây tưởng là rắn, chưa thể hiểu rõ tự tánh khác nhau, vì bị hoặc loạn nên nhất định chấp là rắn. Khi hiểu rõ pháp sai khác, thì biết do vọng chấp sai loạn sinh, chỉ là hiểu lầm không có thật. Lại nữa, đối với chi phần sai khác của sợi dây, khi khéo quán sát tự thể của dây, cũng là không thật có. Như vậy đã biết, tất cả hiểu biết về sợi dây, như biết là rắn thì chỉ có vọng thức. Nếu như sợi dây, có thức hoặc loạn, thì cũng đối với chỗ bé nhỏ kia… biết là tướng giả mượn là không thật đạt được, nên tâm duyên theo sợi dây và phần bé nhỏ ở chỗ có tướng trạng cũng chỉ là vọng thức.

Tụng rằng:

Việc giả lập các cõi

Khi quán rõ tự tánh

Từ tha đều giả danh

Cho đến cảnh thế tục.

Luận chép: Như đối với xứ chi phần của sợi dây… phân biệt từng phần, khi quán sát kỹ thì biết chẳng có thật thể, chỉ là tâm vọng, như vậy nên biết, tất cả các pháp chỉ là giả danh. Như các vật bình, áo… nhờ vào đất và chỉ tơ làm thành, cho đến cảnh sở hành của nói năng, thức, chưa đến lúc bị phá vỡ, gọi là bình, áo… nói từ tha: Là từ nói năng của thế tục mà có, chẳng phải đối với thắng nghĩa.

Tụng rằng:

Không phân thì chẳng thấy

Đến cực đồng chẳng có

Chỉ do hoặc loạn tâm

Người trí không nên chấp.

Luận chép: Nếu lại chấp: “Việc giả của các cõi, đến vị cực vi thì không thể phân tích, lại không có phương phần là thật có”. Đây giống như hoa đốm và sừng thỏ… vì không thể thấy, vì vô lực nhưng có thể sinh duyên ở thức kia. Sự chấp cực vi, quyết định chẳng phải thật có, nên phải nói là “Không thể thấy nhân”. Do nhân ấy không thể an lập cực vi để thành thật có. Vì sao? Vì có sự sai khác của phương phần, ví như hiện thấy có các vật như bình, áo… vì các phương phần như đông tây bắc… riêng biệt, những thứ đều là hiện hữu, nên chi phần có thể đạt được. Nếu nói cực vi là hiện hữu, thì phải có phương phần riêng khác với tánh, đó là phải thừa nhận Đông, Tây, Bắc… vì chi phần khác nhau, nhưng lý của cực vi thật nầy không thành tựu, cũng không phải một thể, vì nhiều phần làm thành, thấy sự riêng biệt, một cực vi thật nhất định không thật có, như vậy lẽ ra phải xả bỏ luận về cực vi, do đó người trí hiểu rõ ba cõi đều là vọng tình, muốn cầu lý mầu thì không nên chấp thật.

Tụng rằng:

Vọng tình chẳng phải thật

Cùng chỗ thấy bất đồng

Do cảnh tướng luống dối

Năng duyên cũng phi hữu.

Luận chép: Nếu ta cùng đối với các sự của bình, áo, thừa nhận tự tánh của nó là không thật có, đều là sự phân biệt của vọng thức, nhưng duyên theo tướng trạng của nó thì loạn thức chính là thật có. Quán thành Càn-thát-bà và người huyễn… thì thức đó là có, nếu có thức nầy thì cũng chẳng phải thật, vì cùng với sự được thấy biết không tương ưng. Hoặc loạn thức nầy đối với cảnh của sở duyên khởi kiến giải về hữu tánh, thì tự tánh kia đã rõ là phi hữu. Cảnh đã là không có, thì vọng thức của

năng duyên cũng chẳng phải thật có. Thế nào là khiến cho vọng thức kia có? Nhưng đối với thế gian chưa hề thấy có hạt giống không thể sinh lại có mầm được sinh… Do đấy, ông nói các thí dụ về thành huyễn hóa… đạo lý đó không thành.

Tụng rằng:

Đây đều là giả lập

Người khéo giác biết được

Người trí dứt phiền não

Dễ như trừ sợ rắn.

Luận chép: Như nói ba cõi chỉ có giả danh, giác thô của bình, áo đã dứt trừ rồi, thì biết từ danh ngôn mà có việc đó. Người khéo quán sát, thì có thể biết rõ, tức ở chỗ có sợi dây mà sự sợ hãi về rắn được dứt trừ. Lại tư duy kỹ đối với sai khác kia ở sự vọng chấp đối với sợi dây… cũng không có. Khi quán như vậy, tất cả pháp tạp nhiễm có thể sinh nhanh dễ được tiêu trừ cả mạng lưới phiền não, và các nghiệp quả tự nó sẽ dứt.

Có nhóm riêng rằng:

Người trí quán sự tục

Nên tùy việc tục làm

Muốn cầu dứt phiền não

Phải hiểu chân thắng nghĩa.

Cũng như người thế gian, đối với các sự tục, bình, áo cho là thật có, gọi là bình áo… người trí cũng vậy, phải thuận theo thế gian mà nói, biết chẳng phải thật có, hoặc ưa thích quán sát tội lỗi của phiền não. Người cầu giải thoát, nên đối với chân thắng nghĩa như vậy để suy tìm cùng khắp. Như lý tác ý đối với các cảnh xứ, và vọng thức của năng duyên nên phiền não trói buộc không còn sinh trưởng nữa.

Số 1622 - Luận Thủ Nhân Giả Thiết

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 110

LUẬN THỦ NHÂN GIẢ THIẾT

SỐ 1622

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1622

LUẬN THỦ NHÂN GIẢ THIẾT

Tác giả: Bồ-tát Trần-na

Hán dịch: Tam Tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh Đời Đường

Luận chép: Vì ngăn dứt tánh một và tánh khác là bên phi hữu, Đại sư chỉ nương vào việc giả nêu bày để nói pháp yếu, khiến cho các hữu tình làm phương tiện để hướng nhập, tác ý như lý, xa lìa tà tông, dứt trừ hẳn phiền não, như vậy ba bên đều có lỗi, tôi sẽ bắt đầu giải thích. Trong đó, lấy nhân để giả thiết, lược có ba thứ: 1. Nhóm chung. 2. Nối tiếp. 3. Phần vị sai khác.

1. Nhóm chung: Là trong một thời có nhiều pháp nhóm họp, thuận theo thế gian lấy một tánh để nói, như thân người, rừng…

2. Nối tiếp: là đối với nhân quả khác thời không dứt, lấy một tánh để nói, như các vị Yết-la-la v.v… gọi là người, mầm… chuyển khác gọi là lúa thóc.

3. Phần vị sai khác: là đối với một sự có nhiều tánh. Khác thời và không khác thời, mới là sự lập ra, như sắc sinh vị khác với tánh vô thường. Hữu kiến và hữu đối vì nghiệp có đủ nên bằng nhau.

Do ba nghĩa nầy, mật ý nói có bổ-ốt-yết-la và chứng viên tịch, nhưng ba nghĩa nầy chỉ là giả lập, không thể gọi là tánh một hay tánh khác, và vô tánh chung vì có lỗi. Trong đây lại nói nhóm chung và nhóm hữu không có tánh khác mà nói. Sự chỉ có hai thứ, đang thừa nhận là có, hai tự tánh nầy ngăn cách tánh riêng biệt của nó. Nói đối với nhóm tụ, thì nhóm chung không có gọi riêng là không khác hay sao? Vì chỉ có vô dư mà gọi là không khác, điều nầy có lỗi gì?

Tụng rằng:

Nếu thể tánh không khác không khác

Nhóm tụ cùng nhau thành không khác

Biệt sự thù thắng trong nhóm chung

Sự nầy liền thành nhiều thứ thể.

Luận chép: “Nếu thừa nhận tự tánh của tay chân… cùng với thân là một thì gọi là không khác”, đây là đối với tánh vô biệt của thân như tay chân… lại cùng thành không sai khác, tay trở thành chân, là trái với thế gian. Hoặc nói “Riêng từng chi phần của thân kia không phải tự tánh của thân, khi nhóm họp thì nói là thân”, đây hoàn toàn không có một chút phần tự tánh của nhóm chung có thể đắc, vì khác với nghĩa trước nên bỏ hoặc nói. “Nếu đối với biệt sự chẳng phải là tự tánh của nhóm chung”, đây là tự tánh sai khác do biệt tánh. Khi nhóm họp thì làm sao cùng với tự tánh vô biệt kia được xứng lý? Vì không phải do nhóm chung xả tự tánh. Tự tánh nầy liền thành đa chủng tự tánh, vì nhóm chung đối với đa không có tánh khác. Hoặc biệt hoặc tổng là vô tánh khác. Do không phải chung và riêng xả bỏ tự tánh. Hoặc đốn hoặc tiệm đều thành nhiều tánh, thì đối chiếu các sự kia không có di tánh. Như vậy lại nói về lỗi của hai kế chấp.

Tụng rằng:

Nếu nói chỉ ngăn hữu tánh khác

Hai thứ phi, hữu, ông thành lỗi

Nếu tánh một hữu là đã ngăn

Vì không khác, cho nên tương tự.

Luận chép: “Nếu nói chỉ ngăn hữu tình khác, hai thứ phi hữu ở ông thành lỗi”, là nếu đối với nhóm tụ không có riêng nhóm chung. “Gọi là không khác” đều là đối đãi nhau mà thành tánh không khác. Nếu đối với đệ nhất xứ có nghĩa không khác, thì đệ nhị xứ cũng vậy, làm sao ông tránh được lỗi nầy? Nếu như không có nhóm chung, thì nhóm tụ cũng không có. Nếu khác với điều nầy, thì câu nói không khác liền thành vô dụng. “Nếu một hữu tánh là đã ngăn chận”, nếu thừa nhận như vậy đối với sự chấp hữu phần thật sự của người khác, là chỉ có ngăn dứt đối với một hữu tánh nầy. “Gọi là không khác”, điều ấy cũng không đúng, vì sự không có riêng biệt, hai xứ tương tự là do câu nói không khác. Một xứ như thế thì đối với các xứ khác cũng vậy, như câu nói không khác thứ nhất. “Ông không nên chỉ ngăn dứt nhất xứ, nếu nói ý thừa nhận chỉ ngăn dứt nhất xứ kia”, lẽ ra có thể chỉ nói không có hữu phần của nó, chớ nên nói không khác, vì hữu tánh kia là bất vui. “Nếu thừa nhân thể tánh kia là hữu, không thừa nhận là khác”, là nói không khác mới thành lý đúng. Lại nghĩa có khác, chẳng phải không khác. “Cả hai tương tự”,

là nếu lìa tay chân… thì không có thân riêng, vì là hữu phần. Như vậy tay chân… cũng nhờ các ngón… làm thành hữu phần tay chân của nó, như thân cũng thành thì không phải như vậy, cho đến cực vi chờ âm thanh… âm thanh lại chờ Tát-đỏa (hữu tình)… Tát-đỏa lại chờ hỷ… chờ các công năng khác nhau. Đây là phần cùng với hữu phần đồng tánh hữu phần. Sự chấp của ông liền trở thành phi hữu. Như vậy lại còn phân tích thừa nhận không có tánh khác, có hai thứ lỗi.

Tụng rằng:

Tánh khác cũng vậy, vì một bên

Tại xứ chi phần, chuyển riêng riêng,

Một biên lại có lỗi vô cùng

Hoặc chẳng phải một và toàn không.

Luận chép: “Tánh khác cũng vậy”, là có hai lỗi, là nói trôi lăn đối với tánh khác nầy, do chi phần tự kia khi chuyển, thì hoặc là chuyển riêng từng phần, hoặc là chuyển khắp. Trong đây lại còn phân tích nghĩa chuyển riêng từng phần, nếu lấy một bên đối với các chỗ của tay chân… khi hữu phần chuyển, nó cũng là một bên, như tay chân lẽ ra phải có một bên tùy khởi theo, như vậy lần lượt, có lỗi vô cùng. “Hoặc không phải là một”, là vì khác với lỗi vô cùng cho nên bỏ hoặc nói. “Nếu nói một bên của thân phần không chuyển trở lại”, đây là xứng với nghĩa không có một hữu phần nào thì liền thành hữu phần chỉ có một bên, nếu thế thì lẽ ra thừa nhận chỉ có tay chân… đâu phiền phải hướng tới chấp theo đối với chi phần của chính mình có phần chuyển! “Và hoàn toàn không có”, là một biên vô cùng, lại càng có lỗi nên bỏ và nói. Vì một bên nầy, khi phần chuyển, thì một bên ấy hoàn toàn không có hữu phần có thể đắc, vì không phải hữu phần như tay chân… có một bên của nó. Nếu nói hữu phần khi lìa tay chân… thì không riêng có chi phần, vì thể của hữu phần là một. Nếu như vậy, thì liền thành đối với chỗ của chi phần khác nhau kia mỗi mỗi đều chuyển khắp. Chỉ có hai chấp nầy, lại không có chấp phân biệt thứ ba.

Tụng rằng:

Nếu khắp kia, thành nhiều chủng tánh

Đối với tay chân chẳng khác nhau

Hoặc đây, chẳng phải, kia liền thành

Các sự đều đồng tánh nhất vi.

Luận chép: “Nếu nói khắp”, là đã thừa nhận lượng của hữu phần đồng với chi phần. Đối với mỗi xứ đều khắp, thì hữu phần kia liền thành nhiều thứ thể tánh. Lại có nghĩa khác nên bỏ và nói. Vì đối với nhất xứ

khắp đều có, vì không thừa nhận tánh riêng xứ của hữu phần kia, và các chi phần khác chẳng khác nhau, vì hữu phần hòa hợp, khi đồng một xứ, thì sự không có khác. Đây là nơi của tay lẽ ra phải thừa nhận có chân, thì liền trái với đạo lý của thế gian cùng thừa nhận. “Hoặc đây chẳng phải kia”, là lại có chấp khác cho nên bỏ hoặc nói. Vì tránh lỗi trước nói thể của hữu phần, khi chân chuyển động thì không phải đối với hữu phần của tay… chuyển riêng, điều nầy không có. “Đối với lỗi đồng xứ của chi phần khác”, đây là đồng với việc nặn bướu ở cổ trái lại vọt ra ở mắt. Nếu vậy, thì tất cả hữu phần thành một thật sự, do đó các sự thành một cực vi, do hữu phần kia đối với tự chi phần, khi lần lượt khởi, cho đến chỉ có một cực vi thật, trụ xứ, thì một chi phần nầy, liền cùng với hữu phần đồng cùng một cực vi, hữu phần ấy chấp lý thì trở thành vô dụng, và trái với tự tông. Nếu nói lìa sắc… mà riêng cực vi, thì không có lỗi nói như trước, vì cực vi kia không đối với xứ của sắc… mà chuyển, nên không có lỗi ấy, lý cũng không đúng, vì đối với lý nầy cũng có lỗi hai chấp, cho nên phải thừa nhận cực vi nầy, có phương phần riêng, hoặc không có phương phần. Nếu thế thì có lỗi gì!

Tụng rằng:

Tánh hữu phương phần chẳng cực vi

Vì ngăn một tánh và tánh khác

Không có phương phần không nhóm họp

Hoặc là chúng đồng một cực vi.

Luận chép: Vì sự chấp cực vi chẳng phải như vậy nhưng lý được thành tựu, vì có phương phần, và do phương phần nầy lại chuyển thành nhỏ nhiệm. Lại nữa, đó là ngăn cách tánh một và tánh khác. Do tánh nầy đối với phần tự chi ở xứ kia, hoặc đồng hoặc khác, chỉ có hai thứ chấp nầy, không có chấp thứ ba. Đã chê trách lỗi đó, không phải các cực vi, vì có phương phần, đã không có phương phần, thì giả mượn khiến cho cùng nhóm họp chung, cũng không hòa hợp xen lẫn. Nếu thừa nhận đồng xứ, thì đều đồng một cực vi, nhưng cực vi nầy, không được hòa hợp nhóm họp, vì một chướng ngại với các cực vi, tức là thể của cực vi, cùng trở thành một, do vì đồng xứ. Như vậy đã nói lỗi của nhóm chung, nhóm hữu, một và khác.

Tụng rằng:

Nối tiếp hoặc một xả trẻ thơ

Dần dần cho đến vị đồng niên

Phải mất tự thân chẳng không khác

Nếu nói không mất thì xen lẫn.

Luận chép: “Nếu thừa nhận nối tiếp, đối với sự có nối tiếp không có tánh khác”, là phải thừa nhận tự tánh có hai thứ, do đây gọi là tự tánh nối tiếp, hoặc chỉ ngăn dứt các tánh khác, hai thứ nầy đồng với nhóm chung ở trước, đã chê trách lỗi đó. “Biệt” trong đây, giờ lại chọn lựa. Nếu riêng từng vị khi lãnh thọ, là xả vị trước rồi mới lãnh thọ vị sau, hay là sẽ không xả, điều nầy có lỗi gì? Nếu bỏ vị trí trẻ thơ đến vị trí đồng niên lẽ ra mất tự thân. Nếu ông thừa nhận điều nầy, thì đối với vị trí trẻ thơ là không khác, khi các vị kia chuyển dời, thì tự thể lẽ ra phải mất. Trong vị nầy, vì không có tánh khác, cho nên tông của ông nói: “Hễ là các sự thật, thì có pháp khởi riêng, có pháp sinh riêng để chuyển biến”, là không lý như vậy. Nhưng chẳng phải không khác, vị di chuyển khác riêng, vì an nguy khác nhau. Nói “không khác”, là nói đây tức là kia, như vậy lại còn luận lỗi chuyển bỏ. “Nếu không mất”, là pháp tướng hòa hợp xen lẫn, không bỏ vị trí trẻ thơ mà lãnh thọ vị trí đồng niên. Thể tướng hòa hợp xen lẫn lẽ ra trở nên không riêng khác, nhưng không thấy có việc như vậy. Đã nói lỗi tánh không khác.

Tụng rằng:

Nếu là tánh khác, thân không an

Vì muốn cầu an, nhọc vọng bày

Chuyển không tương ưng và sinh diệt

Nếu nói thể riêng, thành thật sự.

Luận chép: “Nếu thể của nối tiếp và có nối tiếp là khác”, là những người trước bị bệnh, sau khi cầu bớt bệnh, mọi mệt nhọc đều trở thành luống dối, vì lý của sự trôi lăn không tương ưng, chưa từng thấy vật có tự thể riêng, như trâu ngựa… vì được nối tiếp. Nếu nói “Sự không thể nói năng cũng không thấy”, câu vấn nạn nầy là phi lý, vì là sự thành lập, do lìa hai bên, đối với chỗ nhân quả của thế gian, chỉ thấy có sự nầy không phải đối với chỗ khác. Lại như rượu chua muốn thành ngon, người có tâm tán loạn, muốn tu cho tịch định, thì đã lập bày mệt nhọc, đều lẽ ra là vô ích, vì thể khác nhau. Nếu là tánh khác , thì lý sinh diệt cũng không tương ưng. Các hữu sinh diệt nối tiếp khởi, lẽ ra đối với hiện tại, xứ của chi phần chuyển quá khứ, vị lai và hiện tại, làm thế nào chuyển được? Một phần và toàn phần đều phá như trước. Lại nữa, tánh khác, là thể nối tiếp thù thắng, không nên sinh diệt, điều nầy có lỗi gì? Nếu nói khác là tướng hữu vi khác nhau, đã chấp nhận nối tiếp thành có sự thật , thì lý nầy không đúng. Sau đây sẽ nói về nối tiếp và một khác, đã hiển rõ lỗi đó. Lại nữa, phần vị sai khác đối với quả tánh… sự đó thế nào?

Tụng rằng:

Đối quả tánh thảy phần vị xứ

Đã lấy sự kia bày nói năng

Nếu khác thì sự không tự thể

Không khác thì hai lỗi như trước.

Luận chép: Đối với quả tánh… xứ của phần vị, đã lấy sự kia mà phát khởi nói năng, khác với phần vị kia thì không có thể, là đối với sắc… nói là nhân quả, tánh một, tự tánh, tánh khác, tha tánh, hữu kiến, hữu đối… nếu nói việc kia khác việc nầy, thì liền trở thành phi nhân quả… cũng không có tự thể vì không có một khác, không chờ nơi đức. Đối với xứ tự thể có thể trở thành nói năng. Tánh không khác nầy có hai lỗi, như nhóm chung ở trước đã hiển rõ lỗi đó. Đối với xứ tùy hữu, lẽ ra có thể tư duy, nếu đối với hữu pháp nói không có tánh khác, tánh xả và tánh bất xả, cũng phân tích như trước. Hoặc các tánh nầy đối với thân khi nối tiếp chuyển, thì có tánh sai khác, ví như vị trâu (ngưu vị). Đối với người bệnh nóng, có thể làm cho hết bệnh, lại có thể đối với bệnh nóng nầy có thể làm nhân phát động. Đã nói ba thứ sự giả thiết, tất cả lỗi của tánh khác và tánh không khác. “Bác bỏ chung là không”, sau đây sẽ giải thích.

Tụng rằng:

Nếu không thừa nhận thân thật có

Thì không đảo nói pháp vô ích

Lại cũng không có người tà kiến

Cũng không có tác dụng sai khác.

Luận chép: Như đối với thân xứ, điên đảo nói là thường vui ngã tịnh, không điên đảo nói là bốn pháp niệm trụ . Nếu không có thân, lẽ ra thành vô dụng. Lại nếu không thừa nhận có nối tiếp, thì năng đối trị và sở đối trị liền thành sai khác. Nếu đối với thân khác chấp cho là thường để đối trị thân kia, thì đối với các thân khác nói vô thường… cũng thành vô dụng. Lại nữa, người tà kiến, nói không có thí, không có thọ… và tất cả phước sự của các nhóm chung, lẽ ra không phải tà kiến. Nhưng tất cả vật thí của sự ăn mặc… đều là nhóm chung. Nếu như có người nói gió không thể thổi, sông không thể chảy… nói không có nối tiếp cũng không phải tà kiến, nhưng không phải Phật dạy thừa nhận gió sông… kia có nghiệp dụng thật, tuy có các ứng dụng gió thổi… nhưng không thừa nhận gió sông kia có thể hướng đến các phương khác mà nối tiếp sinh khởi. Nếu không có nối tiếp, thì đều không có các sự tà kiến như vậy. Nếu không có phần vị sai khác, thì đối với một sắc xứ, hai tướng

của khổ và tập, khi bác bỏ không có thì tà kiến sai khác lẽ ra trở thành phi hữu sắc không có sai khác, cũng không có sự tác nghiệp sai khác. Lại nữa, nếu không thừa nhận có nhóm chung, thì đối với Tỳ-ha-la, Tốt- đổ-ba… phước đức khác nhau lẽ ra đều không có. Lại nữa, vì nối tiếp riêng khác cho nên phước đức đó cũng riêng khác. Như Thế tôn bảo Trưởng giả dũng kiện: “Nếu có Bí-sô đã thọ thực rồi, nhập vô lượng ý định, chánh niệm mà trụ, đối với phước đức sai khác như vậy, lẽ ra trở thành không có”. Nếu không thừa nhận có phần vị sai khác, thì nghiệp dụng sai khác của sai khác nầy cũng trở thành không có. Sự dù không khác mà thế lực thì có khác. Dụng của nó sai khác vì thừa nhận chung, cũng như độc dược khi hòa với vật khác, thì liền trở thành hại mạng, vì dùng để chữa bệnh. Các loại như vậy, nếu bác bỏ không có các sự đó, thì đều có lỗi. Nếu có nhiều lỗi như vậy, thì làm thế nào để không thừa nhận các việc kia là có vật thật ? Điều nầy không đúng lý, vì có lỗi. Cái gì là lỗi?

Tụng rằng:

Do ngăn dứt tánh một, tánh khác

Không phải lần lượt nhờ nhân thành

Vì tự thể cũng là nói được

Cảnh tựcũng chỉ từ thức khởi.

Luận chép: Do đối với sắc… vì là thật có, tánh của một và khác đối mặt nhau, vì là có thể nói, nhóm chung của nó là không thể nói. Nếu vậy thì thân nầy đối với thân khác, làm sao gọi là khác? Đây là do chẳng phải làm nhân lẫn nhau. Phàm các sự vật, nếu bỏ kia, mà tâm chấp lấy đây, thì điều nầy không gọi là thủ nhân giả thiết (lấy nhân để giả thiết), vì không lấy kia để làm nhân. Nhưng đối với thân… lại chờ nhau. Nếu khi bỏ kia, thì ý không chấp lấy đây, đó mới gọi là thủ nhân giả thiết. Nếu bỏ sắc… thì không có nhóm chung của nó, do đó phải biết, chỉ đối với tánh một, dị của tự sự là không thể nói năng, không phải đối với tất cả, nhưng phần vị sai khác đối với tánh khác… lại lẫn nhau gọi là khác, nói đó là giả, nếu như vậy, thì đối với xứ của sắc… cũng không chấp lấy, nói là khác tánh thì lẽ ra cũng không phải thật có, lý không đúng như thế là do tự thể kia là có thể nói năng, cũng là có thể đắc thể tướng riêng biệt, vì không phải đối với các sự khác không vứt bỏ. Nhưng tự cảnh nầy cũng là thức khởi, đối với tất cả tất cả cảnh nơi tướng kia, nếu lìa thức, thì liền không thể biết tất cả tự tánh cũng là giả thiết, nên không có lỗi. Như có bài tụng rằng:

Quỷ, bàng sinh, trời, người

Đều tùy sự thích ứng

Đồng xứ mà tâm khác

Là cảnh chẳng thật có.

Lại nữa, nhóm chung… chẳng phải thật có vật, vì chẳng phải tánh hữu vi và tánh vô vi, tất cả các pháp đều là tánh thuộc về hữu vi và vô

vi. Điều nầy lại chẳng phải là tướng hữu vi.

Tụng rằng:

Tương, bất tương ưng, chẳng hữu vi

Nếu nói có thuyết là mật ý

Thì sác thủ thú cũng thấy nói

Nếu là vô vi thì hoa đốm.

Luận chép: Nếu là hữu vi thì lẽ ra như thức… có tướng hữu vi sinh trụ… nhưng pháp nầy không như vậy, đối với nhóm chung, khi hai cực vi nhóm họp, thì tướng là vô biên, có lỗi vô cùng, cũng không phải là giả sự, có tương như vậy thì nhất sự liền có, vì tướng vô biên, nhưng đối với hiện có sự giả nêu bày, khi nhóm họp thì liền có sinh diệt, vì có thể biết rõ. Nếu nói có nói năng, là thật có tướng hữu vi của nói năng, nhóm chung… nầy. Như tụng rằng:

Tích tụ đều tiêu tán

Cao tột sẽ rơi xuống

Hội hợp thì biệt ly

Có mạng đều phải chết.

Tụng nầy là Tam-mô-ha… nói có tướng diệt. Đối với Tỳ-ha-la nói có tướng sinh, tuy có nói vậy, nhưng đều là mật ý, chẳng phải thắng nghĩa mà có tướng như vậy. Các tướng sinh diệt… người đời đều biết, đối với giả xứ mà có, tức là như sự của nó mà vì nói pháp, đây là do thuận theo sự lìa dục, dù chẳng phải thắng nghĩa, nhưng thuận theo thanh tịnh, vì muốn lợi ích các hữu tình mà nói như vậy. Phật bảo các Bí-sô: “Nếu thấy người nữ, đồng tuổi tác như mẹ, thì nên tưởng là mẹ…”, những câu như vậy đều là giả nói, lẽ nào biết sinh diệt… là mật ý nói, không phải thắng nghĩa hay sao? Đối với Bổ-ốt-yết-la, nói có sinh diệt… như nói “Có một người xuất hiện trên thế gian có nhiều lợi ích…”, lại nói “Tất cả hữu tình đều nhờ ăn trụ”, lại nói “Ta nay đã già yếu, cần phải cung cấp người hầu…”, “Tất cả hữu tình đều trở về cái chết…”, nhưng không phải đối với loài người có sự sinh diệt… như vậy lại còn phân tích đối với nhóm chung… chẳng phải là tánh hữu vi. Nếu như thế thì phải thừa nhận là tánh vô vi. Nếu là vô vi, thì lẽ ra không bị diệt hoại, vì pháp vô vi không có diệt hoại. Các nhóm chung… lẽ ra

là thường trụ, như hư không… không phải nhóm chung… có thể trở thành thật sự. Hữu vi và vô vi đều không đúng lý, lẽ nào thế gian đối với tánh một, tánh khác… của các lãnh vực hiện sự mà có không thể nói năng. Có thuyết như vầy, hiện thấy người đời đối với các lãnh vực của bình áo… đối với tơ lụa… chưa từng có tư duy so lường tánh một, tánh khác… mà đều cùng làm các sự mua bán trao đổi… Thế tôn vì muốn làm lợi ích cho thế gian, dùng phương tiện nói, cũng không nói tánh một, tánh khác.

Tụng rằng:

Thế tôn muốn cho dứt phiền não

Đồng sự đáng nghĩ của thế gian

Không nói tánh một và tánh khác

Phương tiện nói pháp độ chúng sinh.

Luận chép: Chư Phật, Thế tôn hoa đốmi thế gian, như tất cả thế gian, lìa các sự khó suy nghĩ, đối với các chúng sinh, tùy theo tánh ý ưa thích sai khác, trong vị tùy miên bị trói buộc ép ngặt, vì muốn đoạn các phiền não kia cho nên giảng nói pháp yếu. Phật bảo các Bí-sô: “Các thầy chớ đồng với người thế gian mà khởi các suy xét vô ích, ta nói có thể nhận biết, thấy rõ để dứt hết các hữu lậu, chẳng phải không tri kiến, cho đến tác ý đúng như lý, chẳng phải là không đúng như lý”. Như vậy nên biết, tác ý như lý là nhân chánh dứt phiền não, tư duy không đúng như lý thì có thể sinh nhiều khổ, phải dứt trừ tư duy tà, nên thuận theo chánh niệm.

Tụng rằng:

Tất cả nghĩa thành do gốc nầy

Dễ làm phương tiện rất khó gặp

Sắc, mạng chốc lát không tạm dừng

Người trí nên phải mau tu tập.