Đại Tập 110 · Bộ Du Già VII · Số 1605–(Quyển 1–7)

Luận Phật Tánh - Quyển 3

LUẬN PHẬT TÁNH

QUYỂN 3

PHẦN THỨ 4: BIỆN TƯỚNG (Tiếp Theo)

Phẩm thứ 5: TỔNG NHIẾP

Lại nữa, phải biết nghĩa tổng nhiếp (gồm nhiếp). Gồm nhiếp có hai thứ: 1. Do nhân. 2. Do quả. Do nhân gồm nhiếp là tánh Như lai thanh tịnh, có bốn thứ nhân, ba thứ pháp và ba thí dụ. Vì tương tự nên lấy biển làm dụ. Ba pháp là: 1. Pháp thân thanh tịnh nhân. 2. Phật trí đức sinh nhân. 3. Phật ân đức nhân.

1. Pháp thân thanh tịnh nhân: Phải biết là tu tập tin ưa Đại thừa.

2. Phật trí đức sinh nhân: Phải biết là tu tập Bát-nhã và thiền định.

3. Phật ân đức nhân: Phải biết là tu tập đại bi Bồ-tát .

Người tu tập tin ưa Đại thừa, tương tự với khí vật, trong đấy có vô

lượng định tuệ, vì đại bảo đầy khắp nên nói “tương tự với khí vật”. Tu tập Bát-nhã và thiền định với tương tự châu báu, là Bát-nhã thì vô phân biệt, thiền định thì không thể nghĩ duy, là chỗ nương của công đức nên Bát-nhã giống như báu tịnh, thiền định giống như báu như ý. Tu tập đại bi của Bồ-tát, là giống như nước thanh tịnh, đối với tất cả chúng sanh thế gian, nhuận hoạt nhất vị, ví như biển cả chỉ có một vị mặn. Đại bi của Bồ-tát thấm nhuần chúng sanh cũng giống như vậy, do đó ba pháp nầy trong nhân địa làm sở nương và năng nương, nên nói gồm nhiếp chung, gọi là biển pháp Như lai, gọi là nhân gồm nhiếp. Kế đó do quả gồm nhiếp, là thuyết minh pháp thân Như lai có ba loại pháp cùng với ba thí dụ tương tự nên có thể gồm nhiếp chung ba thí dụ. Tương tự, như mặt trời có ba yếu tố: 1. Thể. 2. Quang (ánh sáng). 3. Minh (sáng). Ba yếu tố nầy tương tự với ba thân . Ba pháp là: 1. Thần thông. 2. Lưu diệt.

Hiển tịnh.

1. Thần thông, thí dụ mặt trời có minh (sáng) có công năng xua

tan tối tăm của vô minh chướng tự cảnh giới, lấy làm sự dụng giống như ánh sáng mặt trời.

2. Lưu diệt: Là tận trí vô sinh, có thể tiêu trừ nghiệp phiền não làm cho không thừa lấy làm sự dụng nên giống như ánh sáng mặt trời. Điều nói Diệt, tức là Chân trí có thể trừ hoặc. Cùng với diệt gọi là tận, tức là khi hoặc không còn gọi là giải thoát, nên tương xứng với tận.

3. Hiển tịnh: Là tận cảnh vô sinh gọi là chuyển y, vì cực thanh tịnh, vô cấu, trong lặng, giống như mặt trời. Thanh tịnh, là chướng giải thoát diệt mất. Vô cấu, là chướng Nhất thiết trí diệt mất. Trong lặng, là không bị khách trần làm nhiễm ô, vì bản tánh thanh tịnh. Chuyển y, là pháp nương dựa của ba hạng người Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát là tốt đẹp.

Lại nữa, có bốn thứ tướng: 1. Sinh y. 2. Diệt y. 3. Thiện thục tư lương quả. 4. Pháp giới thanh tịnh tướng.

1. Sinh y: Là chỗ nương của đạo vô phân biệt nối tiếp của Phật, nếu không duyên pháp sinh y nầy thì đạo vô phân biệt sẽ không sinh, vì nói theo duyên pháp sinh y nầy nên gọi pháp nầy đạo sinh y.

2. Diệt y: Là tất cả các hoặc và tập khí diệt rốt ráo bất sinh, vì không có chỗ nương dựa. Nếu không nói theo chuyển y nầy để diệt hoặc rốt ráo, thì Thanh văn Độc giác cùng với Phật diệt hoặc không khác nhau, nhưng vì bất đồng, nên biết pháp nầy làm chỗ nương rốt ráo diệt hoặc.

3. Quả Thiện thục tư lương: Là khéo chánh thông đạt, cung kính lâu dài, vô gián vô dư… tu tập chân như sở tri, là quả chuyển y. Nếu trong đạo thì chuyển y làm nhân, nếu sau đạo thì gọi là quả. Nếu chuyển y không phải là quả thiện thục tư lương , thì tự tánh của chư Phật lẽ ra càng thuần thục tư lương, càng diệt, càng tịnh, nhưng không phải như vậy, nên chuyển y làm quả của tư lương thiện thục.

4. Tướng Pháp giới thanh tịnh : Là trong đó tất cả vọng tưởng đều diệt hết, vì sự hiển hiện của pháp giới nầy vượt ngoài so lường, vượt ngoài nói năng, nên dùng pháp giới thanh tịnh làm tướng. Pháp giới nầy tức là chỗ tâm hành diệt, đường ngôn ngữ dứt, không thể giải thích mới có thể đắc lý chân như vô sở đắc.

Lại nữa, phải biết chuyển y của Như lai có tám pháp thâu giữ: 1. Không thể nghĩ lường. 2. Không hai. 3. Vô phân biệt. 4. Thanh tịnh. 5. Soi rõ nhân. 6. Đối trị. 7. Lìa dục. 8. Nhân lìa dục.

Tám pháp trên hợp chung có 2 ý: 1. Lìa dục, là diệt đế. 2. Nhân lìa dục, tức là đạo đế. Ba câu không thể nghĩ lường, không hai và vô

phân biệt thuộc về diệt đế; ba câu kế là thanh tịnh, soi rõ nhân và đối trị thuộc về Đạo đế.

1. Lìa dục thứ nhất có ba câu:

a. Thế nào là không thể nghĩ lường đối với bốn câu hữu, vô, phi hữu, phi vô…? Giác quán, xét lường, không thể thông đạt, ngôn ngữ danh cú vị… của tất cả chúng sanh không thể luận bàn ý nghĩa, chỉ có trí Vô phân biệt của bậc Thánh chứng biết, nên gọi là không thể nghĩ lường.

b. Không hai: Như trong kinh nói: “Này Xá-lợi-phất! Pháp thân của chư Phật là pháp không hai, pháp Vô phân biệt”. Chữ nhị, là chỉ phiền não và nghiệp, gọi là hai. Pháp thân Như lai không có hai pháp nầy, nên gọi là không hai.

c. Vô phân biệt: Chữ phân biệt là chỉ cho nhóm huân tập tư duy bất chánh của nghiệp phiền não, do tư duy bất chánh nên khởi có hai, do thông đạt tự tánh nên diệt hai, là hai và phân biệt bất ưng bất hành. Bất ưng là thượng tâm phiền não không tương ưng chung với hành. Bất hành là tùy miên phiền não không chung với tùy hành, tức là bất ưng bất hành. Do hai xứ nầy nên nói pháp thân Như lai, khổ rốt ráo diệt, không bao giờ sinh khởi. Vì sao ? Vì không phải trừ diệt tất cả pháp mà gọi là diệt, vì xưa nay bất sinh nên gọi là diệt, như trong kinh vô thượng y nói: “Này A-nan! Trong pháp vô sinh vô diệt, thì tâm, ý và thức chắc chắn không sinh”.

Giải thích: Tâm, là sáu thức tâm. Ý tức là thức A-đà-na. Thức tức là thức A-lại-da. Ba thứ tâm-ý-thức vì không được sinh, trong đó nếu không có ba thức thì không có phân biệt, phân biệt đã không có thì cũng không có tư duy bất chánh… đã không có ba thức thì vô minh không được khởi, là vì pháp thân Như lai lìa tư duy bất chánh thì không khởi vô minh. Nếu không có vô minh thì mười hai hữu phần không là duyên sinh nên gọi là bất sinh. Lại nữa, kinh Thắng man chép: “Là khổ diệt, không phải pháp diệt hoại gọi là khổ diệt. Hoại là phá kiến đế của ba cõi đắc Niết-bàn hữu dư. Diệt là trừ bốn thứ sinh, tử, tư duy và phiền não, đắc niết bàn vô dư nên nói diệt hoại. Do khổ diệt gọi là vô thỉ thời tiết, không tạo tác không sinh, không diệt, lìa tận, thường trụ, hằng vắng lặng, tự tánh trong lặng, thanh tịnh giải thoát, tất cả phiền não, khởi công đức nhiều hơn số cát sông hằng, cùng gồm nhiếp phi tương ly, trí bất xả ly, không thể tư duy, tương ưng với pháp Như lai”. Đã nói pháp thân Như lai của chư Phật, thì pháp thân Như lai đó gọi là lìa dục.

2. Nhân lìa dục thứ hai, là đắc sự gồm nhiếp đạo Kiến đế và Tu

đạo của pháp thân nầy, do cảnh giới nên nói trí Vô phân biệt có ba nghĩa, tương tự mặt trời, vì thanh tịnh vô lưu nên giống như mặt trời, vì có thể soi rõ tất cả cảnh giới nên giống như mặt trời sáng , vì có thể đối trị tất cả ám chướng chân kiến nên giống như ánh sáng mặt trời.

Giải thích: Ám chướng chân kiến, là đầy đủ tưởng, phiền não nạn, nghiệp nạn, quả báo nạn.

Đầy đủ tưởng: Là dùng tùy miên phiền não làm nhân, năm dục trần làm duyên, tư duy bất chánh làm nhân câu khởi, có đủ ba thứ nầy gọi là đầy đủ tưởng, là ám chướng bất kiến bất tri của như thật, lìa dục thì một cõi của pháp thân liền được sinh khởi, như ưng kiến ưng tri nầy mà pháp thân Như lai lìa dục.

Hỏi: Thế nào là kiến tri?

Đáp: Là xét lường như thật về tưởng bất kiến và cảnh bất kiến. Cảnh là tánh Phân biệt, tưởng gọi là y tha. Không thấy hai tánh Phân biệt và y tha, nên gọi là kiến tri chân thật một cõi. Lại nữa, tưởng là người, cảnh là pháp, không thấy tưởng cảnh người pháp nầy nên gọi là hai không. Như vậy tất cả các pháp, Như lai đều thấy đều biết, do bình đẳng bình đẳng rồi thông đạt như chân thật nên cảnh và trí đều bình đẳng không có thêm bớt, gọi đó là quán bình đẳng , quán nầy có thể xua tan chướng tối tăm của kiến chân thật, đó là nhóm nhân của chí đắc Pháp thân Như lai, vì là sự gồm nhiếp của Kiến đạo và Tu đạo. Vì nghĩa đó, nhân lìa dục nầy không lìa hai tu mà được thành tựu. hai tu: 1. Như lý tu. 2. Tu như lượng. Do đó đối tượng nhận thức của thế gian chỉ có hai thứ: 1. Người. 2. Pháp. Nếu người nào thông đạt hai không nầy, thì hoàn toàn tương ưng với mé như thật nên gọi là như lý. Mé Như lượng: Là cùng nguồn tận tánh, nghiên cứu tận nguồn pháp giới gọi là mé.

Như lý tu: Là không hoại người pháp, vì sao? Như người pháp nầy xưa nay là diệu cực vắng lặng làm tánh, không thêm không bớt, lìa hữu lìa vô.

Tướng vắng lặng: Là tự tánh thanh tịnh, các hoặc xưa nay không sinh; thấy hai không nầy gọi là tướng vắng lặng, tự tánh tâm thanh tịnh gọi là Đạo đế, hoặc không sinh, tâm tịnh không chấp gọi là Diệt đế, là tâm có tự tánh thanh tịnh và có phiền não hoặc chướng. Như hai pháp trong giới vô lưu, thì tâm thiện và tâm ác tự hiện hành riêng, trong một niệm, hai tâm không tương ưng. Hai pháp nầy khó có thể thông đạt, như kinh Thắng man nói: “Bạch Thế tôn ! Tâm thiện niệm niệm diệt không trụ, các hoặc không thể nhiễm, tâm ác niệm niệm diệt, các hoặc cũng không nhiễm. Bạch Thế tôn! Phiền não không xúc với tâm, tâm không

xúc với phiền não, thì vì sao là không có xúc pháp mà tâm bị nhiễm ô” ! Như theo đây mà biết thì gọi là trí như lý. Trí như lượng, là biết rốt ráo hết tất cả cảnh gọi là trí như lượng. Nếu thấy tất cả trái với như cảnh trí thì thành sinh tử, nếu trợ giúp từ cảnh trí thì đắc Niết-bàn. Tất cả pháp Như lai do nghĩa đó mà gọi là như lượng, đến sơ địa mới được hai trí nầy, vì thông đạt đầy khắp lý pháp giới nên hai pháp sinh tử và Niết-bàn đều biết.

Lại nữa, hai trí nầy là tự chứng trí kiến, do tự được hiểu, không phải từ người khác mà được, nhưng chỉ tự được chứng biết, không thể khiến cho người khác biết, nên gọi là tự chứng tri kiến.

Lại nữa, hai trí nầy có hai loại tướng: 1. Vô trước. 2. Vô ngại. Vô trước, là thấy tự tánh thanh tịnh của chúng sanh giới, là tướng của trí như lý. Vô ngại, là có thể thông đạt quán vô lượng vô biên giới, gọi là vô ngại, gọi là tướng của trí như lượng.

Lại, hai trí nầy có hai nghĩa: 1. Trí như lý làm nhân. 2. Trí như lượng làm quả. Trí như lý làm nhân: Là có thể làm nhân cho sinh tử và Niết-bàn. Trí như lượng làm quả: Là vì lý kia mà biết các pháp chân tục của Như lai thành tựu đầy đủ.

Lại nữa, trí như lý là nhân thanh tịnh, trí như lượng là nhân tròn đầy. Nhân thanh tịnh là do ba hoặc của trí như lý diệt hết. Nhân tròn đầy là do ba đức của trí như lượng tròn đầy, ba pháp không thể nghĩ lường, vô hai và vô phân biệt trước gọi là lìa dục, lấy thanh tịnh, chiếu liễu nhân và đối trị gọi là nhân lìa dục, gọi đó là tám thứ công đức chuyển y thâu giữ của Như lai.

Lại nữa, phải biết Pháp thân chuyển y có bảy tên: 1. Trầm một (lặn chìm), vì trầm một các thủ ấm. 2. Vắng lặng, vì các hành vô sinh.

Vất bỏ, vì từ bỏ các bạn dư (bạn thừa). 4. Quá độ, vì ra khỏi hai thứ khổ. 5. Nhổ lên, vì nhổ trừ bản thức. 6. Cứu giúp, vì cứu độ năm thứ sợ hãi. 7. Đoạn, vì dứt trừ đối với quả báo sáu đường.

Giải thích: Nói:

1. “Trầm một thủ ấm”, thủ nghĩa là tham ái, có bốn thứ: 1. Dục thủ. 2. Kiến thủ. 3. Giới thủ. 4. Ngã ngữ thủ. Thủ có hai nghĩa: 1. Thọ thủ. 2. Thọ tư lương. Thọ thủ là do thọ mà sinh ái. Thọ tư lương, là tham ái thọ nầy nên chấp lấy bốn tư lương. Bốn tư lương, tức là bốn thủ:

1. Dục thủ: Là tham sáu trần của cõi Dục.

2. Kiến thủ: Là trong cõi Dục, chỉ trừ hai thứ giới thủ và chấp thường, bốn kiến còn lại gọi là kiến, tham ái kiến ấy gọi là kiến thủ.

3. Giới thủ: Là trong ba cõi, chấp lấy hai thứ tà đạo và chánh đạo

của thế gian để lìa khổ mà được lạc, gọi đó là giới (giới luật), tham chấp giới nầy nên gọi là thủ.

4. Ngã ngữ thủ: Ngã ngữ là duyên nội thân, tất cả nội pháp làm ngã ngữ, tham chấp nội pháp nầy gọi là ngã ngữ thủ. Định của cõi sắc và cõi vô sắc duyên nội pháp mà thành nên gọi là ngã ngữ, tham chấp định nầy, gọi là thủ. Trong bốn thủ nầy, hai thủ trước thuộc đoạn kiến, chỉ chấp hiện tại, cho rằng không có vị lai; hai thủ sau thuộc chấp thường, vì chấp có vị lai.

Lại hai thủ trước thuộc người tại gia hay dấy khởi, hai thủ sau thuộc người xuất gia hay chấp.

Lại hai thủ trước là nhân tranh cãi của người tại gia và xuất gia, hai thủ sau là nhân tu hành của người tại gia và xuất gia.

Lại hai thủ trước, dục thủ làm sự sở thành, kiến thủ làm năng thành, hai thủ sau, giới thủ làm sự được thành, ngã ngữ thủ làm năng thành.

Lại nữa, ấm, có nhiều nghĩa, như trong phần giải thích riêng, ở đây lược nói có hai nghĩa: 1. Năng sinh thủ: vì năm ấm của phàm phu có thể làm nhân duyên cho thủ. 2. Từ thủ sinh, tức là năm ấm nầy, là quả của nhóm thủ, nên nói là thủ ấm. Nhưng nói “Trầm một” (lặn chìm), là trong Pháp thân, nhân quả đều không có nên gọi là trầm một. Thủ làm đối trị nên trầm, ấm làm báo tận, gọi là một, nên nói Pháp thân dựa theo thủ ấm không bao giờ có, nên gọi là trầm một.

2. “Tịch tịnh các hành”: Tất cả pháp Hữu vi gọi là hành, cùng tương ưng với bốn tướng. Bốn tướng: 1. Sinh. 2. Dị. 3. Trụ. 4. Diệt. Tất cả pháp Hữu vi dựa theo mé trước tương ưng với tướng sinh, dựa vào mé sau tương ưng với diệt tướng, dựa theo mé giữa tương ưng với dị tướng và trụ tướng, mà hành dịch không ngừng nên gọi là hành. Pháp thân Như lai thì không như vậy, dựa theo trước vô sinh, dựa theo sau vô diệt, khoảng giữa không có bệnh già, mà vắng lặng thường trụ. Vì vô sinh nên nói là tịch, vì vô diệt nên nói là tĩnh. Dựa theo mé trước không sinh nữa, vì lìa ý sinh thân; dựa theo mé sau không tử nữa, vì đã vượt qua sự thối đọa không thể nghĩ duy; dựa theo mé trước và mé sau không bị tổn giảm nhiễm ô, vì vượt qua phiền não bịnh của vô minh trụ địa.

3. Bỏ các thứ sót, các thứ sót là người hai thừa, có ba thứ sót: 1. Phiền não sót: Là vô minh trụ địa. 2. Nghiệp sót: Là nghiệp vô lậu. 3. Quả báo sót: Là ý sinh thân. 1. Phiền não sót nên diệt. 2. Đạo sót nên tu. 3. Luống dối sót nên trừ. Như lai đã lìa luống dối, gọi là vô dư, nhị thừa chưa lìa luống dối nên gọi là sót. Chuyển y Pháp thân của Như lai

đã vượt qua bốn thứ sinh tử, đã diệt hết tất cả phiền não luống dối, đã tu tất cả đạo, và đã từ bỏ sinh tử buông bỏ Đạo đế, vì hai thứ nầy không có bốn đức, chỉ có Pháp thân trụ bốn đức tròn đầy, nên gọi là bỏ các thứ sót.

4. Quá độ khổ: Là nghĩa nghịch khổ.

Trái Nghịch có hai thứ: 1. Nghịch ý của bậc Thánh, là kẻ thù của bậc Thánh, vì có thể làm phiền não bậc Thánh. 2. Trái nghịch Thánh ý, vì Thánh có thể dứt trừ .

Khổ có hai thứ: 1. Là hai thọ khổ vui của phàm phu. 2. Hành khổ của bậc Thánh.

Lại có hai thứ khổ khác: 1. Thân khổ. 2. Tâm khổ.

Lại có hai thứ nữa: 1. Danh khổ. 2.Sắc khổ.

Lại có hai thứ nữa: 1. Hai thừa giới nội khổ. 2. Bồ-tát giới ngoại khổ. Do đó Pháp thân trong địa thì không có khổ thô của Nhị thừa, nên gọi là quá, không có bốn thứ khổ tế sinh tử của Bồ-tát nên gọi là độ, gọi đó là quá độ 2 khổ.

5. Nhổ gốc bản thức: Bản thức tức là thức A-lê-da lấy nương ẩn làm nghĩa, là gốc của sinh tử, vì có thể sinh bốn ngọn. bốn ngọn là phiền não có hai ngọn, nghiệp có một ngọn, quả báo có một ngọn, tổng cộng là bốn ngọn.

Gốc phiền não có hai ngọn: 1. Tất cả các kiến, lấy vô minh làm gốc, môn giải thoát vô tướng làm đạo đối trị. 2. tất cả phiền não ngoài các kiến, lấy tham ái làm gốc, môn giải thoát vô nguyện làm đạo đối trị.

Gốc nghiệp có một ngọn, lấy tánh phàm phu làm gốc. Tánh phàm phu tức là thân kiến.

Gốc quả báo có một ngọn, là tất cả quả báo sinh tử, nói theo thức A-lê-da làm gốc, vì chưa lìa thức nầy thì quả báo chưa dứt.

Trong Pháp thân do hai đạo và hai đời diệt hết nên gọi là nhổ bỏ. Hai đạo là: 1. Trí vô phân biệt, vì có thể nhổ trừ luống dối hiện tại, có thể làm Pháp thân thanh tịnh, tức gọi là tận trí. 2. Trí vô phân biệt hậu, vì có thể khiến cho luống dối vị lai không bao giờ khởi, có thể làm tròn đầy Pháp thân, tức là trí vô sinh. Bạt là thanh tịnh, diệt hoặc hiện tại, trừ là tròn đầy, dứt hoặc vị lai, nên gọi là nhổ trừ.

6. Cứu giúp năm thứ sợ hãi: Năm sợ hãi là: a. Úy tự trách. b. Úy tha trách. c. Úy trị phạt. d. Úy ác đạo. e. Úy chúng tập.

a. Úy tự trách: Là như người gây ra các tội ác, nên ngày đêm kinh sợ.

b. Úy tha trách: Là người đã tự làm ác, thường sợ người khác và các thiên thần ở cõi u minh thấy nêu ôm lòng kinh sợ.

c. Úy trị phạt: Là thân làm ác, thường sợ phép nước trị phạt.

d. Úy ác đạo: Là người có tội, tùy theo đó mà sợ đọa vào đường ác.

e. Úy chúng tập, là ba nghiệp bất tịnh và cả tri thức kiến giải không sâu, thường kinh sợ oai đức của đại chúng. Nếu người đã chứng kiến Pháp thân thì lìa năm sợ hãi nầy, nên nói Pháp thân cứu giúp năm thứ bố úy.

7. Đoạn quả báo chữ đạo rất nhiều sáu đường, lược nói có hai thứ: 1. Hành xứ gọi là đạo, năm ấm là lĩnh vực được làm ra, ba đời làm năng hành. Lại nữa, lấy bốn khổ sinh già bịnh tử làm nơi du hành nên gọi là đạo. 2. Sáu thứ đồng dị gọi là đạo, như người thì đồng người thì dị trong năm đường. Các đường còn lại cũng vậy, là đồng dị loại.

Hỏi: Đạo là gì?

Đáp: Có hai thứ: 1. Sự trôi lăn của chúng sanh. 2. Hoạt động của nghiệp. Vì hai nghĩa nầy thành lập nên gọi là đạo, Pháp thân Như lai không trở lại đạo nầy, nếu nghiệp của Niết-bàn hữu dư đã hết, quả của chúng sanh trôi lăn chưa hết, thì hai thứ nhân quả của Niết-bàn vô dư đều hết, nên gọi là đoạn diệt sáu đường. Nếu có kinh luận nói Pháp thân Như lai, thì nên biết cùng với bảy tên nầy tương ưng, đó là nói tên và cảnh.

Lại nữa, nói tướng của Pháp thân, là các khổ lặng dứt, đó là tướng của Pháp thân, là vắng lặng duyên của khổ.

Lại nữa, nói vị của Pháp thân, vị đó có hai thứ: 1. Bất thối đọa nên gọi là vị. 2. An vui nên gọi là vị. Chúng sanh trong sinh tử cho đến trong mộng đều chưa từng thấy, nếu người tu chánh hạnh cầu thấy pháp nầy, khi được thấy thì liền đắc an vui bất thối, lấy an vui làm vị.

Lại nữa, nói thân sự, sự là vô tướng làm sự, tướng của năm ấm trong đó tận vô dư. Lại cũng lấy vô hý luận làm sự. Hý luận có ba thứ: 1. Tham ái. 2. Ngã mạn. 3. Các kiến. Ba thứ hý luận đó, Như lai diệt đã hết, nên lấy vô hý luận làm sự. Hý luận có ba nghĩa: 1. Có thể trái với lý thật. 2. Danh dối gạt thế gian. 3. Ngăn cách giải thoát. Nghĩa thứ nhất là trái với chánh cảnh, nghĩa thứ hai là trái với chánh hạnh, nghĩa thứ ba là trái với chánh đắc, hợp chung ba nghĩa nầy gọi là hý luận.

Lại nữa, hý luận có chín thứ: 1. Thông kế ngã (chấp ngã chung). 2. Đích kế thị ngã (chấp ngã riêng). 3. Kế ngã ưng sinh (chấp ngã phải sinh lại). 4. Kế ngã bất cánh sinh (chấp ngã không sinh lại). 5. Kế ngã

hữu sắc ưng sinh (chấp ngã có sắc phải sinh lại). 6. Kế ngã vô sắc ưng sinh (chấp ngã vô sắc phải sinh lại). 7. Kế ngã hữu tưởng ưng sinh (chấp ngã hữu tưởng phải sinh lại). 8. Kế ngã vô tưởng ưng sinh (chấp ngã vô tưởng phải sinh lại). 9. Kế ngã phi tưởng phi phi tưởng ưng sinh (chấp ngã phi tưởng phi phi tưởng phải sinh lại).

1. Thông kế ngã: Là trong năm ấm, chấp chung có ngã mà không thể phân riêng, vì phân riêng thì liền lìa, chỉ là chấp tràn lan.

2. Đích kế thị ngã: Là trong hiện đời, lấy bất cứ một nào làm ngã. Chữ “thị (chính là)” là nghĩa riêng của chữ “đích (đích thực)”, quyết định chính là hai xứ: a. Quyết định có hiện đời. b. Chắc chắn chấp trên một ấm, nên nói là “thị”.

3. Kế ngã ưng sinh: Tất cả các kiến không ngoài hai thứ hữu vô, do hữu kiến nên chấp thường. Trong vô kiến lại có hai thứ: a. Tà kiến, là tất cả kiến chấp vô nhân, vô quả, đều bác bỏ ba đời. b. Đoạn kiến, là cho rằng chỉ có hiện tại, không tin vị lai.

4. Kế ngã bất cánh sinh: Kế chấp nầy do chấp đoạn mà khởi.

5. Kế ngã hữu sắc ưng sinh: Là trong cõi Dục và cõi sắc, chấp nầy nhân chấp thường mà khởi.

6. Kế ngã vô sắc ưng sinh: Là trong cõi Vô sắc, cho rằng ba pháp thọ, tâm và pháp làm ngã, quán sắc thì hoại diệt, ba pháp nầy thì bất diệt, đây là nhân chấp thường mà khởi.

7. Kế ngã hữu tưởng ưng sinh: Là trong ba cõi, trừ trời Vô tưởng và Phi tưởng phi phi tưởng thiên, các chỗ còn lại đều cho tưởng là ngã, đây là nhân theo chấp thường mà khởi.

8. Kế ngã vô tưởng ưng sinh: Là cho Trời Vô tưởng và cây cỏ… là ngã, vì đồng với tâm vô tưởng, nên nhân theo chấp thường mà khởi.

9. Kế ngã Phi tưởng phi phi tưởng ưng sinh: Ở đây là cho rằng xứ Hữu đảnh là ngã, cho quán tưởng là lệ thuộc, cho Niết-bàn là hầm hố, nếu không trừ tưởng thì không do đâu mà giải thoát, vì có lệ thuộc, nếu dứt bỏ tưởng, thì lại sợ mất ngã mà rơi vào hầm hố Niết-bàn. Vì sao? Vì ngã cùng với tưởng không được lìa nhau, không được xả bỏ hay không xả bỏ, vì lệ thuộc. Muốn trừ tưởng nên nói là “Phi tưởng”. Vì sợ mất ngã mà không dám xả bỏ tưởng nên gọi là “Phi phi tưởng”. Do tâm tán loạn nầy mà không đắc Niết-bàn. Nói những thứ nầy gọi là hý luận, nếu có thể quán chứng Pháp thân thì tất cả hý luận đều không còn sinh nữa.

Ngoại đạo nói: Trong Pháp thân, dùng pháp gì để lập các nghĩa của các tướng nầy?

Đáp: Như sự lập luận của ông thì Pháp thân phải nhất định là không, vì không thể chấp được. Nếu vật không phải là cái đắc của sáu thức thì chắc chắn là không, như sừng thỏ. Sừng thỏ, là không phải chỗ đắc của sáu thức, vì nhất định là không. Pháp thân cũng vậy, nên Pháp thân chắc chắn là không.

Hỏi: Các nghĩa dùng thế nào?

Đáp: Ông nói không phải điều mà sáu thức thấy, nên Pháp thân không có, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì dùng phương tiện có thể chứng Niết-bàn, tưởng xứng với chánh hạnh thì gọi đó là phương tiện. Do phương tiện nầy mà có thể biết, có thể thấy Pháp thân, ví như do tha tâm thông, thì có thể thấy được tâm Thánh xuất thế.

Giải thích: Tha tâm thông, có ba loại nhân duyên là sự đắc hai phương tiện đó: 1. Chánh đạo phương tiện. 2. Một do thiên tai, hai do thiên nhãn. Do thiên tai nên nghe mà giác quán âm thanh, do âm thanh nầy mà biết được tha tâm. Nói theo thiên nhãn thì có thể thấy nhục tâm người khác trong lỗ hổng có nước và tướng nước, nếu đen thì biết là si mê, sinh vàng thì biết là tham lam, đỏ thì biết là sân nộ, xanh trắng thì biết là thiện, thấy màu lụa trắng xanh thì biết là vô ký. Do phương tiện tai mắt mà so biết tha tâm.

Kế đó là chánh đạo, nếu muốn đắc tha tâm thông thì phải duyên tự tâm, trước hết tu quán hạnh, không dùng tâm hiện tại quán tự thể của hiện thế tâm vì không được thấy cùng lúc, tâm hiện tại thì có thể khứ tâm quán quá. Vì sao? Vì có thể đuổi theo duyên, từ xa đến gần, thứ tự từ trước hướng đến sau, ban đầu thì quán vô lượng niệm, như vậy dần dần đến một sát-na, đến diệt một sát-na trong tự tâm quán mà được tự tại, rồi sau đó lấy tâm của người trước mà khởi cảnh giới của mình. Vì tu quán hạnh, khi mới nhập quán thì phải khởi nguyện tâm, khi khởi có ý thời hạn, trước hết phải giả tưởng quán thân và thân tướng của người trước đầy đủ, như vậy phân tích dứt trừ hết ba tướng da thịt xương, chỉ còn lại các tâm khác, tu tập kỹ lưỡng, duyên theo tâm của người trước, tùy theo lợi độn, xa gần, hoản gấp, tự có thể thấy suốt, như sở duyên đó, ta đều có thể thấy các thứ tâm, như Thánh tâm của người khác, tuy vượt qua cảnh của sáu căn mà cũng có thể được thấy. Pháp thân Như lai cũng giống như vậy, tuy không phải điều thấy của sáu thức, nhưng do phương tiện chánh hạnh mà có thể thấy được, nên biết là hữu, không nên đồng với vô.

Lại nữa, lại có nghĩa khác biết Pháp thân chẳng phải là vô. Vì sao? Nếu Pháp thân là vô, thì các chánh hạnh đều rỗng mất, vì chánh

kiến làm hạnh đầu tiên để gồm nhiếp các pháp thiện của giới định tuệ, chánh hạnh đã tu chẳng phải rỗng rang vô quả, vì chánh hạnh nầy có thể đắc quả nên biết Pháp thân chẳng phải vô. Nếu ông nói: “Pháp thân chắc chắn là vô, nhưng chánh hạnh có thể khiến cho đến năm ấm, Nhập… Diệt hết, nên phải biết chánh hạnh không phải vô quả”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì Niết-bàn không phải hữu. Nếu vô của năm ấm… là Niết-bàn, thì ấm… của hai đời quá khứ và vị lai đều là vô, do đó lẽ ra là Niết-bàn, nhưng ấm… của quá khứ và vị lai đã không có chuyện đó, không phải Niết-bàn, nên biết không thể chấp lấy chỗ xứ vô của ấm gọi là Niết-bàn.

Lại nữa, nếu ông chấp lấy xứ vô nầy làm Niết-bàn, thì những người cuồng say đáng lẽ đều có Niết-bàn! Nhưng việc đó không có, nên biết xứ vô của ấm chẳng phải Niết-bàn.

Lại nữa, nếu ông nói: “Năm ấm hiện đời là Niết-bàn vô vi”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì không có cái vô vi đó. Nếu là pháp hiện tại, thì chẳng phải vô, vì trái nhau, nếu là pháp đã diệt thì chẳng phải hiện tại, nếu hiện tại thì không diệt, vì hữu và vô không được có cùng lúc.

Lại nữa, dựa vào ấm hiện tại, khi tu Thánh đạo thì không nên đắc Niết-bàn. Tám Thánh đạo, dựa vào năm ấm hiện tại mà được thành, lúc đó năm ấm hiện tại là thật hữu chưa phải là vô, trong đây không bao giờ có nghĩa đắc Niết-bàn. Vì sao? Vì ông lập chấp rằng: “Xứ vô của năm ấm hiện đời gọi là Niết-bàn”, thì nói theo năm ấm hiện đời nầy mà tu bát Thánh đạo đắc Niết-bàn, nên ông chấp: “Xứ vô của năm ấm hiện đời gọi là Niết-bàn”, nghĩa đó không đúng! Nếu ông nói: “Lúc đó phiền não không phải hiện tại, thì không có lỗi”, nghĩa đó không đúng! Nếu ông nói: “Khi tu tám thánh đạo thì năm ấm hiện tại là các phiền não mà không phải hiện đời, lúc đó phiền não không được sinh, do tám thánh đạo mà được chứng được thấy, nên hiện đời đắc Niết-bàn”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì phiền não đầu tiên không phải là hiện đời, nên Tu đạo vô dụng, khi tu Thánh đạo thì các phiền não đó chưa trừ diệt. Cái thấy của ông chẳng phải tương ưng, liền nói rằng không phải hiện đời. Nếu tùy theo nghịch lưu khi mới tu hành thì phiền não đã không tương ưng, phiền não nầy không tương ưng thì không phải hiện đời, phiền não nầy là sự chấp Niết-bàn của ông. Nếu ông chấp: “Phiền não nầy là Niết-bàn, khi Thánh đạo chưa khởi thì lẽ ra đã diệt hoặc rồi, vì đã đắc Niết-bàn, sau đó tu Thánh đạo thì không có ứng dụng trở lại, là vì tám thánh đạo đó có thể diệt các hoặc và đắc Niết-bàn”, nghĩa đó

không đúng, nên biết diệt xứ của phiền não không gọi là Niết-bàn. Nếu ông nói: “Do Thánh nói, dục… Diệt hết gọi là Niết-bàn”, như trong kinh Cát Tường có bải kệ rằng:

Diệt hết và lìa dục,

Không chết đọa vi diệu,

Nếu người thấy kinh nầy,

Thành Phật được vắng lặng.

Vô pháp đồng với đây,

Nếu chứng thì vô ưu,

Là pháp bảo chân diệu,

Do nghĩa cát tường đó.

Nếu ông nói: “Các hoặc như dục… chẳng phải hiện đời, chẳng phải hữu, là tận, do ba nghĩa nầy gọi là Diệt đế”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì quả đệ bốn đồng với nghĩa nầy, nên trong kinh Phật nói: “Cái gì gọi là quả A-la-hán? Lấy hoặc của ba cõi diệt hết gọi là quả A-la-hán. Chỉ lấy diệt của dục… làm quả, thì quả nầy thật ra không bằng trong kinh nầy chánh lấy xuất thế quả báo năm thân của bốn ấm giới làm quả A-la-hán, mà chỉ do hoặc nầy diệt thì quả A-la-hán mới được thành, đây là trong quả mà nói tên của nhân nầy. Niết-bàn cũng vậy, do Niết-bàn mà các hoặc được diệt, do đó trong nhân mà nói tên quả, nên ông nói: “Do tám thánh đạo có thể đắc Niết-bàn”, nghĩa đó không đúng!

Lại nữa, khi Pháp thân trụ thì ngắn ngủi, pháp tướng hữu vi, chẳng phải công dụng đắc, là ba lỗi đối với nghĩa của ông đã hỏng. Nếu ông đã nói là: “Hoặc của dục… Diệt, gọi là Pháp thân”, trong sự lập nghĩa của ông có ba lỗi: 1. Lỗi khi trụ thì ngắn ngủi. Ngắn ngủi, là các pháp niệm niệm không dừng, gọi đó là diệt hết. Vì diệt hết nên không được tạm dừng, thì ông làm sao mà lập nghĩa của diệt hết nầy làm Pháp thân! Vì thời gian ngắn ngủi nên mất nghĩa thường của Pháp thân. 2. Lỗi Hữu vi pháp tướng. Nếu diệt hết nầy là Pháp thân, thì Pháp thân là Hữu vi pháp tướng, Pháp thân nếu là tướng hữu vi, thì không có chuyện đó. 3. Lỗi có phi công dụng. Tất cả pháp nầy nói theo nhân duyên diệt thì đó là tự tánh. Vì sao? Vì diệt là bổn. Nếu diệt là phi công dụng mà đắc thì Pháp thân cũng nhân theo công dụng mà đắc. Đã vô công dụng mà đắc, thì ngủ nghỉ, cuồng say… đáng lẽ cũng đều đắc Niết-bàn. Vì ba lỗi nầy mà nghĩa của ông không thành.

Lại nữa, nếu diệt hết làm Niết-bàn, thì tương ưng với các pháp Hữu vi, vì diệt có hai pháp Hữu đồng động khổ, nói pháp Hữu vi đều bị lửa mê hoặc của dục… đốt cháy, nên hằng tán động không dừng trụ,

thì bị sinh già chết làm hoại, do đó mà hằng khổ. Như Phật nói: “Này Tỳ-kheo! Sinh già chết… là pháp Hữu vi, nên tất cả Hữu vi thường thiêu đốt, thường khổ. Cái chết là Diệt hết, diệt hết nầy tức là hữu vi. Nếu là hữu vi, nên biết sự lập Pháp thân của ông không được là thường, đã là phi thường thì nghĩa của ông làm sao lập được? Vì sao? Vì nghĩa của ông chấp tối tĩnh làm động, tối lạc là khổ, nên không đúng. Nếu ông nói: “Từ đây một lần diệt thì không bao giờ sinh lại nữa, làm Niết-bàn”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì không lìa các lỗi trước. Ông nói: “Vĩnh diệt hẳn là sinh tử diệt không khác nhau”, nghĩa đó không đúng! Nếu ông nói: “diệt hẳn là Niết-bàn”, thì đạo cũng phải thành Niết-bàn. Vì sao? Vì không có một lần diệt rồi không bao giờ sinh lại, không có pháp nầy. Nay tôi tùy theo ý ông nói mà tôi muốn có diệt nầy, nếu có diệt nầy thì không bao giờ thể lìa các lỗi trước.

Lại nữa, sau khi đạo diệt thì phiền não cũng không sinh lại, nếu cho diệt hẳn là Niết-bàn, thì đạo dụng đó diệt lẽ ra là Niết-bàn.

Lại nếu ông nói: “Năng diệt là Niết-bàn”, thì không có Niết-bàn riêng để làm năng diệt, chỉ lấy đạo dụng chính là làm năng diệt, nên biết đạo thể đáng lẽ có thể làm diệt. Nếu ông nói: “Phiền não bất sinh là Niết-bàn”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì không tránh khỏi hai thứ lỗi. Nếu phiền não không sinh thì tức là đồng thể với diệt hết , như lỗi năm hỏi vặn của tử diệt ở trước. Nếu là bất sinh, thì tại trước đạo hay sau đạo? Nếu trước đạo thì khi chưa Tu đạo, đáng lẽ đã đắc Niết-bàn, vì Tu đạo vô dụng. Nếu sau đạo thì thuộc vị lai, vượt quá nghĩa của ba đời, nên không thành lập.

Lại nữa, nếu ông lập vô sinh, thì nghĩa đó thế nào? Đó là hữu hoặc mà vô sinh, hay là vô hoặc mà vô sinh? Nếu phiền não có thì chẳng có vô sinh. Vì sao? Vì hai pháp hữu vô không được đồng thời cùng xứ. Ví như một người khi đi thì không đứng, khi đứng thì không đi, vì hai pháp trái nhau nên đi và đứng không được đồng thời, nên biết khi phiền não còn thì không được lập, vì không có sinh. Nếu không có phiền não mà lập vô sinh, lúc đó phiền não đã không có thì dựa theo ai mà nói về vô sinh! Ví như người ta nói con của gái bất dục không thể sinh con!

Lại nữa, ông lập phiền não vô sinh, đó là vật mà có hay phi vật mà có ? Nếu là vật mà có, thì như bốn đại… có thật pháp, có giả danh, những thứ nầy là hữu vật. Nếu phi vật mà có, thì như hoa đốm, sừng thỏ, rõ ràng tự nó không có, nên nói phi vật mà có. Nếu nói là hữu vật, thì do sự thành của bốn duyên. Sự thành của bốn duyên không có nghĩa sinh thì không lập, vì nghĩa đó nên Hữu vi và vô vi thì không có sai khác.

Nếu ông nói: “Là vật mà có, không phải bốn duyên làm thành”, tức là đồng với sự chấp tự tánh, lân hư, ngã, thời phân… của tà kiến ngoại đạo. Nêu ông nói: “Phi hữu vật là Niết-bàn”, thì chỉ có danh tự, như người ta nói sừng thỏ bén nhọn. Nếu như thế thì đồng với việc phá ở trước, tức là Tu đạo vô dụng.

Ngoại đạo hỏi: Nếu không chấp lấy vô sinh làm Niết-bàn, thì vì sao Phật nói vô sinh diệt hết làm Niết-bàn?

Đáp: Đạo nói theo Niết-bàn có thể làm cho phiền não vị lai không sinh hiện tại, trong diệt nhân mà nói quả nên gọi Niết-bàn là vô sinh diệt hết.

Ngoại đạo hỏi: Vì sao quả nói là tên của nhân, mà không trực tiếp lấy chính tên của quả thể?

Đáp: Vì rất nhỏ nhiệm. Trong tất cả pháp, không pháp nào có thể nhỏ nhiệm hơn Niết-bàn, do đó nếu đắc pháp nầy thì các hoặc như dục… Diệt mất, không sinh lại nữa, nên mượn thô danh nầy để hiển lý tế, vì tướng của lý có thể biết, nên trong kinh nói như vậy.

Hỏi: Làm sao biết Niết-bàn nầy rất nhỏ nhiệm?

Đáp: Đại tiên không ưa nói pháp, cái biết của Thánh trí Vô phân biệt, Đại sư quán Niết-bàn rất nhỏ nhiệm, quán căn tánh chúng sanh không tương xứng, nên Phật tâm hồi hướng vắng lặng nhập Niết-bàn, không muốn nói pháp, nên kinh nói: “Ta thà không nói pháp, mau chóng nhập Niết-bàn”. Cái biết của Thánh trí vô phân biệt, như kinh Ma-Kiện Trì nói: “Bạch Đức Thế tôn! Nếu Niết bàn là có thật nay con tự có thông minh lợi trí, vì sao không thấy? Phật nói: Niết-bàn thật có, nay ông chưa đắc Thánh trí Vô phân biệt nên không thấy được, vì rất nhỏ nhiệm nên không phải cái đắc của văn tuệ, vì chân thật nên không phải cái đắc của tư tuệ, tư tuệ song song có thể thông đạt Chân đế và Tục đế, nhưng không thể đắc chu toàn đối với cõi của diệu lý vô tư; vì rất sâu nên không phải cái đắc của tu tuệ, tu tuệ chỉ đắc lý cạn, chưa có thể thông đạt lý sâu xa”. Vì nhỏ nhiệm nầy không phải ngôn ngữ có thể nói được, nên mượn thô danh để hiển bày diệu lý, do sự thấy của Thánh trí Vô phân biệt, nên câu nói “nhỏ nhiệm” được thành.

Ngoại đạo hỏi: Nếu Niết-bàn là điều mà Tu đạo sở đắc, thì cùng với người chưa thể Tu đạo không tương ưng. Đã không tương ưng nên không chung, nếu không cùng chung thì vô thường?

Đáp: Nếu từ đây về trước là không có, về sau là có, thì có thể nói là vô thường, nhưng không có nghĩa nầy, vì mé trước nên nói vô sinh. Nếu ông nói: “Khi chưa Tu đạo thì không thể đắc nên không có

vô sinh”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì không phải sự sinh của đạo, nên pháp nầy phải nói theo đạo để đắc năng sinh của phi đạo, do đó khi chưa tu thì không thể được nói là không có, nên nghĩa vô sinh được lập. Vì không có mé sau nên vô diệt, trung tế không có nghiệp phiền não nên không có đổi khác. Vì không có ba lỗi sinh dị diệt nên nói thường trụ, không đồng với ngoại đạo lấy vô nhân, nên chỉ có một tên là thường trụ. Chánh nghĩa, thì không lấy nhân làm thường trụ, như Niết-bàn không do nhân mà có, ông cho: “Lân hư… cũng không do nhân mà có”, không có nghĩa như vậy. Vì sao? Vì Niết-bàn lìa hữu lìa vô, bốn thứ hủy báng không đến được, vì không do nhân mà đắc là thường. Ông chấp Lân Hư đã là hữu, vì hữu nên không đắc vô nhân, mà là đắc hữu nhân, tức là vô thường. Nếu ông nói: “Niết-bàn không có ba lỗi nên thường trụ, lân hư… cũng không có ba lỗi nên cũng thường trụ”, nghĩa đó không đúng. Vì sao? Vì nghĩa tướng làm chứng của ông không thành tựu! Niết-bàn thường trụ không cùng với Lân Hư là đồng tướng hay dị tướng, vì lân hư… là hữu phân biệt, không có nghĩa làm chứng được thành Niết-bàn, là vô phân biệt nên Niết-bàn thường trụ. Lân hư… thường trụ thì không được thành lập. Lại nữa, lân hư… cũng không thành tựu. Vì sao? Vì nhóm xúc không thành nên nghĩa của xúc cũng không thành, vì bốn đại không tương ưng. Nếu nhóm cũng không thành tựu vì tướng thô, nên đều không phải lân hư trần. Nếu lìa Niết-bàn thì không có một pháp nào thường trụ, vì Niết-bàn thật có thường trụ, vì nói theo phương tiện mà được giải thoát. Do đó Tu đạo không vô dụng. Cho nên nếu có Niết-bàn thì mé trước… Không có, nên biết thường trụ vượt hơn tướng sắc… Do đó nói phi sắc; không lìa sắc tướng như mát mẻ… nên nói phi phi sắc, là sự đắc đại công dụng của trí Vô phân biệt nên nói thật có nhân; là sự thành tựu xuất thế của đại tinh tấn, là sự đắc đạo của Phật, nên biết là thật có. Như trong kinh nói: “Này Tỳ-kheo! Pháp đó thật có, không sinh không khởi, không tạo tác Vô vi, nên biết Niết-bàn thật thường trụ. Pháp nầy là chuyển y của Như lai, nên gọi là gồm nhiếp chung, cũng gọi là tương ưng”.

———

Phẩm thứ 6: PHÂN BIỆT

Lại nữa, phải biết tướng nghĩa của phân biệt. Phân biệt, là tánh Như lai, hiển rõ tất cả pháp; như như thanh tịnh là tướng chung của phân biệt. Như điều nói trong kinh Bát-nhã: “Nhất thiết pháp, tức là pháp của ba tánh. Như như, là tục như tức chân như, chân như tức tục như, vì hai như chân tục nầy không khác nhau”. Thanh tịnh, có hai thứ: 1. Như như trong nhân, chưa đắc như như của quả địa vô cấu, nhưng không cấu uế trở lại. 2. Nhân quả câu tịnh, trong nhân là vô nhiễm thanh tịnh, đến quả vô cấu thanh tịnh. Như các nghĩa nầy là tướng chung của Phật tánh, vì hiển nghĩa nầy nên Phật nói các kinh Bát-nhã Ba-la-mật. Trong Phật tánh đó, phân biệt chúng sanh có ba thứ: 1. Không chứng thấy Phật tánh, gọi là phàm phu. 2. Có thể chứng thấy Phật tánh, gọi là bậc Thánh. 3. Chứng đến lý nầy thanh tịnh rốt ráo, gọi là Như lai.

Lại nữa, theo Phật tánh nầy, sự dụng của chúng sanh có ba thứ: 1. Điên đảo làm sự. 2. Vô điên đảo làm sự. 3. Vô điên đảo vô tán loạn hữu biệt pháp là chánh sự. Điên đảo, là tất cả phàm phu. Vô đảo, là tất cả bậc Thánh Hữu học. Vô đảo tán, là Pháp thân sau đạo. Pháp hữu biệt làm chánh sự, là ứng thân và hóa thân, vì độ chúng sanh đều do bổn nguyện lực của đại bi. Nói điên đảo, là tất cả phàm phu có ba đảo: 1. Tưởng. 2. Kiến. 3. Tâm. Tức là ba thứ da phiền não, thịt phiền não và phiền não tâm. Hai vô đảo, là vô hoặc và vô hành, tức là tất cả bậc Thánh Bồ-tát Hữu học. Hoặc đảo: Là trái nghịch chân như, khởi tất cả phiền não, gọi là hoặc đảo. Hạnh đảo, là người hai thừa phải tu thường, lạc… bốn đức, trái với bốn điên đảo, hành đạo Bồ-tát, nhưng hiện tại không tu, chỉ tu Vô thường, khổ… làm nhân giải thoát, nên gọi là hạnh đảo, giải thích nầy không có hạnh riêng tu một phía của Tiểu thừa, vì lìa hai đảo. Nói ba vô đảo tán pháp hữu biệt làm chánh sự của bậc Thánh Đại thừa Hữu học, là diệt trừ ba chướng của Thiền định, Giải thoát, Nhất thiết trí. Pháp giới trong lặng tịch tịnh, vô cấu không xả chánh sự, bổn nguyện đại bi hằng hóa độ chúng sanh gọi là Như lai, nên Theo tánh nầy mà phân biệt chúng sanh, gọi là tướng phân biệt.

———

Phẩm thứ 7: GIAI VỊ

Lại nữa, phải biết nghĩa tướng của giai vị. Nghĩa của giai vị, là trong các thứ pháp môn, nếu có phân biệt rộng nói pháp giới vô lưu thì cũng không ngoài sáu thứ:

1. Tự tánh.

2. Nhân.

3. Quả.

4. Sự.

5. Gồm nhiếp chung.

6. Phân biệt.

Vì hiển bày tự thể của giới vô lưu, nên trước hết nói tự tánh. Vì nói theo tánh nầy mà khởi bốn thứ như tin ưa… thắng nhân, do nhân nầy mà đắc quả của bốn đức thường trụ… Do Phật tánh nên sanh chán ghét sinh tử, ưa cầu Niết-bàn mà sự dụng được thành. Do tự tánh nầy mà đắc lìa dục, đắc nhân lìa dục gọi là gồm nhiếp chung; Theo Phật tánh mà đắc phân biệt ba thứ chúng sanh, chỗ đã tám vạn bốn ngàn pháp môn của Như lai, làm sự gồm nhiếp của sáu thứ, thứ tự trong ba vị.

Ba vị là:

1. Vị bất tịnh, là thế giới chúng sanh.

2. Vị tịnh, là Bồ-tát địa.

3. Vị tối thanh tịnh, tức là Phật địa.

Cho nên trong kinh vô thượng y nói: “Này A-nan, là pháp giới Như lai, sự che ẩn vô lượng vô biên các khối phiền não, theo dòng sinh tử, nổi chìm trong sáu đường, vô thỉ trôi lăn, ta nói đó là chúng sanh giới. Này A-nan, là chúng sanh giới, đối với khổ sinh tử khởi chán lìa, trừ dục sáu dục trần, nói theo sự gồm nhiếp của tám mươi bốn ngàn pháp môn các Ba-la-mật, Tu đạo Bồ-đề, ta nói đó là Bồ-tát. Này A-nan, là thế giới chúng sanh, đã được thoát khỏi vỏ phiền não, vượt qua tất cả khổ, tẩy trừ cấu uế, pháp rốt ráo như thế, thanh tịnh trong suốt, là điều mà chúng sanh mong thấy. Vi diệu thượng địa, Nhất thiết trí địa, Nhất thiết vô ngại, nhập vào đó mà trụ, đến không gì có thể sánh thì đã đắc pháp năng lực tự tại hoàn toàn của vương , ta nói đó là Như lai”.

———

Phẩm thứ 8: ĐẦY KHẮP

Lại nữa, phải biết tướng đầy khắp . Đầy khắp, là phàm phu, bậc Thánh và các Như lai. Tánh vô phân biệt thứ tự trong ba vị: 1. Điên đảo luống dối. 2. Vô đảo Thánh đạo. 3. bốn đức thanh tịnh rốt ráo. Ba xứ nầy tướng bình đẳng thông đạt, đều tùy theo đạo lý mà đầy khắp. Ví như hư không trong các vật đất, bạc, vàng… đều đầy khắp bình đẳng không có sai khác, pháp giới của Như lai đầy khắp trong ba vị cũng giống như vậy, nên từ vị thứ tự mà nói đầy khắp nầy, như kinh Vô Thượng Y nói: “Này A-nan, là Như lai giới trong ba vị, tất cả xứ… đều không có trở ngại, xưa nay vắng lặng, ví như hư không, tất cả sắc chủng không thể che khuất, không thể lấp đầy, nếu xứ hư không của các vật như, bạc, vàng đều không chướng ngại, thì đó gọi là đầy khắp.

Luận Phật Tánh - Quyển 4

LUẬN PHẬT TÁNH

QUYỂN 4

PHẦN THỨ 4: BIỆN TƯỚNG (Tiếp Theo)

Phẩm thứ 9: VÔ BIẾN DỊ

Lại nữa, phải biết nghĩa vô đổi khác. Chia ra có sáu nghĩa, hợp chung thì thành ba nghĩa. Phân ra có sáu nghĩa:

1. Vô tiền mé sau đổi khác.

2. Vô nhiễm tịnh đổi khác.

3. Vô sinh đổi khác.

4. Vô chuyển đổi khác.

5. Vô y trụ đổi khác.

6. Vô diệt đổi khác.

7. Vô tiền mé sau đổi khác:

Phật nói cho Bồ-tát Hải Trí, kệ trong kinh Giải Tiết có bài kệ rằng:

Vì khách trần tương ưng,

Có đức của tự tánh,

Như trước, sau cũng vậy,

Là tướng không đổi khác.

Lại nữa, giải thích trong vị bất tịnh, có chín thứ khách trần, chẳng bị nhiễm ô, nên bất tịnh. Trong vị tịnh, bốn đức thường lạc ngã tịnh và công đức nhiều như số cát sông hằng của Như lai, vì hằng tương ưng nên nói tánh Như lai trước sau đều không có đổi khác. Nếu lược nói thì tất cả phiền não khách trần gồm có chín thứ: 1. Tùy miên tham dục phiền não. 2. Tùy miên sân. 3. Tùy miên si. 4. Tham sân si cực trọng thượng tâm hoặc. 5. Vô minh trụ địa. 6. Sở diệt của kiến đế. 7. Sở diệt của tu tập. 8. Bất tịnh địa. 9. Tịnh địa hoặc. Nếu phiền não ở thế gian trong chúng sanh lìa dục nối tiếp, làm nhóm nhân của nghiệp bất động tăng trưởng thì có thể sinh cõi Sắc và cõi Vô sắc, bị trí xuất thế Vô phân biệt diệt,

gọi đó là ba độc của tùy miên dục sân si…

Giải thích: Nói “phiền não tại (còn)”, có hai thứ: 1. Hữu thể nói tại. 2. Vô thể, là y Theo nhân tại nên nói tại. Thể tại tức là kiến đế, vì tùy miên chưa được trị đạo nên nói tại. Dựa theo nhân tại, tức là tư duy tùy miên, vì đã đắc trị đạo, dùng tư duy dụng và kiến đế làm nhân. Tư duy tuy diệt, nhưng do có kiến đế làm nhân tư duy nên nói nhân tại. Tư duy thì do kiến đế mà sinh, nếu trừ bỏ nhân của tư duy, thì có kiến đế hoặc căn bản tồn tại, sau đó lại có thể sinh hoặc của tư duy, nên nói tư duy nhân tại. “Nhóm nhân của nghiệp bất động tăng trưởng”, có hai thứ: 1. Tư duy có thể thành nghiệp. 2. Kiến đế có thể đắc quả. Vì sao? Vì dứt tận tư duy thì nghiệp không thành; dứt hết kiến đế thì không chiêu cảm quả, nên nói nghiệp bất động làm tăng trưởng nhóm nhân, vì có thể sinh cõi Sắc và cõi Vô sắc.

“Bị trí xuất thế Vô phân biệt diệt”, có hai thứ diệt: 1. Tánh diệt. 2. Trị đạo diệt.

1. Tánh diệt có hai thứ:

a.1) Niệm niệm diệt.

a.2) Trái nhau diệt.

Trái nhau diệt lại có hai thứ:

b.1) Đẳng loại trái nhau, như tham trái với sân…

b.2) Bất đẳng loại trái nhau, như chánh tư duy trái với dục, sân… gọi đó là tánh diệt.

2. Trị đạo diệt, có hai thứ:

a.1) Đạo chung.

a.2) Đạo riêng. Đạo chung, là quán chân như diệt phiền não trong ba cõi. Biệt đạo, là như quán bất tịnh… có thể diệt các phiền não tham sân… như khổ đế quán thì diệt hoặc của khổ đế, không diệt hoặc Tập đế, gọi là tùy miên dục sân si…

4. Ba độc (tham sân si) cực trọng thượng tâm hoặc: Là có các phiền não tại dục hạnh trong chúng sanh nối tiếp, là nhóm nhân của hai hạnh tội phước tăng trưởng, chỉ sinh cõi Dục, tu chỗ phá của quán bất tịnh, gọi đó là tham sân si cực trọng thượng tâm phiền não.

5. Vô minh trụ địa, là trong A-la-hán nối tiếp, là nhóm nhân của nghiệp vô lưu sinh, có thể sinh là sinh thân của ý, là chỗ phá của Bồ-đề Như lai, gọi đó là vô minh trụ địa hoặc. A-la-hán y theo quán an lập đế có thể phá trừ các phiền não, vô minh trụ địa nầy là chỗ có thể phá trừ quán phi an lập đế, cũng ở trong A-la-hán nối tiếp, làm nhóm nhân của nghiệp vô lưu sinh. Chữ “lưu” trong câu “nhóm nhân của nghiệp vô lưu

sinh”, có ba nghĩa: 1. Lưu nhập ba cõi sinh tử. 2. Lui sụt, như lui sụt cõi Dục mà lưu nhập cõi Sắc, hoặc mất cõi Sắc mà lưu nhập xuống cõi Dục, là tùy theo sinh tử mà không nhất định ở một chỗ nào, nên gọi là lưu. 3. Lưu thoát công đức gốc lành mà mất giới định tuệ, như bờ đê bị vỡ thì nước chảy qua. Không có ba thứ lưu nầy nên gọi là vô lưu. “Nghiệp”, nghĩa là tác ý. Ý nghiệp nầy có thể sinh bốn thứ sinh tử. “Bị Như lai Bồ-đề phá”, Bồ-đề Như lai là phi an lập đế quán, gọi là Bồ-đề Như lai , nhân theo đạo nầy mà có thể diệt hoặc nầy nên gọi là vô minh trụ địa.

6. Chỗ diệt của Kiến đế, có hai loại người Hữu học: 1. Phàm phu. 2. Bậc Thánh. Hoặc nầy tại học đạo trong phàm phu nối tiếp, từ vô thỉ đến nay chưa từng thấy lý, do bị phá ban đầu của Thánh đạo gọi là Kiến đế.

Giải thích: “Học đạo trong phàm phu nối tiếp”, là nếu Tiểu thừa thì từ Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế pháp, bốn pháp nầy là học đạo phàm phu vị, Kiến đế tùy miên chưa có thể diệt nên nói “tại trong đó”. “Vô thỉ thời tiết chưa thấy”, là từ vô thỉ đến nay là điều chưa từng thấy an vui Thánh đế của đạo nầy nên nói “chưa hể được thấy”. “Bị Thánh đạo xuất thế đầu tiên phá”, là bắt đầu từ khổ pháp nhẫn là đạo của niệm ban đầu, có thể phá phiền não gọi là Kiến đế, từ đây về sau đều thuộc tư duy. Quán bình đẳng, là có lợi có độn. Nếu người lợi căn thì trong một niệm bình đẳng quán bốn đế, tám mươi tám hoặc đồng thời đều dứt, đều gọi là Kiến đế. Nếu là người độn căn, thì đối với thứ tự mà quán, là niệm ban đầu quán khổ đế, không thấy ba đế kia, chỉ dứt khổ của bốn đế cõi dưới, gọi là Kiến đế, các pháp còn lại chưa dứt thì đều thuộc tư duy, gọi đó là “sự diệt hoặc của Kiến đế”. Nếu Đại thừa thì đó là các vị mười tín… “bậc Thánh”, là từ Sơ địa trở lên.

7. Hoặc do tu đạo diệt, là trong bậc Thánh nối tiếp học đạo, trước kia đã từng thấy sự phá trừ của Thánh đạo xuất thế, gọi đó là hoặc do tu đạo diệt.

8. Bất tịnh địa: Hoặc là ở vị hạnh rốt ráo trong Bồ-tát nối tiếp, đối với chướng Bồ-tát bảy địa bị phá đối chướng của đạo vô tướng vô công dụng.

Giải thích: Bảy địa tức là trước bảy địa trở lại. Đạo vô tướng vô công dụng, tức là tám địa trở lên. Vô tướng, tức là cảnh chân như. Vô công dụng, là đạo tự nhiên thăng tiến, gọi đó là bất tịnh địa hoặc.

9. Tịnh địa hoặc: Là tại hạnh rốt ráo trong Bồ-tát nối tiếp, có thể chướng ba địa từ tám địa trở lên, ví như bị phá trừ của Định Tuệ Kim Cương. Nói “rốt ráo”, là Bát địa trở lên thấy cảnh đều khắp, không trở

lại điều chưa thấy của các cảnh khác, nên gọi là rốt ráo, nhưng phương tiện do có cạn sâu, nên các địa có khác nhau.

Phân biệt phiền não có chín thứ nầy, dựa theo phiền não ấy mà lập chúng sanh có bốn thứ: 1. Phàm phu. 2. La-hán. 3. Hữu học. 4. Bồ- tát. Bốn loại chúng sanh nầy nói theo quả vô lưu, do bốn phiền não nên bất tịnh. Chúng sanh thứ nhất do bốn phiền não mà bất tịnh. Chúng sanh thứ hai do một phiền não mà bất tịnh. Chúng sanh thứ ba do hai phiền não mà bất tịnh. Chúng sanh thứ tư do hai phiền não mà bất tịnh. Phàm phu thứ nhất do bốn hoặc, là ba thứ trước: 1. Tùy miên tham dục phiền não. 2. Tùy miên sân. 3. Tùy miên si. Và thứ tư kế sau: 4. Ba độc cực trọng thượng tâm hoặc. 1. bốn hoặc nầy mà bất tịnh. 2. Do một hoặc, tức là La-hán do vô minh trụ địa mà bất tịnh. 3. Do hai hoặc, là Kiến đế tư duy, tức là bậc Thánh Hữu học và phàm phu học đạo. Phàm phu do Kiến đế phiền não mà bất tịnh, Hữu học bậc Thánh do tư duy phiền não mà bất tịnh, đó là do hai hoặc. 4. Do hai hoặc, là tịnh và bất tịnh, tức là từ Sơ địa trở lên đến Bồ-tát bảy địa, do bất tịnh địa hoặc mà bất tịnh. Nếu từ tám địa trở lên ba địa sau do tịnh địa hoặc mà bất tịnh thì gọi là do hai hoặc mà nói bất tịnh.

Lại nữa, vì hiện chín thứ phiền não mà lập chín thí dụ:

1. Vì hiển phiền não tham dục mà lập hoa sen hóa Phật làm thí dụ. Thí dụ như hoa sen khi mới nở thì rất đáng yêu thích, nhưng sau khi héo úa, người ta chán ghét nó. Tham dục cũng vậy, ban đầu thì dựa vào trần mà thành, sau đó dựa vào trần mà hoại, nên dùng hoa để dụ cho tham, nhưng khi hoa hoại rồi thì hóa Phật ra đời, như tham che lấp Pháp thân.

2. Vì Sân phiền não nên lấy con ong làm thí dụ. Ví như con ong, bị người khác chạm vào thì có chích nọc độc vào người. Sân cũng vậy, nếu tâm khởi sân thì liền có thể tự hại, cũng có thể hại người , nhưng có mật ngọt, tức là thí dụ Pháp thân bị sân che lấp.

3. Vì vô minh hoặc mà lập thức ăn trong hạt thóc làm thí dụ. Thí dụ như hạt gạo trắng bị vỏ trấu che lấp, không thọ dụng được. Pháp thân cũng vậy, bị vô minh che lấp nên không được hiển hiện.

4. Vì ba thứ phiền não của thượng tâm mà lập vàng rơi vào chỗ bất tịnh làm thí dụ. Thí dụ như vàng báu tinh sạch, bị phẩn uế bôi lên, trái với lòng người. Người lìa dục cũng giống như vậy, vì thượng tâm phiền não trái nghịch ý người, nên nói thí dụ nầy. Pháp thân xưa nay vốn thanh tịnh, nhưng bị thượng tâm hoặc che lấp, nên nói bất tịnh.

5. Vì hiển vô minh trụ địa nên lập ví dụ cô gái nghèo được kho

báu. Thí dụ như trong nhà của cô gái nghèo, dưới đất có cất giấu vàng báu, bị đất che lấp nên bị nghèo cùng khốn khổ. Hai thừa cũng vậy, bị vô minh che lấp không thấy quả Phật, nên chịu bốn thứ sinh tử khổ.

6. Vì hiển bài Kiến đế hoặc nên lập hạt của Yêm-la làm thí dụ. Thí dụ như hạt yêm-la khi nẩy mầm, vỏ hạt nứt ra thì mầm mới mọc được, vỏ hạt dụ cho Kiến đế, mầm dụ cho Pháp thân. Kiến đế cũng vậy, ban đầu là thấy chân lý, rồi sau mới phá hoặc nầy, Pháp thân được hiển hiện.

7. Vì hiển tư duy hoặc nên lập thí dụ vàng báu trong bao rách. Dụ như chiếc áo rách không còn mặc được, thân kiến chân thật từ trước đến nay đã bị phá, vì Thánh đạo đối trị niệm niệm huân tập. Thế lực của phiền não không còn, là dụ cho chiếc áo rách kia, vàng báu là dụ cho Pháp thân bị tư hoặc ngăn che.

8. Vì hiển Hoặc bất tịnh địa nên lập thí dụ cô gái nghèo mang thai vương tử . Thí dụ như con của chuyển luân trong thai cô gái nghèo, thai không thể ô uế. Bảy địa trở xuống, phiền não cũng vậy, tuy gọi là phiền não, nhưng có ba đức: 1. Là sự hàm dưỡng của trí tuệ từ bi không nhiễm trược. 2. Không có lỗi vì không tổn hại tự tha. 3. Vô lượng công đức có thể thành thục pháp Phật và chúng sanh. Nếu nuôi dưỡng phiền não thì liền thành phàm phu, nếu dứt phiền não thì liền thành Nhị thừa, không thể thành thục chúng sanh.

9. Vì hiển tịnh địa Hoặc nên lập thí dụ tượng vàng trong khuôn. Thí dụ như đúc tượng vàng, khi chưa mở khuôn ra thì tượng đã thành thục, các vật như nước… không thể phá, chỉ có búa rìu… mới có thể phá. Hoặc của tám địa trở lên cũng vậy, chỉ có tâm kim cương mới có thể phá rốt ráo. Nhân theo ba thứ tự tánh để hiển tâm thanh tịnh giới, gọi là Như lai tạng, nên nói thí dụ về chín thứ như hoa sen... Ba thứ tự tánh: 1. Pháp thân. 2. Như như. 3. Phật tánh. Hợp chung với chín thí dụ nầy làm ba phần, ba thí dụ đầu thuộc Pháp thân, một thí dụ kế thuộc như như, năm thí dụ sau thuộc Phật tánh.

Hỏi: Thế nào như ở đây nói?

Đáp: Pháp thân Chư Phật có hai thứ: 1. Chánh đắc. 2. Chánh thuyết. Nói:

“1. Pháp thân chánh đắc”, thì pháp giới tối thanh tịnh là trí cảnh Vô phân biệt, đương thể của Chư Phật là pháp tự sở đắc của chư Phật.

“2. Pháp thân chánh thuyết”, là đắc Pháp thân trong pháp giới thanh tịnh chánh lưu từ như sự hóa độ chúng sanh, thức sinh, gọi là Pháp thân chánh thuyết.

Pháp thân chánh thân có hai thứ: 1. Sâu xa. 2. Thô thiển. Để an lập hai đạo lý nầy:

1. Sâu xa, là vì an lập đạo lý Đại thừa.

2. Thô thiển, là vì người hai thừa mà nói đạo lý nầy.

Lại nữa, đệ Nhất nghĩa đế vì an lập pháp tạng sâu xa của Bồ-tát, y theo đế chân tục mà an lập các thứ pháp tạng như nhị thừa mười hai bộ…

Giải thích: “1. Chánh đắc Pháp thân”: Thể là chân như, thế gian không có vật nào để làm thí dụ, nên lại lấy Phật tượng trong hoa làm thí dụ. “2. Chánh thuyết sâu xa Pháp thân”, vì chân như một vị, nên lấy mật ong làm thí dụ. “3. Thô thiển chánh thuyết Pháp thân”, vì hiển bày các thứ nghĩa vị của chân tục, nên lấy hạt gạo trong vỏ trấu làm thí dụ, do ba dụ nầy mà hiển Pháp thân chánh đắc và Pháp thân chánh thuyết. Ba Pháp thân đó đầy khắp gồm nhiếp tàng không sót tất cả thế giới chúng sanh , nên trong kinh nói: “Không có chúng sanh nào ra ngoài Pháp thân Như lai, cũng như không có một sắc nào ra ngoài hư không”.

Lại nữa, một thí dụ vàng bị rơi xuống chỗ bất tịnh, là thí dụ cho như như. Như như có ba nghĩa, nên lấy vàng làm dụ: 1. Tánh vô đổi khác. 2. Công đức vô cùng. 3. Thanh tịnh không hai. Tự tánh cũng như, không đổi khác, công đức cũng như, vì không có thêm bớt, thanh tịnh cũng như, không có nhiễm ô. Nên nói như như là chân như, như trong tất cả chúng sanh nhóm tà định và Nhất-xiển-đề vốn không sai khác, hoặc đến sau khi khách trần bị diệt thì gọi tên là Như lai tạng, nên nói tất cả chúng sanh là Như lai tạng, có thể tàng chứa Như lai chưa được hiển hiện. Để hiển bày thanh tịnh không hai ấy, nên Phật nói kinh nầy: “Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật đã xuất ly ngã thủ căn bản. Do tự tánh thanh tịnh nầy, lẽ ra tất cả chúng sanh thanh tịnh, vì tự tánh thanh tịnh đó cùng với chúng sanh thanh tịnh không hai”. Để hiển chân như nầy nên Phật nói thí dụ vàng sau năm thí dụ Phật tánh. Phật tánh có hai thứ:

Trụ tự tánh. 2. Dẫn xuất tánh. Ba thân Chư Phật, nhân theo hai tánh nầy mà được thành tựu. Để hiển tánh trụ tự tánh, nên nói thí dụ vàng giấu trong đất.

1. Phật tánh trụ tự tánh nầy có sáu đức nên thí dụ như kho báu:

a. Rất khó được: Phật tánh cũng vậy, đối với vô số hoàn cảnh khởi tâm chánh cần, nhân theo phước đức trí tuệ trang nghiêm đầy đủ thì mới hiển hiện, do nhân lành mới chiêu cảm.

b. Thanh tịnh vô cấu: Do Phật tánh và phiền não không nhiễm nhau, nên dụ cho ngọc báu như ý, không bị bất tịnh làm ô uế.

c. Oai thần vô cùng: là nói các công đức như sáu thần thông v.v… được tròn đầy. Ngọc báu như ý cũng vậy, tùy ý có thể thành tựu nên nói thí dụ kho báu.

d. Có thể trang nghiêm công đức gốc lành của tất cả thế gian, đối với tất cả xứ tương xứng. Ngọc báu như ý cũng vậy, có thể làm các thứ dụng cụ trang nghiêm thế gian.

e. Tối thắng: Là trong tất cả pháp không có pháp nào bằng, cũng ngọc báu như ý, qúy giá trong các vật nên nói kho báu làm thí dụ.

f. Trong tám thứ thế pháp không có đổi khác, vì mười thứ nhân thường trụ. Chân bảo cũng vậy, tuy thiêu đốt, đập, mài nhưng không thể thay đổi tự tánh của nó, nên lấy kho báu để dụ cho Phật tánh trụ tự tánh.

2. Dẫn xuất Phật tánh: Là từ mới phát tâm đến tâm Kim Cương, trong đó Phật tánh gọi là dẫn xuất. Nói “dẫn xuất”, gồm có năm vị: 1. Có thể ra khỏi vị Nhất-xiển-đề. 2. Có thể ra khỏi vị ngoại đạo. 3. Có thể ra khỏi vị Thanh văn. 4. Có thể ra khỏi vị Độc giác. 5. Có thể ra khỏi vị vô minh trụ địa của Bồ-tát. Pháp thân có thể phá trừ phiền não, thì công năng của nó hiển hiện. Trong thí dụ thứ sáu nói mầm của cây yêm-la để làm thí dụ, như mầm của cây đó có thể phá vỡ da thịt của hạt yêm-la để được nẩy mầm thành đại thọ vương.

Nói Phật tánh dẫn xuất cũng như mầm cây yêm-la có thể sinh làm đại thọ vương, vì y theo hai nhân nầy mà Phật nói quả của ba thân:

1. Nhân theo Phật tánh trụ tự tánh nên nói Pháp thân. Pháp thân có bốn thứ công đức, nên thí dụ thứ bảy nói vàng ròng trong bao vải rách. Bốn công đức: 1. Tự tánh hữu: Như vàng là vốn có, không phải sự tạo tác mà có. 2. Thanh tịnh: Như vàng vốn tinh sạch, bụi nhơ không thể nhiễm ô. 3. Làm chỗ nương của tất cả công đức: Như vàng khéo chiêu cảm các thứ vật quí. 4. Chỗ đạt bình đẳng: Là tất cả chúng sanh đều đồng phải đắc, như vàng không có chủ đích thật, mà nhiều người cùng có chung. Tùy theo công lực của người tu thì liền được, nên nói Pháp thân cũng như vàng ròng.

2. Nhân theo Phật tánh dẫn xuất mà nói ứng thân. Ứng thân có bốn công đức, nên trong thí dụ thứ tám như người nữ bần tiện có mang thai chuyển luân vương. Bốn công đức là: 1. Y chỉ: (nương dựa) là ba mươi bảy phẩm trợ đạo là chỗ nương. 2. Chánh sinh, là muốn đắc thì được đắc, tức là vị tri dục tri căn. 3. Chánh trụ: Là chánh đắc, tức là tri căn. 4. Chánh thọ dụng: Tức là tri dĩ căn. Hợp chung bốn nghĩa nầy, gọi là ứng thân. Như con của vua chuyển luân trong thai cũng có bốn nghĩa:

1. Lấy nghiệp đời trước làm chỗ nương. 2. Chưa đắc ngôi vua thì muốn đắc như mới sinh. 3. Chánh đắc ngôi vua thì như trụ. 4. Đã đắc rồi thì không mất như thọ dụng. Cho nên ứng thân lấy vua chuyển trong thai làm thí dụ.

3. Nhân theo Phật tánh dẫn xuất: Lại nêu ra hóa thân. Hóa thân có ba việc: 1. Hữu tướng, như trăng đáy nước, lấy ảnh tướng làm thể. 2. Do công lực, vì là sự tạo tác của nguyện đời trước. 3. Hữu thỉ hữu chung, nên trong thí dụ thứ chín lấy tượng Phật trong khuôn làm thí dụ.

Giải thích: ba nghĩa: 1. Hữu tướng mạo, ví như bóng trăng, chỉ tương tự mà không chân thật. Hóa thân cũng vậy, vì không phải thật thể. 2. Do nhân công tạo tác, là thí dụ sự khởi nguyện đời trước của hóa thân. 3. Nói hữu thỉ hữu chung, là thân biến hóa tùy duyên biến hóa nên có thể hữu thỉ hữu chung. Lại nữa, lấy ba nghĩa nầy để hiển ba thân, nghĩa thứ nhất sâu xa, để hiển bày đối với Pháp thân. Sâu xa là thể nhỏ nhiệm, nên Pháp thân nầy đầy đủ năm tướng và năm công đức.

Năm tướng là:

1. Tướng vô vi: Là lìa bốn tướng tội lỗi sinh già bịnh chết.

2. Tướng vô một khác: Là Chân đế và Tục đế không phải một không phải khác. Tướng nầy lại có hai thứ: a. Y theo pháp mà luận nói.

b. Y theo người mà luận nói:

“ Theo pháp mà luận biện là không phải một không phải khác”, vì chân là chung, không thể nói khác, vì tục là riêng, không thể nói nhất, như con ốc màu trắng, thì con ốc đó cùng với màu trắng không phải một không phải hai, nếu nói là khác, thì khi thấy (kiến thủ) ốc màu trắng thì lẽ ra không được biết con ốc, nếu nói là một, thì đáng lẽ không có hương vị xúc khác nhau, chỉ có màu trắng đó mà thôi.

“ Y theo người mà luận nói chân tục không phải một không phải khác”, nếu chân và tục là một thì người phàm thấy tục lẽ ra ra có cả chân, nếu thong với chân thì đáng lẽ là bậc Thánh, nhưng vì không thấy chân nên biết không phải một. Nếu nói khác, thì bậc Thánh thấy tục đáng lẽ không thông với chân, nếu thông với chân thì tức là phàm phu, vì bậc Thánh thấy nên không được là khác. Do đó không phải một không phải khác.

3. Tướng lìa hai bên: Vì có sáu thứ trung đạo có thể lìa sáu thứ hai bên. Sáu thứ là: 1. Chấp khả diệt diệt. 2. Chấp khả úy úy. 3. Chấp khả chấp chấp. 4. Chấp chánh và tà. 5. Chấp hữu tác vô tác. 6. Chấp bất sinh đồng sinh.

1. Chấp khả diệt diệt. Có người cho rằng: “Tất cả pháp rốt ráo có

thể diệt”, gọi đó là một bên, “rốt ráo diệt hết, gọi đó là không”, lại là một bên nữa, nhân theo chấp riêng của hai bên nầy mà sinh kinh sợ, để lìa hai bên thiên chấp nầy mà Phật nói các pháp bất hữu, không thể diệt được, nhưng chẳng phải không có nên chẳng phải không diệt, phi diệt phi bất diệt gọi đó là Trung đạo, nên Phật lập hư không làm thí dụ, trong kinh bảo đảnh chép: “Này Ca-diếp! Ví như có người kinh sợ hư không, vỗ ngực kêu gào, nói như vầy: “Này bạn lành! Hãy vì tôi mà trừ diệt hư không nầy! Trừ diệt hư không nầy! Này Ca-diếp, ý thầy thế nào? Hư không nầy có thể trừ được hay không? Ca-diếp thưa: Bạch Đức Thế tôn, không thể được. Phật nói: Nầy Ca-diếp, nếu có Sa-môn hay Bà- la-môn sợ tánh không như vậy, ta nói người đó cuồng loạn mất tâm. Vì sao? Này Ca-diếp, tất cả các pháp đều là không phương tiện, nếu kinh sợ không nầy thì làm sao không sợ tất cả pháp! Nếu không yêu tiếc tất cả pháp thì làm sao yêu tiếc không nầy”?!

Hỏi: Kinh nầy nói về nghĩa gì?

Đáp: Là nói về bản tánh phi hữu của tất cả pháp, nên nói pháp không chẳng liên quan đến pháp diệt rồi mới được không, nên đối với tánh không chẳng nên sinh kinh sợ, gọi đó là ly khả diệt diệt.

2. Chấp khả úy úy: hai bên nói lên phi năng diệt sở diệt trung đạo. Hai bên, là lấy tánh Phân biệt đã khởi sáu trần sắc, thanh… chấp làm thật khổ, đó là một bên, sinh tâm kinh sợ lại là một bên nữa. Đây là nhân theo tánh Y tha chấp tánh Phân biệt, trong đó kế chấp có thật khổ mà sinh kinh sợ. Vì lìa hai bên thiên chấp nầy muốn hiển Trung đạo, Phật đem họa sĩ làm thí dụ: “Này Ca-diếp! Ví như họa sĩ vẽ tượng la- sát, tượng rất đáng sợ, họa sĩ thấy tượng tự sinh kinh sợ, che mặt không dám nhìn, điên cuồng mất tâm. Này Ca-diếp ! Như vậy phàm phu do tự tạo tác các trần như sắc thanh… lưu chuyển sinh tử, đối với pháp như vậy không thể thông đạt lý như thật”.

Hỏi: Thí dụ nầy để nói lên nghĩa gì?

Đáp: Để nói về các trần như sắc thanh… chẳng phải thật có, chỉ do vọng tưởng phân biệt, cũng như họa sĩ kia, tự nhìn tượng la-sát hung ác lại sinh kinh sợ. Người kia cũng vậy, từ trong không mà sinh kinh sợ.

Giải thích: Thí dụ thứ nhất là nói theo Thanh văn tiểu thừa, thí dụ thứ hai (hoạ sư) nầy là nói theo Đại thừa, thế nào là như những thí dụ nầy?

Đáp: Vì người Tiểu thừa trong chân như không tu tập quen nên sinh kinh sợ, người Đại thừa thì có thể thường tu tập không, nên không kinh sợ, như sư tử con, nghe tiếng sư tử rống thì không sinh kinh sợ. Nếu

không hiểu rõ tánh Phân biệt và tánh Y tha thì chấp làm thật có, do đó bị nhiễm ô.

3. Khả Chấp chấp chấp hai bên. Phân biệt có thể chấp và năng chấp cho là thật có, để lìa hai bên nầy, trong kinh Phật lấy nhà ảo thuật làm thí dụ: “Này Ca-diếp! Ví như nhà ảo thuật làm các trò huyễn, có khi làm hổ trở lại ăn thịt nhà ảo thuật. Này Ca-diếp ! cũng vậy Tỳ-kheo quán hạnh tùy quán một cảnh chỉ hiển hiện hư không, thật ra không có gì cả hư không chẳng chân thật, làm sao có thể lìa được hai bên nầy? Do dựa vào ý thức mà sinh trí duy thức. Trí duy thức, tức là vô trần thể trí, nếu trí duy thức đó thành tựu thì có thể trở lại diệt ý thức trước kia của chính mình. Vì sao? Vì trần không có tự thể nên ý thức không sinh, ý thức không sinh nên duy thức tự diệt. Ý thức như nhà ảo thuật, trí duy thức như cọp huyễn, vì ý thức có thể sinh Duy thức, nên Duy thức quán thành thì trở lại diệt ý thức. Vì sao ? Do các trần như sắc… Không thật có, nên ý thức không sinh, ví như cọp huyễn trở lại ăn thịt nhà ảo thuật. Như pháp sư Đề-bà nói kệ:

Ý thức gốc ba hữu,

Các trần chính là nhân,

Nếu thấy trần vô thể,

Có chủng tự nhiên diệt.

4. “Chấp hai bên chánh, ta”: Chánh là quán hạnh chân thật phân biệt trong vị thông đạt là chánh, khi chưa thông đạt trở xuống thì phân biệt làm tà. Để lìa hai bên nầy, lấy hai que gỗ làm cho sinh lửa để thí dụ, như trong kinh nói: “Này Ca-diếp! Ví như hai thanh gỗ cọ xát vào nhau liền có thể sinh lửa, khi lửa sinh thì đốt cháy hai thanh gỗ, như vậy chánh tướng quán hạnh chân thật cùng với tà tướng trị sinh căn Thánh trí, nếu căn Thánh trí thì trở lại trừ tà phân biệt và chánh phân biệt, ví như lửa sinh thì trở lại đốt cháy hai que gỗ, nếu hai que gỗ cháy hết thì lửa không có chỗ nương, tà chánh không hai nên nói Trung đạo.

5. “Chấp hai bên hữu tác, vô tác”: hữu tác, có người chấp: “Muốn tu trí tuệ thì trước phải khởi ý, sau đó thì sự thành”. Vô tác, có người chấp: “Trí tuệ thì vô sự vô năng. Vì sao? Do giải (hiểu) và hoặc đối nhau từ giải mà sinh nên hoặc tự nhiên diệt, không phải giải có thể trừ được, nên nói trí tuệ vô sự vô năng”. Để trừ hai chấp nầy nên lập dầu và đèn làm thí dụ. Như trong kinh nói: “Này Ca-diếp! Ví như đốt đèn, ánh sáng của đèn đã sáng lên thì bóng tối mới được xua tan, nên đèn sáng tuy không có tác ý, nhưng không có vô sự vô năng. Trí tuệ cũng vậy, không khởi ý là ta có thể dứt hoặc, nhưng cũng chẳng phải không

do trí tuệ sinh mà hoặc được trừ diệt, nên biết trí tuệ không phải vô sự vô năng. Nếu nói tác ý thì ta có thể diệt hoặc, gọi đó là tăng ích, tức là bên hữu tác ; nếu nói khi trí tuệ khởi thì vô minh tự diệt không do trí tuệ, gọi đó là tổn giảm, tức là vô tác . Để trừ hai bên nầy, nên nói trí tuệ sinh bất tác ý. Tác ý và bất tác ý không phải tác nên không thêm, không phải bất tác nên không bớt, gọi đó là Trung đạo.

6. Chấp bất sinh đồng sinh hai bên:

a. Chấp bất sinh, ví như phàm phu trong nối tiếp, phiền não hằng khởi không hề sinh đạo, do hoặc chướng ngại, vị lai cũng vậy, nên biết không bao giờ giải thoát, là một bên.

b. Đồng sinh, nói về các hoặc từ thời vô thỉ lâu dài vốn có, nếu đối trị đạo và hoặc đồng thời khởi thì có thể diệt hoặc, nếu đạo mới sinh, thì đạo lực nầy yếu, không thể diệt hoặc, nên biết không bao giờ giải thoát.

Để lìa hai bên nầy, nên Phật nói cái đèn thứ hai làm thí dụ: “Này Ca-diếp! Như hang núi cao hiểm tối hoặc miếu, đền, phòng ốc… tối tăm vô số nghìn năm không hề có người đốt đèn soi rõ. Nếu có người có thể trong đó đốt đèn thì được thành hay không? Ca-diếp đáp: Được thành. Phật nói: Nầy Ca-diếp! Bóng tối trong đó nghĩ: Ta ở đây đã lâu, bây giờ ta không đi! Bóng tối đó có thể nghĩ như vậy không? Ca-diếp đáp: Bạch Thế tôn! Không thể. Vì sao? Vì ánh sáng của đèn đã thành, thì bóng tối nhất định phải đi. Phật nói: Nầy Ca-diếp! Cũng vậy phiền não và nghiệp từ vô số kiếp đến nay trong chúng sanh nối tiếp, nếu chúng sanh nào sinh một niệm chánh tư duy, thì phiền não lâu đời đều tự trừ diệt. Này Ca-diếp! Ánh sáng của đèn đó, thí dụ cho trí Vô phân biệt của Thánh; tối tăm kia dụ cho nghiệp phiền não của chúng sanh. Do thí dụ đèn nầy mà phá chấp đạo bất sinh. Vì sao? Vì đạo nói theo nhân duyên mà sinh, nếu nhân duyên chưa hợp thì đạo không được sinh, nếu nhân duyên đầy đủ thì đạo liền sinh, như sau khi đốt đèn thì bóng tối mới diệt. Dụ ám diệt , là phá chấp đồng sinh, vì phần tối suy yếu nên có thể diệt, là cảnh giới không có điên đảo, vì bạch tịnh rất mạnh, có cảnh chân thật, không có điên đảo, gọi đó là sáu thứ hai bên, để hiển sáu thứ Trung đạo.

4. Tướng Ly chướng: Chướng có ba thứ: 1. Chướng Phiền não: Có thể lìa chướng nầy thì đắc A-la-hán tuệ giải thoát. 2. Chướng Thiền định: Là do lìa chướng nầy mà đắc A-la-hán câu giải thoát và Độc giác… 3. Chướng Nhất thiết, là điều mà Bồ-tát đạo phá, lìa chướng nầy thì đắc thành chánh giác. Pháp thân Như lai trong ba vị, tuy có ba chướng nhưng

không phải sự nhiễm ô.

5. Pháp thân giới thanh tịnh tướng, gồm có bốn thí dụ, mỗi thí dụ có bốn nghĩa.

Bốn nghĩa thứ nhất là: 1. Pháp thân không biến đổi như vàng báu. 2. Như như thanh tịnh như nước. 3. Đệ Nhất nghĩa đế vô tướng như hư không. 4. Đại Bát-nhã hiển rõ gồm nhiếp giác ngộ.

Bốn nghĩa thứ hai là: 1. Thần thông chuyển biến như vàng báu. 2. Từ bi thấu nhuần như nước. 3. Tự tánh không bỏ chúng sanh như hư không. 4. Bát-nhã giải tịnh như giác.

Bốn nghĩa thứ ba là: 1. Nhân vốn thanh tịnh không nhiễm như vàng . 2. Thắng đạo tẩy sạch như nước. 3. Giải thoát không phiền luỵ như hư không. 4. Quả thể hiển hiện như giác.

Bốn nghĩa thứ tư là: 1. Lạc tánh lợi ích như vàng. ). Tịnh thể thanh khiết như nước. 3. Thường đức không hoại như hư không. 4. Nghĩa Ngã không vướng mắc như giác.

Hỏi: năm tướng nầy mỗi mỗi đều hiển nghĩa gì?

Đáp: Thứ nhất là tướng vô vi, hiển nghĩa chủng loại. Vì sao? Vì Pháp thân Như lai lấy vô vi làm chủng loại tướng. Thứ hai là vô biệt dị, hiển nghĩa tướng, phải biết là nói tướng Như lai, không phải một, không phải hai làm tướng. Thứ ba là tướng lìa hai bên, hiển nghĩa bàn chân và lưng bàn chân. Túc tức là tất cả Thánh đạo của Bồ-tát. Phu là chỗ nương của Thánh đạo để xa lìa hai bên, lý có thể nói theo Trung đạo mà được đến Pháp thân. Thứ tư là tướng lìa tất cả chướng, hiển Pháp thân công đức không có các nhiễm ô, trí chướng độ thoát hẳn. Thứ năm là tướng Pháp thân thanh tịnh , nói lên quả Pháp thân vô cấu uế trong lặng.

Lại nữa, phải biết nghĩa thứ tự của năm tướng: Thứ nhất tướng vô vi, hiển thường trụ. Thứ hai tướng vô biệt dị, hiển nghĩa chân thật. Thứ ba tướng lìa hai bên, hiển nghĩa đối trị. Thứ tư tướng ly nhất thiết chướng, hiển nghĩa giải thoát. Thứ năm pháp giới thanh tịnh, hiển nghĩa tự tánh thanh tịnh. Như vậy tướng sinh cũng được từ trước hướng đến sau, từ sau hướng đến trước.

Lại nữa, năm nghĩa thứ tự: 1. Tự tánh nên nói vô vi. 2. Vô phân biệt nên nói không phải một, không phải khác. 3. Cảnh giới Thánh trí nên nói lìa hai bên. 4. Tự tánh thanh tịnh nên nói lìa tất cả chướng. 5. Rốt ráo thành tựu nên nói pháp giới thanh tịnh. Gọi đó là năm tướng.

Lại nữa, 5 đức: 1. Bất khả lượng. 2. Bất khả số. 3. Không thể nghĩ. 4. Vô dữ đẳng. 5. Thanh tịnh rốt ráo.

1. Bất khả lượng: Có bốn nghĩa: 1. Do thời tiết lâu xa nên bất

khả lượng. 2. Công dụng lớn nên bất khả lượng. 3. Không dư không đủ nên bất khả lượng. 4. Không có trung gian nên bất khả lượng. Như trong kinh nói: “Phật hỏi Xá-lợi-phất: Ông có thể như lượng mà thông đạt công đức của Như lai hay không? Xá-lợi-phất nói: Bạch Thế tôn! Không thể. Phật lại hỏi: Ông làm sao tin được công đức của Như lai? Xá-lợi-phất nói: Hay con hiện tại nói theo Thanh văn (nghe âm thanh) mà có thể quán thấy giới công đức… của Như lai, chẳng có chỗ nào mà không sinh ít có. Ví như có người đi đến vườn hoa của chư thiên, giữa đường chợt thấy cây báu trang nghiêm mà sinh tâm ít có, con nay cũng vậy. Bạch Đức Thế tôn! Ví như có người ở bên ngoài thành lớn, thấy ai nấy ra vào đều đáng yêu mến, bèn nghĩ rằng: Người trong thành đều đáng yêu mến! Con cũng vậy, vì nói theo Thanh văn nên có thể quán thấy giới công đức… của Như lai, chẳng có gì mà không phải là ít có, dùng tín biết”.

2. Bất khả số: Là không thể nghĩ bàn công đức là một hay là nhiều, số đó vô cùng, còn hơn số cát sông hằng, như trong kinh Mã Tiên Hành có kệ rằng:

Hoặc người có ngàn đầu,

Mỗi đầu có trăm miệng,

Mỗi miệng có trăm lưỡi ,

Mỗi lưỡi trăm tiếng nói.

Một phần của mười lực,

Cùng kiếp nói không hết.

3. Không thể nghĩ: Là cảnh giới phi giác quán.

4. Vô dữ đẳng: Là không chung với ba thừa - Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát.

5. Thanh tịnh rốt ráo: Là vô minh trụ địa bị diệt không sót. Đó gọi là năm đức của Pháp thân.

Lại nữa, ứng thân, uy lực ứng dụng rộng lớn, thân nầy vốn có ba đức: 1. Đại Bát-nhã. 2. Đại thiền định. 3. Đại từ bi.

1. Đại Bát-nhã: Thánh trí Vô phân biệt là thể tướng.

2. Đại thiền định: Vô tác Ý là thể tướng của nó, vì đã lìa ý xuất nhập.

3. Đại từ bi: Là có thể nhổ trừ, có thể cứu giúp là thể tướng, như ý của chúng sanh mà khiến cho được tròn đầy. Cho nên phải có ba pháp nầy: 1. Làm pháp lạc. 2. Làm đại thông. 3. Làm bạt tế. Do đó đại bi làm bạt tế ba đường ác khổ, đặt trời người vào đại định, có thể hiển sáu thông khiến chúng sinh tin ưa. Bát-nhã làm thọ pháp lạc, có thể thành

thục giải thoát. Đó gọi là ứng thân.

Lại nữa, hóa thân, có ba đại pháp: 1. Đại bi làm gốc. 2. Thiền định làm biến hiện. 3. Bát-nhã có thể khiến cho có năm công năng:

1. Khiến sinh chán sợ.

2. Khiến nhập Thánh đạo.

3. Khiến xả chấp cũ.

4. Khiến tin ưa đại pháp.

5. Khiến thọ ký đại Bồ-đề.

Ba đại pháp nầy trong nhân địa huân tu như như, an lập bản nguyện, do bản nguyện nầy sau khi đến đạo thì thuận theo ba thân, có thể làm các việc lợi ích cho chúng sanh, nên xuất hiện trong đời năm trược. Có mười bốn việc: 1. Hiện sự bản sanh. 2. Hiện sinh cõi trời đâu- suất. 3. Từ cõi trời xuống ở trong trung ấm. 4. Nhập thai. 5. Xuất thai. 6. Học kỹ năng. 7. Hiện đồng tử dạo chơi. 8. Xuất gia. 9. Khổ hạnh. 10. Đến dưới cội Bồ-đề. 11. Phá quân ma. 12. Thành Phật. 13. Xoay bánh xe pháp. 14. Nhập Niết-bàn. Mười bốn việc nầy thị hiện trong đời năm trược, kiếp sống của chúng sanh hết thì mười bốn việc nầy làm năm nhân duyên:

1. Vì nói vô thường, khổ, vô ngã, không, Niết-bàn vắng lặng. Do âm thanh của chánh thuyết nầy có thể khiến cho chúng sanh trong ba cõi sinh kinh sợ.

2. Đã sinh kinh sợ rồi, khiến cho nhập Thánh đạo Nhị thừa.

3. Nhập Thánh đạo Nhị thừa rồi, liền sinh tâm rốt ráo Niết-bàn, vì phá các tâm tăng thượng mạn nầy nên nói giáo pháp chân thật của pháp Đại thừa Pháp Hoa khiến các chúng sanh xả bỏ điều chấp cũ, mà nhiếp lấy phương tiện từ bi Bát-nhã.

4. Đã nhiếp lấy rồi, thì ở trong vô thượng thừa mà thuần thục.

5. Đã thuần thục rồi, thì liền thọ ký đạo quả Bồ-đề vô thượng. Đó gọi là hóa thân sự.

Lại nữa, nói theo ba thân nầy, tùy mỗi thân đều có một đức. Pháp thân thì nhỏ nhiệm nên sâu xa là đức. Ưng thân oai thần đầy đủ túc nên quảng đại là đức. Hóa thân có thể cứu giúp chúng sanh phàm phu… nên hòa thiện là đức.

Lại nữa, ba thân nầy thường có thể sinh khởi các sư lợi ích của thế gian nên nói là thường trụ. Thường trụ nói theo mười nhân duyên: 1. Nhân duyên vô biên. 2. Thế giới Chúng sanh vô biên. 3. Đại bi vô biên. 4. Như ý túc vô biên. 5. Trí Vô phân biệt vô biên. 6. Thường ở trong thiền định không tán loạn. 7. An vui mát mẻ. 8. Thực hành tám

pháp thế gian mà không nhiễm. 9. Cam-lộ vắng lặng xa lìa tử ma. 10. Bản tánh pháp nhiên, vô sinh vô diệt.

1. Nhân duyên vô biên nên thường: Từ vô lượng kiếp đến nay, xả bỏ thân mạng và tài sản là để gồm nhiếp chánh pháp, chánh pháp đã vô biên tế, vô cùng, vô tận, lại do nhân vô cùng mà chiêu cảm quả vô cùng. Quả tức là ba thân nên được là thường.

2. Thế giới Chúng sanh vô biên nên thường: Là khi mới phát tâm, kết bốn hoằng thệ nguyện, khởi mười đại nguyện vô tận: Nếu Chúng sanh không thể tận, thì nguyện của tôi vô tận; chúng sanh nếu có thể tận, thì nguyện của tôi mới tận. Nhưng chúng sanh đã chính là là vô tận, nên hóa thân phải thường ở thế gian, để giáo hóa dẫn dắt chúng sanh vô tận nầy.

3. Đại bi vô biên nên thường: nếu các Bồ-tát phần hữu đại bi, thì còn có thể thường cứu độ chúng sanh, tâm không giới hạn, trụ lâu trong sinh tử, không nhập Niết-bàn, huống gì các đức tròn đầy của Như lai, thường ở đại bi cứu giúp, hằng ban ân tuệ, thì lẽ nào có bờ mé! Cho nên nói là thường.

4. Tứ Như ý vô biên nên thường: Là người thế gian có đắc bốn Thần túc cũng còn có thể trụ thọ mạng bốn mươi tiểu kiếp, huống gì Như lai là đại thần túc sư mà lại không thể trụ thọ mạng ức trăm ngàn kiếp để rộng hóa độ chúng sanh! Cho nên nói là thường.

5. Trí tuệ Vô phân biệt vô biên nên thường: Là xa lìa hai chấp sinh tử và Niết-bàn, hoàn toàn tương ưng với đệ Nhất nghĩa đế, bất động bất xuất nên biết là thường.

6. Thường ở trong thiền định nên thường: Là thế gian có người đắc thiền định, cũng còn có thể không bị nước lửa đốt cháy nhận chìm, đao kiếm không gây thương tích, huống gì Như lai thường ở trong thiền định mà có thể hoại hay sao! Cho nên gọi là thường.

7. An vui mát mẻ nên thường: an vui tức là tâm kim cương, có thể trừ niệm vô thường khổ sau rốt của vô minh trụ địa, vì không có khổ nên gọi là an vui, quả Phật hiển thành nên gọi là mát mẻ là đạo giải thoát nên gọi là thường.

8. Thực hành tám pháp của thế gian mà không nhiễm nên thường: Là thân Phật tuy là ở trước đạo, tương ưng sinh tử mà không bị phiền não kia nhiễm ô, vì không có duyên vọng tưởng, nên là thường trụ.

9. Cam-lộ vắng lặng xa lìa tử ma nên thường: Cam-lộ có thể khiến cho người sống lâu, tiên không chết, tâm kim cương có thể trừ niệm chiêu cảm sau rốt của vô minh mà đắc quả Phật thường lạc, vì

thường lạc nên vắng lặng, vì vắng lặng nên xa lìa tử ma, vì xa lìa tử ma nên là pháp thường trụ.

10. Bản tánh pháp nhiên vô sinh vô diệt nên thường: Vì Pháp thân không phải trước không nay có, hay trước có nay không, tuy hành trong ba đời nhưng không phải pháp của ba đời. Vì sao? Vì Pháp thân vốn đã có, không phải hiện tại mới có, vượt qua pháp ba đời nên gọi là thường.

Hỏi: Phật nói các kinh Đại thừa, hoàn toàn đều nói các pháp không như mây, như mộng, như huyễn. Vì phiền não có thể che chướng nên lấy mây làm thí dụ, vì tất cả nghiệp không chân thật nên lấy mộng làm thí dụ, vì là sự khởi tất cả năm ấm, quả báo, nghiệp phiền não nên lấy huyễn làm thí dụ. Trước đã nói kinh nầy hiển nghĩa nầy, nhưng vì sao lại nói tất cả chúng sanh đều có Phật tánh?

Đáp: Đã như ban đầu nói năm công đức trừ năm tội lỗi, vì nói có Phật tánh nên nói là có. Lại nữa, chín thứ thí dụ nầy vì để hiển bày Phật tánh có năm nghĩa phải biết:

1. Chân thật hữu.

2. Nói theo phương tiện thì có thể được thấy.

3. Đã được thấy rồi thì công đức vô cùng.

4. Vô sơ bất ưng tương ưng xác.

Giải thích: “Vô sơ (vô thỉ)”, là nghiệp phiền não báo đều là vô thỉ nên nói vô sơ. “Bất ưng (không xứng)”, là do ba pháp thỉ trên trái nghịch với Pháp thân, nên nói bất ưng. “Tương ưng”, là nói theo Pháp thân mà được khởi ba pháp nầy nên nói tương ưng. “Xác”, là ba pháp nầy có thể che giấu Pháp thân nên gọi là xác (màng bọc).

5. Vô sơ tương ưng tánh thiện làm pháp.

Giải thích: “Vô sơ”, là vì tánh đắc Bát-nhã, đại bi, thiền định, Pháp thân đều là vốn có, nên nói vô sơ thể dụng không hề lìa nhau nên nói tương ưng, gọi là vô sơ. “Tương ưng tánh thiện làm pháp”, là tự tánh của Pháp thân không có biến đổi, do Bát-nhã nên tánh có oai đức, do thiền định nên tánh có thể thấm nhuần, do đại bi nên xứng với tánh thiện làm pháp. Như vậy chín thí dụ giải thích nghĩa thứ nhất không có mé trước, mé sau đổi khác trong sự phân ra có sáu thứ đã xong.

b. Vô nhiễm tịnh đổi khác:

Pháp thân không bị sinh tử, Ấm, Giới, Nhập… làm nhiễm ô, nên nói vô nhiễm; không phải điều được tạo tác của trí nên nói vô tịnh.

c. Vô sinh đổi khác:

Vì Pháp thân vô sinh nên không phải do khởi mà thành, vì không

phải do khởi mà thành nên chẳng phải mới có, không luận về đổi khác.

d. Vô lão biến dị:

Vì Pháp thân vô động chuyển, không bị thay đổi, nên nói không có già.

e. Vô y trụ đổi khác.

Nếu pháp có dựa có trụ, tức là có đổi khác. Pháp thân không do các pháp khác nên vô y (không nương tựa), không có thực tại đích xác nên nói vô trụ.

f. Vô diệt đổi khác:

Pháp thân thường trụ không thể phá hoại nên nói vô diệt đổi khác, gọi là vô đổi khác.

Sáu thứ nghĩa khác của sự phân ra đã nói xong. Lại nữa, hợp chung sáu nghĩa riêng nầy làm ba thứ:

1. Trước sau vắng lặng: Là không có mé trước và mé sau khác nhau.

2. Vô lưu: Tức là không có nhiễm và tịnh khác nhau.

3. Vô vi: Là không có bốn tướng sinh trụ diệt… nên không có đổi khác, do đó tất cả pháp vọng tưởng có ba thứ đổi khác: a. Quả báo tận nên đổi khác. b. Đối trị sự phá nên đổi khác. c. Sát-na niệm niệm diệt nên đổi khác. Pháp thân thì không như thế, vì lìa ba lỗi nên: 1. Vì trước sau vắng lặng do đó không có quả báo tận đổi khác. 2. Vì vô lưu nên không có đối trị phá đổi khác. 3. Vì không phải pháp Hữu vi nên không có niệm niệm hoại đổi khác, gọi là vô đổi khác.

Phẩm thứ 10: KHÔNG SAI KHÁC

Lại nữa, phải biết nghĩa không sai khác. Không sai khác, là tánh Như lai nầy đã đến vị cực thanh tịnh. Nếu lược nói là trong giới vô lưu dựa theo tánh Như lai có bốn nghĩa, nhờ bốn nghĩa nầy mà lập bốn danh, dựa theo bốn nhân (người) để hiển bốn đức. Bốn nghĩa gồm: 1. Tất cả pháp Phật trước sau không lìa nhau. 2. Tất cả xứ đều như. 3. Không phải pháp vọng tưởng điên đảo. 4. Bản tánh vắng lặng.

Giải thích: “Tất cả pháp Phật trước sau không lìa nhau”, như kinh Thắng man nói: “Bạch Thế tôn! Như lai tàng không bỏ luống qua nhiều như số cát sông hằng công đức không lìa nhau, không bỏ trí, không thể tư duy công đức chư Phật. Biết Như lai tạng do công đức của Như lai nên bất không. Bất không, tức là nói chư Phật đầy đủ công đức. Tánh nầy “tất cả xứ đều như”, là tất cả pháp không có tự tánh. Như kinh Vô Thượng Y nói: “Tất cả chúng sanh có ấm giới nhập, là sự hiện chủng loại hơn kém trong ngoài, vô thỉ thời tiết lưu chuyển nối tiếp, là sự đắc sáng tỏ tột cùng diệu thiện của pháp như thế. Vì nghĩa đó nên biết tất cả xứ đều như. “Không phải pháp vọng tưởng điên đảo”, như Kinh Giải Tiết nói: “Phật bảo Bồ-tát Vô Tận Ý: Nầy thiện nam! Tánh Như lai là chân thật đế. Nếu Như lai xuất thế hoặc không xuất thế thì tánh tướng thường như, không phải pháp vọng”. Do kinh nầy nên biết không có pháp vọng tưởng điên đảo gọi là chân thật đế. “Bản tánh vắng lặng”, như kinh Văn-thù-sư-lợi biến hành nói: “Phật bảo: Nầy Văn-thù-sư-lợi !Bản tánh của chư Phật Như lai, tự Nhập Niết-bàn bất sinh bất diệt, vì nghĩa đó nên biết tự tánh xưa nay vắng lặng.

Lại nữa, lập bốn danh: 1. Do pháp Phật không lìa nhau nên gọi là Pháp thân. 2. Do tánh nhất thiết xứ như nên gọi là Như lai. 3. Do không luống dối điên đảo nên gọi là Chân thật đế. 4. Do xưa nay vắng lặng nên gọi là Nhập Niết-bàn. bốn nghĩa và bốn danh đó đối với tánh Như lai không sai khác nên gọi là tướng vô sai khác.

Lại nữa, Theo bốn người:

1. Chẳng phải cảnh giới của chúng sanh thân kiến. Vì chân tánh nầy là đối trị tà chấp, nên vì người thân kiến gọi là Pháp thân.

Hỏi: Thế nào là đối với người ấy gọi chân như là Pháp thân?

Đáp: Là sắc ấm… của các phàm phu đó không có tánh nầy, chỉ gượng chấp có ngã và có ngã sở, do hai chấp người pháp nầy làm nhiễm ô tâm đó. Thân kiến diệt xứ là giới cam-lộ, nếu không thể tin ưa thì làm sao có thể thông đạt pháp giới Như lai? Nếu thấy giới nầy thì thân kiến

chấp là diệt, tuy thân kiến đã dứt nhưng chưa trừ giới nầy, vì thường như thế, nên giới nầy mới gọi là chân thân. Sự chấp của phàm phu đã không phải chân thật nên không đồng thời tồn tại, không được gọi là thân, vì đối với thân kiến của người phàm phu như vậy mà gọi là thân.

2. Đối với người điên đảo mà gọi tên là Như lai: Người điên đảo, là người Nhị thừa. Như lai thường trụ phải tu phải hành, nhưng mà đảo trái với tu vô thường tưởng… vì sao? Vì tu nầy nói theo cảnh luống dối mà khởi nên gọi là đảo tu. Lạc, ngã và tịnh cũng vậy, do đảo hành nên tất cả Nhị thừa không thể tiến tu đắc tương xứng đạo quả với Như lai. Do đó chân như của Thường, Lạc… không phải cảnh giới của người Nhị thừa. Chân như nầy không giống như vô thường… vì đối trị thế gian, chân như nầy là Phi như, Trung hữu như, Vô phi như, cũng như hai thừa. Như là chữ như trong Phi như, Phi như trong Vô phi như.

Hỏi: Thế nào là như của người Nhị thừa nầy?

Đáp: Phỏng theo luống dối mà quán tương tự của vô thường… làm chân như. Quán luống dối nầy chỉ có hữu trong nhân, quả địa thì không có, nên Chân như nầy hoặc thành hoặc hoại, thì trong nhân là thành, quả địa thì hoại. Như của Bồ-tát là lìa luống dối, dựa theo chân tánh để quán chân. Như vậy hai xứ như trong nhân quả không khác nhau, chỉ thành mà không hoại, nên như của người Nhị thừa đuổi theo định diệt mà chỉ đi không có đến. Như của Bồ-tát là nhân quả thường có, khứ lai không khác nhau, xả nhân đến quả, nên xứng với như khứ, từ quả phát xuất ứng dụng, nên gọi là Như lai, do đó Như lai không phải là cảnh giới của Nhị thừa, nên để đối trị Nhị thừa mà đặt tên Như lai.

3. Đối với người tâm tán động gọi là Chân đế. Chân như, là pháp không thêm không bớt. Người tâm tán động, là người mới thực hành Đại thừa Bồ-tát. Mê Như lai tạng có hai loại người: 1. Chỉ có tin diệt trừ các pháp, gọi đó là không. Khi chưa phân tích tất cả pháp thì gọi đó là hữu, nếu phân tích rồi thì gọi là không. 2. Cho rằng có pháp thật, gọi đó là không, nay ta phải tu phải đắc. Hai loại người nầy là mê Như lai tàng, hạng thứ nhất thì chấp vô nên mê, hạng thứ hai chấp hữu nên mê.

Hỏi: Như lai tạng theo lý là tướng gì?

Đáp: Như kệ nói:

Không pháp nào tổn được,

Không pháp nào tăng được,

Phải thấy thật, như thật,

Thấy thật được giải thoát.

Do khách trần nên không,

Cùng pháp giới lìa nhau,

Pháp vô thượng bất không,

Cùng pháp giới theo nhau.

Tánh Như lai, là tự thanh tịnh. Năng nhiễm khách trần là tự tánh không, nên nói “Không pháp nào tổn được”. Chân như, và nhân của thanh tịnh không lìa nhau. Nhân thanh tịnh nhiều hơn số cát sông hằng, bằng với trí bất xả không thể nghĩ duy, công đức của chư Phật hằng tương ưng, nên nói “Không pháp nào tăng được”. Nếu pháp vô nhân, thì vô nhân pháp nầy là quán chân như không, lấy pháp hữu khác mà quán như bất không, nên nói “Chân như cũng chẳng phải bất không”. Vì sao? Vì lìa hai bên tăng giảm, chẳng có pháp nào có thể tổn nên là không, chẳng có pháp nào có thể tăng nên phi không. Nếu khởi quán như vậy thì gọi là quán chân thật, nên được xa lìa hai bên tăng giảm mà làm Bồ-tát mới hành, vì chưa có thể thấy được lý của tạng nầy. Để đối trị loại người ấy nên nói Chân thật đế, từ Sơ địa đến mười địa là cảnh giới quán đối với lý nầy của loại người nầy. Thực Hành hạnh mười địa, do đó không phải quan hệ với cảnh giới mới hành.

4. Đối với Bồ-tát mười địa gọi là Niết-bàn. Chỉ một mình Phật có khả năng đắc Niết-bàn, ngoài ra các chư Bồ-tát cũng không thể đến được. Như kinh Thắng man nói: “Bạch Đức Thế tôn! Do đắc Niết-bàn. Thế tôn thành tựu Như lai A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đắc tất cả vô lượng công đức không thể nghĩ duy thanh tịnh rốt ráo của chư Phật, do đó bốn thứ công đức của Niết-bàn không có tướng sai khác.

Lại nữa, bốn thứ công đức: 1. Nhất thiết công đức. 2. Vô lượng công đức. 3. Không thể nghĩ duy công đức. 4. Thanh tịnh rốt ráo công đức. Vì đắc Niết-bàn nên thành Như lai, do đó Như lai không có sai khác với Niết-bàn. Vì sao? Nếu lìa Phật thì không đắc Niết-bàn, nếu lìa Niết-bàn thì không đắc Phật.

Giải thích: Công đức:

1. Nhất thiết công đức: Tức là ở vị địa Bất động thứ tám, không phân biệt, không thất thoát, không trung gian, tự nhiên mà thành, vì Thánh đạo của Bồ-tát thường tương ưng. Tất cả công đức của chư Phật Như lai trong giới vô lưu đều được thành tựu.

2. Vô lượng công đức: Là vị của địa Thiện tuệ thứ chín, vô số thiền định và hiển môn Đà-la-ni, có thể gồm nhiếp chỗ nương của vô lượng công đức trí, nên vô lượng công đức đều được thành tựu.

3. Không thể nghĩ duy công đức: Tức là vị của địa Pháp vân thứ mười, là chỗ nương của pháp tạng bí mật nơi tất cả Như lai chứng kiến

sáng tỏ, nên không thể nghĩ duy, đều được thành tựu.

4. Thanh tịnh rốt ráo công đức: Là chướng nhất thiết trí của tất cả hoặc và tập khí đã dứt hết, do dứt hết trí chướng nên thanh tịnh rốt ráo, thành tựu Niết-bàn, cùng với bốn công đức nầy gồm nhiếp nhau không lìa nhau. Chỉ có Phật đắc Niết-bàn, những người khác thì chưa được. Do đó tánh Như lai đối với bốn nghĩa, bốn danh, bốn nhân và bốn đức nầy không có sai khác. Vì nhân duyên đó, mười tướng của tự tánh nầy vì để hiển ba nghĩa: 1. Hiển bổn hữu không thể nghĩ nghì cảnh giới (cảnh giới bất khả tư nghị vốn sẵn có). 2. Hiển y đạo lý tu tu hành khả đắc (y theo đạo lý tu mà tu hành có thể chứng đắc). 3. Hiển đắc dĩ năng linh vô lượng công đức tròn đầy (hiển đã đắc rồi có thể khiến cho vô lượng công đức tròn đầy), cho nên soạn luận nầy.