Đại Tập 10 · Bộ Bản Duyên I · Số 152–157

Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân - Quyển V

KINH ĐẠI PHƯƠNG TIỆN PHẬT BÁO ÂN

QUYỂN V

Phẩm 7: TỪ BI

Bấy giờ, đại chúng vây quanh Đức Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng tán thán. Khi ấy, Đức Như Lai vì muốn cứu chúng sinh thoát khỏi nỗi khổ trong ba cõi, tiêu trừ năm thứ phiền não và mười điều ràng buộc, khiến tất cả chúng sinh đều được giải thoát vào cảnh Niết-bàn yên vui nên Ngài mới mở lòng Từ bi sâu xa mà chỉ bày hai thứ ruộng phúc: một là ruộng phúc hữu vi; hai là ruộng phúc vô vi. Đó là Cha mẹ cùng với Sư trưởng và chư Phật, Pháp, Tăng các vị Bồ-tát. Nếu chúng sinh hết lòng phụng dưỡng cúng dường, sẽ được phúc báo và có thể tiến đến thành tựu đạo quả Bồ-đề.

Lúc ấy Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Xá-lợi-phất, các vị đại đệ tử và các hàng Bồ-tát:

–Các ông nên biết, chẳng bao lâu nữa Như Lai sẽ vào Niết-bàn.

Khi nghe Phật nói như thế, Tôn giả Xá-lợi-phất cảm thấy thân thể rụng rời, đau đớn như cắt, buồn rầu, thương xót quá đến ngất đi và ngã xuống đất. Người xung quanh lấy nước lạnh rảy vào mặt, hồi lâu mới tỉnh. Tôn giả liền đứng dậy, chắp tay, đọc bài kệ ca khen ngợi công đức của Phật:

Phật như nhạc cõi trời

Nghe không bao giờ chán

Phật sắp vào Niết-bàn

Tất cả đều mất lợi.

Bể sinh tử năm ngả

Ví như vũng bùn nhơ

Bị ái dục ràng buộc

Ngu si không xa lìa.

Kiếp xưa tu chánh đạo

Bố thí không phân biệt

Từ chặng mày phóng quang

Soi tỏ không hạn định

Mắt tựa ánh trăng rằm

Chiếu sáng mười phương cõi

Khiến chúng sinh trông thấy

Tất cả đều vui mừng.

Nói trăm ngàn kệ tán thán Phật xong, Tôn giả Xá-lợi-phất cúi đầu lễ chân Đức Thế Tôn, nhiễu quanh trăm ngàn vòng, rồi nói với đại chúng và Thiên, Long, Quỷ thần, Nhân, Phi nhân:

–Này các thiện nam tử, lạ thay! Cõi thế gian này trở thành hư không, khổ thay! Cõi thế gian này tan biến. Đau đớn thay, con mắt của thế gian này không còn nữa! Cây cầu diệu pháp nay sắp hư hoại, cây đạo cao tột nay sắp gẫy nát, cột phướn diệu bảo nay sắp nghiêng ngả; mặt trời Phật pháp sắp lặn, núi đại Niếøt-bàn gần ngày sụp đổ!

Đại chúng nghe rồi, lòng sinh sợ hãi, vô cùng kinh ngạc. Mặt trời mờ tối, núi non nghiêng ngửa, đại địa rung động. Khi ấy Tôn giả Xá-lợi-phất đứng giữa đại chúng, nói bài kệ:

Tôi thấy thân tướng Phật

Như núi vàng chói lọi

Tướng đẹp, đủ uy đức

Danh thơm còn muôn thuở.

Nên siêng tu tinh tấn

Để ra khỏi ba cõi

Lựa chọn mọi nghiệp lành

Niết-bàn vui hơn hết.

Đọc bài kệ ấy để an ủi đại chúng rồi, Tôn giả Xá-lợi-phất vận dụng thần thông bay lên hư không, hóa thành một ngàn voi báu, đứng quyện lấy nhau, hướng một ngàn đầu ra ngoài; mỗi con voi có bảy ngà, trên mỗi ngà có bảy cái ao, trong mỗi ao có bảy bông sen, trên mỗi đài sen có bảy vị Hóa Phật, mỗi vị Hóa Phật đều có Tôn giả Xá-lợi-phất đứng hầu bên cạnh; mỗi một Tôn giả Xá-lợi-phất phóng ra những luồng ánh sáng lớn, chiếu khắp mười phương vô

lượng thế giới để chiêu tập những chúng sinh có duyên với Phật pháp. Khi những chúng sinh đó đến rồi, Tôn giả Xá-lợi-phất lại hiện ra thân lớn, chật cõi hư không, sau thì biến thân nhỏ lại mà nhảy xuống đất; hoặc lửa trong thân bốc cháy bừng bừng, hoặc nước trong mình phun ra cuồn cuộn, tràn ngập hư không.

Sau khi đã hiện ra trăm ngàn vô số các thứ thần biến như thế, Tôn giả từ trên hư không xuống, đến chỗ đại chúng, thuyết pháp để chỉ dạy những điều lợi ích, yên vui, khiến cho vô lượng chúng sinh phát tâm Bồ-đề. Lại có trăm ngàn người chứng được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán và hàng ức triệu người phát tâm Thanh văn và tâm Bích-chi-phật. Sau khi làm vô lượng những việc lợi ích ấy rồi, Tôn giả Xá-lợi-phất nói với đại chúng:

–Tôi sẽ không yên lòng nhìn Đức Như Lai vào Niết-bàn.

Nói xong, Tôn giả liền bay lên hư không, dùng lửa thần thông tự đốt cháy mình mà chứng nhập Niết-bàn trước.

Khi ấy, đại chúng nhìn Tôn giả Xá-lợi-phất, mắt không muốn chớp, lòng sinh thương tiếc, vật vã khóc than, mặt trời lu mờ, đại địa chuyển động. Rồi trăm ngàn đại chúng, thu lượm xá-lợi, xây tháp cúng dường, lại vây quanh tháp của Tôn giả Xá-lợi-phất, tưởng niệm, sầu thương, lòng sinh mê man, quên mất chánh niệm.

Bấy giờ, Đức Như Lai dùng diệu lực từ bi hóa ra Tôn giả Xá-lợi-phất đứng giữa đại chúng. Thấy thế, mọi người đều cùng vui mừng, những nỗi buồn khổ tiêu tan và tất cả đều phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Lúc đó, Tôn giả A-nan, nhờ thần lực của Phật, biết rõ trong lòng mọi người đều có chỗ ngờ vực, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại áo để hở vai bên phải, đầu gối bên phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, tại sao Tôn giả Xá-lợi-phất lại vội vàng nhập diệt trước Đức Thế Tôn, khiến cho đại chúng buồn rầu, đau khổ như vậy?

Phật bảo Tôn giả A-nan và đại chúng:

–Chẳng những ngày nay Tôn giả Xá-lợi-phất mới nhập diệt trước Như Lai, mà ở những kiếp quá khứ xa xưa cũng không nỡ thấy Ta nhập diệt trước.

Tôn giả A-nan bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, trong những kiếp quá khứ Tôn giả Xá-lợi-phất đều nhập diệt trước Phật, việc đó như thế nào, xin Đức Thế Tôn nói cho chúng con rõ.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Các vị hãy nghe cho kỹ: Cách đây một a-tăng-kỳ kiếp, bấy giờ có nước tên là Ba-la-nại, vua nước ấy tên là Đại Quang Minh, thống lãnh sáu mươi tiểu quốc và tám trăm thôn xã. Vua Đại Quang Minh vốn có Từ tâm, bố thí tất cả, không trái ý người. Cùng thời ấy, có một ông vua nước nhỏ, là lân bang thường mang lòng oán ghét. Vua Đại quang Minh, hàng tháng cứ đến ngày trai, dùng năm trăm con voi, chở các thứ châu báu, của cải, áo mặc, thức ăn đến một ngôi chợ lớn và ngoài bốn cửa thành để bố thí cho mọi người. Những nước thù địch và những kẻ oán ghét thấy vua Đại Quang Minh bố thí tất cả, không trái ý người, liền đua nhau đến lấy các thứ thức ăn, áo mặc, vàng bạc, châu báu đem đi. Khi ấy, ông vua nước nhỏ láng giềng kia nghe thấy đức bố thí của vua Đại Quang Minh, càng sinh lòng ghen ghét. Ông liền triệu tập quần thần để xem có thể đến nước Ba-la-nại xin cái đầu của vua Đại Quang Minh. Trong đám quần thần không ai dám lãnh sứ mạng đó. Vua lại truyền lệnh, nói: “Nếu người nào dám sang nước Ba-la-nại để xin đầu của vua Đại Quang Minh thì sẽ được thưởng một ngàn cân vàng”. Lúc ấy có một người Bà-la-môn xin đi và yêu cầu nhà vua cấp đủ lương thực cho cuộc hành trình. Nước ấy cách nước Ba-la-nại hơn sáu ngàn dặm, nhà vua cung cấp đầy đủ hành trang và giục người Bà-la-môn lên đường.

Khi người Bà-la-môn đi đến ranh giới nước Ba-la-nại, thì đất liền chấn động, chim muông sợ hãi, bỏ chạy tứ tán, mặt trời bị che lấp, mặt trăng thì lu mờ; các vì tinh tú mất vị trí thường, cầu vồng đỏ, đen, trắng, ngày đêm thường hiện sao băng. Tất cả suối, hồ, ao, giếng trong xứ đều cạn; hoa quả, cây cối tốt đẹp xanh tươi đều trở nên khô héo. Khi người Bà-la-môn đến thành Ba-la-nại, đứng ở ngoài cửa, thần giữ cửa liền bảo người canh gác:

–Người Bà-la-môn đại ác này từ phương xa đến, muốn xin đầu của vua Đại Quang Minh, ngươi chớ cho vào.

Người Bà-la-môn phải ở ngoài cửa thành mất bảy ngày, không thể vào được. Một hôm, y nói với người gác cửa:

–Tôi từ phương xa tới đây, muốn được yết kiến nhà vua.

Người gác cửa liền vào tâu vua:

–Tâu Bệ hạ, có một người Bà-la-môn từ phương xa đến, muốn được bệ kiến, hiện đang ở ngoài cửa.

Vua nghe thấy thế, tức tốc ra đón tiếp, như con được gặp cha. Vua chào mừng trước rồi hỏi:

–Đường xá xa xôi, nay nhân giả mới đến, nhân giả có mệt mỏi lắm không?

Vị Bà-la-môn đáp:

–Tôi ở phương xa, nghe biết công đức nhà vua, luôn bố thí không trái ý người. Thanh danh của Bệ hạ xa gần đều ca ngợi, thật không ngoa. Bởi thế không quản đường xa, vượt qua sông núi đến đây, tôi muốn xin Bệ hạ một vật.

Vua nói:

–Tôi là người sẵn sàng bố thí tất cả, nhân giả muốn cần gì, xin cứ cho biết.

Người Bà-la-môn nói:

–Thực thế sao? Tôi đến đây chỉ để xin cái đầu của Bệ ha chớ không cần một vật gì khác.

Vua nghe nói thế, liền tự nghĩ: “Từ vô thỉ kiếp đến nay, ta đã bỏ bao nhiêu thân mạng, nhưng chưa từng bao giờ vì pháp vong thân, cứ lăn lộn trong vòng sinh tử, uổng công, mệt trí. Nay cái thân này, đã nguyện cùng chúng sinh cầu đạo Bồ-đề, nếu không cho thì trái với bản nguyện của ta, còn nếu không bố thí thân này, thì nhờ vào duyên gì để chứng được đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác?”. Tự nghĩ thế rồi, vua liền nói với vị Bà-la-môn:

–Được lắm, nhưng hãy cho tôi suy xét một chút để tìm người phó thác ngôi vua, dặn dò phu nhân và thái tử. Sau bảy ngày, tôi sẽ dâng đầu biếu nhân giả.

Bấy giờ, nhà vua vào cung báo cho các phu nhân biết ý định đó và tìm lời an ủi họ:

–Ở đời, hết thảy ân ái đều phải có ngày xa lìa, con người có sống thì có chết; sự nghiệp có thành thì có bại. Vạn vật tươi thắm trong

mùa xuân, nhưng thu, đông thì tàn tạ.

Phu nhân và thái tử nghe những lời ấy xong, bèn nghẹn ngào hỏi nhà vua:

–Đại vương vì lẽ gì lại nói như vậy?

Vua đáp:

–Có người Bà-la-môn từ phương xa đến đây để xin đầu của ta và ta đã hứa cho họ rồi.

Phu nhân và thái tử nghe xong, vật vã than khóc, đầu tóc rối bù, y phục rách nát, rồi cùng tâu vua:

–Tâu đại vương, thân mình là vật đáng quý nhất trên đời, tại sao đại vương lại có thể bỏ cái khó bỏ để cho người khác?

Lúc ấy năm trăm vị đại thần hỏi người Bà-la-môn:

–Ngươi dùng cái đầu máu mủ hôi thối ấy làm gì?

Người Bà-la-môn đáp:

–Tôi chỉ cần xin đầu, hỏi tôi làm chi?

–Ngươi đến nước ta, ta phải hỏi và ngươi phải trả lời.

Người Bà-la-môn cũng muốn nói thật, nhưng lòng sợ hãi, sợ các đại thần giết chết. Năm trăm vị đại thần bảo người Bà-la-môn:

–Ngươi đừng sợ hãi, chúng ta sẽ vì Đại vương mà tha cho ngươi. Người Bà-la-môn nghèo hèn kia! Ngươi lấy cái đầu đầy máu mủ làm gì? Chúng ta mỗi người sẽ làm một cái đầu bằng bảy thứ châu báu để đổi cho ngươi và cho ngươi tất cả các thứ cần dùng trong bảy đời, ngươi sẽ không phải thiếu thốn.

Người Bà-la-môn nói:

–Tôi không cần dùng các thứ đó.

Bấy giờ các vị đại thần không được thỏa nguyện, lòng sinh khổ não, cất tiếng than khóc mà tâu vua:

–Nay đại vương nỡ nào vì một người Bà-la-môn, mà vĩnh viễn xa lìa Tổ quốc, muôn dân, phu nhân và thái tử?

Nhà vua nói:

–Nay ta vì các ngươi và tất cả chúng sinh mà xả thân bố thí.

Lúc ấy có một vị đại thần thấy nhà vua đã quyết định xả thân bố thí cho người Bà-la-môn, liền tự nghĩ: “Ta nay làm sao có thể ngồi nhìn đại vương bỏ thân mạng như thế?”. Nghĩ vậy rồi liền vào một căn phòng vắng vẻ, dùng dao tự sát.

Khi đó, nhà vua đi vào vườn sau, gọi người Bà-la-môn đến, bảo:

–Nhân giả từ phương xa đến để xin đầu ta, ta vì lòng Từ bi thương xót nên không làm trái ý. Ta nguyện đời sau được đầu trí tuệ để bố thí cho mọi người.

Nói xong, vua chắp tay lễ bái mười phương, nguyện:

–Kính lạy chư Phật mười phương, rủ lòng thương xót, chư Đại Bồ-tát, uy thần ủng hộ, khiến con được thành tựu nguyện này.

Nguyện rồi, vua bảo người Bà-la-môn cắt đầu. Người Bà-la-môn nói:

–Nhà vua có sức mạnh thế kia, nếu khi đau đớn, không chịu nổi, sinh hối hận mà quay lại giết tôi thì sao? Vậy nhà vua hãy dùng tóc tự quấn mình vào cành cây cho tôi cắt đầu.

Nhà vua nghe nói, sinh lòng thương xót và tự nghĩ: “Người kia già yếu, nếu không cắt được đầu ta, sẽ mất lợi lớn”. Liền theo lời thỉnh cầu, lấy tóc tự trói mình vào cây, rồi bảo người Bà-la-môn:

–Người hãy cắt đầu đặt vào tay ta, ta sẽ trao cho người.

Lúc ấy, người Bà-la-môn, tay cầm dao, tiến lại gốc cây. Tức thời thần cây lấy ngón tay ấn vào đầu người Bà-la-môn, khiến người này té ngất, bất tỉnh. Vua Đại Quang Minh bảo thần cây:

–Sao ông không giúp tôi, lại gây khó khăn để cản trở pháp lành?

Thần cây nghe Vua nói thế, lòng thấy khổ não, bèn nói to lên:

–Lạ thay! Khổ thay! Bầu trời xanh ngắt mà lại mưa máu, trời đất rúng động, mặt trời mờ tối.

Lúc đó người Bà-la-môn liền cắt đầu nhà vua, đem về nước láng giềng.

Bấy giờ, năm trăm năm vị thái tử và quần thần, lo tẩm liệm phần thân còn lại của vua Đại Quang Minh, xây tháp cúng dường.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Vị Đại thần đệ nhất lúc bấy giờ thấy vua Đại Quang Minh đem đầu bố thí, mắt chẳng nỡ nhìn, nên đành tự sát, nay chính là Tôn giả Xá-lợi-phất, còn vua Đại Quang Minh nay chính là Ta, Thích-ca Như Lai. Bồ-tát tu tập khổ hạnh như thế, nguyện vì chúng sinh, nhớ ân chư Phật, nên được siêu thoát, thành tựu đạo quả Vô

thượng Bồ-đề. Tôn giả Xá-lợi-phất, được biết Như Lai, sắp vào Niết-bàn, mắt chẳng nỡ thấy, nên nhập diệt trước, cũng như xưa kia chẳng nỡ thấy Ta xả thân bố thí, việc đó không khác. Trong khu vườn ấy, nơi gốc cây kia, Ta đã từng bỏ đủ một ngàn cái đầu của ngôi vua Chuyển luân để bố thí, huống chi là đối với các chi thể khác, khi không làm vua, Ta cũng đã từng hy sinh cả thân thể, chân tay để bố thí nữa.

Khi Phật nói về nhân duyên tu khổ hạnh đó, vô lượng trăm ngàn chúng sinh phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; hàng trăm người đạt quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán, vô lượng trăm ngàn người phát tâm Thanh văn, tâm Bích-chi-phật. Tất cả đại chúng, chư Thiên, Long, Quỷ thần, Nhân và Phi nhân, nghe Phật thuyết pháp đều vô cùng vui mừng, cúi đầu đảnh lễ và lui ra.

❧

Lại nữa, ở nước Ma-già-đà có năm trăm tên giặc, thường đón đường cướp phá, hà hiếp kẻ vô tội, làm cản trở sự đi lại. Vua nước Ma-già-đà bèn sai quân đi bắt. Họ lùa chúng vào rừng, đến một nơi hiểm trở và bắt trọn ổ cướp, rồi móc mắt, xẻo mũi, cắt tai chúng. Lúc đó, năm trăm tên giặc, thân thể đau đớn, sắp chết đến nơi. Trong số năm trăm tên ấy, có một người là đệ tử Phật. Người này bảo đồng bọn:

–Chúng ta chẳng còn sống được bao lâu nữa, tại sao không chí thành xưng niệm danh hiệu của Phật?

Bấy giờ, năm trăm người, đồng thanh hô to lên:

–Kính lạy Đức Phật Thích-ca Mâu-ni!

Trong khi ấy, Đức Phật từ núi Kỳ-xà-quật, dùng sức thần thông đến núi Càn-đà. Gió lớn nổi lên, rung chuyển cây cối, bụi chiên-đàn cuốn theo làm mờ mịt hư không. Gió liền thổi tới khu rừng, nơi bọn giặc ngộ nạn, thu nhặt những mắt, mũi, tai… của họ và làm cho bình phục như cũ. Khi bọn giặc được hoàn lại đôi mắt, hết các thương tích, máu biến thành sữa, thì cùng bảo nhau:

–Chúng ta nhờ ân Đức Phật mà thân thể được yên ổn. Nếu muốn báo đền ân Phật, chúng ta phải mau mau phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Nói xong, tất cả đều đồng thanh hô to lên:

–Những người chưa được yên vui, ta sẽ khiến cho được giải thoát, những người chưa được độ, ta sẽ độ cho; những người chưa đắc đạo, ta sẽ khiến cho được vào Niết-bàn.

❧

Lại nữa, những phương tiện về từ bi và sức uy thần của Đức Như Lai thật khó nghĩ bàn. Khi Đức Phật ở nước Xá-vệ, lúc ấy trong núi Quật có năm trăm người thường đón đường cướp phá, làm mọi điều phi pháp. Bấy giờ, Đức Như Lai dùng sức phương tiện, hóa làm một người cỡi con voi lớn, mình mặc áo giáp, lưng đeo cung tên, tay cầm giáo nhọn. Con voi trang sức bằng các thứ bảy báu; đồ trang sức của người ấy cũng toàn bằng bảy báu, lộng lẫy, sáng chói; một mình đi vào con đường hiểm trở, đến núi Quật. Lúc đó, ở trên núi, năm trăm tên cướp trông thấy người kia từ đằng xa, liền bảo nhau:

–Chúng ta làm giặc đã lâu, chưa từng thấy người nào như thế.

Tên đầu đảng mới hỏi đồng bọn:

–Các anh thấy gì?

–Chúng tôi thấy một người cỡi con voi lớn, y phục lộng lẫy, yên cương của voi toàn bằng bảy thứ báu, tỏa ra ánh sáng chiếu rực trời đất, mà lại chỉ có một mình, đang từ đằng xa đi đến. Nếu ta bắt được, thì y phục và đồ tư trang của người ấy dùng đến bảy đời cũng không hết. Tên đầu đảng nghe xong, lòng vui mừng và khẽ bảo đồng bọn: “Cẩn thận, chớ bắn vội! Chúng ta hãy từ từ bao vây cả phía trước, phía sau, rồi cùng xông ra một lượt mà bắt.”

Bấy giờ năm trăm tên cướp đồng thanh hô to, bảo người kia hãy đứng lại.

Người kia dùng diệu lực từ bi, rủ lòng thương xót, liền giương cung bắn. Năm trăm tên cướp lần lượt bị tên, thương tích đau nhức, không thể chịu nổi, đều cùng té nhào, lăn lộn kêu khóc, rồi ngồi dậy nhổ tên ra, nhưng tên cứ dính chặt, không sức nào nhổ nổi. Bọn cướp sợ hãi và nói với nhau:

–Hôm nay chúng ta tất phải chết. Từ xưa đến nay chưa từng gặp người nào khó chống cự như người này.

Rồi cùng đọc bài kệ:

Ông là người thế nào

Có sức chú thuật này

Hiện phép Long, Thần, Quỷ

Một tên bắn năm trăm.

Đau khổ không thể tả

Chúng tôi đều quy y

Xin vì nhổ tên độc

Thuận theo không dám trái.

Người kia liền nói bài kệ đáp:

Vết thương không đau mấy

Tên bắn chẳng quá mạnh

Người khỏe không thể nhổ

Chỉ nghe nhiều là khỏi.

Nói kệ xong, người kia liền hiện lại thân Phật, phóng hào quang lớn, chiếu khắp mười phương. Tất cả chúng sinh trông thấy ánh sáng đó, thì người mù trở lại sáng, người gù đứng thẳng được, người què được tay chân lành lặn, kẻ mê lầm thấy chánh đạo. Nói tóm lại mọi sự không vừa ý, đều được toại nguyện.

Khi ấy, Đức Như Lai thuyết pháp cho năm trăm người nghe, chỉ dạy những điều lợi lạc. Năm trăm người nghe pháp đều vui mừng, thương tích bình phục, máu trở thành sữa, liền phát tâm cầu đạo quả Vô thượng Bồ-đề, đồng thanh đọc bài kệ:

Chúng ta phát tâm rồi

Làm lợi ích chúng sinh

Phải nên thường cung kính

Thuận theo học chư Phật.

Nhờ Phật sức từ bi

Cứu khổ, lòng yên vui

Nên phải nhớ ân Phật

Bồ-tát và bạn lành.

Sư trưởng và cha mẹ

Cùng mọi loài chúng sinh

Oán, thân lòng bình đẳng

Ân đức không có hai.

Bấy giờ trên không trung, chư Thiên ở cõi Dục và Kiều-thi-ca, liền tuôn mưa hoa, tấu nhạc cúng dường Như Lai cùng hiện xuống đồng thanh đọc kệ:

Con nhờ phúc đời trước

Được sáng sủa nghiêm sức

Cúng dường các thứ quý

Lợi ích cho hết thảy.

Thế Tôn rất khó gặp

Diệu pháp khó được nghe

Nhờ vun trồng cõi phúc

Nay được gặp Như Lai.

Chúng con nhớ ân Phật

Đều cùng phát đạo tâm

Con nay được thấy Phật

Nếu có nghiệp thiện gì

Xin vì mọi chúng sinh

Hồi hướng đạo Vô thượng.

Nói kệ xong, các vị trời đi nhiễu quanh Phật trăm ngàn vòng, cúi đầu đảnh lễ rồi bay lên hư không, biến đi.

❧

Lại nữa, sức từ bi, phương tiện của Đức Như Lai thật khó nghĩ bàn. Một lần, tại nước Tỳ-xá-ly, có người Bà-la-môn chấp theo tà kiến, tham đắm kiêu căng. Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên đến nhà nói pháp khuyên nhủ, nhưng người ấy không chịu tin hiểu, cứ cố chấp theo tà thuyết. Người này giàu có, của báu vô số, nhưng lại không con. Người ấy tự nghĩ: “Một mai chết đi, của cải mất hết”. Nghĩ như thế rồi, liền đến thần miếu và các thần cây để lễ bái cầu tự. Sau chín mươi ngày, người vợ mang thai. Chín tháng mười ngày, sinh được con trai, thân hình đẹp đẽ, tướng mạo khôi ngô, cha mẹ rất yêu mến, mọi người cũng quý trọng. Khi được mười hai tuổi, một hôm cùng các bè bạn đi chơi, giữa đường bị con voi say đạp chết. Cha mẹ hay tin, vật vã than khóc, lòng phát điên cuồng, mình mẩy lấm láp, bứt tóc, rứt tai, cất tiếng than: “Sao mình bạc phúc thế này, có sống cũng như chết!” Sau tìm đến

nơi con chết, ôm lấy xác con kêu gào thảm thiết, tỉnh rồi lại mê, tâm trí cuồng loạn, khỏa thân mà đi. Lúc đó may sao, được thấy Đức Như Lai. Phật dùng sức từ bi, hóa làm người con. Cha mẹ thấy vậy, vội đến ôm lấy, vui mừng khôn xiết, tâm hết cuồng loạn, tỉnh táo như trước. Bấy giờ, Phật mới nói pháp cho nghe, nghe xong đều phát tâm Vô thượng Bồ-đề.

❧

Lại nữa, diệu lực từ bi, thiện căn của Như Lai không thể nghĩ bàn. Một lần, vua Lưu Ly xuất bốn thứ quân đi đánh nước Xá-duy, bắt những người họ Thích đem đi rồi đào hố chôn vừa tới nách, không cho cử động. Hơn bảy ngày sau, Đức Như Lai dùng sức từ bi biến chỗ đất đó thành một cái ao. Nước ao trong mát, đủ tám công đức. Trong ao có các thứ hoa thơm ngát, như hoa Ba-đầu-ma, hoa Phân-đà-lợi, to bằng bánh xe, đủ các màu xanh, vàng, đỏ, trắng. Lại có các loài chim, cùng hòa tiếng hót. Những người họ Thích thấy thế, sinh lòng vui mừng, liền phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Sau khi họ đã phát tâm Bồ-đề, vua Lưu Ly cho năm trăm con voi đen uống rượu thật say, đóng móng sắt vào chân, buộc kiếm nhọn vào ngà, rồi gióng một hồi trống, thả đàn voi ra, giày đạp những người họ Thích khiến thân thể họ tan nát, xương da rã rời, ngổn ngang trên mặt đất. Nhưng nhờ sức từ bi của Phật, nên thân tâm họ đều được yên vui nên mới phát tâm Bồ-đề. Nhờ phát tâm Bồ-đề đối với chúng sinh đều sinh tâm bình đẳng; vì sinh tâm bình đẳng nên không mang lòng sân hận; vì không sân hận nên sau khi mạng chung được sinh lên cõi trời. Khi sinh lên cõi trời rồi, nhờ có Thiên nhãn, thấy đủ căn duyên, liền nói với nhau:

–Nhờ từ ân của Phật, chúng ta mới được sinh thiên. Cung điện toàn bằng bảy báu, y phục lộng lẫy, thân tướng rực rỡ, ca nhạc tuyệt vời, tất cả đều nhờ thần lực của Đức Như Lai mà có. Vậy nên chúng ta phải phát tâm đại bi làm lợi ích cho chúng sinh. Bất cứ nơi nào có Phật pháp, hoặc ở thành, ấp, làng mạc, hoặc trong rừng núi, hay cung điện, nhà cửa, hễ có người đọc tụng, biên chép, giải bày nghĩa lý, thì người ấy được mọi sự cung cấp hỗ trợ, đầy đủ như ý, không bao giờ thiếu thốn. Nếu có xảy ra chiến tranh, bệnh tật, đói khát, thì chúng ta

phải ngày đêm ủng hộ những người ấy, tâm không xa lìa.

Lúc mọi người phát nguyện như thế rồi, thân tướng trở nên tươi sáng, chói lọi, rực rỡ hơn trước bội phần, họ đều vô cùng vui mừng, bay trên hư không mà đi.

❧

Lại nữa, sức từ bi, phương tiện của Đức Như Lai không thể nghĩ bàn. Sau khi đánh phá nước Xá-duy và hãm hại những người họ Thích rồi, vua Lưu Ly bắt những con gái dòng họ Thích, chọn những người có nhan sắc và tài năng, gồm năm trăm người, bắt họ xếp hàng, gẩy đàn, thổi sáo, múa hát, mà trở về nước mình.

Khi về tới nước mình các phu nhân và cung nữ của vua Lưu Ly đều lên ngồi trên chánh điện nói với mọi người: “Hôm nay chúng ta sung sướng vô cùng”. Những người con gái họ Thích hỏi vua Lưu Ly:

–Tại sao hôm nay các vị ấy bảo là sung sướng?

Vua đáp:

–Vì ta đã thắng kẻ thù.

Những người con gái họ Thích nói:

–Nhà vua không thắng đâu. Thật ra thì cả bốn thứ binh của nhà vua cũng không thể địch lại được một người họ Thích chúng tôi. Nhưng vì chúng tôi là đệ tử của Phật, không tranh giành với ai, nên để nhà vua thắng đó thôi. Nếu chúng tôi mà chống cự thì nhà vua đâu phải trước sau phải kéo quân sang nước Xá-duy ba bốn lần, mà luôn thoái lui.

Lần thứ nhứt, khi nhà vua mang quân đến, những người trong dòng họ Thích chúng tôi đã cùng bảo nhau: “Ông vua Lưu Ly này không biết đến ân nghĩa, sinh lòng tàn ác. Nếu chúng ta cùng ông giao chiến thì không phân biệt được người hiền, kẻ ngu, đen trắng không rõ. Vậy chúng ta chỉ nên làm cho ông ta sợ hãi mà rút lui thôi”. Nói xong liền phát thệ nguyện: “Mọi người chúng ta đều phải bắn, nhưng không được để cho mũi tên gây nên thương tích.” Rồi xuất bốn đạo binh ra chống cự vua Lưu Ly. Cách bốn mươi dặm, giương cung mà bắn. Những mũi tên theo nhau bay đi vun vút và đều trúng đích. Thấy thế, vua Lưu Ly hoảng sợ, liền mở đường chạy lui.

Hơn chín mươi ngày sau, vua Lưu Ly lại cử binh đi đánh dòng họ Thích. Lúc đó, những người họ Thích họp lại bàn: “Lưu Ly là con người tàn ác, không biết hổ thẹn, lại kéo quân đến muốn rước lấy họa hoạn hay sao?” Nói xong cũng tuyên thệ: “Hôm nay chúng ta cùng nhắm áo giáp mà bắn, đừng để cho người bị thương”. Thế rồi mọi người đều giương cung bắn, khiến cho áo giáp và những đồ binh khí của địch tan tành, gẫy nát, chỉ còn người không. Khi ấy, vua Lưu Ly trong lòng sợ hãi, liền triệu tập các quần thần bàn bạc. Vua nói: “Hôm nay, chúng ta sợ khó toàn tánh mệnh”. Trong số có một vị Đại thần đệ nhất tâu: “Những người họ Thích đều là đệ tử của Phật, giữ giới bất sát, tu hành từ bi, nếu không thì thân mạng của chúng ta chẳng bao lâu nữa sẽ bị tiêu diệt”.

Vua nói: “Nếu thật như thế, thì ta hãy tiến lên”.

Lúc đó, những người họ Thích khoanh tay đứng nhìn. Quân mã của vua Lưu Ly xông đến gần bức hiếp. Trong số dòng họ Thích, có một người Bà-la-môn bảo những người họ Thích: “Tai họa đã đến nơi, sao lại thản nhiên đứng nhìn như vậy?” Họ đáp: “Chúng tôi không tranh giành với ai cả, nếu đánh nhau với kẻ kia thì không phải là đệ tử của Phật”. Bất mãn với những lời nói đó, người Bà-la-môn xông ra vòng chiến, đánh nhau với quân mã của vua Lưu Ly; bắn một phát, giết bảy người và chỉ trong khoảng thời gian ngắn, số tử thương đã tăng lên rất nhiều, khiến bốn đạo binh của vua Lưu Ly phải tìm đường rút lui. Bấy giờ, những người họ Thích lại nghĩ: “Chúng ta không làm bạn với kẻ ác nhân này”. Nghĩ xong, liền họp nhau đuổi người Bà-la-môn ấy đi. Sau khi đuổi người Bà-la-môn đi rồi, thì vua Lưu Ly lại xuất quân đánh nước Xá-duy và vì thế nên nhà vua mới thắng.

Nghe xong, vua Lưu Ly sinh lòng hổ thẹn, liền sai bọn Chiên-đà-la xẻo tai, mũi, cắt chân tay của những người con gái họ Thích, rồi cho xe chở đến vùng gò mả mà vứt bỏ. Sau khi bị cắt chân tay; những người con gái họ Thích lăn lóc kêu gào, khóc than thảm thiết, đau đớn, khổ cực. Biết rằng cái thân tàn chẳng còn sống được bao lâu, họ bắt đầu gọi đến cha mẹ, anh em chị em, hoặc kêu trời, la đất, đau đớn không cùng. Trong số những người con gái này, có một người thuộc loại hiểu biết nhất bảo những người kia:

–Này các chị em, tôi đã từng theo Phật, được biết trong lúc tai nạn nguy cấp, nếu người nào phát được một niệm Phật, dốc lòng quy kính, thì được yên ổn và đúng như ý nguyện.

Lúc đó, năm trăm người con gái họ Thích đồng thanh, chí thành niệm:

–Kính lạy Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, Bậc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác!

Rồi lại cùng xướng to lên:

–Đau đớn thay! Than ôi, Đấng Bạc-già-phạm!

Khi xướng như thế, thì ở giữa không trung, nhờ sức uy thần và thiện căn của Đức Như Lai, một áng mây đại từ bi nổi lên, rồi tiếp theo là những giọt nước đại từ tuôn xuống thân thể của những người con gái họ Thích. Nhờ những giọt mưa ấy, mà tai mũi, chân tay hoàn lại như cũ.

Cảm thấy vô cùng sung sướng, những người con gái họ Thích đồng thanh hô to lên:

–Lạy Đức Từ Phụ Như Lai, Đức Thế Tôn không gì hơn. Ngài là phương thuốc thần diệu của thế gian. Đối với chúng sinh trong ba cõi, Ngài thường cứu khổ, ban vui, bởi thế nên ngày nay chúng con mới được thoát nạn.

Rồi họ bảo nhau:

–Chúng ta phải nghĩ đến ân của Phật và phải nhớ báo ân Phật.

Nhưng họ lại nghĩ: “Nên lấy gì để báo ân Đức Phật? Thân của Như Lai là thân kim cương, thường còn không mất, không đói khát, sắc tướng mầu nhiệm, tất cả đều đầy đủ; trăm ngàn phép định, năm căn, năm lực và bảy món trợ đạo không thể nghĩ bàn; ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, phước tuệ trang nghiêm, thường ở cảnh đại Niết-bàn, coi chúng sinh như con, oán thân bình đẳng, không mong báo đáp. Ngày nay chúng ta muốn báo ân Phật thì chỉ nên xuất gia, giữ gìn giới cấm và hộ trì chánh pháp”.

Suy nghĩ thế rồi, liền cầu y bát, trở về bản quốc, tìm đến nơi tinh xá của Tỳ-kheo-ni xin được xuất gia.

Lúc ấy, đám lục quần Tỳ-kheo-ni thấy những người con gái họ Thích, tuổi hãy còn trẻ, đều có nhan sắc thì tự nghĩ: “Tại sao họ lại có thể bỏ những cái khó bỏ để đi xuất gia? Ta nên đem những sự vui

thích ở đời nói cho họ nghe và bảo họ khi nào luống tuổi hãy xuất gia, như thế chẳng thú lắm sao? Nếu họ hoàn tục, tất sẽ đem y bát dâng cho ta”. Suy nghĩ thế rồi, đám lục quần Tỳ-kheo-ni bèn đến chỗ những người con gái họ Thích và đem những việc trên nói cho họ nghe. Những người con gái họ Thích nghe xong, lòng thấy khổ não. Và họ tự nghĩ: “Đây là nơi yên ổn, sao lại có sự việc đáng sợ như vậy, chẳng khác nào trong thức ăn ngon ngọt mà pha lẫn thuốc độc. Những điều mà đám Tỳ-kheo-ni kia vừa nói cũng lại như thế. Trong những thứ dục lạc ở đời có nhiều nguy hại, chúng ta đã biết rồi, tại sao lại còn tán dương những thứ đó và khuyên chúng ta trở về để đắm theo năm dục?” Nghĩ xong liền òa lên khóc và ra khỏi phòng Tăng.

Bấy giờ có một vị Tỳ-kheo-ni tên là Hoa Sắc hỏi những người con gái họ Thích:

–Tại sao các em lại khóc?

–Vì không được như ý nguyện.

–Các em nguyện điều gì?

–Chúng tôi muốn xuất gia mà không được chấp thuận.

–Các em muốn xuất gia thì ta sẽ độ cho.

Những người con gái họ Thích nghe rồøi, lòng sinh vui mừng, nói với Tỳ-kheo-ni Hoa Sắc:

–Bạch Hòa thượng, chúng con khi còn tại gia, gặp nhiều thống khổ, họ hàng ly tán, lại bị xẻo mũi, cắt tai, chặt hết tay chân, đau đớn khôn cùng.

Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Hoa Sắc bảo các đệ tử:

–Những nỗi khổ não của các người đâu đáng kể. Khi ta còn tại gia đã phải gánh chịu không biết bao nhiêu khổ cực.

Những người con gái họ Thích liền quỳ xuống, chắp tay xin Thầy nói lại căn nguyên của các nỗi khổ lúc còn tại gia cho nghe. Bấy giờ Tỳ-kheo-ni Hoa Sắc mới vào đại định, dùng sức thần thông phóng hào quang lớn, chiếu khắp cõi Diêm-phù-đề, chiêu tập những người có duyên với Phật pháp, cả Trời, Rồng, Quỷ, Thần, Nhân và Phi nhân. Rồi giữa đại chúng, vị ấy tự nói:

–Khi ở tại gia, ta là người nước Xá-vệ, cha mẹ gả ta cho người phương Bắc. Theo phong tục nước ấy, người đàn bà sau khi mang

thai, gần ngày sinh nở phải về nhà cha mẹ mình. Cứ như thế, vài năm một lần, sau lại mang thai. Có một kỳ gần đến ngày sinh, hai vợ chồng ta về nhà cha mẹ, đi được nửa đường thì gặp một con sông, nước sông tràn đầy, chảy xiết, đường sá vắng tanh, lại nhiều giặc cướp. Khi tới sông, thì trời vừa sẩm tối, không thể qua được, đành ngủ lại trên bờ sông. Vào khoảng canh một thì bụng chuyển đau, ta liền ngồi dậy và không bao lâu sinh được một cháu trai.

Trong đám cỏ trên bờ sông có một con rắn độc, thấy mùi máu tươi, nó mới tìm đến, nhưng chưa tới chỗ ta nằm. Trong khi đó thì chồng ta và người đầy tớ đang ngủ ở giữa đường. Rắn đến chỗ người đầy tớ và cắn chết ngay, rồi lại nơi chồng ta, vì ngủ không biết, nên cũng bị nó cắn chết. Lúc ta hô: “Rắn! Rắn!”, không thấy chồng ta trả lời. Sau khi cắn chết chồng ta và người đấy tớ rồi, nó lại cắn luôn cả trâu, ngựa. Sáng hôm sau, ta thấy thân thể của chồng sưng phồng, thối nát, xương thịt tan rã, ngổn ngang trên đất. Ta đau buồn sợ hãi quá đến nỗi ngất đi rồi vật vã than khóc, đập đầu, bứt tóc, thân hình lấm láp, tỉnh rồi lại mê, qua mấy ngày liền, đau buồn khổ thương như vậy.

Một mình ở lại bờ sông cho đến khi nước sông rút bớt, ta mới cõng đứa con nhỏ sau lưng, còn đứa hài nhi mới sinh thì bọc vào trong áo, lấy thắt lưng buộc chặt rồi ngậm ở nơi miệng mà lội qua sông. Khi đến giữa dòng, ta quay lại nhìn đứa con lớn còn ngồi trên bờ, thì thấy một con cọp dữ đang hồng hộc chạy tới. Ta vừa cất tiếng tri hô, bỗng đứa hài nhi rơi theo dòng nước. Ta vội cúi xuống mò tìm, đứa hài nhi đã chẳng thấy thì đứa con nhỏ trên lưng, vì không tay giữ, cũng lại té xuống sông và bị dòng nước cuốn đi. Trong khi đó thì đứa con lớn trên bờ bị cọp ăn thịt. Nhìn cảnh ấy, lòng ta tan nát, đứt từng khúc ruột, máu trào ra miệng, kêu gào, than khóc; chỉ trong một buổi sớm ta đã phải chứng kiến biết bao cảnh tang tóc!

Khi lên đến bờ sông, ta liền ngã lăn bất tỉnh. Một lúc sau, ta thấy một đám người đi đến. Trong đám người đó, có một ông Trưởng giả là bạn của cha mẹ ta. Ta vội hỏi thăm tin tức về cha mẹ, thì được người Trưởng giả cho biết, nhà cha mẹ ta vừa bị cháy đêm trước và cha mẹ đều bị chết thiêu. Được biết tin ấy, ta lại chết ngất, hồi lâu mới tỉnh. Vừa đúng lúc đó, có năm trăm tên cướp ào đến

chận đường cướp phá đám ông Trưởng giả kia. Bấy giờ, tên tướng cướp bắt ta dẫn đi, rồi ép ta làm vợ, giao cho ta giữ cửa, khi bị người đuổi, gặp lúc nguy cấp, phải mở cho mau. Ít lâu sau, một hôm, chồng ta cùng bọn giặc đi cướp giật, bị các tài chủ trong làng, hợp lực đuổi bắt, phải bỏ chạy về. Lúc đó, trong nhà ta vừa sinh con, chồng ta đứng ngoài gọi hai ba lần, nhưng không ai mở cửa. Bấy giờ, y tự cho rằng ta muốn hại y. Nghĩ rồi, y liền trèo tường mà vào và hỏi tại sao ta không mở cửa? Ta nói là vì mới vừa sinh nở nên không kịp ra mở cửa. Thấy thế, tên tướng cướp mới nguôi giận và bảo ta: “Người ta hễ có thân thì tất có con. Vì ngươi sinh đẻ mà suýt nữa nguy hại cho ta. Đứa con này có ích gì, đem giết cho mau!”. Nhưng lòng ta thương xót, không nỡ đem giết. Bấy giờ tên tướng cướp rút dao chặt hết chân tay đứa trẻ rồi bảo ta phải ăn cho hết, nếu không chịu ăn, y sẽ chém đầu. Vì quá sợ hãi nên ta phải ăn, sau khi ăn xong, y hết tức giận.

Sau đó chồng ta tiếp tục đi cướp phá. Một hôm bị nhà vua bắt được, đem ra trị tội. Cái phép trị giặc cướp là phải xử tử và người vợ của tội nhân cũng bị chôn theo chồng. Lúc ấy, ta mặc toàn đồ quý giá, mang nhiều chuỗi báu anh lạc. Có kẻ tham lợi, ban đêm đến đào mả để lấy của báu và bắt ta đem đi. Nhưng ít lâu sau, nhà vua cho người đi dò xét và ta lại bị bắt. Sau khi bắt được ta, nhà vua theo luật mà xử như trị tội giặc. Phép trị giặc là xử tử và người vợ của tội nhân cũng bị chôn theo. Nhưng chôn không được kỹ, nên đêm đến các loài hổ lang ra bới lên để ăn tử thi, nhờ thế mà ta thoát chết. Khi ra khỏi mả, hồn ta mê man, mặc dầu cứ đi mà không biết đi đâu. Dọc đường ta gặp nhiều người, ta liền nhờ họ chỉ cho một nơi yên ổn, để diệt trừ mọi nỗi lo âu sầu muộn. Bấy giờ, có một vị Trưởng lão thuộc dòng Bà-la-môn, rủ lòng thương xót, nói với ta: “Lão từng nghe nói, trong giáo pháp của Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, có nhiều yên vui, không còn khổ não.”

Được nghe xong, ta thấy vui mừng vô hạn, liền đến chỗ Sư trưởng Đại Ái Đạo, tức Tỳ-kheo-ni Kiều-đàm-di cầu xin xuất gia. Sau khi xuấøt gia, ta cứ lần lượt y theo giáo pháp mà tu tập, cho đến khi chứng được đạo quả A-la-hán, đầy đủ ba minh, sáu thông và tám môn giải thoát.

Các người thấy chưa? Khi còn ở tại gia, ta đã phải trải qua những nỗi khổ đau như vậy. Nhưng cũng nhờ thế mà ngày nay ta mới chứng được đạo quả.

Những người con gái họ Thích nghe xong, lòng rất vui mừng, chứng được pháp nhãn. Đại chúng nghe rồi, đều cùng phát tâm cầu đạo Vô thượng.

Bấy giờ, dì của Phật là Tỳ-kheo-ni Kiều-đàm-di bảo các vị Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di ni, Ưu-bà-di và tất cả phụ nữ:

–Phật pháp là lợi ích lớn. Chỉ trong biển giáo pháp của Đức Như Lai mới có đầy đủ các công đức và ba thứ quả báo. Tất cả chúng sinh đều có phận trong đó. Thế mà Đức Như Lai lại không cho phụ nữ chúng ta được dự vào Phật pháp là vì lẽ gì? Là vì phụ nữ chúng ta phần nhiều hay ngờ vực, chấp trước, không có lòng hỷ xả. Cũng vì chấp trước nên mới tạo không biết bao nhiêu nghiệp trói buộc, đến nỗi bị ngu si và ái dục che lấp mất chân tâm, do đó mà phải chìm đắm mãi trong bể khổ sinh tử, mặc cho bao lớp Sĩng ái dục dập vùi. Vì tà kiến và tham ái làm chướng ngại, nên mới sinh ra kiêu ngạo, lười biếng, bởi thế thân này không thể đạt đến đạo quả Vô thượng Bồ-đề, không thể có được ba mươi hai tướng tốt. Trong đường sinh tử, không được làm Chuyển luân thánh vương, dung pháp Thập thiện, để giáo hóa chúng sinh; cũng không thể đạt đến ngôi Phạm vương cùng tột, không thể kiến lập Chánh pháp và khuyến thỉnh chư Phật chuyển bánh xe Pháp để cho tất cả chúng sinh đều được lợi lạc. Bởi thế nên Đức Như Lai không cho nữ nhân được làm đệ tử. Thiên ma Ba-tuần, các loại tà kiến và tất cả ngoại đạo chuyên làm điều ác, chấp theo tà thuyết, phá hoại chánh pháp, diệt Phật, Pháp, Tăng. Vì vậy Đức Như Lai không cho nữ nhân dự vào Phật pháp.

Ta vì tất cả phụ nữ, ba lần thỉnh cầu Đức Như Lai cho được xuất gia, tu học Phật pháp, mà Phật không thuận. Vì không được như nguyện, lòng ta buồn tủi, giận cho thân người phụ nữ, bất giác lệ tràn mí mắt, ta mới thất thểu bước ra khỏi tinh xá Kỳ hoàn.

Lúc đó, ta gặp Tôn giả A-nan. Tôn giả hỏi tại sao trông ta buồn khổ như vậy. Ta liền thuật lại cho Tôn giả nghe là ta muốn xuất gia tu theo Phật pháp, nhưng cầu xin đến ba lần mà Đức Như

Lai cũng không chấp thuận, bởi thế nên ta buồn khổ.

Bấy giờ Tôn giả A-nan bảo ta đừng lo, Tôn giả hứa sẽ xin Đức Như Lai chấp thuận cho ta vào Phật pháp. Nghe lời Tôn giả A-nan nói vậy lòng ta sung sướng vô cùng.

Khi ấy Tôn giả A-nan vào bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con muốn cầu xin Thế Tôn chấp thuận cho một việc.

Phật bảo A-nan:

–Ông muốn xin điều gì, cứ nói.

A-nan thưa:

–Bạch Đức Thế Tôn, Di mẫu Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã chăm nom nuôi nấng sắc thân của Thế Tôn, đến ngày nay Thế Tôn đã thành Phật. Nếu kể đến công lao của Di mẫu đối với Như Lai, thì Như Lai phải mang ân Di mẫu rất nhiều. Thế mà, tất cả chúng sinh Như Lai còn cho dự vào Phật pháp, huống chi là Di mẫu, nỡ nào Như Lai không thuận?

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Đúng như lời ông nói. Không phải Ta không biết đến ân sâu của Di mẫu đối với Ta, nhưng Ta không muốn cho nữ nhân dự vào Phật pháp. Nếu ta cho nữ nhân ở trong Phật pháp thì sau năm trăm năm, chánh pháp của Ta sẽ suy đồi. Bởi thế mà Ta không muốn để nữ nhân dự vào Phật pháp.

Bấy giờ Tôn giả A-nan cúi đầu đảnh lễ, rồi quỳ gối, chắp tay lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con tự nghĩ chư Phật thời quá khứ đều có đủ bốn bộ chúng, chỉ có một mình Đức Thích-ca Như Lai là không có đủ.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Nếu Di mẫu quý chuộng Phật pháp, phải hết sức tinh tấn, tu tập phép Bát kính, ta sẽ ưng thuận cho được xuất gia sống trong Phật pháp.

Lúc đó Tôn giả A-nan lễ Phật, đi nhiễu ba vòng rồi lui trở ra. Tôn giả liền đến báo cho ta biết là Đức Như Lai đã theo lời cầu xin của Tôn giả mà bằng lòng cho ta được xuất gia, phụng trì Phật pháp. Được biết tin ấy, lòng ta vui mừng vô hạn và bạch Tôn giả A-nan:

–Quý hóa thay, Tôn giả A-nan! Tôn giả đã hết lòng thỉnh cầu Đức Như Lai, khiến cho tôi được toại nguyện.

Rồi Tôn giả nói lại cho ta nghe pháp Bát kính mà Đức Như Lai đã ân cần dạy bảo. Nghe xong, nửa mừng nửa tủi, ta tự nghĩ: “Thân ta đây là cái thân vô thường, nay được đổi lấy cái thân quý báu; mạng sống ta đây, niệm niệm hằng biến diệt, không nhất định, nay được đem đổi lấy mạng quý báu; thân mạng, của cải của ta đây đều do nhân duyên giả hợp mà có, không phải chân thật, nay được đem đổi lấy của báu vĩnh viễn bất diệt.” Khi nghĩ đến những công đức và lợi ích như thế, ta liền sinh lòng chí thành cung kính cúng dường Tôn giả A-nan và bạch:

–Đại đức A-nan, xin Tôn giả đừng lo. Tôi sẽ trọn đời tuân theo giáo pháp mà Đức Như Lai chỉ dạy. Dù có phải bỏ cả thân mạng chăng nữa, tôi cũng không dám vi phạm.

Bấy giờ Đức Như Lai mới nói pháp Bát kính vi diệu cho ta nghe. Lúc đó, ta vận dụng lòng đại bi, vì tất cả nữ nhân đời vị lai mà bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu sau này, trong đời xấu ác vẩn đục, có thiện nữ nào đối với Phật pháp, sinh lòng kính mến, thì xin Thế Tôn cũng nhận cho được dự vào Phật pháp.

Khi ấy, Phật bảo ta:

–Quý hóa thay! Nếu sau này có những thiện nữ, biết hộ trì Phật pháp, theo thứ lớp mà tu tập, giữ giới, bố thí, học rộng, tu các pháp thiện, tại gia hay xuất gia, thọ Tam quy hoặc trì Ngũ giới, hay giữ đủ các giới, tu các pháp Lục độ và các pháp trợ đạo, ta sẽ cho được tùy ý mà tu tập và cũng đạt được ba thứ quả báo ở cõi người, cõi trời và đạo quả Vô thượng.

Nghe Phật nói thế, lòng ta vui sướng vô cùng, ta liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân chúng con mà được ba thứ quả báo ấy, thì chính là nhờ ân Phật.

Phật nói:

–Đừng nghĩ như thế, Như Lai không hề có ân đối với chúng sinh, Như Lai không bao giờ kể có ân. Nếu kể ân tức là phá bỏ tâm bình đẳng của Như Lai. Nên biết rằng, đối với chúng sinh nếu Như

Lai còn kể có ân hay không ân, thì Như Lai không có tâm bình đẳng. Vì sao vậy? Vì nếu chúng sinh nào đem lòng hủy hoại Phật, Như Lai không giận, hoặc có chúng sinh lấy hương chiên-đàn mà ướp vào thân Như Lai, Như Lai cũng không mừng. Như Lai đối với tất cả chúng sinh đều bình đẳng, không còn phân biệt oán, thân. Ân là ân của Tôn giả A-nan, chớ không phải của Như Lai. Là vì nhờ có Tôn giả A-nan mà nữ nhân mới được vào Phật pháp. Vậy nên đời sau, các Tỳ-kheo-ni và tất cả những người thiện nữ thường phải hết lòng ghi nhớ ân của Tôn giả A-nan, nhắc nhở danh hiệu, cung kính, cúng dường, tôn trọng tán thán, đừng để dứt mất. Nếu không thể làm được như thế luôn luôn, thì đêm ngày sáu thời, cũng phải để tâm ghi nhớ.

Bấy giờ, Sư trưởng Kiều-đàm-di bảo các vị Tỳ-kheo-ni và tất cả mọi thiện nữ:

–Chúng ta phải nên dốc lòng quy kính Đại sư A-nan. Nếu thiện nữ nào muốn cầu sự yên ổn và quả báo tốt đẹp, cứ đến ngày mùng tám tháng hai, hoặc mùng tám tháng tám, mặc áo sạch sẽ, dốc lòng thọ trì pháp Bát trai giới, ngày đêm sáu thời siêng tu tinh tấn, thì Đại sư A-nan sẽ dùng sức uy thần, tùy nguyện giúp đỡ, khiến được như ý.

Nghe pháp xong, đại chúng đều vui mừng, nhiễu quanh bên phải và lui ra.

Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân - Quyển VI

KINH ĐẠI PHƯƠNG TIỆN PHẬT BÁO ÂN

QUYỂN VI

Phẩm 8: ƯU-BA-LY

Bấy giờ, đại chúng vây quanh Đức Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng tán thán.

Lúc đó Tôn giả A-nan nhận thấy trong tâm của đại chúng đều có điểm ngờ vực, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, tại sao Đức Thế Tôn lại nhận cho Ưu-ba-ly, là người hạ tiện, theo Phật xuất gia? Việc đó là sự hủy nhục cho hàng đệ tử Phật, lại khiến cho các dòng Vương tôn quý tộc sinh lòng bất kính, do vậy mà tổn mất phúc điền và cũng khiến cho con vua Bạch Tịnh là Tỳ-kheo Nan-đà sinh lòng khinh mạn?

Phật bảo Tôn giả A-nan và đại chúng:

–Các ông nghe cho kỹ! Các ông có thể nói Như Lai không có lòng bình đẳng, không có tâm đại bi, không có năm trí, không có chánh định, nhưng các ông không được nói rằng Ưu-ba-ly là người hạ tiện, tu tập hạnh hạ tiện, nguyện hạ tiện và tinh tấn hạ tiện. Các ông có thể nói Như Lai còn phiền não, thay đổi không thường, nhưng các ông không được nói Ưu-ba-ly là người hạ tiện đi xuất gia.

Như Lai dùng trí nhận biết đúng khắp, mà nói những lời chân thật, vậy các ông nên tin theo lời Phật. Như Lai khi thấy rõ được sự sinh tử là tai họa mà một mình giác ngộ thành Phật, thì Ưu-ba-ly cũng theo Phật xuất gia, chứng được ba minh, sáu thông và đầy đủ các môn giải thoát, các chúng cõi trời, người đều sinh lòng ngưỡng mộ. Ưu-ba-ly là người giữ luật vào bậc nhất, hộ trì chánh pháp xứng đáng lãnh nhận sự cúng dường, khiến cho chúng sinh thành tựu được ba thứ diệu quả, nghĩa là: quả báo ở đời này, đời sau và nhiều kiếp sau nữa. Bởi thế, các ông nên biết, Ưu-ba-ly là một vị Bồ-tát đại bi, có những công hạnh kỳ đặc vi diệu. Ở những kiếp quá khứ với vô lượng trăm ngàn vạn ức các cõi Phật. Ưu-ba-ly đã từng vun trồng

các cội công đức, trong giáo pháp của Phật Thích-ca Mâu-ni, Ưu-ba-ly cũng là người trì luật thứ nhất.

Khi nghe Phật tán thán mật hạnh của Tôn giả Ưu-ba-ly, Tỳ-kheo Nan-đà mới khởi tâm cung kính, liền đứng dậy đến lễ Tôn giả Đại Kiều-trần-như và lần lượt các vị đệ tử khác. Nhưng khi đến trước Tôn giả Ưu-ba-ly thì Nan-đà chỉ cúi đầu, rồi ngẩng lên và chắp tay đứng nhìn. Lúc đó, Đức Như Lai vì Nan-đà nói kệ:

Nan-đà, phải nên biết

Chớ khinh người nghèo cùng

Đừng cậy mình giàu sang

Xuất gia không phân biệt.

Nan-đà nghe Phật chỉ dạy những điều lợi lạc, sinh lòng vui mừng, liền sửa lại y phục, rồi cúi đầu lễ chân Tôn giả Ưu-ba-ly. Lúc ấy trời đất đều rung động. Nan-đà thấy mình khoan khoái, nhẹ nhàng tức thì chứng được đạo quả A-la-hán mà vào địa vị của bậc Vô học.

Bấy giờ Phật bảo Tôn giả Ưu-ba-ly:

–Ông hãy thuyết pháp, nói rõ sự sai khác về Tam bảo, pháp Tứ đế, về tại gia, xuất gia, về thất chúng… nghĩa là ông hãy nói về Tam quy, Ngũ giới cho đến tất cả các giới, về giới làm lợi ích chúng sinh, giới diệt trừ phiền não, giới điều trị thân tâm, giới thiền định và giới vô lậu…, để làm cho ngôi Tam bảo được hưng thịnh.

Bấy giờ Tôn giả Ưu-ba-ly bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nhờ sức uy thần của Như Lai tiếp dẫn, hộ niệm, con xin hỏi Thế Tôn một vài điều không hiểu.

Nói xong, ngài tự suy nghĩ: “Thế nào là Tam bảo: Phật, Pháp và Tăng? Tam bảo nếu không có bản chất thì làm thế nào phân biệt mà nói được? Pháp, Tăng cũng khác nhau, vậy nếu quy y Tam bảo thì phụng hành thế nào? Còn Tam quy nếu chỉ là một thì không thể nói có ba, nếu nói Tam quy thì tại sao lại có bảy chúng khác nhau?”

Tự suy nghĩ thế rồi, Tôn giả Ưu-ba-ly mới bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nương nhờ về đâu mà gọi là quy y Phật?

Khi ấy Đấng Đại Giác Thế Tôn bảo Tôn giả Ưu-ba-ly:

–Phật là người đã giác ngộ, thấu suốt cả hai phần “tánh” và

“tướng” của tất cả các pháp. Lại nữa, tất cả chúng sinh đang mê muội trong ba cõi, Phật đã đạt được đạo nhãn, tự mình đã thức tỉnh, lại thức tỉnh cho những chúng sinh còn mê muội kia, bởi thế mới gọi là giác. Phật đã thấu suốt tất cả mọi pháp và có thể thuyết minh về tất cả các pháp.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật:

–Thế nào gọi là Phật thuyết giảng về tất cả các pháp?

Phật tùy thời cơ, thích ứng với chúng hội mà thuyết, hay chỉ thuyết cho từng nhĩm người thôi?

Phật đáp:

–Phật theo căn tánh của chúng sinh và tùy thời cơ mà thuyết các pháp. Sau này các đệ tử kết tập Pháp tạng sẽ chia ra từng bộ loại một. Khi Phật thành đạo, vì các đệ tử mà nói ra giới luật, có giới khinh giới trọng, hữu tàng và vô tàng, kết tập thành Luật tạng. Khi Như Lai nói về nhân quả, tội phúc, các thứ ràng buộc, phiền não và các nghiệp nơi thân, khẩu, ý thì kết thành Luận tạng. Như Lai vì hàng trời, người, tùy thời thuyết pháp để khuyên họ tu tập, nói ra bộ Tăng nhất A-hàm. Sau lại vì những chúng sinh thông minh, nói các pháp cao sâu, gọi là Trung A-hàm, để cho những người có lợi căn theo đó mà tu tập. Sau nữa, nói các phép tọa thiền cho những người tu thiền định học tập, nên mới thành bộ Tạp A-hàm. Sau hết, vì phá trừ tà kiến của ngoại đạo mà nói ra bộ Trường A-hàm. Tất cả bốn bộ loại đó, sau kết tập thành Kinh tạng.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu Phật đã nói tất cả các pháp, thì tại sao một hôm Phật ngồi bên gốc cây, bốc một nắm lá hỏi các đệ tử là lá trong tay Phật nhiều hơn hay là lá trên cây nhiều hơn? Các đệ tử đều trả lời lá trên cây nhiều hơn. Lúc đó Phật bảo các đệ tử rằng, tất cả các pháp Phật đã thấu suốt cũng nhiều như lá trên cây. Còn các pháp Phật đã nói chỉ là lá trong bàn tay mà thôi. Vậy làm sao có thể nói là Phật đã thuyết tất cả pháp?

Phật trả lời:

–Tất cả các pháp đều có “biệt tướng” và “tổng tướng”. Như Lai nói đã thuyết tất cả các pháp là nói về phần “biệt tướng” chứ không phải “tổng tướng”. Không phải Như Lai không nói được phần

“tổng tướng”, nhưng nếu Như Lai nói phần “tổng tướng” thì chúng sinh không thể lãnh hội hết được. Các ông nên biết Như Lai đã thấu suốt tất cả các pháp, nhưng mới chỉ nói về phần “biệt tướng” của các pháp chứ chưa nói đến phần “tổng tướng”.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu Phật biết mà có thể nói được, thì các vị Thanh văn, Duyên giác, căn cứ vào chỗ hiểu biết cũng có thể nói được. Vậy tại sao các vị đó không thể xưng là Phật?

Phật đáp:

–Không thể được. Là vì Phật biết và nói đầy đủ cả hai phần “tánh”, “tướng” của các pháp; còn các vị Thanh văn, Duyên giác, tuy cũng biết và nói được, nhưng không thể nói hết “tánh”, “tướng” của các pháp. Lại nữa, Phật hiểu thấu và có thể đặt tên cho các pháp, nhưng Thanh văn, Duyên giác thì không thể làm được. Lại nữa, Phật chứng được vô biên pháp và có thể nói mãi không cùng, nhưng hàng Nhị thừa thì không thể làm được. Lại nữa, có pháp “cộng” và “bất cộng” tức điều mà hàng Nhị thừa đạt được thì Phật cũng có, nhưng điều mà Phật có thì Nhị thừa chưa đạt được. Điều mà Thanh văn đã chứng được thì Tam thừa đều biết; điều mà Duyên giác đã chứng được thì Thanh văn và Bồ-tát cũng đều biết. Nhưng điều mà Phật đã chứng thì hàng Nhị thừa không thể biết được, chỉ Phật tự biết mà thôi. Lại nữa, tráp lớn thì nắp phải lớn, pháp lớn thì pháp tướng cũng vô cùng. Trí của Phật là trí không có bờ bến, cho nên Phật mới có thể thấu suốt và thuyết minh được tất cả các pháp, còn trí của hàng Nhị thừa là trí có hạn, nên Nhị thừa không thể thấu suốt được “tánh”, “tướng” của tất cả pháp. Lại nữa, Phật đã chứng được cái trí biết như thực, nghĩa là đối với “tánh”, “tướng”, của pháp, Phật đều hiểu rõ như thực, còn hàng Nhị thừa hiểu các pháp chưa được hoàn toàn, chưa thấu suốt đến căn nguyên của “tánh” và “tướng”, bởi thế không thể nói là đã chứng được trí biết như thực. Căn cứ vào những nghĩa nói trên, nên biết hàng Nhị thừa không thể xưng là Phật. Hơn nữa, chữ Phật không thể dung tiếng mà truyền được, cũng không thể lấy nghĩa mà hiểu được. Còn thế nào gọi là Thế Tôn? Là người có thể biết hết các pháp đối trị. Lại nữa, ở thế gian ngôn ngữ bất đồng, nên người đời không thể hiểu được nhau,

nhưng Phật thì hiểu biết tất cả, nên gọi Phật là Thế Tôn. Lại nữa, như Sắc Tỳ-kheo nói, Nhị thừa phàm phu tự nói đã chứng được các pháp, hoặc ưa nơi tĩnh mịch, hoặc thích thiền định, hay các pháp khác, nhưng giữ bí mật. Phật thì không thế, Phật chứng được các pháp, đều rủ lòng Từ bi mà nói cho người khác nghe. Lại nữa, vì Phật đã diệt trừ được tham, sân và si, nên gọi là Thế Tôn.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nhị thừa cũng đã phá trừ được tham, sân, si, tại sao lại không thể xưng là Thế Tôn?

Phật trả lời:

–Không thể được, vì hàng Nhị thừa đối với tâm Đại thừa còn có khi thoái chuyển, Phật thì không bao giờ thoái chuyển. Thoái chuyển có ba: một là, đã chứng quả mà còn thoái chuyển; hai là chưa chứng quả mà đã thoái chuyển; ba là đã đến chỗ ứng dụng mà còn thoái chuyển.

Đã chứng quả mà thoái chuyển là nói ngôi Thanh văn đã chứng được quả thứ ba mà còn có khi thoái chuyển. Chỉ có quả thứ tư là A-la-hán thì mới không còn thoái chuyển. Còn như Trung thừa, nếu đã tu tập đủ trăm kiếp, đã thấu suốt được mười hai nhân duyên, thành Bích-chi-phật, cũng không còn thoái chuyển nữa. Nhưng nếu là Hạ thừa, chứng quả thứ ba mà thành Bích-chi-phật, thì vẫn còn thoái chuyển. Còn như Phật đã chứng quả rồi, thì không bao giờ thoái chuyển.

Chưa chứng quả mà thoái chuyển là nói những người của ba thừa, chưa chứng được quả mà đã thoái chuyển; nếu tu ba nghiệp của Tỳ-kheo mà lười biếng, hoặc tu tập các pháp không chăm chỉ, thì gọi là chưa chứng quả đã thoái chuyển.

Đã tới chỗ ứng dụng mà còn thoái chuyển là nói những người đã chứng được các pháp, mà không ứng dụng hiện tiền, như mười lực của Phật và mười trí của Tiểu thừa, mà chỉ ứng dụng một; hay phải tụng mười vạn lời kinh, mà không tụng, đều gọi là đã đến chỗ ứng dụng mà thoái chuyển.

Thanh văn chưa chứng quả mà thoái chuyển; Duyên giác và Độc giác cũng có khi chưa chứng quả mà thoái chuyển, nhưng Phật thì không bao giờ thế. Đối với tất cả hạnh tu tập, không bao giờ Phật

biếng nhác. Nhị thừa đã đến chỗ ứng dụng mà còn thoái chuyển, chứ Phật thì nhất định không thế. Như trong mười lực mà chỉ dùng một, bỏ chín, nên gọi là thoái chuyển. Hoặc như tụng hai mươi vạn lời kinh, mà người phàm sức yếu, phải tụng một, hai ngày mới xong, nhưng Phật có thể tụng xong ngay. Thập lực cũng vậy, dùng là dùng liền, không bị ngăn lại. Cho nên Phật không có sự không dùng mà bỏ. Lại nói, Phật không có sự không dùng mà bỏ như khi mặc áo Nê-hoàn tăng, không phải thời không mặc. Như khi ở trong pháp của thế gian, khi làm bất cứ việc gì đều vì lợi ích của chúng sinh mà làm. Việc gì có lợi thì làm, không có lợi thì bỏ, chứ không phải không làm được, bởi thế Phật không có sự không dùng mà thoái chuyển. Tuy Phật hiểu suốt các pháp mà nói không nhất định là vì ý Phật sâu xa, không thể nghĩ bàn được.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Tại sao Thanh văn đã chứng đến quả A-na-hàm còn thoái chuyển? Nhưng chứng quả A-la-hán thì không thoái chuyển?

Phật đáp:

–Quả A-na-hàm đã từng được, cho nên thoái chuyển, còn quả A-la-hán thì chưa từng được, cho nên không thoái chuyển.

Cũng như người đang đói mà được ăn cỗ ngon, không bao giờ quên, ý nghĩa quả A-la-hán cũng vậy. Lại nữa, A-la-hán lấy nhẫn nhục làm đạo vô ngại, lấy trí tuệ làm đạo giải thoát, còn A-na-hàm lấy trí tuệ làm đạo vô ngại và cũng lấy trí tuệ làm đạo giải thoát, cho nên còn thoái chuyển. Lại nữa, A-la-hán lấy sự hiểu biết như thực làm đạo, cho nên không thoái chuyển, còn A-na-hàm thì lấy tư duy làm đạo, cho nên còn thoái chuyển. A-na-hàm còn phải diệt hết vọng tưởng và trừ sạch tham, sân, si, ái, tà kiến, vô minh, nên còn bị tư duy bức bách. Nhưng A-la-hán thì tìm hiểu đạo như thực, nên không bị bức bách, vì đạo như thực không có bức bách. Thấy rõ được phần “vọng” tức thấy lý “chân”. Như không cần tư duy nên không bị bức bách và vì thế không thoái chuyển.

Lại nữa, cái trí tìm hiểu của A-la-hán lớn mạnh như rường cột, chống đỡ mọi vật, nên không thoái; còn cái trí tư duy của A-na-hàm nhỏ, yếu, cho nên còn thoái.

Lại nữa, A-la-hán dùng tâm nhẫn nhục và trí tuệ để diệt trừ

chín phẩm Tư hoặc ở dục giới, bảy mươi hai phẩm Kiết phược ở Sắc giới, cho nên không còn thoái chuyển. Căn cứ vào các nghĩa nói trên, nên biết Nhị thừa không thể xưng là Thế Tôn, mà chỉ có Phật mới được xưng là Thế Tôn.

Lại nữa, Phật đã dứt hết tập khí, nhưng Nhị thừa chưa đoạn hết. Chẳng hạn như Ngưu Ty Tỳ-kheo thường nhai như bò, là vì năm trăm kiếp trước phải đọa làm kiếp bò, bây giờ mới được làm người, nhưng cái tập khí nhai như trâu vẫn chưa hết. Hoặc như vị Tỳ-kheo kia, tuy đã chứng quả A-la-hán, nhưng thường thích soi gương, là vì những kiếp trước phải làm thân kỹ nữ.

Lại như một vị Tỳ-kheo kia, thường hay bám lấy bao lơn mà đánh đu, nhảy, nhĩt, là vì trong những kiếp trước bị đọa làm loài khỉ. Bởi thế Nhị thừa không được xưng là Thế Tôn.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Phàm đầu nơi các kinh thường có câu: “Chính tôi được nghe…” là lời của Tôn giả A-nan nói khi Phật còn ở đời thuyết pháp, Tôn giả được nghe như vậy. Nhưng khi hai mươi năm sau khi Phật thành đạo, Tôn giả A-nan mới theo Phật xuất gia. Như vậy, trong hai mươi năm Phật thuyết pháp, Tôn giả A-nan không được nghe. Thế mà, tại sao sau khi Phật nhập Niết-bàn, lúc kết tập Pháp tạng, lại nói: “Chính tôi được nghe…”.

Phật trả lời:

–Khi Tôn giả A-nan theo Như Lai xuất gia, có xin bốn điều như sau:

-Điều thứ nhất, xin Phật đừng cho con áo cũ của Phật.

-Điều thứ hai, xin Phật đừng bảo người khác mời con đi phó trai; con vì cầu pháp, vì cung kính Phật mà theo hầu bên Phật, chứ không phải vì cơm áo.

-Điều thứ ba, sớm tối, các vị Tỳ-kheo muốn được thấy Phật thì cứ việc vào, chứ con không phải vào bạch trước.

-Điều thứ tư, trong hai mươi năm Phật thuyết pháp, con không được nghe, xin Phật nói lại hết cho con nghe.

Theo điều nguyện thứ tư, Như Lai phải truyền nhờ chư Thiên nói lại cho Tôn giả A-nan nghe. Cũng có khi Như Lai dùng tâm Tam-muội truyền cho Tôn giả A-nan; cũng có khi A-nan nghe lại từ

các vị Tỳ-kheo khác.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Phật thuyết pháp trong hai mươi năm, làm thế nào có thể nói lại hết được?

Phật đáp:

–Như Lai dùng Trí phương tiện thiện xảo, cho nên trong một câu có thể diễn ra vô lượng pháp và trong vô lượng pháp có thể chỉ tóm tắt trong một câu. Nhờ lợi căn, Phật chỉ nói qua phần chính yếu của tám vạn pháp là Tôn giả A-nan thông hiểu hết cả.

Như một cái cây gồm có gốc, thân cây và cành, lá, gọi là một cây, Phật vì chúng sinh, trước sau nói pháp, gọi là một Tạng, như thế gọi là tám vạn pháp. Lại nói, Phật ngồi ở một nơi nói pháp, gọi là một Tạng, như thế là tám vạn pháp. Lại như mười sáu chữ, là nửa bài kệ, ba mươi hai chữ là một bài kệ, như thế cũng gọi là tám vạn pháp. Lại như một bài kệ dài hay ngắn, có bốn mươi hai chữ, cũng là một bài kệ, như thế cũng gọi là tám vạn pháp. Lại như nửa tháng một lần tụng giới, cũng gọi là một Tạng, như thế cũng là tám vạn pháp. Lại như Phật tự nói, có tám vạn trần lao, thì có tám vạn pháp tạng để đối trị, cho nên gọi là tám vạn pháp tạng.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Tại sao Kinh, Luận không lấy Phật làm đầu, mà chỉ có Luật tạng là lấy Phật làm đầu?

Phật trả lời;

–Vì Luật là hơn hết và chỉ có Phật mới chế ra Luật mà thôi. Còn trong Kinh cũng có khi các đệ tử thuyết pháp, cũng có khi Thiên, Long, Bát bộ, do Phật hỏi mà nói pháp, chẳng hạn như Thích Đề-hoàn Nhân tự nói rằng bố thí là đệ nhất, vì ông đã nhờ công đức bố thí mà được làm vua cõi Trời, được mọi điều như ý và Phật cũng cho như thế là phải. Lại cũng có khi Phật hóa thành các vị Hóa Phật thuyết pháp. Nhưng Luật thì không thế. Tất cả luật nghi đều do Phật thuyết, vì thế nên lấy Phật làm đầu.

Lại nữa, Kinh thì tùy nơi thuyết pháp mà có quyết định, Luật thì không thế. Nếu phạm luật trong nhà thì không được kết tội ngay, mà phải ra ngoài để kết tội. Nếu ở nhà người bạch y làm điều gì phạm luật, phải ra trước chúng Tăng để buộc tội; nếu ở trong làng

xóm mà phạm luật, cũng phải ra trước chúng Tăng để buộc tội; nếu trong năm chúng xuất gia mà làm điều phạm luật, thì phải ra trước các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni mà buộc tội, bởi thế cho nên lấy Phật làm đầu…

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Tam quy lấy gì làm tánh?

Phật trả lời:

–Tam quy lấy chỗ người khác dạy làm tánh, hoặc không theo người dạy làm tánh. Nghĩa là: khi thọ Tam quy, quỳ gối, chắp tay, miệng theo người xướng, mà đọc Tam quy, thế là cả thân, khẩu đều theo người dạy, bởi vậy lấy chỗ người dạy làm tánh. Nếu dốc lòng chí kính, tự mình xướng hiệu Tam quy, không theo người khác, thế gọi là lấy chỗ không theo người khác làm tánh.

Lại nữa, Tam quy lấy thân, khẩu, ý, tức tam nghiệp, làm tánh. Hoặc Tam quy là Ngũ ấm thiện; lấy Ngũ ấm thiện của chúng sinh làm Tam quy. Lấy Tam bảo làm chỗ quy hướng, chỗ quy hướng là nói theo nghĩa cứu hộ. Ví như người có tội đối với nhà vua, chạy sang nước khác để cầu cứu. Vua nước ấy nói: “Nếu nhà ngươi muốn được che chở, thì không được ra khỏi nước ta và không được trái lệnh ta”. Chúng sinh cũng vậy, vốn thuôïc dòng ma, có tội sinh tử, quay về Tam bảo để cầu sự cứu hộ. Nếu thành tâm tin tưởng nơi Tam bảo, không tin chỗ khác, không trái lời Phật dạy, thì Ma vương tà ác chẳng làm gì được.

Ngày trước có một con chim bồ câu bị một con chim cắt đuổi, bay đến núp sau bóng Tôn giả Xá-lợi-phất, nhưng vẫn thấy sợ hãi. Sau nó bay đến núp nơi bong Như Lai thì thấy thản nhiên, không còn sợ; dù cho bể lớn có thể dời đi, nhưng con chim đó thì bất động. Sở dĩ thế là vì Phật có đức đại từ, đại bi, còn Tôn giả Xá-lợi-phất chưa có được lòng đại từ bi; Phật đã hết tập khí, nhưng Tôn giả Xá-lợi-phất vẫn còn. Phật đã tu hạnh Bồ-tát trong ba a-tăng-kỳ kiếp, Tôn giả Xá-lợi-phất mới tu tập khổ hạnh trong sáu mươi kiếp. Do đó, chim bồ câu núp bóng Tôn giả Xá-lợi-phất vẫn còn sợ hãi, mà núp bóng Phật thì thản nhiên không còn sợ.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu nói quy y Tam bảo thì diệt trừ được tội ác, lòng được

yên vui, thì sao Đề-bà-đạt-đa cũng quy y Tam bảo, tín tâm xuất gia, thọ giới cụ túc, mà còn phạm tội tam nghịch, đến nỗi phải bị đọa vào địa ngục A-tỳ?

Phật đáp:

–Nói cứu hộ là cứu những người còn có thể cứu được mà thôi. Tội ác của Đề-bà-đạt-đa quá sâu nặng, hơn nữa, lại vì định nghiệp nên khó cứu nổi.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu người tội nặng mà Phật không thể cứu được thì người không có tội, không cần Phật cứu. Vậy tại sao lại nói Tam bảo có sức cứu hộ?

Phật đáp:

–Đề-bà-đạt-đa tuy quy y Tam bảo, nhưng tâm không thành thật, không đủ Tam quy, thường ham danh lợi, tự cho mình là người hiểu biết tất cả, cạnh tranh với Phật, cho nên Tam bảo dù có sức lớn, cũng không thể cứu nổi. Như vua A-xà-thế, tuy phạm tội nghịch, đáng phải bị đọa vào địa ngục A-tỳ, nhưng nhờ lòng chí thành, biết cầu Phật ăn năn, nên giảm tội A-tỳ, chỉ phải đọa vào địa ngục Hắc thằng, cũng như những tội nhân khác, chỉ trong bảy ngày đều được thoát tội. Đó là nhờ sức cứu độ của Tam bảo.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Nếu tội của Đề-bà-đạt-đa không thể cứu được thì tại sao có Kinh nói: “Nếu người nào quy y Phật, không phải sa vào ba đường ác”, là nghĩa gì?

Phật trả lời:

–Nhờ có quy y Tam bảo nên dù phải vào địa ngục A-tỳ, nhưng Đề-bà-đạt-đa cũng bớt phần khổ cực và cũng có lúc được tạm nghỉ. Lại như có người ở trong rừng núi, hay chỗ hoang vắng đáng sợ, nếu họ tưởng niệm đến công đức của Phật, thì sự rung rợn sẽ tiêu tan. Như thế thì sự quy y Tam bảo không phải là vô ích.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Trong Tứ đế thì Tam bảo thay thế cho đế nào? Trong hai mươi hai căn thì Tam bảo thay cho căn nào? Trong mười tám giới, Tam bảo thay cho giới nào? Trong mười hai nhập, năm ấm, Tam bảo thay cho nhập nào, ấm nào?

Phật đáp:

–Trong Tứ đế thì Tam bảo thay cho Diệt đế và một phần Đạo đế. Trong hai mươi hai căn, Tam bảo thay cho ba căn, tức là căn chưa biết, căn biết rồi và căn muốn biết. Trong mười tám giới, Tam bảo thay cho ý căn giới, ý thức giới và pháp trần giới. Trong mười hai nhập, Tam bảo thay cho ý nhập và pháp nhập. Trong năm ấm, Tam bảo thay cho năm ấm vô lậu.

Trong Tứ đế, Phật bảo thay cho phần Đạo đế, Pháp bảo thay cho Diệt đế và Tăng bảo cũng thay cho một phần Đạo đế. Trong hai mươi hai căn, Phật bảo thay cho căn muốn biết; Pháp bảo vì là Diệt đế vô vi nên không thay cho căn nào. Còn Tăng bảo thay cho ba căn vô lậu. Trong mười tám giới, Phật bảo thay cho một phần ý căn giới, ý thức giới và pháp trần giới; Pháp bảo thay cho một phần pháp trần giới; Tăng bảo thay cho một phần ý căn giới, ý thức giới và pháp trần giới. Trong mười hai nhập, Phật bảo thay cho một phần ý căn nhập và pháp trần nhập; Pháp bảo thay cho một phần pháp trần nhập, Tăng bảo cũng thay một phần ý căn nhập và pháp trần nhập. Trong năm ấm, Phật bảo thay cho một phần năm ấm vô lậu, Pháp bảo thì không thay cho năm ấm, vì năm ấm thuộc về hữu vi, còn Pháp bảo thuộc về vô vi. Tăng bảo thay cho một phần năm ấm vô lậu. Hỏi:

–Quy y Phật là quy y Phật Thích-ca Văn hay quy y Phật cả ba đời?

Phật trả lời:

–Quy y Phật ba đời, vì Pháp thân của Phật cùng một thể, cho nên quy y một Đức Phật tức là quy y chư Phật ở ba đời.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu nói quy y chư Phật ba đời, thì tại sao các người ở cõi trời, mỗi người đều tự xưng là đệ tử của một Đức Phật trong bảy vị Phật. Chẳng hạn, người thì nhận mình là đệ tử của Phật Ca-diếp, người thì nhận mình là đệ tử của Phật Câu-lưu-tôn… Như vậy, thì chỉ nên nói là quy y một Đức Phật, chứ không nên nói là quy y chư Phật ba đời.

Phật trả lời:

–Không nên nói thế. Vì sao? Vì trong Kinh Tỳ-sa-môn nói: “Thiên vương Tỳ-sa-môn quy y Tam bảo, là quy y chư Phật ở quá khứ, hiện tại và vị lai”. Theo nghĩa đó thì phải nói là quy y chư Phật ba đời.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu thế thì như các người nơi cõi trời kia đều tự nhận mình là đệ tử của một Đức Phật, nghĩa ấy như thế nào?

Phật đáp:

–Không thể căn cứ vào lời chư Thiên nói mà cho là nghĩa nhất định được. Chư Thiên nhận là quy y một Đức Phật, nhưng thật ra thì quy y chư Phật ở ba đời, song chỉ lấy một vị Phật đã xuất hiện nơi thế gian để chứng minh thôi.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Quy hướng vào đâu gọi là quy y Phật?

Phật đáp:

–Quy y Phật nghĩa là quay về với cái bản tánh chân như, đầy đủ trí tuệ công đức của mình.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Như vậy thì quy y Sắc thân hay quy y Pháp thân?

Phật trả lời:

–Quy y Pháp thân chứ không quy y Sắc thân. Đừng tưởng Sắc thân là Phật; nó chỉ là cái thân hư vọng mà thôi.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu Sắc thân là hư vọng, không phải Phật, thì tại sao Đề-bà-đạt-đa làm cho thân Phật chảy máu, lại mắc tội nghịch lớn?

Phật trả lời:

–Sắc thân tuy là giả dối, nhưng là chỗ nương tựa của Pháp thân, nghĩa là Pháp thân phải nương tựa vào Sắc thân; cho nên làm hại Sắc thân tức là làm hại thân Phật, vì thế mà phạm tội đại nghịch.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nương tựa vào đâu gọi là quy y Pháp?

Phật đáp:

–Đoạn trừ tất cả dục vọng để hướng về Niết-bàn, thế gọi là quy y Pháp.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Như thế thì quy y sự vô dục của chính mình hay quy y sự vô dục của người khác?

Phật trả lời:

–Quy y sự vô dục của chính mình và cả sự vô dục của người, gọi là quy y Pháp.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Quy y Tăng là quy y vào đâu?

Phật đáp:

–Quy y Tăng là hướng về ruộng phúc tốt lành, nghĩa là hướng tới quả vị Thanh văn hữu học và vô học, đầy đủ công đức. Thế gọi là quy y Tăng.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Thế thì quy y Tục đế Tăng hay quy y Đệ nhất nghĩa Tăng? Nếu quy y Đệ nhất nghĩa Tăng thì vì lẽ gì khi Phật trao truyền Tam quy cho hai người lái buôn là Đề-vị và Ba-lợi, Phật lại dặn họ: “Sau này có Tăng, các ngươi phải nên quy y.” Sao Phật không nói: “Đệ nhất nghĩa Tăng thường ở thế gian, các ngươi phải nên quy y”?

Phật trả lời:

–Vì Tục đế Tăng là chỗ nương dựa của Đệ nhất nghĩa Tăng, cho nên Như Lai mới nói sau này có Tăng, họ phải quy y. Và Như Lai nói thế cũng là vì muốn tôn trọng Tục đế Tăng. Phật tự nói: Tất cả trong chúng thì Phật là đệ nhất. Giống như từ sữa mà có ra lạc, từ lạc có ra tô, từ tô có ra đề hồ, đề hồ là chất đặc biệt hơn hết. Chúng đệ tử Phật cũng lại như vậy. Nếu có chúng Tăng tập họp ở trong đó thì bốn phương bốn hướng được ruộng phúc vô thượng. Cho nên trong tất cả chín mươi sáu loại thì Tăng là tối tôn tối thượng không ai bì kịp. Vì vậy nói sau này có Tăng hai vị ấy nên quy y. Chớ làm tổn thương nghĩa chân chánh.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Phật cũng là Pháp, Pháp cũng là Pháp, mà Tăng cũng là Pháp, như thế là chỉ có một Pháp, chứ không có gì sai khác?

Phật trả lời:

–Tuy là một Pháp, nhưng theo nghĩa mà nói thì có khác nhau. Chẳng hạn, nói về Tam bảo thì Vô sư trí, quả vị Vô học và tất cả công đức là Phật bảo; Diệt đế vô vi là Pháp bảo. Công đức, trí tuệ,

của quả vị Thanh văn hữu học và vô học là Tăng bảo.

Nói về Pháp, thì Trí vô sư và Pháp vô học là Phật bảo; Diệt đế vô vi, không phải pháp hữu học, cũng không phải pháp vô học, là Pháp bảo. Thanh văn hữu học và vô học là Tăng bảo. Nói về căn thì Phật là căn vô tri, Pháp thì không căn, Tăng là ba căn vô lậu. Nói về Tứ đế thì Phật là một phần của Đạo đế, Pháp là Diệt đế, Tăng là một phần Đạo đế. Nói về quả Sa-môn thì Phật là Sa-môn, Pháp bảo là quả Sa-môn; Tăng là Sa-môn, Pháp bảo là quả Sa-môn. Nói về Bà-la-môn thì Phật là Bà-la-môn, Tăng cũng là Bà-la-môn, Pháp bảo là quả Bà-la-môn. Nói về phạm hạnh thì Phật là phạm hạnh, Pháp bảo là quả phạm hạnh, Tăng là phạm hạnh, Pháp bảo là quả phạm hạnh. Nói về nhân quả thì Phật là nhân, Pháp bảo là quả, Tăng là nhân, Pháp bảo cũng là quả. Nói về Đạo quả thì Phật là Đạo, Pháp bảo là quả, Tăng là Đạo, Pháp bảo cũng là quả. Phật lấy Pháp làm thầy, Phật do Pháp sinh ra, Pháp là mẹ của Phật, Phật nương vào Pháp mà trụ.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Phật lấy pháp làm thầy vậy tại sao trong Tam bảo lại không xưng Pháp trước?

Phật đáp:

–Pháp tuy là thầy, nhưng nếu không có Phật thì Pháp không được mở rộng, bởi vậy thường nói: “Đạo do người mở mang”, cho nên Phật đứng đầu Tam bảo là thế.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu khi thọ Tam quy, xưng Pháp trước rồi sau mới xưng Phật, có được không?

Phật trả lời:

–Nếu người không hiểu biết, đọc không theo thứ tự, họ không mắc tội, cũng thành Tam quy được. Nhưng nếu người hiểu biết, mà cố tình đọc sai thứ lớp thì phải mắc tội và không thể thành Tam quy được.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu chỉ xưng Phật và Pháp, mà không xưng Tăng, có thành Tam quy không? Hoặc xưng Pháp và Tăng mà không xưng Phật, có thành Tam quy không? Hay chỉ xưng Phật và Tăng mà không xưng

Pháp, có thành Tam quy không?

Phật đáp:

–Tất cả đều không thành Tam quy, vì không đủ Tam bảo.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu không thọ Tam quy mà thọ ngay Ngũ giới, có được không? Hoặc không thọ Tam quy mà thọ ngay Bát giới, có thành không? Hay không thọ Tam quy có được thọ Thập giới chăng? Nếu không bạch Tứ Yết-ma, có được thọ giới Cụ túc không?

Phật trả lời:

–Tất cả đều không được. Nếu muốn thọ Ngũ giới, trước phải thọ Tam quy. Thọ Tam quy xong, mới được thọ Ngũ giới. Sở dĩ phải nói tên của năm giới là vì muốn cho người thọ biết rõ tên các giới, cũng như bạch bốn lần Yết-ma rồi mới được thọ giới Cụ túc. Còn phải nói đến bốn Y, bốn Đọa và mười ba Tăng tàn, cũng là vì muốn cho người thọ giới biết rõ. Thọ Tam quy xong, nói đến giới sát,… bấy giờ mới được giới. Nếu một giới giữ được thì năm giới cũng có thể giữ được, bởi thế nói một giới mà gồm được cả năm giới. Hơn nữa, trong năm giới phân biệt rõ ràng, nên tự ý phát nguyện thọ cả năm giới. Nói thọ năm giới rồi sau được giới, song trong tất cả thuyết nói trên, đều phải thọ Tam quy rồi mới thọ Ngũ giới, như thế mới đúng nghĩa. Giống như đã bạch Tứ Yết-ma thọ tám giới thọ mười giới hay năm giới như trước đã nói.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Như một người Ưu-bà-tắc trước đã thọ Tam quy rồi sau nếu muốn thọ năm giới, tám giới hoặc mười giới, thì có cần phải thọ lại Tam quy nữa không?

Phật đáp:

–Không cần phải thọ Tam quy nữa cũng được các giới, vì trước đã thọ Tam quy rồi.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu trước không thọ Tam quy mà bạch ngay Tứ Yết-ma, thì có được giới Cụ túc không?

Phật đáp:

–Nếu thọ năm giới, tám giới và mười giới, thì trước cần phải thọ Tam quy rồi sau mới thọ các giới đó, mới thành giới. Nhưng nếu

thọ giới Cụ túc thì cần phải bạch Tứ Yết-ma mới thành được giới, chứ không cần phải thọ Tam quy trước. Là vì công đức của giới Cụ túc rất sâu dầy, nếu không nhờ nhiều duyên sức khác thì không thành được giới. Cho nên Tam quy không đủ mà phải có ba vị Hòa thượng và bảy vị Tôn chứng, bạch Tứ Yết-ma mới thành được giới Cụ túc. Còn như năm giới, tám giới và mười giới ít công đức, cho nên, nếu thọ Tam quy là được thành giới, không cần nhiều duyên sức khác như giới Cụ túc.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Tại sao khi thọ giới Cụ túc rồi chỉ nói đến bốn tội Đọa và mười ba tội Tăng tàn, mà không nói đến các giới khác.

Phật đáp:

–Hai đoạn giới này là những giới nặng nhất, nếu phạm một giới, khó trở lại thanh tịnh được. Tuy có thể trở lại thanh tịnh được nhưng cách sám hối rất khó. Người phạm giới này phải hành pháp Ba-lợi-bà-sa và Ma-na-đỏa, sau phải đối trước hai mươi vị Tăng mà sám hối mới được thanh tịnh. Những giới đó rất khó giữ, còn các giới khác thì dễ giữ, cho nên không cần nói. Bởi thế chỉ nói đến hai đoạn bốn Đọa và mười ba Tăng tàn, mà không nói đến những đoạn khác.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Giới Ba-la-đề-mộc-xoa này là Vô lậu giới hay Thiền giới?

Phật đáp:

–Không phải Vô lậu giới, cũng không phải Thiền giới. Nếu có Phật ra đời thì mới có giới Ba-la-đề-môïc-xoa, nếu không có Phật ra đời thì không có. Nhưng Thiền giới và Vô lậu giới thì dù có Phật ra đời hay không, lúc nào cũng có cả. Giới Ba-la-đề-mộc-xoa phải do người dạy, còn Thiền giới và Vô lậu giới không do người dạy. Giới Ba-la-đề-mộc-xoa phải có người truyền, còn Thiền giới và Vô lậu giới không cần người truyền. Bất luận lúc ngủ hay thức, tâm thiện, tâm ác, hay tâm không thiện, không ác, lúc nào cũng có giới Ba-la-đề-mộc-xoa, nhưng Thiền giới và Vô lậu giới thì chỉ trong tâm Thiền định và tâm Vô lậu mới có, ngoài ra trong các tâm vọng niệm thì không có. Giới Ba-la-đề-mộc-xoa chỉ có ở cõi Dục, còn giới Vô lậu và Thiền giới thì ở cõi Dục cũng như cõi Sắc, đều thành tựu cả.

Giới Ba-la-đề-mộc-xoa chỉ đệ tử Phật mới có, nhưng Thiên giới thì không những đệ tử Phật mới có mà cả đệ tử ngoại đạo cũng có.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Trong năm giới của Ưu-bà-tắc, thì giới nào là tánh tội, giới nào là tội cấm?

Phật trả lời:

–Bốn giới: sát sinh, trộm cắp, tà dâm và nói dối là tánh tội, còn giới uống rượu là tội cấm. Vì uống rượu mà có thể phạm bốn giới kia, cho nên đặt thành giới thứ năm. Uống rượu là nguồn gốc của sự buông lung, càn rỡ, có thể dễ phạm vào bốn giới khác. Như trong thời Đức Phật Ca-diếp, có một người Ưu-bà-tắc, vì say rượu mà phạm gian với vợ người khác, bắt gà của người ta mà giết, đến khi người ta hỏi tại sao thì chối là không làm gì cả. Vì say rượu, có thể trong một lúc phá cả bốn giới. Lại vì say rượu, có thể gây nên bốn tội nghịch nữa, duy có tội phá hòa hợp Tăng là không thể gây được mà thôi. Tuy không phải là nghiệp của nhiều đời, nhưng vẫn phải chịu quả báo cuồng loạn, vì uống rượu nên tâm hồn trở nên mê man, rối loạn, cũng như người điên. Lại cũng vì say rượu mà bỏ mất chánh nghiệp, như: ngồi thiền, tụng kinh hoặc giúp đỡ công việc trong chúng. Do đó, uống rượu tuy không phải là tánh tội, nhưng cũng không khác gì tánh tội.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Trong năm giới của Ưu-bà-tắc thì chỉ đối với chúng sinh mới là giới cấm, không được phạm, hay đối với các loài không phải là chúng sinh, như Thiên, Long, Quỷ, Thần… cũng là giới cấm, không được phạm? Lại nữa, đối với chúng sinh có thể giết hại, có thể trộm cướp, có thể tà dâm, có thể nói dối, thì mới là giới cấm, không được phạm. Còn đối với Thiên, Long, Quỷ, Thần, không phải là chúng sinh, không thể sát hại, không thể trộm cướp, không thể tà dâm, không thể nói dối, cũng là giới cấm, không được phạm sao?

Phật trả lời:

–Đối với chúng sinh thì có bốn giới đầu, đối với loài không phải là chúng sinh, thì có giới cấm thứ năm. Nhưng, nếu nói rộng ra, thì dù chúng sinh có thể giết hại, không thể giết hại, có thể trộm cướp, không thể trộm cướp, có thể tà dâm, không thể tà dâm, có thể

nói dối, không thể nói dối, tất cả đều có giới cấm, không được phạm. Dưới từ địa ngục A-tỳ, trên từ cõi trời Phi phi tưởng và trong ba ngàn đại thiên thế giới, cho đến Như Lai, tất cả mọi loài có sinh mệnh, đều có giới cấm, không được phạm, vì ngay lúc thọ giới, tất cả không được sát hại, không được trộm cướp, không được tà dâm, không được nói dối. Bởi vậy, tất cả chúng sinh đều có giới cấm. Cho nên, phàm thọ giới pháp, trước phải nói các giới cho người ta nghe, chỉ bày, giải thích cho người ta hiểu, để lượng sức mình xem có lãnh thọ được không, nếu được họ sẽ sinh lòng khao khát, do đó mới phát tâm tinh tấn mà tu trì.

Còn phép thọ giới, thì tất cả chúng sinh đều có bốn giới và bốn giới này lại khác nhau, nên thànhh mười hai giới. Chẳng hạn, không được giết hại, không được trộm cướp, không được tà dâm, không được nói dối, mà nếu phạm vào bốn giới đó, đều do ba nguyên nhân: một là vì tham, hai là vì sân; ba là vì si. Như vậy thì ai ai cũng có mười hai điều ác và nếu làm trái lại với mười hai điều ác ấy, thì thành được mười hai giới thiện. Tất cả mọi loài chúng sinh đều như thế, ví thử một trăm vạn hay ngàn vạn vị A-la-hán được vào Niết-bàn, thì từ vị La-hán đầu tiên cho đến vị La-hán cuối cùng, đều do công đức trì giới mà được thành tựu đạo quả. Nhưng đừng tưởng rằng các vị La-hán đã chứng quả thì các giới cũng không còn nữa đâu. Chẳng hạn đã thọ giới “không uống rượu” thì trọn đời không uống rượu và khi thọ giới đã phát nguyện, dù khắp trong ba ngàn thế giới có các thứ rượu, cũng không bao giờ uống. Giả sử không còn ai làm rượu chăng nữa, thì giới đó vẫn thường được trì, mà không bị bỏ mất.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Một người trước khi thọ giới, đối với tất cả nữ nhân không phạm giới dâm, nhưng sau lại lấy vợ thì có phạm giới dâm không?

Phật đáp:

–Không phạm. Là vì đối với tất cả nữ nhân không được tà dâm, nhưng đây là vợ mình, thì không phải tà dâm, nên không phạm giới đó. Lấy nghĩa ấy mà suy ra, thì tất cả đều thế. Tám giới, mười giới, chúng sinh hay Thiên, Long, Quỷ, Thần, được giới cũng thế. Trong hai trăm năm mươi giới, thì hết thảy chúng sinh đều được bảy giới.

Trong bảy giới này, phân biệt về nghĩa, thì có hai mươi mốt giới. Thí dụ: chúng sinh nào thân tạo ba điều ác và miệng tạo bốn, thành bảy điều ác, thì khi tạo những điều ác đó phải có đủ ba yếu tố: một là vì tham, hai là vì sân và ba là vì si. Do ba yếu tố đó mà gây nên bảy điều ác, cho nên ba bảy thành hai mươi mốt giới ác. Nếu làm trái lại hai mươi mốt giới ác ấy thì thành được hai mươi mốt giới thiện. Một chúng sinh được hai mươi mốt giới tướng như thế thì tất cả chúng sinh khác cũng vậy. Lấy đó mà suy, thì trong một lúc có thể được vô lượng giới, nhưng không thể phạm hết các giới trong một lúc, song có thể xả tất cả giới trong một lúc.

Nói về phép phá giới, nếu phá bốn giới nặng thì kể như mất giới, nếu phá giới rồi, sau thọ lại, cũng không được giới. Chẳng hạn như đã phá một giới nặng trong Bát trai giới, sau lại thọ tám giới, năm giới, mười giới, hoặc hai trăm năm mươi giới, thiền giới và giới vô lậu, hết thảy đều không được. Nếu trong năm giới mà phá hết bốn giới nặng rồi, sau có thọ tám giới, mười giới, giới Cụ túc, giới vô lậu hay thiền giới, đều không thành giới. Nếu phá cả năm giới rồi, muốn xả năm giới để thọ mười giới thì lại không thể được nữa. Nếu đã phá và xả năm giới, tám giới, mười giới, Cụ túc giới, Vô lậu giới và Thiền giới, hết thảy đều không được. Nếu đã phá những giới nặng trong mười giới và giới Cụ túc, muốn được giới lại nên xả giới để thọ lại, thì cũng như trong năm giới đã nói ở trên, nghĩa là không được.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Thiền giới, Vô lậu giới và Ba-la-đề-mộc-xoa, trong ba giới đó thì giới nào hơn hết?

Phật đáp:

–Ba-la-đề-mộc-xoa hơn hết. Là vì nếu Phật có ra đời thì mới có giới này còn Thiềøn giới và Vô lậu giới thì thời nào cũng có. Chỉ có loài người mới được thọ trì Ba-la-đề-mộc-xoa giới, còn Thiền giới và vô lậu giới thì người cũng như Trời đều được cả. Đối với tất cả chúng sinh, phải sinh lòng thương xót, mới được thọ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, còn Thiền giới và Vô lậu giới thì không do lòng Từ bi cũng được. Sở dĩ duy trì được Phật pháp, là nhờ có bảy chúng; đạo quả của Tam thừa còn mãi ở thế gian, không bao giờ dứt, đều là nhờ

lấy Ba-la-đề-mộc-xoa làm gốc. Thiền giới, Vô lậu giới thì không thế, cho nên trong ba cõi, Ba-la-đề-mộc-xoa giới là tôn quý hơn hết.

Khi sắp thọ giới, bạch Tứ Yết-ma rồi là giới tướng đã thành tựu. Một niệm về giới tướng lúc ban đầu gọi là thiện nghiệp, cũng gọi là đạo nghiệp. Nhưng nếu có một niệm ban đầu rồi, sau mới có giới tướng, thì chỉ là thiện nghiệp thôi, chứ chưa phải là đạo nghiệp. Là vì một niệm về giới tướng lúc đầu, có đầy đủ hai phần “tư” và “nguyện” vì thế nên gọi là Tư đạo nghiệp. Trước lấy giới làm nhân, sau giới tướng tự nhiên phát sinh, cho nên gọi là thiện nghiệp mà không phải là đạo nghiệp. Chẳng hạn như một niệm về giới đầu tiên, có “giới tướng”, “giới tánh” rồi sau lần lượt sinh ra các giới, nhưng chỉ có giới tánh mà không có giới tướng, cho nên một niệm về giới lúc đầu, cũng gọi là giới, cũng gọi là hạnh lành, hoặc gọi là luật nghi. Sau đó, các giới tiếp tục phát sinh, thì cũng theo nghĩa ấy.

Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Trong ba đời, thì đời nào được giới?

Phật trả lời:

–Ở hiện tại, chỉ một niệm là được giới, còn quá khứ và vị lai là pháp, chứ không phải chúng sinh, cho nên không được giới, hiện tại một niệm là chúng sinh, cho nên được giới.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Vậy thì ở trong tâm thiện mà được giới, hay trong tâm bất thiện, hoặc trong tâm vô ký, hay trong vô tâm mà được giới?

Phật đáp:

–Tất cả các thứ tâm ấy đều được cả. Trước hết phải lấy thiện tâm mà làm lễ Tăng, thỉnh cầu thầy Hòa thượng xin thọ đại giới, quỳ gối chắp tay, bạch Tứ Yết-ma xong, thiện tâm vẫn tiếp tục, đến khi giới tướng được thành tựu, như thế gọi là trong thiện tâm mà được giới. Nếu lúc đầu lần lượt theo các pháp, thường sinh thiện tâm mà nghe lời truyền giới, nhưng đến khi bạch Tứ Yết-ma, thì lại phát khởi tâm tham dục, tâm sân hận và các niệm bất thiện, nếu trong lúc ấy mà thành tựu các giới tướng, thì gọi là trong tâm bất thiện mà được giới, là vì phải nhờ sức thiện tâm mới được giới chứ không phải nhờ sức tâm bất thiện. Nếu lúc đầu, lấy thiện tâm mà nghe lời giảng dạy về giới luật, nhưng khi bạch Tứ Yết-ma lại buồn ngủ và

nếu trong lúc ngủ ấy mà sinh các giới tướng, thì gọi là trong tâm vô ký mà được giới. Nếu lúc đầu lấy tâm thiện mà nghe lời truyền giới, nhưng đến khi bạch Tứ Yết-ma lại vào định Diệt tận, nếu ngay lúc đó mà thành tựu các giới tướng, thì gọi là trong vô tâm mà được giới vậy.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Nếu người tại gia không thọ năm giới mà khi xuất gia, thọ ngay mười giới như thế có thành giới không?

Phật trả lời:

–Nếu như thế thì một lúc được hai loại giới: được giới Ưu-bà-tắc và được giới Sa-di. Nếu không thọ năm giới, mười giới, mà thọ ngay hai trăm năm mươi giới thì một lúc được ba loại giới.

Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Nếu thọ hai trăm năm mươi giới mà đồng thời được ba loại giới, thì hà tất phải theo thứ lớp trước thọ năm giới, kế thọ mười giới rồi mới thọ hai trăm năm mươi giới?

Phật đáp:

–Tuy có thể đồng thời được ba loại giới đấy, nhưng muốn được thấm nhuần Phật pháp, tất phải theo thứ lớp, trước thọ năm giới để điều phục lấy mình, khiến cho lòng tin tăng dần, kế thọ mười giới, thiện căn lại càng thêm sâu, sau mới thọ hai trăm năm mươi giới. Nếu theo thứ lớp như thế thì thâm nhập được Phật pháp, lòng tin vững bền, khó có thể thoái chuyển, cũng như khi đi vào bể lớn, dần dần tới chỗ thật sâu, vào bể Phật pháp cũng lại như thế. Nếu một lúc mà thọ ngay hai trăm năm mươi giới, thì không những đã mất thứ lớp mà lại còn phá uy nghi nữa. Hơn nữa, cũng có người chỉ thọ năm giới mà được đạo quả, cũng có người do thọ mười giới mà được đạo quả. Bởi những sự khác nhau ấy, cho nên Như Lai mới đặt ra thứ tự. Nếu trước thọ năm giới, kế thọ mười giới, thì trong lúc thọ mười giới cũng thành tựu hai loại giới, nghĩa là năm giới và mười giới. Thọ mười giới rồi, sau thọ đến hai trăm năm mươi giới, thì trong lúc thọ hai trăm năm mươi giới cũng thành tựu được ba loại giới, nghĩa là năm giới, mười giới và Cụ túc giới. Như trong phép thọ giới của bảy chúng, thì duy chỉ có giới bạch Tứ Yết-ma là phải lần lượt ba thời mới được giới, còn sáu loại khác thì chỉ thọ một thời

cũng được giới chứ không cần phải theo thứ lớp ba thời. Như một lúc thọ được ba loại giới, khi muốn xả giới, nếu nói: “Tôi là Sa-di, không phải Tỳ-kheo”, thì mất giới Cụ túc, chỉ còn hai loại giới, nghĩa là Ngũ giới và Thập giới. Nếu nói: “Tôi là Ưu-bà-tắc không phải Sa-di”, thì mất mười giới, chỉ còn năm giới. Nếu nói: “Tôi xả hết các giới tại gia, xuất gia. Tôi chỉ là người Ưu-bà-tắc quy y mà thôi”, thì đồng thời mất hết ba loại giới, nhưng Tam quy vẫn còn.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu khi thọ giới, theo thứ lớp được ba loại giới, thì khi xả giới cũng phải theo thứ tự: chẳng hạn trước đã thọ giới Ưu-bà-tắc, sau xuất gia thọ Thập giới, có phải xả Ngũ giới trước không?

Phật trả lời:

–Không phải xả, chỉ mất danh Ưu-bà-tắc và tại gia, chứ không mất Ngũ giới. Mất danh Ưu-bà-tắc, được danh Sa-di, mất thứ lớp tại gia, được thứ lớp xuất gia.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Sa-di khi thọ giới Cụ túc, có mất thập giới và ngũ giới không?

Phât đáp:

–Chỉ mất danh và thứ lớp, chứ không mất giới. Mất danh Sa-di, được danh Tỳ-kheo; mất thứ lớp Sa-di, được thứ lớp Tỳ-kheo, trước, sau vẫn là ba loại giới, nhưng tùy thời mà thay đổi tên gọi. Cũng như lá cây, mùa xuân, mùa hạ thì xanh, mùa thu thì vàng, mùa đông thì trắng, màu sắc có khác nhưng lá cây vẫn một. Giới cũng như thế, thường là một giới, nhưng tùy thời mà có những tên gọi khác nhau. Hay cũng như sữa, để lâu thành váng sữa và sau thành sữa đặc, tùy thời có khác, nhưng vẫn là sữa. Giới cũng vậy, tuy là có ba loại khác nhau, nhưng giới vẫn là một.

Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Phàm thọ giới Ưu-bà-tắc, nếu người không đủ sức thọ cả năm giới, mà chỉ thọ một giới, hai giới hay bốn giới thôi, như thế có được không?

Phật trả lời:

–Không được.

Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Nếu không được, thì tại sao lại có kinh nói “Thiểu phần Ưu-

bà-tắc”, “Đa phần Ưu-bà-tắc”, “Mãn phần Ưu-bà-tắc” nghĩa đó là thế nào?

Phật đáp:

–Nói như thế là để minh định cái công đức trì giới nhiều hay ít, chứ không phải nói phép thọ giới như thế được.

Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Năm giới chỉ thọ trì trong một ngày, hai ngày hay mười ngày, như thế có được không?

Phật trả lời:

–Không được. Phật chế giới đều có hạn định, nếu thọ năm giới, phải giữ trọn đời; nếu thọ tám giới, phải trì một ngày, một đêm, bởi thế không được. Phàm giới bạch Tứ Yết-ma, đều có thượng, trung, hạ. Năm giới là giới hạ phẩm; mười giới là giới trung phẩm, hai trăm năm mươi giới là giới thượng phẩm. Trong năm giới, cũng có ba phẩm, nếu phát tâm nhỏ mà thọ giới thì được giới hạ phẩm; nếu phát tâm vừa mà thọ giới, thì được giới trung phẩm; nếu phát tâm lớn mà thọ giới, thì được giới thượng phẩm; mười giới, hai trăm năm mươi giới đều có ba phẩm, cũng như trong năm giới nói trên. Nếu phát tâm nhỏ mà được năm giới rồi, sau phát tâm vừa hay tâm lớn mà thọ mười giới, thì trước cũng được năm giới, chứ không thêm, không hơn. Từ giới thứ sáu cho đến giới “Quá giờ không ăn” nghĩa là ngoài năm giới, thì gọi là được “năm giới tăng thượng”. Nếu trước phát tâm nhỏ mà được năm giới, thì cũng vẫn được năm giới hạ phẩm mà thôi. Lại như trước phát tâm nhỏ mà thọ năm giới, sau phát tâm vừa và tâm lớn mà thọ hai trăm năm mươi giới, thì trước cũng chỉ được năm giới, không thêm, không hơn. Ngoài năm giới ra, các giới khác cũng thế, nếu khi thọ giới mà tâm thêm lên, thì được giới tăng thượng. Lấy đó mà suy, thì giới Ba-la-đề-mộc-xoa không phải dễ được.

Theo thứ tự mà nói, thì năm giới là hạ phẩm, mười giới là trung phẩm, hai trăm năm mươi giới gọi là thượng phẩm. Theo nghĩa đó mà suy, thì cũng có thể là: Nếu phát tâm lớn mà thọ năm giới, thì được giới thượng phẩm; nếu phát tâm vừa mà thọ mười giới, thì được giới trung phẩm; nếu phát tâm nhỏ mà thọ hai trăm năm mươi

giới thì được giới hạ phẩm. Căn cứ vào đó thì biết rằng, tùy ở tâm, có lớn, vừa, nhỏ, mà được giới cũng có thượng, trung, hạ không giống nhau, không nhất định.

Nếu thỉnh thầy Hòa thượng, mà trong lúc thọ mười giới, Hòa thượng không đến thì cũng được giới. Nếu trong khi thọ mười giới, mà thầy Hòa thượng chết, hoặc biết tin đã chết, thì thọ giới không được; nếu chết mà không biết thì thọ giới, được giới. Nếu trong lúc bạch Tứ Yết-ma thọ giới Cụ túc, mà thầy Hòa thượng vắng mặt, thì không được thọ giới; là vì không đủ Tăng số; nếu đủ Tăng số và có người thay mặt cho Hòa thượng, thì được thọ giới.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Người Ưu-bà-tắc thọ năm giới, có được buôn bán không?

Phật trả lời:

–Được buôn bán, nhưng không được làm năm nghề sau đây:

1.Không được lấy việc buôn bán súc sinh làm nghề nghiệp. Nếu trước khi thọ giới, nhà có nuôi súc vật, được phép bán đi, nhưng không được bán cho nhà đồ tể.

2.Không được làm nghề buôn bán cung, tên, dao, kiếm, súng, đạn. Trước khi thọ giới, nếu có các thứ đó thì được bán đi.

3.Không được làm nghề bán rượu. Trước khi thọ giới, nếu có rượu thì được đem bán.

4.Không được ép dầu, sát hại côn trùng. Vì cách ép dầu ở nước Thiên trúc và nước Kế tân là: giã nhỏ hạt gai, đem chôn xuống đất mấy ngày, khi nào sinh ra nhiều trùng mới đem ra ép, để được nhiều dầu. Nhưng nếu xứ nào không làm theo cách ấy, thì ép dầu không phạm giới.

5.Không được làm nghề nhuộm năm sắc lớn, vì phải giết nhiều sâu bọ. Cách nhuộm màu sắc ở các nước Lạc-sa… phải giết nhiều côn trùng, bởi thế cấm làm nghề nhuộm.

Ưu-ba-ly lại hỏi Phật:

–Phép thọ Bát quan trai, không được ăn quá ngọ. Nhưng không ăn quá ngọ là giới thứ chín, vậy tại sao không nói là Cửu quan trai, mà gọi là Bát quan trai?

Phật đáp:

–Phàm phép ăn chay là lấy sự không ăn quá ngọ làm thể. Tám

giới cùng giúp đỡ cho thành cái “thể” của phép ăn chay, mà gọi là Trai pháp Bát chi, cho nên nói Tám giới mà không gọi là Chín giới.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Người thọ Bát quan trai giới, trong bảy chúng, họ thuộc chúng nào?

Phật trả lời:

–Tuy không thọ giới trọn đời, nhưng vì họ giữ giới trong một ngày một đêm; thì cũng có thể gọi là Ưu-bà-tắc.

Ưu-ba-ly lại hỏi:

–Ngoài bảy chúng ra, có giới Ba-la-đề-mộc-xoa không?

Phật đáp:

–Có Bát trai giới đó. Lấy đấy mà suy, thì nếu thọ Bát trai giới, không thuộc vào bảy chúng. Phép thọ Bát trai giới, chỉ nói không sát sinh trong một ngày, một đêm thôi, ngoài ra không cấm. Cho nên đừng lầm lẫn với giới tướng trọn đời.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Phép thọ Bát trai giới, có được thọ một lúc trong hai ngày, ba ngày cho đến mười ngày không?

Phật trả lời:

–Phật đã chế ra giới một ngày, một đêm, thì không được quá hạn. Nếu có sức thọ được thì một ngày xong rồi, lại lần lượt thọ lại, cứ như thế tùy sức nhiều hay ít, chứ đừng tính số ngày. Phàm thọ Bát trai pháp là phải theo người khác dạy, mới được thọ.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Theo người nào mà thọ?

Phật trả lời:

–Theo người trong năm chúng xuất gia mà thọ. Đã thọ tám giới, mà đánh đập chúng sinh thì không được thanh tịnh. Tuy ngay hôm thọ giới, không đánh đập nhưng hôm sau mà đánh đập chúng sinh, cũng không được thanh tịnh. Nói tóm lại, nếu thân, khẩu, ý làm những việc trái uy nghi, tuy không phạm giới, nhưng cũng mất thanh tịnh. Nếu thân, khẩu thanh tịnh, nhưng tâm lại khởi lên những ý tưởng tham dục, sân hận và não hại, thì cũng không được thanh tịnh. Nếu thân, khẩu, ý ba nghiệp đều thanh tịnh, nhưng lại không tu sáu niệm thì cũng mất thanh tịnh. Thọ tám giới rồi, siêng tu sáu niệm,

mới được gọi là trai pháp thanh tịnh. Như làm đến vua cõi Diêm-phù-đề, giàu có tự tại, vàng bạc, của báu không thiếu thứ gì. Tuy có những công đức như thế, nhưng nếu đem chia ra làm mười sáu phần, thì công đức của vua Diêm-phù-đề không bằng một phần công đức giữ Bát quan trai giới được hoàn toàn thanh tịnh.

Nếu người muốn thọ pháp Bát trai nhưng trước khi thọ, làm những điều phóng túng, như ham mê sắc dục, đàn địch, ca hát, ăn thịt uống rượu và bày mọi trò vui, phóng tâm làm những việc ấy rồi, sau mới thọ Bát trai giới, như thế bất luận trước sau đều không thành trai giới. Nếu người trong tâm không định thọ giới Bát trai, mà làm các việc phóng túng ấy, sau gặp thiện tri thức dạy cho, liền thọ Bát trai giới, thì bất luận trước sau đều thành được trai giới. Nếu người muốn thọ Bát trai giới, mà gặp nhiều việc khó khăn, chướng ngại, không được tự tại, nhưng sau giải quyết xong các việc khó khăn, rồi thọ Bát trai giới, thì bất luận trước sau đều thành trai giới.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu người muốn thọ có hạn, thí dụ chỉ thọ trai pháp ban ngày mà không thọ trai pháp ban đêm, hoặc chỉ thọ trai pháp ban đêm mà không thọ trai pháp ban ngày, như thế có được tám giới không?

Phật trả lời:

–Không được. Là vì Phật đặt ra trai pháp, cho thọ một ngày đêm đã có hạn định như vậy, không được làm sai.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Nếu không được, thì tại sao trong luận Bì Cách nói: “Ức Nhĩ ở chỗ đồng không mông quạnh, thường thấy các loài quỷ đói chịu mọi tội khổ; hoặc ban ngày hưởng phúc, ban đêm chịu tội; hoặc ban đêm hưởng phúc, ban ngày phải chịu tội. Sở dĩ như thế là vì trước kia, khi họ làm người, ban ngày thì thọ giới pháp, ban đêm thì làm việc ác, hoặc ban đêm thì thọ giới pháp, ban ngày lại làm các hạnh chẳng lành”, thì nghĩa ấy ra sao?

Phật đáp:

–Phàm làm nhân duyên kiếp trước, thì không thể căn cứ vào lời nói đó được. Luận Bì Cách không phải là Kinh Luật, cho nên không thể căn cứ vào đó để định nghĩa xác thực được. Điều ấy có khi là Tôn giả Ca-chiên-diên, vì muốn độ cho Ức Nhĩ mà biến hiện

như thế để hóa độ Ức Nhĩ, chứ không phải sự thực.

Khi thọ trai rồi nếu muốøn xả trai, không cần phải cầu năm chúng để xả. Khi muốn xả, chỉ cần đến nói một người là hôm nay xả trai, thế là trai đã được xả rồi.

Nếu nói đến năm ngả, thì chỉ có loài người mới được giới Ba-la-đề-mộc-xoa, còn bốn ngả khác không được. Chẳng hạn chư Thiên cõi trời thì vì đắm đuối ham vui quá nên không được giới. Như trước kia, một hôm vì một đệ tử lâm bệnh, nên Tôn giả Đại Mục-kiền-liên phải lên cung trời Đao-lợi để tìm thầy thuốc Kỳ-bà xuống chữa. Khi lên tới nơi, Tôn giả Mục-kiền-liên thấy chư Thiên cõi trời đang vui chơi trong vườn Hoan lạc. Lúc đó, Mục-liên dừng lại bên đường nhưng không ai để ý đến cả. Sau Kỳ-bà ngoảnh lại trông thấy Mục-liên, liền giơ tay chào, rồi cỡi xe thẳng tới. Mục-liên tự nghĩ: “Người này trước kia vốn là đệ tử của ta. Nay được hưởng phúc báo ở cõi trời và vì quá đắm say thú vui nên không còn nhớ nữa”. Nghĩ xong, liền dùng sức thần thông để chặn xe lại. Kỳ-bà xuống xe, làm lễ Mục-liên. Bấy giờ Mục-liên dùng mọi lời để trách móc. Kỳ-bà thưa: “Bạch Tôn giả Mục-liên, vì trước kia ở cõi người, tôi vốn là đệ tử của Đại đức, bởi thế mới giơ tay chào hỏi, chứ Tôn giả có thấy chư Thiên làm như thế không? Phàm đã sinh lên cõi trời, tâm người nào cũng đắm theo dục lạc, không được tự tại, cho nên mới thế”.

Bấy giờ, Mục-liên hỏi Kỳ-bà:

–Tôi có người đệ tử lâm bệnh, nên chữa trị theo cách nào?

Kỳ-bà đáp:

–Nên nhịn ăn là tốt hơn hết.

Lại một hôm Tôn giả Mục-liên khuyên vua Thích Đề-hoàn Nhân, nói:

–Phật ra đời khó gặp, tại sao Thiên chủ không luôn luôn gần gũi để cúng dường và cầu nghe chánh pháp?

Thiên đế Thích muốn lãnh hội ý của Tôn giả Mục-kiền-liên, nên sai một người sứ đến. Nhưng gọi hai ba lần mà người này không lại, vì họ có một người vợ và một nàng ca kỹ, ham mê tình dục, nên tuy là người cõi trời mà không tự cắt đứt được. Nhưng cuối cùng, thì không thể dừng được mà phải đến. Khi tới nơi, Thiên đế Thích mới hỏi nguyên do tại sao đến chậm, người ấy cứ thực tình thưa bày,

nghĩa là vì quá say mê các thú vui, nên không đến ngay được.

Nhân thế, Thiên đế Thích mới nói với Tôn giả Mục-liên:

–Người ấy chỉ có một vợ và một nàng ca kỹ mà còn vui chơi đắm đuối, không tự dứt được, huống nữa là vua cõi trời, có rất nhiều cung điện, vô số Thiên nữ, các món thức ăn cõi trời, trăm mùi thơm ngon, trăm ngàn ca kỹ, ham mê, đắm đuối, nhìn về phía Đông, quên mất phía Tây, thì tự dứt sao được? Cho nên tuy biết rằng Phật ra đời là khó được gặp, chánh pháp khó được nghe, nhưng vì các thú vui trói buộc, mất hết tự tại, biết làm sao được?

Phàm phép thọ giới là phải dùng tâm dũng mãnh, nguyện cắt đứt mọi duyên, sau mới được giới. Các người ở cõi trời, lòng ham đắm dục lạc thì nhiều, sức thiện tâm lại yếu ớt, thì do đâu mà được giới? Các loài ngạ quỷ thì đói khát khổ sở, thân tâm bị thiêu đốt; các loài ở địa ngục thì chịu mọi sự hình phạt, đau đớn ê chề, tâm ý não loạn, cũng không nhờ đâu mà được giới. Còn các loài súc sinh thì nghiệp chướng sâu dày, ngu si tăm tối, không hiểu, không biết, nên cũng không thọ được giới. Tuy có nhiều chỗ trong kinh nói là Rồng cũng thọ Trai pháp, nhưng đó chỉ nói về thiện tâm, nghĩa là thọ tám giới trong một ngày, một đêm thì được công đức thiện tâm, chứ không được tám giới, là vì nghiệp chướng.

Nếu nói về bốn cõi thiên hạ, chỉ có ba cõi thiên hạ là Diêm-phù-đề, Câu-da-ni, Phất-bà-đề và những người trên Hải Châu, khoảng giữa ba thiên hạ là được giới pháp. Như ở Câu-da-ni, thì Phật sai Tân-đầu-lư đến để truyền bá đạo pháp, thành lập bốn bộ chúng. Ở châu Phất-bà-đề cũng có Tỳ-kheo thi hành Phật sự và cũng có bốn bộ chúng. Duy chỉ cõi Uất-đơn-việt là không có Phật pháp và dĩ nhiên là không có giới. Vì ở đây phúc báo sung sướng quá và con người lại ngu si, nên không nhận lãnh được Phật pháp.

Lại nữa, có bốn hạng người là: người nam, người nữ, hoàng môn và nhị căn. Trong bốn hạng ấy, chỉ có hai hạng: người nam, người nữ là được giới, còn hai hạng kia là hoàng môn và nhị căn, thì không được giới. Nhưng trong những hạng người nam và người nữ, nếu người nào giết cha mẹ, giết A-la-hán, làm cho thân Phật chảy máu, phá hoại chúng Tăng, làm nhơ Tỳ-kheo-ni, dứt hết căn lành và những kẻ giả mạo làm Tăng, những kẻ không thể độ, tất cả những

người như thế đều không được giới.

Nói rộng ra thì phàm đã mến chuộng Phật pháp, bất luận là Trời, Rồng, Quỷ, Thần, hay ở cõi Uất-đơn-việt, hoặc hoàng môn, nhị căn, tất cả những loài phi nhân ấy, đều được thọ Tam quy vậy.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Chư Phật ba đời, độ cho chúng sinh được thọ giới đều nhau hay hơn kém nhau?

Phật đáp:

–Không đều. Phàm nói đến giới, thì chỉ có các loài chúng sinh và phi chúng sinh mới được giới mà một vị Phật ra đời, hóa độ cho vô số a-tăng-kỳ chúng sinh vào cõi Niết-bàn vô dư. Đến Đức Phật sau ra đời, thì tất cả các chúng sinh ấy đều không được giới. Như thế đủ biết, chư Phật chỗ được giới, đều không giống nhau. Chẳng hạn, như Phật Ca-diếp, độ cho vô số a-tăng-kỳ chúng sinh vào cõi Niết-bàn vô dư và Ngài cho hết thảy chúng sinh đó đều được giới. Nhưng đến Phật Thích-ca Văn, thì những chúng sinh ấy đều không được giới.

Tuy nhiên, tất cả chư Phật đều có ba việc như nhau: Một là chứa góp công hạnh như nhau. Hai là Pháp thân như nhau. Ba là độ chúng sinh như nhau. Hết thảy chư Phật đều đã tu hạnh Bồ-tát qua ba a-tăng-kỳ kiếp, đều đã đầy đủ năm phần pháp thân, mười lực, Tứ vô sở úy, mười tám pháp bất cộng và cũng đã độ cho vô số a-tăng-kỳ chúng sinh vào cõi Niết-bàn vô dư.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Trong kinh thường nói, một Đức Phật ra đời, độ cho chín mươi na-do-tha chúng sinh vào Niết-bàn vô dư, nay lại nói vô số a-tăng-kỳ chúng sinh, là nghĩa thế nào?

Phật trả lời:

–Trong kinh nói, một Đức Phật ra đời, độ chín mươi na-do-tha chúng sinh là chỉ nói nhờ Phật mà từng ấy chúng sinh được độ. Còn có những chúng sinh, tự mình theo Phật mà được độ, hoặc nhờ các đệ tử của Phật mà được độ, hay nhờ giáo pháp của Phật mà được độ. Cho nên nói chín mươi na-do-tha chúng sinh là chỉ do nhờ chính Phật mà được độ. Nói tóm lại, hoặc nhờ Phật, nhờ đệ tử hay nhờ giáo pháp mà vô số a-tăng-kỳ chúng sinh đã được độ vào cõi Niết-

bàn vô dư. Chư Phật ba đời đều có ba việc giống nhau, nhưng cách độ sinh, đắc giới thì khác nhau vậy.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Các loài chúng sinh và chẳng phải chúng sinh đều được thọ ác luật nghi giới phải không?

Phật đáp:

–Chỉ có chúng sinh mới được thọ ác luật nghi giới, còn chẳng phải chúng sinh thì không được thọ. Nói một cách khác, chỉ có các loài có thể giết hại, được thọ ác giới, còn loài không thể giết hại, thì không được thọ, nhưng cũng có thể nói, chúng sinh hay sát hại hay chúng sinh không thể giết, đều được thọ ác giới. Chẳng hạn như người đồ tể giết dê, thường mang lòng giết chóc, ý lúc nào cũng nghĩ đến việc giết dê, giả sử có người ở cõi người hay cõi Trời không làm nghề giết chóc, nhưng vì phải lưu chuyển trong vòng thọ sinh, cũng có khi phải đọa làm kiếp dê. Cho nên tất cả chúng sinh đều có thể thọ ác giới. Trong mười hai ác luật nghi cũng vậy.

Mười hai ác luật nghi là:

1.Nghề đồ te.å

2.Nghề bán nem.

3.Nghề nuôi heo.

4.Nuôi gà.

5.Bắt cá.

6.Săn bắn.

7.Bẫy chim.

8.Bắt trăn.

9.Bẫy rồng.

10.Làm nghề coi ngục.

11.Làm giặc.

12.Làm nghề đánh giặc thuê.

Đó là mười hai nghề ác luật nghi. Như người làm nghề nuôi tằm cũng là người không xa lìa ác luật nghi.

Có ba thời xả ác luật nghi giới: một là lúc chết; hai là lúc thọ luật nghi giới; ba là lúc thọ Tam quy. Thời thứ nhứt bỏ được ác giới; thời thứ hai và thứ ba thì được thiện giới.

Ưu-ba-ly hỏi:

–Khi người ta tạo ác giới, thì lúc nào xả thiện giới mà được ác giới?

Phật đáp:

–Lần đầu tiên nói: “Tôi là người đồ tể”, thì bỏ mất thiện giới. Lần thứ hai, thứ ba nói: “Tôi là người đồ tể”, liền được ác giới. Nói cách khác, tùy lúc bỏ thiện giới mà được ác giới. Nếu người tu thiện giới, tuy chưa nói mình là đồ tể, nhưng vì ham lợi, cùng với đồ tể làm việc giết hại, thì lúc ấy cũng phạm thiện giới rồi. Muốn bỏ thiện giới mà cầu ác giới thì chỉ tự mình phát thệ là được, chứ không cần theo người khác dạy cho. Nếu muốn thọ ác luật nghi giới trong một ngày, hai ngày, cho đến mười ngày, hoặc một năm, hai năm cứ tùy theo chỗ tâm mình muốn lâu hay chóng thì đều được cả, là vì các pháp ác thuận theo dòng sinh tử, cho nên cứ tùy theo việc làm là được, chứ không như thiện luật nghi giới.