Các Đạo Sư Của Sự Thiền Định Và Những Điều Huyền Diệu

Không lâu sau khi Dodrupchen mất, Dodrupchen trở về Yarlung Pemakö để kính lễ di cốt, tro, và xá lợi của Dodrupchen được giữ trong một cái bình. Các đệ tử của Dodrupchen hối thúc Do Khyentse ở lại như người kế vị (gDan Tshabs) của Dodrupchen, nhưng ngài từ chối.

Sau này, Gyalse Zenphen Thaye (1800-?) của Tu viện Dzogchen, một học giả nổi tiếng và là một trong những đệ tử chính của Dodrupchen, đã đến để trụ lại như người kế vị của Dodrupchen trong một thời gian. Gyalse bắt đầu một khóa giảng dạy và thực hành hàng năm trong bốn mươi lăm ngày về Guhyagarbha-māyājālatantra (Mật điển Bí mật tập hội) tại Yarlung Pemakö. Paltrül làm trợ giảng cho Gyalse trong năm đầu tiên, và sau đó bản thân ngài điều khiển giảng khóa này trong hai năm nữa.²²³ Paltrül Rinpoche và Nyoshül Lungtok (mất năm 1902?) sống quanh Thung lũng Ser và Do, các trụ xứ của Dodrupchen, trong khoảng chín hay mười năm.²²⁴

Trong số các đệ tử ngài có những Đạo sư hộ trì dòng truyền thừa, những vị đã được tiên tri trong Tiên tri Bí mật của Lạt ma Gondü.²²⁵ Đó là bốn vị hộ trì dòng truyền thừa được đặt tên là Dorje (rDo rJe’i gDung bZhi), mười ba vị được đặt tên Dorje (rDo rJe’i Ming Chan bChu gSum), và sáu vị được đặt tên Sangye (Phật mCh’ed Drug).

Có những giải thích khác nhau để định rõ bốn vị hộ trì dòng truyền thừa được gọi tên là Dorje. Một cách là: (1) Dola Jigme Kalzang Dorje (Chökyi Lodrö) ở miền đông, giống như âm thanh của một con ốc xà cừ trắng đầy danh tiếng tâm linh, (2) Repa Tamtsik Dorje của Khyunglung (người nổi tiếng về việc có đệ tử gồm một ngàn yogī và một ngàn yoginī) ở miền nam, với nhiều đệ tử Mật thừa như một tụ gạo trắng, (3) Gyalse Rikpe Dorje (Zhenphen Thaye) ở miền tây, với nhiều đệ tử là thiền giả tu sĩ như một vườn hoa sen đỏ, và (4) Chöying Tobden Dorje (một nhà biên soạn và truyền bá vĩ đại của giáo lý Nyingthig ở Amdo, đặc biệt là ở Rekong) ở miền bắc, giống như một phurbu sắt với nhiều đệ tử mật thừa đầy năng lực.

Cách giải thích khác là: (1) Do Khyentse, (2) Dzogchen Rinpoche đệ Tứ, (3) Gyalse Rigpe Dorje, và (4) Kyebu Yeshe Dorje (Dola Jigme Kalzang).

Cách thứ ba là: (1) Do Khyentse, (2) Dzogchen Rinpoche, (3) Repa Tamtsik Dorje, và (4) Chöying Tobden Dorje. Kongtrül Yonten Gyatso (1813-1899) viết:

Trước ngài, bậc được gọi là Ánh sáng chói lọi (Özer) của phương Đông, Hóa Thân,

Với bốn [đệ tử] yogī, như được Guru Rinpoche tiên tri,

Bậc hành động vì sự lợi lạc của chúng sinh, hóa thân trí tuệ của Murum (Tsepo),

Changchup Dorje [Dodrupchen], Thủ hộ của các Hiền giả, con xin cầu nguyện ngài.²²⁶

Mười ba vị được gọi là Dorje được liệt kê khác nhau, nhưng một cách liệt kê là: (1) Mingyur Namkhe Dorje, (2) Do Khyentse Yeshe Dorje, (3) Jigme Mikyö Dorje (Namkha Tsewang Choktrup, 1744-?) ở Gyarong Gön, (4) Repa Tamtsik Dorje, (5) Chöying Tobden Dorje, (6) Jigme Palkyi Dorje, (7) Rigdzin Jampal Dorje ở Zhechen, (8) Kyilung Thukchok Dorje ở Golok, (9) Jigme Pawo Dorje, (10) Zhönu Yeshe Dorje (còn được gọi là Dola Jigme Kalzang, (11) Wangda Dorje Palzang ở Golok, (12) Rigdzin Palkyi Dorje ở Troshül, và (13) Rolwe Dorje ở Barchung.

Nyoshül Lungtok đề nghị cách khác để phân loại những đệ tử chính của Dodrupchen:

Thủ lãnh của tất cả những đệ tử Khampa của vị hộ trì trí tuệ vĩ đại [Jigme Lingpa] là Dodrupchen Jigme Thrinle Özer. Trong những đệ tử chính yếu của Dodrupchen có bốn vị hộ trì dòng truyền thừa được gọi là Dorje, sáu người được gọi là Buddha (Phật), mười ba người được gọi là Namkha, và một trăm vị hộ trì mạn đà la. Vị thủ lãnh trong mười ba người được gọi là Namkha là Mingyur Namkhe Dorje.²²⁷

Jigme Gyalwe Nyuku và Jigme Ngotsar là bạn đồng môn và đệ tử của Dodrupchen. Ngoài ra, khi Paltrül Rinpoche còn nhỏ, Dodrupchen xác nhận cậu bé là tülku của Palge Lama, và bằng sự tiên tri, ngài nói với Dola Jigme Kalzang: “Ta phó chúc và trao truyền toàn bộ giáo lý Longchen Nyingthig cho cậu bé, với danh hiệu là Ogyen Jigme Chökyi Wangpo”.

Như đã giải thích ở trên, các dòng Nyingthig của Vua Ngawang Dargye và đệ tử của vua là Zhapkar Tsoktruk Rangtröl đến qua Dodrupchen. Kuyang Lo-de,²²⁸ một đệ tử và Đạo sư của Zhapkar, viết trong một lời cầu nguyện dòng truyền thừa:

Künkhyen Jigme Lingpa,

Con cầu nguyện ngài, xin ban những gia hộ của ngài.

Künzang Zhenphen, Bậc Siêu việt trong những bậc Lão thông,

Pháp Vương Ngari Wangpo, và

Tsoktrul Rangtröl Toàn trí, con cầu nguyện ngài, xin ban cho con những gia hộ.²²⁹

Dòng Longchen Nyingthig của Dharma Senge (mất năm 1890) cũng đến qua Dodrupchen, như Dharma Senge viết:

Cầu mong những khát khao thiêng liêng của Rigdzin Jigme Lingpa được đáp ứng.

Cầu mong những khát khao thiêng liêng của Jigme Thrinle Özer được đáp ứng.

Cầu mong những khát khao thiêng liêng của Ngadak Yeshe Gyatso được đáp ứng.

Cầu mong những khát khao thiêng liêng của bổn sư được đáp ứng.²³⁰

Trong số nhiều hóa thân của Dodrupchen có Jigme Phüntsok Jungne, Dodrupchen Đệ Nhị (1824-1863), và Se Sherap Mebar (1829-1843),²³¹ một nam tử của Do Khyentse.

13 - JIGME GYALWE NYUKU (1765-1843)

JIGME Gyalwe Nyuku²³² là một thiền giả, Bồ Tát, và bậc lão thông vĩ đại. Ngài là một trong hai Đạo sư lãnh trách nhiệm truyền bá Longchen Nyingthig trên khắp xứ Tây Tạng, đặc biệt là miền Đông Tây Tạng. Khi còn trẻ ngài được gọi là Pema Kunzang và sau này được gọi là Jigme Gyalwe Nyuku, Nam tử Vô Úy của Đấng Chiến Thắng (Phật).

Gyalwe Nyuku sinh năm Mộc Dậu thuộc Rabjung thứ mười ba (1765) trong nhóm du cư Getse trong Thung lũng Dzachukha. Thân phụ ngài là Ogyen Tashi thuộc bộ tộc Mange của dòng Dong, và thân mẫu là Tashi Kyi thuộc bộ tộc Awö. Dzachukha là thung lũng gần nguồn của Sông Dza (Nyak Ch’u/Yalung). Gyalwe Nyuku là con thứ hai trong chín người con. Từ thời thơ ấu ngài đã không bao giờ quan tâm tới những vui thú thế tục. Vào mùa xuân, mỗi khi ngài nhìn thấy những đám mây mưa lơ lửng trên bầu trời và nghe tiếng sấm nhẹ nhàng, ngài kinh nghiệm một sự thôi thúc mãnh liệt giục giã ngài đi tới một nơi cô tịch trên đỉnh một ngọn núi cao và hiến mình cho việc thiền định Phật Pháp. Mọi người trong gia đình ngài đều muốn ngài trở thành một gia trưởng tài giỏi, ngoại trừ mẹ ngài, người rất mộ đạo và cố gắng giúp đỡ ngài thực hiện những ước nguyện về Pháp.

Năm mười hai tuổi, ngài có cơ hội tập đọc. Năm mười bốn tuổi ngài đi hành hương tới Lhasa, Samye, và nhiều nơi khác và trở về bình an.

Năm mười lăm tuổi ngài nhận những giáo huấn Đại Viên mãn và Tsasum Sangwa Nyingthig từ Getse Lama Rigdzin Gyatso (?-1816?).²³³ Lạt ma bảo ngài: “Để hoàn thiện việc thiền định của ông về bản tánh của tâm điều duy nhất ông cần làm chỉ là duy trì những gì ông đã chứng ngộ”. Ngài có những linh kiến phi thường và có thể tiên tri nhiều việc sẽ xảy ra sau này.

Năm mười sáu tuổi ngài bị bắt buộc phải đi theo anh của ngài trong những chuyến đi buôn. Trong những cuộc du hành này ngài bị tràn ngập bởi một nỗi khiếp sợ mãnh liệt vì việc nói dối và chửi rủa của những người thế tục.

Năm mười bảy tuổi ngài đưa thân mẫu đi hành hương Lhasa với vài người bạn. Trong khi họ ở miền Trung Tây Tạng, ngài và một người bạn cố chạy trốn để thực hành Pháp, nhưng những người bạn đã bắt họ lại và đưa họ về Kham.

Năm mười tám tuổi, ngài thực hiện một khóa nhập thất thiền định một trăm ngày. Năm mười chín tuổi, anh ngài mất. Hơn hẳn bất kỳ sự kiện đơn độc nào khác, điều này đã chuyển hóa tâm ngài hướng về Pháp một cách kiên định, nhưng Lobsang Chökyong, thủ lãnh của nhóm bộ tộc Getse, và những người thân của ngài bắt đầu thúc ép ngài kết hôn và chăm sóc gia đình. Tuy nhiên ngài không nhượng bộ chút nào khi quyết định từ bỏ cuộc đời của một gia chủ.

Bởi nếu ở lại Kham ngài không thể nào hiến mình cho một cuộc đời tu tập Pháp nên cùng một người bạn tên là Rigdzin, một thiền giả tu tập Pháp thuộc nhóm bộ tộc Barchung, ngài đã chạy trốn tới miền Trung Tây Tạng. Ngài đã chuẩn bị mang theo một nén bạc để chi dụng. Du hành qua Chabdo, Drikung, Gaden, Yamalung, và Samye, họ tới Lhasa. Gyalwe Nyuku không chỉ được phú bẩm trí tuệ tâm linh mà còn rất thông tuệ và thực tiễn. Anh bạn Rigdzin của ngài rất đáng tin cậy và tâm linh nhưng không thực tế và không có nhiều khả năng ngay cả việc kiếm củi để làm nhiên liệu trong núi non. Ở Lhasa một tên trộm trong y phục tu sĩ biết rằng họ muốn đổi nén bạc để lấy tiền. Một hôm khi Gyalwe Nyuku đi khỏi, tên trộm lại gặp Rigdzin và tỏ ý muốn đổi nén bạc thành đồng xu theo giá mà họ muốn. Rigdzin đưa nén bạc và tên trộm biến mất. Như thế, ngoại trừ một vài vật được tặng, họ không còn gì để sống. Thay vì quở trách bạn, Gyalwe Nyuku an ủi anh ta và nói: “Chúng ta mất nén bạc bởi ta không có công đức để sở hữu và sử dụng nó”.

Sau khi đi qua Drak Yangdzong, họ tới Samye. Ở đó họ gặp Dodrupchen đệ nhất, là người mà Rigdzin đã biết ở Kham. Dodrupchen khuyên họ:

Các con là những thanh niên thuộc những gia đình giàu có.. Các con nên thiền định tại Chimphu cùng với ta, bởi ta sắp đi tới đó, nhưng trước khi thiền định các con phải nhận những giáo huấn đúng đắn. Có một Lạt ma thấu suốt mọi sự mà không có chút chướng ngại nào, và ngài cũng ban giáo lý phù hợp với nhu cầu của đệ tử mà không lệ thuộc vào việc họ có những vật cúng dường hay không. Ngài là Khyentse Rinpoche [Jigme Lingpa], Đạo sư của ta. Ta sẽ gởi các con tới ngài với một lá thư. Hãy vui vẻ.

Theo lời khuyên của Dodrupchen, họ tới Tsering Jong và gặp Jigme Lingpa. Gyalwe Nyuku viết rằng khi họ nhìn thấy Jigme Lingpa, trong một lát mọi cảm nhận về cuộc đời này tan biến và ngài kinh nghiệm sự hỉ lạc như thể ngài đã đạt được con đường của sự nội quán. Sau đó trong mười lăm ngày họ nhận quán dảnh Rigdzin Düpa, khẩu truyền Yönten Dzö, và những giáo huấn chi tiết về thiền định Đại Viên mãn phù hợp với sự thuần thục của tâm họ (sMin Khrid).

Sau đó họ trở lại gặp Dodrupchen ở Samye. Sau một chuyến hành hương ngắn, họ tới Tsang để thăm Gomchen Kuzhap, Rigdzin Pema She-nyen lừng danh. Trên đường, mặc dù không biết bơi, họ đặt Rigdzin ở giữa Dodrupchen và Gyalwe Nyuku và vượt Sông Kyichu. Sau này Gyalwe Nyuku nghĩ rằng họ thành công chỉ nhờ sự gia hộ của Tam Bảo. Ở Tsang họ nhận nhiều sự trao truyền Changter (những Kho tàng Phương Bắc) từ Pema She-nyen và những trao truyền Chö từ Drupchen Thupten Tendzin.

Sau đó Dodrupchen dự tính đi Lhasa một mình để gặp bạn của ngài và trở về Kham. Gyalwe Nyuku nài nỉ xin được đi cùng ngài đến tận Lhasa. Trên đường đi Dodrupchen ngã bệnh trầm trọng, nhưng ngài chấp nhận bệnh tật của ngài với sự hoan hỉ lớn lao, và điều này khiến Gyalwe vô cùng cảm kích.

Từ Lhasa, Gyalwe Nyuku tới Tu viện Dorje Trak để gặp Pema She-nyen khi đó đang ban những trao truyền Rigdzin Chenmo. Sau đó họ trở về Tsang. Sau khi hoàn tất một khóa nhập thất hai năm chín tháng, Gyalwe và Rigdzin trở về Lhasa.

Tại Trak Yerpa, Gyalwe Nyuku gặp một Lạt ma với bộ quần áo rách rưới, đắp vá. Chỉ nhìn thấy Lạt ma không thôi đã đủ phát sinh trong lòng ngài một niềm tin mãnh liệt, như thể ngài nhìn thấy Guru Rinpoche bằng xương bằng thịt. Lạt ma ban cho ngài những giải thích làm sáng tỏ việc thiền định của ngài và tiên tri rằng trong giai đoạn đầu đời Gyalwe Nyuku không an trụ ở một nơi nhưng về sau ngài sẽ không muốn rời một thung lũng nhìn về hướng đông nam, và ở đó ngài sẽ thành tựu những mục đích đối với bản thân ngài và những người khác.

Gyalwe Nyuku tới Tsering Jong và nhận nhiều sự trao truyền và giáo huấn từ Jigme Lingpa. Theo lời khuyên của Jigme Lingpa, sau khi nhận quán đảnh Yumka ngài thực hiện hành trình gian khổ tới ngọn núi thiêng Tsāri. Trên đường đi ngài thiền định tại nhiều thánh địa trong một tuần hay hơn. Bởi ngài đã tặng đôi giày cho một người hành khất trước đó đã lâu, khi gần tới Tsāri ngài phải đi chân trần, ngay cả trong tuyết. Bàn chân ngài trở nên tê cứng và biến dạng, đến nỗi khi một vài đứa trẻ nhìn thấy vết chân của ngài trên đường họ trở về, đã sợ rằng đó là dấu chân của một con quái vật. Trong những hoàn cảnh gian khổ như thế, ngài mất nhiều ngày để đi nhiễu quanh Núi Tsāri. Ở một nơi, hy sinh sự an toàn của riêng mình, ngài cứu mạng một số người bị chôn dưới tuyết trên đường họ đi nhiễu. Thay vì hết sức đau đớn hay lo buồn, ngài liên tục kinh nghiệm mọi sự xuất hiện như Báo Thân, những thân tướng Phật bằng ánh sáng và tia sáng, sự xuất hiện tự nhiên không có những ý niệm nhị nguyên.

Trong chín tháng ngài ẩn cư nghiêm nhặt để thiền định tại Tsāri. Vào lúc bắt đầu ngài dùng một ít tsampa ba lần mỗi ngày với một loại súp làm bằng vỏ một loại cây. Sau một thời gian, ngài dùng tsampa mỗi ngày một lần. Sau đó tsampa đã cạn kiệt, và ngài đun sôi những torma cũ, bánh cúng khô mà ngài đã dâng cúng trước đó và uống chất súp của nó mỗi ngày một lần. Khi những món đó cũng hết, ngài không còn gì để ăn. Sau một thời gian, thậm chí ngài có thể nhìn thấy ánh nắng qua những khớp xương của ngài. Ngài đun sôi một ít cây tầm ma và uống chất nước, nhưng nó làm cổ họng ngài bị tổn thương. Sau đó ngài tìm thấy một cái xương hông cũ của một con cừu. Ngài nấu sôi nó và uống súp, điều đó mang lại một chút êm dịu cho cơ thể ngài.

Sau khi hoàn tất khóa nhập thất chín tháng, ngài sẵn sàng ra đi. Nương tựa vào sự hỗ trợ của một chiếc gậy chống bằng cách nắm chặt nó bằng cả hai bàn tay, ngài bắt đầu rời hang. Ngài cảm nhận trong mỗi bước đi là ngài sắp mất ý thức và ngã xuống. Ngài không thể đứng thẳng thân mình, bởi ngài cảm thấy ruột của ngài dính chặt vào xương sống. Cổ ngài rất dài, và những khớp xương ở cổ và xương sống của ngài dễ đếm. Việc uống một ly nước sẽ giúp ngài đi thêm vài bước nhưng sau đó nước khiến cho ngài vô cùng phiền hà khi đi tiểu. Sau khi đi theo cách này trong bốn ngày, cuối cùng ngài gặp vài người cho ngài thực phẩm, và từ từ ngài bắt đầu phục hồi sức khỏe mà không có biến chứng nào.

Sau khi du hành nhiều ngày, ngài tới được chỗ ở của Jigme Lingpa và nhận một gia hộ ngắn gọn. Sau đó ngài đi tới ẩn thất Ogyen Ling để nhập thất trong sáu tháng, trong thời gian đó ngài có nhiều kinh nghiệm và linh kiến. Một hôm ngài ra ngoài nắng, nhìn lên bầu trời về phía vị Thầy của ngài ở, và một nỗi nhớ vô hạn về bổn sư Jigme Lingpa và những vị Thầy khác phát khởi trong tâm ngài. Ngài cầu nguyên các Thầy với lòng sùng mộ mãnh liệt. Ngài kinh nghiệm một sự nhàm chán sinh tử mạnh mẽ hơn cảm xúc mà ngài từng có trước đây. Ngài khóc trong nhiều thời khóa thực hành. Sau đó, nghĩ rằng kinh nghiệm này có lẽ là một chướng ngại, ngài đã suy niệm về bản tánh tối thượng. Trong một lát, ngài như thể mất ý thức. Khi ngài tỉnh dậy, ngài nhận ra rằng không có gì để thấy hay thiền định, bởi tất cả những nhận thức về việc thực hành thiền định đã biến mất. Trước đó ngài đã có một điểm quy chiếu vi tế về cái thấy (kiến) và thiền định, nhưng bây giờ mọi sự đã trôi qua.²³⁴

Sau đó Gyalwe Nyuku nhận một thông điệp từ Dodrupchen yêu cầu ngài tới gặp Dodrupchen ở Tsering Jong, nơi vị Thầy này vừa trở lại. Gyalwe vội vã đi Tsering Jong và gặp Jigme Lingpa lẫn Dodrupchen. Ngài dâng một bản mô tả chi tiết về kinh nghiệm thiền định của ngài, trong đó ngài có cảm tưởng là không có thiền giả thấu suốt việc thiền định. Jigme Lingpa hài lòng và nói:

Điều đó đúng! Sự chứng ngộ [bản tánh tối thượng] phải đến bằng một trong bốn cách khác nhau. Một vài thiền giả sùng mộ, tinh tấn, bi mẫn, và khôn ngoan chứng ngộ nó khi họ nhận “sự ban tặng trí tuệ” trong một lễ quán đảnh. Một số chứng ngộ nó khi họ nhận “sự đạt được những thành tựu,” khi họ đã hoàn tất việc thiền định và trì tụng một sādhana của Bổn Tôn. Một số chứng ngộ nó nhờ sự trao truyền chứng ngộ của Lạt ma cho họ bằng cách phát triển một niềm tin mãnh liệt nơi Lạt ma, bằng cách nhìn Lạt ma như một vị Phật thực sự. Một số chứng ngộ nó khi họ thành công trong việc làm an dịu những náo động quấy nhiễu phát khởi do ảnh hưởng của những thế lực tiêu cực ở những nơi linh thiêng hay bị ma ám chẳng hạn như các nghĩa địa. Bây giờ con đã chứng ngộ bản tánh tối thượng nhờ sự gia hộ của Lạt ma lẫn sự thành tựu Bổn Tôn. Vì thế từ nay trở đi, như Đức Tampa [Sangye] Rinpoche nói:

Khi ta ngủ một mình trong sự ẩn nấp,

Ta an trụ trong giác tánh nội tại trần trụi.

Khi ta ở giữa nhiều người,

Ta nhìn [gương mặt] của mọi sự xuất hiện.²³⁵

Hãy để Niết bàn được đạt tới trong trạng thái nguyên sơ, không đánh bẫy giác tánh nguyên sơ chứng ngộ, là sự hợp nhất của sự khoáng đạt và quang minh xuất hiện từ trạng thái nguyên sơ của nó, trong mạng lưới của sự tạo tác những đặc tính.

Vào lúc đó, Jigme Lingpa đang trải qua một vấn đề về mắt, và Gyalwe Nyuku được phái đi tìm một thầy thuốc. Vị Thầy thuốc tiến hành thành công một ca mổ mắt cho Jigme Lingpa.

Trước sự nài nỉ của Dodrupchen, Gyalwe Nyuku đồng ý trở về Kham với ngài. Thân mẫu của Gyalwe Nyuku đau yếu nhưng biểu lộ sự hạnh phúc về việc Gyalwe Nyuku hiến mình cho Pháp. Bà nói: “Nếu con có thể thành công trong việc thực hành Pháp thì không cần phải lo lắng về ta”. Sau khi được Dodrupchen cho phép, Gyalwe Nyuku thực hiện một khóa nhập thất trì tụng tại Barchung Latrang. Đó là năm 1793.

Kế đó Gyalwe Nyuku đi tới trại của Dodrupchen tại Mamö Do ở Dzachukha, nhưng Dodrupchen đã đi tới Cung điện Dege. Ngài thực hiện một khóa nhập thất một trăm ngày trong một hang động gần trại và có nhiều kinh nghiệm tâm linh và linh kiến. Sau khóa nhập thất, khi ngài gặp Dodrupchen từ Cung điện Dege trở về, Dodrupchen nói: “Trong một giấc mơ ta thấy mình trên một ngọn núi cao dẫn theo một bày thú nhỏ, và kế đó ta thấy ông ở dưới thấp, đang đưa lên nhiều con thú. Vì thế ông sẽ làm lợi lạc nhiều chúng sinh hơn ta”.

Gyalwe Nyuku phụng sự Dodrupchen một thời gian khi vị Thầy này đang giảng dạy ở gần Dzachukha. Sau đó Dodrupchen đi Amdo và Mông Cổ để đi Ngũ Đài Sơn, và ngài phái Gyalwe và người cháu là Jigme Changchup tới Tu viện Dzogchen.

Gyalwe Nyuku nhập thất ở Tsering Phuk, gần Tu viện Dzogchen, nơi có lần Dodrupchen đã thực hiện khóa nhập thất của riêng ngài. Chẳng bao lâu sau khóa nhập thất, ngài du hành tới miền Trung Tây Tạng để gặp Jigme Lingpa một lần nữa.

Tại Tsering Jong, ngài kinh nghiệm sự hoan hỉ lớn lao khi một lần nữa gặp Đức toàn trí Jigme Lingpa, lúc đó vị Thầy này không còn những bệnh về mắt nữa. Ngài cũng gặp Gyalse, con nhỏ của Jigme Lingpa. Ngài nhận những giáo lý sâu xa trong hai tháng rưỡi. Jigme Lingpa nói với ngài: “Trước đây, ta không biết là ông rất thông tuệ.. Nếu ông ở lại với ta trong ba năm, ta sẽ làm cho ông trở thành một người đặc biệt”. Gyalwe Nyuku thẳng thắn trình bày rằng ngài phải trở về quê hương vì những bổn phận với các bạn hữu của ngài. Jigme Lingpa trả lời:

Điều đó tốt. Sự đáng tin cậy là phẩm tính của một bằng hữu siêu việt. Thực ra, để thực hành Pháp chân thực, không cần biết quá nhiều thứ. Thông tin không nhất thiết mang lại lợi lạc cho tâm. Một thái độ tốt lành làm lợi ích tâm. Tuy nhiên, ông có đủ trí tuệ trong việc học tập, phân tích, và thiền định để độc lập. Không cần phải lệ thuộc vào những cấu trúc tu viện. Ông phải nỗ lực thiền định trong những hang động hay những túp lều, nơi sẽ không xuất hiện những hoàn cảnh tiêu cực. Nếu người ta đến gặp ông để xin giáo lý, hãy chỉ dạy họ với sự xác quyết. Bởi thái độ của ông tuyệt vời như vàng ròng, ông sẽ giúp ích cho chúng sinh.

Sau đó Gyalwe Nyuku trở về Kham. Ngài thực hiện một khóa nhập thất nhiều năm gần Tu viện Dzogchen và một khóa nhập thất ba năm tại Getse ở Dzachukha.

Năm 1799, ngài đi tới Shukchen Tago để giúp Dodrupchen xây gompa mới của ngài. Cùng với Dodrupchen ngài tới thăm Vua Tsewang Lhündrup (?-1825) xứ Tsakho tại Cung điện Phüntsok, tới vua xứ Choktse, và tới nhiều nơi khác trong Thung lũng Dzika để giúp Dodrupchen giảng dạy và gây quỹ xây dựng gompa.

Sau này Gyalwe Nyuku đích thân viếng thăm Cung điện Phüntsok. Nhà vua thỉnh cầu ngài ở lại làm vị trụ trì Chupho Gompa hay Namgyal Teng Gompa nhưng ngài từ chối.

Gaylwe Nyuku muốn đi Nakshö Sinmo Dzong để ở lại đó, nhưng trước sự nài nỉ của Dodrupchen, ngài đã hứa không đi tới những nơi xa quá năm hay sáu ngày đường.

Tại Lhalung Khuk ngài tham dự lễ tôn phong của Do Khyentse và nhìn thấy Dodrupchen. Được cảm hứng bởi Gyalwe Nyuku, nhiếp chính hoàng hậu xứ Dege muốn ngài an trụ ở Cung điện Dege, nhưng nhờ sự can thiệp khéo léo của Dodrupchen ngài có thể tránh được mệnh lệnh này.

Năm 1804, ở tuổi bốn mươi, Gyalwe Nyuku định cư tại Trama Lung, Thung lũng Những Cành Khô, ở Dzachukha. Sau một thời gian, ngài nhận một thông điệp từ Dodrupchen rằng nhiếp chính hoàng hậu xứ Dege muốn ngài tới Cung điện Dege. Ngài viết thư cầu cứu Dodrupchen, Dodrupchen thành công trong việc xin nhiếp chính hoàng hậu miễn cho Gyalwe Nyuku thi hành lệnh này. Là một đối tượng của nhiếp chính hoàng hậu, Gyalwe Nyuku phải khéo léo.

Tại Trama Lung, cùng vài ẩn sĩ, Gyalwe Nyuku sống trong sự thiền định và giảng dạy hơn hai mươi năm,²³⁶ và ngài được gọi là Dza Trama Lama, theo tên của địa phương. Trong thời gian đó, ngài không hoàn toàn ẩn dật như nhiều người nhập thất thường làm, mà giảng dạy và ban các quán đảnh tại Trama Lung và những nơi lân cận cho các thiền giả, tu sĩ, và cư sĩ.

Năm 1812 ngài có nhiều kinh nghiệm, chẳng hạn như chuyển hóa toàn bộ các hiện tượng thành một quả cầu ánh sáng xanh dương và sau đó tan hòa nó vào bản thân ngài, khi đó thân ngài tan thành một hiện tượng xuất hiện nhưng không thể nhận thức được, và sau đó cùng trở lại là thân ngài. Ngài nhận những quán đảnh từ Đại Thành tựu giả Kathok Getse khi vị Thầy này viếng thăm ẩn thất của ngài.

Năm 1814 tại Norbu Ri Gompa ngài ban các giáo lý cho Do Khyentse, hóa thân của vị Thầy của ngài, và nhiều người khác. Do Khyentse nguyện tụng thần chú của Đức Avalokiteshvara một trăm triệu lần.

Năm 1815 Do Khyentse đang đi qua Dzachukha trong chuyến viếng thăm miền Trung Tây Tạng lần thứ hai và là lần cuối cùng của ngài, và Gyalwe Nyuku đi tiễn ngài. Sau đó Gyalwe Nyuku đi tới Tu viện Gyarong để nhận một quán đảnh trường thọ từ Đạo sư Namkha Tsewang Chokdrup (1744-?). Ngài cũng được Jigme Kalzang, nhiếp chính của Dodrupchen, viếng thăm và nhận các quán đảnh từ ngài. Vào khoảng thời gian này, một trong hai vị Thầy của ngài ở Kham là Getse Lama Rigdzin Gyatso qua đời.

Năm 1816, Gyalwe Nyuku đi đón Do Khyentse trở về sau cuộc viếng thăm miền Trung Tây Tạng. Ngài gặp Do Khyentse và Dzogchen Rinpoche và nhận các quán đảnh từ hai vị Thầy này.

Năm 1817/18, sau khi nhận một thông điệp từ Dodrupchen mời ngài tới gặp, ngài và khoảng mười tu sĩ đi tới Yarlung Pemakö trong Thung lũng Ser. Cha và con (hay các huynh đệ) trong Pháp đã có một cuộc sum họp vui vẻ. Gyalwe và những người đồng hành của ngài nhận tất cả những giáo lý và quán đảnh mà họ mong ước. Đáp lại khẩn cầu của Gyalwe Nyuku, Do Khyentse đưa ra một tiên tri với mô tả chi tiết về một địa điểm mà Gyalwe Nyuku nên đặt trụ xứ chính của ngài. Tiên tri nói:

Ở phía Tây của Dagyal [Dzagyal] Lhünpo năm ngọn, một địa điểm cô tịch,

Có một nơi giống như một đóa hoa nở.

Ngọn núi phía sau như một đại thiền giả đang suy niệm.

Ngọn núi trước mặt giống như một cái bình được đưa lên.

Ngọn núi bên phải như một cuộn vải mở ra trong không trung..

Nước đổ xuống ca hát những nguyên âm và phụ âm.

Xứ sở nhiều màu sắc với cây cối và hoa lá.

Hãy sắp xếp để sống ở nơi chốn tuyệt vời đó.

Ngay khi Gyalwe Nyuku trở về Dzachukha, ngài di chuyển tới Gyagö Photrang, địa điểm được phú tặng những tính chất được Dodrupchen tiên tri. Ngài ở đó hơn mười năm.

Một đêm, Gyalwe Nyuku có một giấc mơ về những Bổn Tôn an bình và phẫn nộ trong không trung, và một dākinī nói với ngài rằng đây là lúc ngài ra đi. Sau đó bốn dākinī trang điểm tuyệt đẹp bằng bốn màu khác nhau nâng ngài và dākinī thứ nhất lên không trung trên một cuộn lụa mở ra. Nhưng vào lúc đó ngài nhìn thấy Dodrupchen từ bầu trời đi xuống, bảo các dākinī đưa ngài trở lại, bởi bây giờ không phải là lúc ngài ra đi, vì thế họ đưa ngài trở về. Sau đó chư Phật tan biến vào ngài, và ngài thức dậy khỏi giấc ngủ. Ngay cả khi ngài thức giấc vào ban ngày, ngài vẫn có những kinh nghiệm khác nhau. Chẳng hạn như ngài nhìn thấy mọi hình tướng biến thành những Bổn Tôn hòa bình và phẫn nộ; họ tan biến vào ngài; thân ngài nổ tung thành một hiện tượng xuất hiện nhưng không thể nhận thức được; hay đôi khi mọi sự trở nên hoàn toàn trống không.

Một đêm, trong một giấc mơ, ngài được một dākinī dẫn tới một nơi thật lạ lùng. Trong đó ngài ngồi giữa Jigme Lingpa và Dodrupchen. Ngài sung sướng tới nỗi ngài khẩn cầu các ngài cho ngài ở lại, nhưng các ngài nói: “Không, ông chỉ là một người khách. Bây giờ không phải lúc ông tới. Chớ ngã lòng bởi con người của thời đại tăm tối, hãy duy trì hai giới nguyện Bồ đề tâm của ông. Hãy làm tràn đầy cuộc đời của ông bằng những hoạt động của bánh xe Pháp (Pháp luân). Không có gì ngăn cách giữa chúng ta và ông”.

Năm 1820, tại Tu viện Dzogchen, ngài nhận nhiều quán đảnh từ Dzogchen đệ tứ. Ngài cũng ban giáo lý cho Dzogchen Rinpoche và những người khác.

Vào ngày mười bảy tháng tám năm Kim Tỵ (1821), Do Khyentse, khi đó đang viếng thăm một khu khác của Dzachukha, bảo với các môn đồ của ngài rằng ngài đã nhận được một tiên tri nói rằng ngài sẽ lìa bỏ thấn xác vào ngày hai mươi lăm cũng trong tháng đó. Chỉ có một người thuộc về gia đình Hoa sen (Liên hoa bộ) và được gọi là Pema, có thể ngăn cản điều đó. Do Khyentse nói rằng người đó là Gyalwe Nyuku. Chẳng bao lâu Gyalwe Nyuku nghe được những lời đó, ngài đi cả đêm để gặp Do Khyentse đang khỏe mạnh. Với khoảng năm mươi tu sĩ, ngài bắt đầu tổ chức một buổi lễ. Vào ngày hai mươi bốn, Do Khyentse thình lình ngã bệnh. Gyalwe Nyuku cử hành lễ Sündok của Yumka Dechen Gyalmo suốt đêm. Do Khyentse đang hấp hối và mọi người kêu khóc. Với lòng sùng mộ mãnh liệt, thiền định sâu xa, và những lời cầu nguyện dũng cảm nhất Gyalwe Nyuku đã làm hết khả năng của ngài, và cuối cùng những dấu hiệu của việc quét sạch các chướng ngại đã xuất hiện trong các nghi lễ, và ngay lập tức Do Khyentse biểu lộ những dấu hiệu của sự hồi sinh.

Năm 1821 Gyalwe Nyuku tham dự tang lễ của Pönlop đệ tam (1806-1821?) tại Dzogchen và tẩy trừ những chướng ngại cho cuộc đời của Dzogchen Rinpoche đệ tứ và ban cho vị Thầy này các giáo lý.

Năm 1830, ngài dời trụ xứ của ngài từ Gyagö Photrang tới Dzagyal Dünlung. Gyagö Photrang là một nơi rất tốt cho ngài, một địa điểm kiết tường mà ngài và các đệ tử của ngài đã đạt được những thành tựu vĩ đại, nhưng hiện nay, do một sự thay đổi khí hậu, mặt đất trở nên ẩm ướt và không tốt cho sức khỏe nếu sống ở đó lâu dài.

Năm 1833 Gyalse Zhenphen Thaye tới nhận thêm giáo lý từ ngài. Năm 1834 Gyalwe Nyuku ban những trao truyền Longchen Nyingthig cho Dodrupchen đệ nhị (1824-1863/64) và gia lực cho vị Thầy này là vajracharya (Kim cương sư) siêu việt.

Ngài kết thúc tự truyện của ngài năm bảy mươi tư tuổi (1838).

Năm bảy mươi chín tuổi, vào ngày hai mươi lăm tháng giêng năm Thủy Mão, ngài thị tịch. Trong một linh kiến, Dzogchen Rinpoche đệ tứ đã nhận được di chúc của Gyalwe Nyuku.²³⁷ Di cốt của ngài được giữ gìn tại Tu viện Dzagya ở Dzachukha.

Theo lời khuyên của Jigme Lingpa, Gyalwe Nyuku đã hiến dâng toàn bộ phần cuối đời ngài cho việc giảng dạy bất kỳ ai tới nghe ngài nói, ban những quán đảnh hay những giáo huấn thiền định cho tất cả những ai sùng mộ và chân thành trong việc thiền định. Chẳng hạn như, Paltrül Rinpoche đã nhận những giáo lý về Ngöndro Longchen Nyingthig hai mươi lăm lần từ ngài. Paltrül đã ghi lại những lời dạy của Gyalwe Nyuku về Ngöndro trong tác phẩm Künzang La-me Zhalung²³⁸ (Lời Vàng của Thầy tôi).

Tülku (tái sinh) của ngài là Künzang Dechen Dorje, người đã được Dzogchen Rinpoche đệ tứ xác nhận.

14 - DOLA JIGME KALZANG (THẾ KỶ MƯỜI CHÍN)

DOLA Jigme Kalzang²³⁹ là một thiền giả, học giả, và Bồ Tát vĩ đại. Ngài đã truyền bá truyền thống Longchen Nyingthig tại Kham và Amdo. Ngài cũng được gọi là Chökyi Lodrö và Zhönu Yeshe Dorje.

Có một lần, trong một hang động gần Sông Ma (Hoàng Hà), ngài bắt đầu một khóa nhập thất ba năm ở nơi hoàn toàn hẻo lánh để chuẩn bị thực hành sādhana Vajrakīla. Ngay đêm đầu tiên của khóa nhập thất, một khách hành hương trú ẩn ở cửa hang của Jigme Kalzang. Sử dụng một cái trống tay và một cái chuông, khách hành hương hát tụng Khandrö Kegyang, một nghi lễ Chö. Trong hang động, Jigme Kalzang nghe bài hát và cảm động bởi ý nghĩa sâu xa và kết cấu tuyệt đẹp của nó đến nỗi ngài không thể cưỡng lại được việc ra ngoài ẩn thất vào buổi sáng để gặp người khách hành hương. Ngài hỏi ai là người đã sáng tác nghi lễ Chö và biết được rằng Jigme Lingpa đã khám phá nghi lễ đó như một terma nhưng Jigme Lingpa đã mất. Jigme Kalzang hỏi có đệ tử chính yếu nào của Jigme Lingpa còn sống không. Khách hành hương trả lời rằng đệ tử lớn nhất của Jigme Lingpa là Dodrupchen Rinpoche hiện sống và giảng dạy tại Golok. Bởi Dodrupchen là tên của vị Thầy định mệnh của ngài nên vừa nghe đến tên Dodrupchen, Jigme Thrinle Özer, Jigme Kalzang phát khởi lòng sùng mộ bất biến và lập tức ra đi để gặp Thầy.

Từ Dodrupchen ngài nhận những giáo lý nói chung và đặc biệt là những trao truyền Longchen Nyingthig. Ngài trở thành một trong những vị hộ trì dòng truyền thừa chính yếu của Longchen Nyingthig.

Jigme Kalzang đã xác nhận Paltrül Rinpoche là tülku của Palge Lama của Tu viện Dzogchen, và sau này Dodrupchen đệ nhất phê chuẩn điều đó. Trong những năm cuối đời của Dodrupchen, ngài ban những trao truyền quán đảnh và giáo huấn, và Jigme Kalzang ban sự trì tụng Kinh điển (Lung) nhân danh Dodrupchen. Ngoài ra, khi Dodrupchen không rời ẩn thất, Jigme Kalzang là Lạt ma thay mặt Dodrupchen đi truyền bá Longchen Nyingthig và nhiều sự trao truyền Nyingma khác của dòng Dodrupchen ở Dege và Amdo.

Jigme Kalzang đã truyền các tantra (Mật điển) Nyingma và giáo lý Nyingthig cho nhiều Lạt ma quan trọng của các tu viện Kathok, Dzogchen, và Zhechen, và trong phần cuối đời ngài, ngài đã truyền bá giáo lý ở Amdo và trong những người Mông Cổ ở miền Thanh Hồ.

Jigme Gyalwe Nyuku viết rằng năm 1815/16, “Đức Lạt ma Jigme Kalzang, nhiếp chính tối thượng của Đức Dodrupchen cha và Đạo sư của việc nghiên cứu và thành tựu, đã tới Dzachukha để phụng sự Pháp. Tôi đã mời ngài tới ẩn thất của tôi và nhận những quán đảnh”.²⁴⁰ Một lần nữa, ngài viết rằng năm 1820, “với nhiều vật cúng dường tôi đi đón Jigme Kalzang, Đạo sư của sự nghiên cứu và thành tựu, bởi ngài đã đến [Dzachukha] trong chuyến viếng thăm Trung quốc của ngài”.²⁴¹

Vào lúc cuối đời, khi ngài đang đi bộ một mình trên một con đường trong một thị trấn ở Trung quốc, ngài nhìn thấy một tên cướp sắp bị tử hình bằng cách thiêu sống trên một con ngựa bằng đồng đỏ được đốt nóng bằng lửa ở bên trong. Tên cướp gào thét cầu cứu. Cảm thấy vô cùng bi mẫn, Dola Jigme Kalzang bảo những người cầm quyền rằng tù nhân không có tội và chính ngài mới thực sự là tên cướp. Khi các đệ tử tìm thấy ngài thì đã quá muộn. Ngài đã bị tử hình thay cho tên cướp. Như thế ngài đã chấm dứt cuộc đời mình khi phô diễn thực hành đích thực của một Bồ Tát bằng cách hiến tặng đời mình để chuộc lấy cuộc đời của một người vô danh đau khổ trong một con phố xa lạ.

Trong số những hóa thân của ngài có Yukhok Chatralwa Chöying Rangtröl trong Thung lũng Ser và Kalzang Dorje của Tu viện Sanglung trong Thung lũng Dzika.

15 - DZOGCHEN MINGYUR NAMKHE DORJE ĐỆ TỨ (1793 - ?)

Dzogchen Rinpoche đệ tứ Mingyur Namkhe Dorje²⁴² (Jigme Khyentse Wangchuk) là một trong những bậc lão thông phi thường và kỳ dị, bậc đã sở hữu sự thấu thị và không có sự phân biệt giữa cái tốt và cái xấu.

Ngài sinh năm 1793 trong Thung lũng Dan. Thân phụ ngài là Sönam Rapten, một thủ lãnh xứ Rakho, và thân mẫu là Namkhadzin Wangmo. Trong những câu kệ tiên tri Jigme Lingpa đã xác định nơi Dzogchen Rinpoche đệ tứ sẽ được tìm ra, và chính Dzogchen Rinpoche đệ tam cũng chỉ ra nơi ngài sẽ sinh ra. Từ thời thơ ấu, trong khi đánh một cái trống ngài đã đọc thần chú Guru Rinpoche và lập lại từ Dzogchen.

Năm lên bảy tuổi, ngài biểu lộ những hồi ức về đời quá khứ của ngài trước nhiều đại Lạt ma, và giữa niềm hân hoan to lớn ngài được các tu sĩ của Tu viện Dzogchen và Cung điện Dege trang trọng đưa về và tôn phong tại Tu viện Dzogchen. Namkha Tsewang Choktrup ở Tu viện Gyarong cử hành lễ thế phát (cắt tóc) và ban cho ngài Pháp danh Jigme Khyentse Wangchuk. Ngài nhận nhiều sự trao truyền từ Nyima Trakpa Mingyur Phende đệ tam. Đặc biệt là ngài nhận những trao truyền Khandro Nyingthig, Sangwa Nyingthig, và Dorsem Nyingthig từ Namkha Tsewang Choktrup, và ngài đã thành tựu những tu tập khác nhau.

Từ năm mười hai tuổi, trong bảy năm, mỗi năm ngài nhập thất nghiêm nhặt ít nhất sáu tháng. Ngài đã nhận những giáo lý và trao truyền từ Namkha Tsewang Choktrup, Dodrupchen đệ nhất, Cheyö Rigdzin Chenmo, Zhechen Rabjam đệ tam, Zhechen Gyaltsap đệ nhất, Khenchen Rigdzin Zangpo, Gyalwe Nyuku, Jigme Ngotsar, và Gyalse Zhenphen Thaye.

Năm hai mươi tuổi, Dzogchen Rinpoche tới gặp Dodrupchen một lần nữa tại Yarlung Pemakö. Với Do Khyentse, Dzogchen Pönlop, và khoảng sáu mươi người khác, ngài đã nhận nhiều sự trao truyền, trong đó có Nyinthig Yabzhi, Gyü Chudun, Damchö Dechen Lamchok, và Nyen-gyü Dorje Zampa.

Một hôm Dodrupchen ban một tách sọ người đầy bia chang cho Dzogchen Rinpoche. Là một tu sĩ, trước đó ngài không bao giờ nếm rượu, nhưng ngài đã uống tách bia bởi đó là một gia hộ của Lạt ma. Nhờ uống nó, sự chứng ngộ của Dodrupchen được di chuyển sang Dzogchen Rinpoche một cách tự nhiên, và ngài đã đạt được trạng thái Chönyi Zepa, sự tan hòa những tri giác về các hiện tượng tương đối thành bản tánh tuyệt đối. Về sau Dzogchen Rinpoche trở thành một bậc lão thông nổi tiếng nhất, bậc thấu suốt mọi sự và không có sự phân biệt. Ngài không trông chờ điều tốt hay sợ hãi điều xấu. Có một câu tục ngữ nói rằng: “Ảnh hưởng bởi rượu của những người khác qua đi, nhưng ảnh hưởng do rượu của Dodrupchen thì không bao giờ mất”.

Vào lúc bắt đầu, những người nắm giữ trọng trách của Tu viện Dzogchen khó chịu với Dodrupchen trong việc biến đổi Dzogchen Rinpoche thành một người mất mọi thiện xảo về ngoại giao và hành chánh, là những điều được coi là các phẩm tính quan trọng cho việc lãnh đạo một đại tu viện với nhiều nhánh phụ. Nhưng về sau này, khi nhận ra tính chất vĩ đại của trí tuệ và năng lực tâm linh của Dzogchen Rinpoche, tất cả các ngài trở nên hết sức biết ơn.

Năm hai mươi hai tuổi, ngài đi hành hương tới miền Trung Tây Tạng. Ngài gặp Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ chín, là anh em họ với ngài. Ngài đi tới tất cả những thánh địa quan trọng, thực hiện những lễ cúng dường và thiền định. Ngài nhận những giáo lý và trao truyền từ Longchen Rölpatsal, Terchen Dawe Özer, Khardo Chökyi Dorje, Chakla Thukse của tu viện Dorje Trak, Trichen Pema Wangyal của tu viện Mindroling, và Chakzam Choktul. Ngài được Nhiếp chính Temo Lobzang Thupten Gyaltsen ban giới cụ túc.

Ngài luôn luôn ban giáo lý và những trao truyền cho bất kỳ ai tới khẩn cầu ngài. Đôi khi ngài giảng những bản văn khó hiểu nhất thật rõ ràng chi tiết. Nhưng vào những lúc khác ngài giảng ngay cả những bản văn dễ hiểu theo cách không dính dáng gì tới thật nghĩa. Đôi khi trong các buổi lễ, sau khi ngài bắt đầu đánh trống tay, người nào đó phải nắm tay ngài và lấy cái trống tay đi, nếu không ngài sẽ không ngừng lại, bởi ngài đã vượt lên sự phân biệt tầm thường.

Một hôm ngài được mời tới một buổi lễ lớn trong một thung lũng khác. Ngài đang ngồi trên một ngai tòa cao, và những loại thực phẩm tuyệt hảo được dọn ra. Thình lình ngài nói: “Ta không ăn”. Thị giả của ngài van nài và nói: “Xin ngài dùng món gì đó, nếu không hội chúng của chúng ta không vui”. Sau bữa ăn, ngài nói: “Bây giờ ta sắp chết”. Mọi người kinh hoảng và hỏi: “Tại sao?’ Ngài nói: “Thức ăn bị tẩm thuốc độc, ta không ăn, nhưng ông yêu cầu ta ăn. Bây giờ ta sắp chết”. Mọi người khẩn cầu ngài làm việc gì đó để tránh điều này, bởi ngài có năng lực. Khi đó ngài nói: “Ta sẽ trục nó ra nhé?” Mọi người van xin: “Vâng, xin ngài!” Rồi ngay trên ngai tòa ngài trục thực phẩm ra, và ngài qua khỏi mà thậm chí không bị bệnh.

Cứ ba năm một lần trong nhiều năm, ngài đi tới Cung điện Dege để giảng dạy và chủ tọa một buổi lễ quan trọng. Sau đó năm năm mươi tuổi (1842), khi rời tu viện để đi Dege, ngài bị trượt chân ở ngưỡng cửa và ngài thốt ra một thành ngữ địa phương điển hình biểu lộ sự cáu giận: “Cầu mong ta không bao giờ đặt chân lên mi nữa”. Và sau đó ngài nói thêm: “Ồ, phải, dù sao chăng nữa ta sẽ không cần phải làm như vậy!” Rồi tại Dege, đêm trước ngày bắt đầu buổi lễ kéo dài bảy ngày, ngài vẫn nói trong giấc ngủ, nhưng mọi người chỉ nghe được một câu: “Gönla [người cử hành lễ Hộ Pháp] đã bay đi”. Qua ngày hôm sau ngài nói: “Ta phải trở về. Sự hiện diện của ta có lợi cho Dege và Tu viện Dzogchen cần ta”. Ngài không nói gì thêm, và thị giả của ngài khẩn cầu ngài ở lại; bởi đây là một buổi lễ quan trọng đối với Cung điện Dege và vương quốc. Sau đó ít ngày họ được tin là Tu viện Dzogchen hầu như hoàn toàn bị tiêu hủy bởi một trận động đất trong đó có nhiều người chết. Gönla, người mà ngài đã nói đến, bị ném một quãng xa và sống sót với một cái chân gãy.

Sau đó với sự trợ giúp rộng rãi của Dege và những nhà bảo trợ khác, và đặc biệt là dưới sự hướng dẫn của Gyalse Zhenphen Thaye và những Lạt ma khác, ngài xây dựng lại tu viện, làm cho nó còn rộng lớn hơn trước.

Kế đó dưới sự hướng dẫn của Dzogchen Rinpoche và sự giám sát của Zhenphen Thaye, Shrīsimha, một tu học viện Kinh điển, được thiết lập. Sau này nó trở thành tổ chức kiểu mẫu cho việc nghiên cứu và tu tập trong phái Nyingma.

Khi Gönpo Namgyal (?-1865), thủ lãnh độc ác của Nyak-rong, chiếm giữ Tu viện Dzogchen, Ponlop chỉ thị Dzogchen Rinpoche nói rằng vị thủ lãnh vĩ đại biết bao, Tu viện Dzogchen nghèo khổ như thế nào, và v.v.. Khi vị thủ lãnh tới gặp Dzogchen Rinpoche, ngài lập lại mọi điều như ngài được truyền đạt. Sau đó ngài nói thêm: “Đó là những gì ngài Pönlop chỉ thị cho tôi nói với ông,” và sau đó ngài nói cho ông ta những chi tiết thật sự của Tu viện Dzogchen. Vị thủ lãnh hỏi: “Tôi sẽ tái sinh ở đâu?” Ngài nói: “Trong địa ngục”. Thay vì bị xúc phạm hay sung công tài sản của tu viện, vị thủ lãnh ra đi với một vật cúng dường là thỏi bạc cho Dzogchen Rinpoche với lời khẩn cầu: “Xin chăm sóc tôi khi tôi chết”.

Tuy nhiên, khi không đúng lúc để tiết lộ các sự việc, ngài có thể che dấu chúng. Một buổi sáng ngài nói: “Đêm qua có người lấy trộm chóp vàng của ngọn phướn trong sảnh đường”. Mọi người đổ xô đi kiểm tra và thấy đúng là như vậy. Họ khẩn cầu ngài cho biết ai đã làm điều đó. Ngài nói: “Ta biết hắn. Trong khi tên trộm leo xuống với cái chóp vàng, anh ta gần như ngã xuống, và cầu nguyện ta: ‘Ôi Mingyur Namkhye Dorje.’ Ta đã cứu anh ta. Tuy nhiên ta không nói cho các ông, bởi nếu ta nói, các ông sẽ phạt anh ta”.

Tôi không có nguồn thông tin nào về thời gian ngài mất và mất ra sao.

16 - DO KHYENTSE YESHE DORJE (1800 - 1866)

DO KHYENTSE Yeshe Dorje²⁴³ là hóa thân về tâm của Jigme Lingpa. Ngài đã biểu lộ năng lực tâm giác ngộ của ngài trong hình thức thần diệu phi thường, và về mặt này ngài là Đạo sư vĩ đại nhất của truyền thống Phật giáo Mật thừa Tây Tạng trong nhiều thế kỷ qua.

Mẹ ngài mang thai ngài với một người cha không sống trong cõi người. Ngài sinh ra với những dấu hiệu kỳ diệu. Ngay từ thời thơ ấu, ngài đã bắt đầu nói và biểu lộ năng lực, nhận những gia hộ và giáo lý từ chư Phật và các Đạo sư trong những linh kiến thanh tịnh, khám phá nhiều đồ vật và giáo lý ẩn dấu như terma, đánh thức sự chứng ngộ trong nhiều đệ tử, truyền bá Giáo Pháp bí truyền không hề mệt mỏi, và dẫn dắt nhiều chúng sinh trong cõi người và phi-nhân đến với Giáo Pháp. Ngài được bảo vệ và trông nom bởi sự hiện diện của các phi-nhân, thân ngài biến mất trong nhiều ngày để viếng thăm các cõi Tịnh độ, tâm ngài du hành tới các cõi Tịnh độ, làm hồi sinh nhiều người chết hay bị giết, và để lại những dấu vết của thân ngài trên nhiều tảng đá như thể ở trên bùn.

Do (mDo) Khyentse cũng được gọi là Yeshe Dorje, Rigdzin Jalü Dorje, và Trakthung Lekyi Pawo. Ngài được sinh ra trong (và thuộc về) một bộ tộc Golok, nhưng ngài đã sống hầu hết phần cuối cuộc đời ở gần Tartsedo (Dar rTse mDo, ngày nay gọi là Kanding), vì thế ngài được gọi là Khyentse xứ Do (mDo). Khyentse có nghĩa là “Bậc có Trí tuệ và lòng Bi mẫn, là một trong những danh hiệu của Jigme Lingpa, hóa thân trước đây của Do Khyentse.

Trong một chuyến du hành, khi cha mẹ ngài ở Lhasa, tại lăng mộ Machik Pallha, hai người đàn bà dẫn mẹ ngài đi qua một bức tường mà bà nhận thức như một cái cửa, và bà đi vào một cung điện lộng lẫy và tuyệt đẹp. Sau khi kinh nghiệm một sự thân mật với một người trẻ trung quý phái ở cung điện, bà được hai người đàn bà đó đưa trở ra và thấy mình ở cùng lăng mộ đó. Chồng bà và những người khác đã tìm kiếm bà trong ba ngày. Người thanh niên đó tên là Nyenchen Thanglha (sự hiện diện thiêng liêng tại rặng núi Thanglha của Tây Tạng), một trong những vị bảo hộ đất đai quan trọng nhất của Tây Tạng.

Chẳng mấy chốc, mẹ của Do Khyentse trở thành một người trung gian, và tất cả những người trong gia đình không ngừng chứng kiến những hiện tượng ánh sáng, linh kiến, tiếng nói, và các thông điệp. Cha mẹ và bạn hữu của Do Khyentse vui thích nhưng hoảng sợ và bối rối. Họ trông chờ sự gia hộ của một hóa thân Phật và sợ bị ám chướng bởi một thế lực quỷ ma ác hại.

Do Khyentse ra đời vào ngày mười lăm tháng mười năm Kim Thân thuộc Rabjung thứ mười ba (1800) tại Kongser Khado trong Thung lũng Ma, một cánh đồng rộng lớn và đẹp là nơi Sông Machu (Sông Hwang hay Hoàng Hà) chảy qua. Cha nuôi của ngài là Sönam Phen của nhóm bộ tộc Chökor thuộc bộ tộc Golok Akyong, và mẹ ngài là Tsewang Men thuộc bộ tộc Dawa.

Ngay sau khi ngài sinh ra vào buổi sáng một ngày trăng tròn, Do Khyentse ngồi trong tư thế thiền định và chạm tay vào những tia nắng mặt trời đi vào lều, ngài hát những mẫu tự chữ Phạn.

Ba ngày sau khi sinh, ngài biến mất khỏi lòng mẹ, nhưng vào ngày thứ ba ngài xuất hiện trở lại ngồi trên đầu gối mẹ. Trong thời gian đó, như ngài viết sau này, một người đàn bà có màu đỏ mang ngài tới một cõi tịnh độ. Trong một cung điện như pha lê, nhiều Lạt ma và dākinī tẩy tịnh cho ngài bằng nước tinh khiết lấy từ một cái bình pha lê. Họ ban cho ngài những gia hộ và lời tiên tri. Sau đó, ngài luôn luôn nhìn thấy ở quanh ngài những tia sáng và những vòng ánh sáng với hình ảnh của chư Phật trong đó. Ngài luôn luôn có cảm tưởng rằng có hai đứa trẻ cùng nô đùa với ngài.

Một hôm, nhờ bàn tay trợ giúp của những đứa trẻ vô hình, ngài đứng dậy nhìn lên bầu trời và nhìn thấy Zangdok Palri, cõi tịnh độ của Guru Rinpoche. Trong cõi tịnh độ Guru Rinpoche và tập hội các Trì minh vương và dākinī đang thọ dụng một lễ cúng dường tiệc (Tshogs). Nhìn thấy cảnh tượng này, tâm ngài tràn đầy lòng sùng mộ và mắt ngài đẫm lệ. Vào lúc đó mẹ ngài nhìn thấy ngài và kêu to: “Em bé đứng!” Âm thanh đó làm ngài thức dậy khỏi kinh nghiệm và ngã xuống đất. Sau lần đó ngài giống một đứa trẻ bình thường hơn một chút.

Mỗi khi cha mẹ du mục của ngài đi đây đó tới những địa điểm cắm trại, ngài nhìn thấy hình tướng kỳ lạ của những chúng sinh tiễn ngài đi với vẻ buồn rầu và những người khác đón chào ngài tới những địa điểm mới của họ với vẻ hết sức vui mừng và hoan hỉ. Ngài luôn luôn được các Hộ Pháp bảo vệ, họ lau rửa, cho ngài ăn và gia hộ cho ngài.

Một hôm ngài nhìn thấy một yogī (hành giả) Mật thừa nói ông ta là Nyang Nyima Özer (1124-1192) và bảo ngài đi tìm Lạt ma Sönam Chöden, là Sangye Lingpa (1340-1396) trở lại thế giới con người. Sau đó, ngài bắt đầu yêu cầu cha mẹ ngài đưa tới Lạt ma Sönam Chöden, nói rằng nếu không thì ngài sẽ chết, nhưng không ai biết vị Lạt ma đó.

Dodrupchen đệ nhất đang viếng thăm một nơi gần đó, và thân phụ của Do Khyentse thuật lại những câu chuyện của đứa con trai của ông cho vị Thầy này nghe và hỏi: “Ngài có biết Lạt ma Sönam Chöden là ai không?” Dodrupchen nhìn chăm chú lên bầu trời một lát rồi chắp tay nơi tim trong cử chỉ sùng mộ, ngài nói: “Có, ta biết ngài rất rõ. Ngài là một Pháp lữ (bạn đạo) của ta. Dù thế nào chăng nữa, ta sẽ tới thăm con trai ông”.

Khi tới nơi, Dodrupchen hỏi đứa trẻ: “Con biết ta không?” Do Khyentse, chỉ mới hơn một tuổi, cậu nói: “Biết, ngài là Sönam Chöden. Con biết ngài. Ngài đã rời bỏ con?” Dodrupchen bế đứa bé lên và mắt đẫm lệ, ngài nói: “Đúng, con nói đúng. Ta có thể hiểu được vì sao con lại cảm nhận theo cách đó. Nhưng trước đây ta không tìm ra con. Bây giờ ta sẽ chăm sóc con”. Sau này Do Khyentse viết rằng ngài đã nhìn thấy Dodrupchen trong thân tướng của Đức Guru Rinpoche. Dodrupchen tụng những lời cầu nguyện cần thiết và gia hộ cho đứa trẻ, và nói với cha mẹ cậu bé: “Sönam Chöden là tên của ta, nhưng ngoại trừ một Lạt ma, không ai biết tên đó. Bây giờ tất cả quý vị nên đến chỗ của ta; nếu không con trai quý vị có thể không sống được”.

Theo tiểu sử của Jigme Lingpa,²⁴⁴ vào lúc Dodrupchen từ trụ xứ của Jigme Lingpa ra đi, Dodrupchen khẩn cầu Jigme Lingpa tái sinh trong xứ của Dodrupchen để họ có thể tụ hội với nhau. Vì thế đó là một bắt buộc mà Dodrupchen phải hoàn thành; vả lại, Do Khyentse là tái sinh của vị Thầy của Dodrupchen.

Vì thế cha mẹ của Do Khyentse, đi ngược lại với những lý lẽ của thân quyến vô thần, đã mang ngài tới Shukchen Tago Gompa của Dodrupchen. Do Khyentse cứ nhìn thấy Dodrupchen trong những hình tướng khác nhau giữa những loại hiện thể và những điều huyền nhiệm, và chỉ sau này ngài mới nhận ra rằng đây không phải là những tri giác bình thường. Về sau, Do Khyentse, chị ngài, và cha mẹ ngài đi theo Dodrupchen khi vị Thầy này du hành tới Tu viện Dzogchen và Cung điện Dege.

Chị ngài, Dākinī Losal Dölma (1802-1861), là Đức Tārā trong thân tướng con người, một Đạo sư vĩ đại và một bậc lão thông. Từ thời thơ ấu cho tới khi chết, bà đã hiến dâng đời mình cho Do Khyentse như đệ tử, bằng hữu và người dẫn dắt thân thiết của ngài.

Trong khi ngài đang ở gần Tu viện Dzogchen, một người bạn nói với ngài: “Đó là con đường đi tới Lhasa”. Câu nói đó đánh thức trong ngài một cảm xúc vô cùng buồn bã, và sau đó những hồi ức về Tsering Jong và Chimphu lóe lên trong tâm ngài. Vào ban đêm, ngài mơ thấy vị bảo trợ của Samye Chimphu, một người đàn ông mặc y phục trắng cưỡi một con ngựa trắng, ông ta khẩn cầu ngài trở về ẩn thất của ngài cùng với vợ, con trai và các đệ tử của ngài ở miền Trung Tây Tạng.

Từ Dodrupchen, cùng với Zhechen Rabjam đệ tam, Kathok Situ đệ nhất, và khoảng một trăm người, ngài nhận những trao truyền văn bản và các quán đảnh Nyingthig Yabzhi, Dzödün, Longchen Nyingthig, và những tác phẩm của Jigme Lingpa.

Mặc dù Dodrupchen đã xác nhận ngài là hóa thân của Jigme Lingpa nhưng điều này được giữ bí mật, bởi phải có sự phê chuẩn chính thức của miền Trung Tây Tạng, từ trụ xứ và gia đình của Jigme Lingpa thì mới đúng cách.

Sau đó tin tức về việc Sakya Kongma Wangdüd Nyingpo và các tülku Drikung phê chuẩn xác nhận Do Khyentse là tülku (tái sinh) của Jigme Lingpa đến với những người đã đưa ngài tới Drikung. Sakya Kongma là một đệ tử của Jigme Lingpa, và hai vị lãnh đạo của Drikung là các con trai của Jigme Lingpa và Kongnyön, đệ tử chính yếu của ngài. Sau đó, trước sự hiện diện của Dodrupchen, nhiếp chính hoàng hậu, và thái tử xứ Dege, với những người đại diện của các tu viện Kathok, Dzogchen, Zhechen, và Drikung, Do Khyentse vượt qua những kiểm tra chính thức nhờ nhận ra được các pháp khí thuộc về Jigme Lingpa. Mọi người tràn ngập niềm vui và lòng kính ngưỡng. Sau đó ở Lhalung Khuk ở Dege, một lễ tôn phong trang nghiêm được cử hành dưới sự bảo trợ của Cung điện Dege và các tu viện.

Cung điện Dege thực hiện mọi chuẩn bị cần thiết cho chuyến du hành dài tới miền Trung Tây Tạng của ngài. Vào lúc khởi hành, Do Khyentse buồn vì phải rời Dodrupchen đến nỗi trái tim ngài như thể bị chẻ ra, và hai bàn tay nhỏ bé của ngài cứ níu chặt lấy Dodrupchen. Jigme Changchup, một người cháu của Dodrupchen, phải dùng sức mạnh để gỡ ngài ra.

Do Khyentse, cha mẹ và chị ngài tới nơi cùng với một tiệc liên hoan lớn tại Yang-ri Gar ở Drikung sau một chuyến du hành kéo dài nhiều tháng. Ngài được đón tiếp bởi hai vị lãnh đạo của dòng Drikung là Zhaptrung Tendzin Pema Gyaltsen (1770-1826), nam tử của Kong-nyön, và Gyalse Nyinche Özer (hay Chökyi Gyaltsen, 1793-?), nam tử của Jigme Lingpa. Ở đó ngài được tôn phong trong một buổi lễ trang trọng. Sau đó ngài lập Photrang Dzongsar ở Drikung làm trụ xứ chính của ngài. Từ Tsering Jong, Gyalyum Drolkar và Özer Thaye, vị phối ngẫu và cháu của Jigme Lingpa, đến thăm ngài. Sau một thời gian, cha mẹ và chị ngài đi Golok.

Trong khi ngài tập đọc, ngài có thể nhớ được một trang mỗi ngày, đó là điều tốt đẹp. Nhưng ngài có thể lập lại tất cả những giáo lý khẩu truyền do một học giả ban cho, điều này thật hiếm có. Vị học giả nói: “Do Khyentse sẽ trở thành một người uyên bác về ý nghĩa hơn là trong ngôn từ”. Trước hết, Changchup, một người cháu của Dodrupchen, lưu lại làm Thầy trợ giáo của ngài và sau đó Dodrupchen gởi Nyima Gyaltsen tới giúp Changchup.

Ngài nhận nhiều truyền dạy từ Zhaptrung, Gyalse, và Gyaltsap của tu viện Tsurphu và kinh nghiệm nhiều linh kiến.

Năm 1810, khi ghé qua Samye, Chimphu, Densathil, Zang-ri Kharmar, và Yarlung, ngài viếng thăm Tsering Jong, và ngài trở về Drikung Dzongsar qua Palri, Sheltrak, và Yama Lung. Ngài viết: “Trong động Sheltrak, từ trái tim của pho tượng “Trông Giống Ta” của Guru Rinpoche, một tia sáng xuất hiện và chạm vào trái tim tôi. Tôi cảm thấy kinh nghiệm kéo dài một lát trong giác tánh nội tại thuần tịnh nguyên sơ, vượt khỏi những biểu lộ. Nhưng vào lúc ấy tôi không ý thức được thực sự điều đó là gì”. Tại Yamalung ngài nhìn thấy Longchen Rölpatsal, một trong những đệ tử chính của Jigme Lingpa và nhận quán đảnh trường thọ.

Năm 1811, cha của Do Khyentse và những người khác từ Golok trở về với một lá thư của Dodrupchen yêu cầu Do Khyentse viếng thăm ngài. Do Khyentse đi Lhasa và được chính phủ cho phép trở lại Kham. Ngài được ban tặng mũ và quần áo của một khenpo và được Temo Thupten Jigme (mất năm 1819), tân nhiếp chính của Tây Tạng, xác nhận.

Năm 1812, ngài được sum họp với mẹ và chị ngài trên đường đi tới Yarlung Pemakö, sau đó ngài quay trở về.

Năm 1813, cùng với Dzogchen Rinpoche đệ tứ, Pönlop đệ tam, và khoảng sáu mươi đệ tử, ngài nhận Nyingthig Yabzhi, Gyü Chudün, Damchö Dechen Lamchok, và nhiều trao truyền khác từ Dodrupchen. Cùng với Shichen Lama Ogyen Norbu, Repa Tamtsik Dorje, và những người khác, ngài nhận Gewa Sumkyi Donkhri, Machik Nyen-gyü, và những giáo lý khác. Cùng với Changlung Palchen Namkha Jigme (còn được gọi là Trupwang) của tu viện Rekong, ngài nhận Münpe Naljor Yangti Nagpo Serkyi Druchik, Dzogchen Ati Zabdön, và những trao truyền khác từ Dodrupchen.

Năm 1814, ngài viếng thăm Cung điện Dege và ban quán đảnh Longchen Nyingthig. Tại Dzachukha ngài gặp Gyalwe Nyuku và Gilung Lama Jigme Ngotsar, cả hai đều là những đệ tử chính của Jigme Lingpa. Trên đường trở về Yarlung, ngài nhận giáo lý về Yönten Dzö, Takpö Thargyen, và Yeshe Lama từ Dodrupchen.

Năm 1815, khi mười sáu tuổi, ngài được Dodrupchen gởi tới miền Trung Tây Tạng cùng với khoảng một trăm người để cúng dường cho các Lạt ma và tu viện. Khi chỉ thị cho ngài trở về trong một năm, Dodrupchen ban cho ngài năm mục tiêu chính cần hoàn thành trong cuộc hành trình này: (1) Nhận các quán đảnh Hayagrīva và Trường Thọ từ Ra-nyak Gyalse, (2) thực hiện một trăm ngàn cúng dường mạn đà la tại Samye, (3) thực hiện nhập thất bảy ngày tại Chimphu về lời cầu nguyện của Guru Rinpoche, (4) tiệt trừ những chướng ngại khuấy động tại Kordzö Ling ở Samye bằng mọi giá, và (5) thiếp lập một mối liên hệ tâm linh với thánh địa Chakpori.

Trên đường đi, Do Khyentse tới gặp Ra-nyak Gyalse, bậc đang phô diễn hành vi ngông cuồng. Khi đó Do Khyentse là một sa di và thoạt tiên không thể nhận thức sâu sắc những gì ngài nhìn thấy, nhưng bởi Thầy của ngài chỉ thị là phải tới gặp Ra-nyak Gyalse, Do Khyentse khẩn cầu vị Thầy này ban quán đảnh Hayagrīva. Thay vào đó, Gyalse chĩa một khẩu súng vào tim ngài và bắn. Viên đạn không làm ngài bị thương nhưng biến thành một hình ảnh Hayagrīva. Khi Do Khyentse khẩn cầu một quán đảnh Trường Thọ, ngài được ban cho một ít tro từ tẩu thuốc của Gyalse trộn với nước bọt trong một cái tách, chúng lập tức biến thành cam lồ thanh tịnh.

Trên đường tới Lhasa, một hôm Do Khyentse dẫn Riktsal và Ödzer tới một trại du cư khét tiếng ở miền Gegye để mua thịt. Một con chó trắng và một con chó đen thoát ra và tấn công các ngài, và Do Khyentse chặt chúng ra làm hai bằng lưỡi kiếm của ngài. Khi những người du cư tới phản đối các ngài vì đã giết chó của họ, Do Khyentse ráp thân trên của con chó trắng với thân dưới của con chó đen, và thân trên của con chó đen với thân dưới của con chó trắng, và hai con vật đứng dậy rồi bỏ chạy. Những người du cư hết sức kinh ngạc, họ lập tức xin lỗi và hứa sẽ luôn luôn thực hiện những hành vi đúng đắn. Sau này khi những con chó chết, để tưởng nhớ sự kiện huyền diệu này, người ta lưu giữ da của chúng tại một tu viện tên là Gegye Dzogchen.

Tại Drikung, Do Khyentse sung sướng được tụ hội với Zhaptrung và Gyalse và nhận các quán đảnh từ các ngài. Tại Lhasa, Nhiếp chính Temo rất hữu ích, và Do Khyentse nhận những trao truyền từ Longchen Rölpatsal một lần nữa. Ngài đi hành hương tới nhiều thánh địa và thực hiện những lễ cúng dường.

Tại Samye, trước tượng Jowo, ngài tích tập một trăm ngàn lễ cúng dường mạn đà la cát. Ở Parkhang Yuzhal Barwa trong chùa chính tại Samye, ngài nhất tâm cầu nguyện trong khóa nhập thất một tuần lễ. Một đêm, một yogī trông khủng khiếp thình lình tới nhảy múa và ban cho ngài các tiên tri. Một tối khác, một người đàn bà đưa ngài lên lầu và ngài nhìn thấy bốn hình ảnh Vairochana ngồi đâu lưng lại nhau. Họ cùng nói:

Bởi sự phô diễn huyền nhiệm của sự hiểu biết và không hiểu biết [thực tại],

Sinh tử và Niết bàn được phân chia riêng rẽ.

Từ những mê lầm do các niệm tưởng lộn xộn tạo ra

Cái gọi là thế giới của sáu cõi được thiết lập.

Trong sự hiển lộ thanh tịnh của bốn thân Phật,

Không có gì ngoài những cõi tịnh độ của ba Phật thân..

Bốn hình ảnh ban cho ngài các giáo lý, quán đảnh, và tiên tri. Ngài trở lại giường với sự đại lạc trong thân và sự chứng ngộ phi thường trong tâm thức.

Tại động Tragmar Keutsang ngài thực hiện một trăm cúng dường tsog trước tượng “Trông Giống Ta” của Guru Rinpoche. Sau khi có những linh kiến trong giấc mơ, ngài thức dậy và nhìn thấy hình ảnh của Guru Rinpoche trong thân ánh sáng phát ra những tia sáng chói lọi tràn ngập toàn thể điện thờ. Những tia sáng trắng, đỏ, và xanh dương chạm vào ngài. Ngài nghe âm thanh của nhiều giọng hát tụng Lời Cầu nguyện Bảy Dòng trong những quãng âm cao, và những người đang ngủ gần đó nghĩ rằng Do Khyentse đang hát tụng vào lúc nửa đêm.

Sau đó ngài di chuyển tới động Sangphuk hạ ở Chimphu. Ngài kinh nghiệm mãnh liệt về sự vô thường của cuộc đời, và không tìm được giải pháp nào khác, ngài tập trung cầu nguyện Guru Rinpoche với lòng sùng mộ nhất tâm. Một đêm, ba dākinī khủng khiếp xuất hiện và nói: “Trong thế giới loài người, ngài bị ô nhiễm bởi tử cung con người. Bởi bám chấp vào “bản ngã” của những hình tướng hão huyền, sự vô minh của việc bám chấp và bị bám chấp đã hiển lộ. Không có cách nào khác ngoài việc phải tách lìa ngài khỏi thân thể xấu xa của ngài”. Họ cắt thân ngài thành nhiều mảnh và ăn hết, kể cả tâm thức của ngài; vì thế ngài rơi vào sự vô ý thức. Khi ngài nhận thức trở lại, ngài nhìn thấy những phối ngẫu Vajrasattva trước mặt ngài. Nhờ ánh sáng phát ra từ các vị phối ngẫu Vajrasattva chạm vào ngài, ngài cảm thấy mình có một thân ánh sáng. Các Lạt ma và dākinī ban cho ngài những gia hộ và tiên tri về việc ngài sẽ khám phá terma tâm.

Kế đó ngài trải qua bảy đêm tại Kordzö Ling, chùa Hộ Pháp tại Samye, thực hành pháp chö để tiệt trừ tận gốc sự xao động của những cảm xúc và ý niệm tiêu cực. Ngày hôm sau, vị vấn linh của Samye, trong khi được Hộ Pháp nhập vào, đã tới và nhốt ngài trong hầm chứa. Ở đó hoàn toàn tối tăm. Ngài đã thực hiện một thực hành chö và thiền định tốt nhất trong khả năng của ngài. Ngài nhìn thấy những hình tướng khác nhau và nghe những âm thanh đe dọa và gọi tên ngài, và điều đó thật khủng khiếp. Ngài nghĩ: “Đây là điều Pháp vương Dodrupchen đã chỉ thị cho ta làm. Vì thế để làm thực hành này, cho dù phải mất mạng, ta cũng chẳng sợ hãi hay hối tiếc. Nếu ta không sợ chết thì cho dù toàn thể thế giới xuất hiện như kẻ thù của ta, điều đó không làm phiền ta chút nào”. Sau đó mọi khuấy động (Slong Tshad) được làm an dịu. Chẳng bao lâu, vị vấn linh - được Hộ Pháp nhập vào - mở cửa, đưa ngài ra ngoài, và tỏ lòng tôn kính ngài.

Tại Tsering Jong, ngài thực hiện những lễ cúng dường trước di cốt của Jigme Lingpa. Ngài muốn ở lại một lát, nhưng việc đó không thực hiện được. Sau đó tại Tu viện Palri, từ Tülku Tsogyal, ngài nhận các trao truyền Trölthik và những giáo lý khác.

Sau khi viếng thăm các tu viện Mindroling và Dorje Trak, ngài tới Chagzam Chuwo Ri và cúng dường tsok trong hang động linh thiêng. Trong một giấc mơ ngài nhìn thấy Thangtong Gyalpo, nhận những gia hộ khiến ngài tràn ngập những kinh nghiệm đại lạc, sự quang minh và tánh Không. Ở đó, Do Khyentse đã khám phá một hình ảnh Guru Rinpoche Kutsap như một terma, và vị bảo trợ terma yêu cầu ngài không cho mọi người thấy nó cho tới khi ngài gặp Dodrupchen.

Ngài cúng dường cho lễ cầu nguyện Mönlam tại Lhasa. Nhiếp chính Temo tỏ ra hết sức tôn kính và biết ơn ngài.

Bởi Dodrupchen đã già và Do Khyentse rất cần phải nhận toàn bộ giáo lý từ vị Thầy này, các tülku Drikung rất buồn khi phải đồng ý để Do Khyentse trở về Kham trong lúc này. Khi ngài và nhóm của ngài đến miền tây tỉnh Kham, một sứ giả của Dodrupchen đến gặp và nói rằng xin đến mau mau. Để những đại diện của Drikung và Dege ở lại với nhóm chính, Do Khyentse và mười người phi ngựa thật nhanh, không nghỉ, ngoại trừ một ngày nghỉ ngơi tại ẩn thất của Gyalwe Nyuku ở Dzachukha.

Sau vài ngày, vào ngày mồng mười tháng bảy năm Dậu Hỏa (1816), Do Khyentse có mặt ở Yarlung Pemakö trước sự hiện diện của Dodrupchen. Dodrupchen nói: “Ta có nhiều giấc mơ tiên tri, và sức khỏe của ta cũng không tốt. Nhưng mọi chướng ngại cho sinh mạng của ta đã bị tiêu diệt trong một thời gian nhờ năng lực của Döpa Khamkyi Wangchugma, ngoại trừ những linh kiến của ta bị che chướng”. Ngài nói thêm: “Trong mùa đông ông nên đi tới Tu viện Kathok để nhận một vài giáo lý cần thiết từ Mahāpandita (đại thành tựu giả) Getse và từ Tülku Zhingkyong nữa. Ta muốn thấy ông hoàn tất những nghiên cứu cần thiết trước khi ta chết”. Do Khyentse nhận thêm những minh giảng và giáo huấn về các giáo lý tsalung và Guhyagarbha-tantra.

Tại Kathok, Do Khyentse nhận nhiều quán đảnh, giáo lý và những tu tập từ Đại Thành tựu giả Getse. Chúng gồm có những quán đảnh phức tạp Düpa Do trong mười lăm ngày và những trao truyền kama và terma khác. Getse nói: “Như đã được vị Khyentse tiền nhiệm [Jigme Lingpa] tiên tri, Tu viện Kathok là một vị hộ trì giáo lý Longchen Nyingthig. Vì thế trong tương lai ông nên phụng sự Giáo pháp bằng cách kết hợp hai truyền thống [Kathok và Longchen Nyingthig] lại với nhau”. Do Khyentse cũng nhận giáo lý từ các tülku Zhingkyong và Moktsa của Tu viện Kathok, và Namkha Tsewang Choktrup của Tu viện Gyarong.

Ngài đã nhận lung (truyền khẩu) Nyingma Gyübum từ Jigme Ngotsar của Tu viện Kilung, một đệ tử của Jigme Lingpa. Trong sự trao truyền đó, trong một giấc mơ ngài nhận những giáo lý và sự giao phó Guhyagarbha-tantra từ Vimalamitra, và trong một tháng ngài cảm thấy mình đã nhớ lại tất cả những chữ và nghĩa của tantra.

Năm 1818, khi đang ở Dzachukha, ngài có một kinh nghiệm: một người đàn bà với một đoàn tùy tùng đông đảo dẫn ngài tới một cung điện pha lê, ở đó ngài nhìn thấy Guru Rinpoche hợp nhất với vị phối ngẫu. Do Khyentse nhận bốn quán đảnh từ các phối ngẫu của Guru Rinpoche, và sau đó họ tan hòa vào Do Khyentse. Trong một lát, Do Khyentse đắm chìm trong bản tánh tối thượng thoát khỏi những sự diễn bày. Khi ngài rời cung điện pha lê, ngài được gặp những vị bảo trợ xứ Ling, họ cũng ban cho ngài các gia hộ. Sau đó, cưỡi một con ngựa trắng, ngài trở về trụ xứ của ngài và tỉnh dậy. Gyalwe Nyuku và Lobzang Norbu đang chờ đợi với sự lo lắng và nói: “Ngài rơi vào giấc ngủ và không thức dậy trong ba ngày. Dzogchen Rinpoche đã tới cầu nguyện và nói: ‘Chẳng có gì phải lo.’” Gyalwe nói xen vào: “Mọi linh kiến mà ngài có được, khi chưa tới lúc, xin đừng thuật lại cho bất kỳ ai, kể cả Dzogchen Rinpoche. Nếu ngài không giữ bí mật các linh kiến, có thể có nhiều trở ngại. Nếu ngài giữ bí mật, những thành tựu sẽ đến thật nhanh chóng”. Mặc dù Do Khyentse không thuật lại điều gì, Gyalwe Nyuku đã biết những linh kiến đó là gì nhờ sự thấu thị của ngài. Do Khyentse đã khám phá Giáo khóa về Pema Gyalpo như một terma.

Do Khyentse sống thêm một thời gian ở cung điện của Tsewang Dorje Rigdzin, vua xứ Dege, mà lẽ ra không cần thiết phải như thế. Lý do là vì các thị giả của ngài thích ở đó hơn nơi ẩn tu của Dodrupchen, do bởi sự thịnh vượng, cao quý và năng lực ở đó. Một hôm Do Khyentse chỉ dẫn cho chị của ngài và một thị giả: “Có một bà lão hành khất trong thung lũng kia; hãy biếu bà ấy tsampa, thịt, và bia chang này dùm tôi”. Khi họ tới đó, bà lão giận dữ ném tsampa đi nhưng thưởng thức thịt và bia chang. Chị ngài nhìn thấy bà lão trong thân ánh sáng và ngửi thấy một mùi hương ngọt ngào từ nước tiểu của bà. Trong khi la mắng người chị dữ dội, bà lão đưa cho người chị thức gì đó để uống và gởi một ít dütsi (một chất thuốc được gia hộ) cho Do Khyentse với thông điệp: “Con trai yêu quý, đừng ở xứ này quá lâu. Ở đây những nguyên nhân tốt lành đã trở nên u ám”. Hôm sau, họ trở lại nơi đã tìm thấy bà lão ngày hôm trước với một ít thực phẩm nữa, nhưng không có chút vết tích gì chứng tỏ là từng có người sống ở đó.

Vua xứ Dege và các thị giả của Do Khyentse trở nên bối rối, sợ rằng Do Khyentse có thể trở thành một ẩn sĩ hay yogī cuồng ngông. Người ta đã không hết sức tôn kính sự chứng ngộ và năng lực của ngài. Họ cho rằng để trở thành một Lạt ma vĩ đại, ngài nên sống như một tu sĩ giữ gìn giới luật nghiêm minh và một học giả uyên bác.

Do Khyentse nói thẳng với triều đình Dege rằng ngài sẽ không là một Lạt ma quan trọng, vì thế hoặc là họ phải để ngài trở thành một ẩn sĩ hoặc họ bỏ tù ngài. Nhà vua nói: “Ngài Sakya Kongma ở miền Trung Tây Tạng và Dodrupchen Rinpoche ở Kham và nhiều vị có uy quyền thiêng liêng quan trọng khác của Tây Tạng đồng ý rằng ngài là tülku của Bậc Toàn trí Khyentse Özer [Jigme Lingpa]. Từ thời của người mẹ quá cố của tôi, ngài đã được xác nhận là thầy giáo của triều đình Dege và Pháp bảo của truyền thống Nyingma. Vì thế làm sao ngài có thể ra đi làm một ẩn sĩ - và làm thế nào tôi có thể truy tố ngài vì việc đặc biệt yêu quý Giáo Pháp? Bây giờ bản thân tôi và các tu viện Dzogchen và Kathok sẽ cử đại diện tới xin ý kiến của ngài Dodrupchen. Chúng tôi không thể vi phạm bất kỳ mệnh lệnh nào Lạt ma đã ban cho chúng tôi, cả ngài cũng không thể”. Do Khyentse đồng ý. Ngài và đại diện của các tu viện Dege, Dzogchen, Kathok và Drikung đi tới Yarlung để trình bày cho Dodrupchen về trường hợp của họ.

Dodrupchen không nói một lời nào trong ba ngày. Sau đó ngài nói với Do Khyentse: “Mọi người muốn thấy ông như một tu sĩ hộ trì truyền thống tu viện. Nhưng từ những hoạt động trong quá khứ của ông và những tiên tri, ta có thể nói rằng điều đó sẽ không xảy ra. Trong một thời gian ông nên trở thành một ẩn sĩ và về sau là một Vajradhara (Kim Cương Trì), một Đạo sư của giới luật bí truyền… Một vài người cũng muốn tôi bảo ông ở lại làm nhiếp chính của tôi. Điều đó sẽ trở thành một chướng ngại cho ông, và sẽ đi nghịch lại ước muốn của ông… Cuối năm Thìn [1821] ta cũng sẽ đi tới chỗ của riêng ta [chết]. Vì thế hãy ở lại đây trong mùa đông và mùa xuân để nhận thêm những minh giải về các giáo huấn. Cuối mùa hè tới, hãy làm những gì ông thích. [Nói cách khác, hãy ra đi trước khi ta chết.] Nếu không, [nếu ông không đi trước khi ta chết,] mọi người có thể trách ông không tuân theo những ước nguyện của ta”. Do Khyentse chỉ có thể nói vâng, bởi ngài bàng hoàng khi nghe nói chẳng bao lâu nữa Dodrupchen sẽ chết. Sau đó Dodrupchen truyền đạt quyết định tương tự cho những người đại diện.

Ngay hôm sau, vào ngày mồng mười tháng bảy năm Thổ Mẹo (1820), sau lễ cúng dường tsok, Do Khyentse cúng dường Dodrupchen mọi vật sở hữu ngài mang theo người. Dodrupchen ban gia trì cho tóc của Do Khyentse, khiến từ đó trở đi ngài có thể để tóc dài, và vị Thầy cũng gia trì một bộ y trắng mới và ban nó cho ngài, nói rằng: “Trong hai năm rưỡi, hãy mặc bộ quần áo này; sau đó ông sẽ khám phá một điều mới lạ”. Ngay lập tức, Do Khyentse tự thay đổi thành một hành giả bạch y Mật thừa.

Sau đó, cùng những người đại diện, Do Khyentse đi tới Dege để truyền đạt quyết định cho nhà vua. Vua nói: “Khi Đấng Bảo trợ Dodrupchen ban một lệnh như thế, tôi không dám nói ngài điều gì ngoại trừ ‘Xin làm tất cả những gì ngài muốn.’” Do Khyentse gởi một nửa của cải ngài sở hữu cho Drikung, và nửa kia ngài phó thác cho Dege.

Bây giờ cùng với hai bạn đồng hành, Do Khyentse trở về trụ xứ của Dodrupchen như một nhà tu khổ hạnh khiêm tốn. Dodrupchen rất vui khi nhìn thấy ngài trong hình tướng này, và vị Thầy nói: “Bây giờ ông là một ẩn sĩ. Hãy giữ một địa vị thấp kém không có bất kỳ tham muốn quyền lực hay danh tiếng nào. Hãy mặc những áo choàng vá cũ kỹ. Hãy thực hành như câu nói: ‘Hiến tặng mọi lợi lạc và vinh quang cho người khác. Nhận vào mình mọi thiệt thòi và thất bại.’” Trong ngày đó Do Khyentse nhận từ Dodrupchen những quán đảnh Khandro Yangtig và những giáo lý chi tiết Yeshe Lama. Vào ban đêm, trong giấc mơ chói ngời, ngài nhận lãnh từ Longchen Rabjam những giáo huấn chi tiết về ý nghĩa của Khandro Yangtig.

Dodrupchen có vẻ vui và khỏe mạnh. Đôi khi ngài bất thần hát những bài ca du già. Ngài thường mô tả các linh kiến của ngài. Do Khyentse và những người khác vẫn nhìn thấy thân ngài trong những hình tướng khác nhau, và đôi khi không có thân mà chỉ là bộ quần áo của ngài trên ghế ngồi. Giữa những điều kỳ diệu bất tận này, nếu có ai nhớ lại bất kỳ vấn đề nào về các giáo lý, ngài sẽ trả lời một cách tự nhiên mà không cần được hỏi.

Vào ngày mồng mười tháng sáu năm Kim Thìn (1821), Đạo sư và đệ tử từ biệt nhau trong đời này với nỗi đau buồn vô hạn. Trên đèo Garlung, Do Khyentse và Palge lễ lạy Dodrupchen một trăm lần với những lời cầu nguyện. Do Khyentse đổi tên thành Repa Yongtrak và với một ít người, ngài đi tới Thugje Chenpo thuộc Tỉnh Trokyap và sau đó tới nhiều nơi ở Amdo, trong đó có Amchok, Latrang, và Tso Ngönpo và Rekong. Sau đó ngài cho tất cả những người đồng hành với ngài về nhà ngoại trừ Lhaksam Rapkar.

Tại Rekong, ngài tới một nghĩa địa để thực hành trong ba đêm và biểu lộ những dấu hiệu thành công trong việc khuấy động những cảm xúc và ý niệm và làm an dịu chúng, nhưng sau đó sức khỏe của ngài sa sút vì bệnh đậu mùa. Dường như ngài đi vào một trạng thái vô thức trong hơn hai tuần lễ. Trong thời gian đó, ngài nhìn thấy những cảnh giới khác nhau trong thế giới. Ngài kinh nghiệm thân thể ngài bị những Bổn Tôn phẫn nộ ăn nuốt để tịnh hóa những bất tịnh của thân thể vật lý của ngài. Trong cõi tịnh độ Zangdok Palri ngài đã tham dự một lễ cúng dường tsok trong bảy ngày với Guru Rinpoche và nhiều Đạo sư vĩ đại trong quá khứ. Khi kết thúc lễ tsok, Guru Rinpoche giao cho ngài bảy hộp terma với những trao truyền phó chúc và tiên tri. Guru Rinpoche nói:

Con trai của ta, sau khi chứng ngộ tính chất hư huyễn của các tri giác,

Sẽ có chút lợi lạc khi sống trong sự cô tịch.

Khi những sai lầm của hình tướng hiện tượng sụp đổ vào nơi chốn của riêng chúng,

Và bản tánh cố hữu không bị áp chế của các hiện tượng được nhận ra,

Đừng rơi vào sự phân biệt những hình thức vi tế của việc bám chấp và bị bám chấp

Và đừng dính mắc vào những thiện hạnh bị ô nhiễm,

Xin mạnh mẽ hộ trì sự thuần tịnh nguyên sơ bao la rộng lớn.

Sau đó ngài trải nghiệm việc đi gặp Dodrupchen. Rất vui khi gặp lại ngài, Dodrupchen nói: “Tháng giêng sang năm ta sẽ ra đi. Ta sẽ nhờ chị con nhắn lại cho con lời chỉ dạy của ta.. Bây giờ những chướng ngại của đời con đã bị đẩy lui”. Do Khyentse nhìn thấy một chữ ĀH trắng nơi tim Dodrupchen. Bằng cách tập trung sự tỉnh giác vào nơi đó, tâm ngài tan hòa vào một trạng thái không thể diễn tả. Sau đó, khi cảm thấy rằng ngài đang chạm vào thân của chính mình, ngài trở về với ý thức vật lý. Bệnh tật của ngài biến mất, nhưng ngài mất một tháng để hoàn toàn phục hồi sức khỏe.

Vào ngày mười ba tháng giêng năm Kim Tị (1821), Do Khyentse nhìn thấy Dodrupchen trên không trung trong một thân ánh sáng chói ngời kỳ diệu, được bao phủ trong ánh sáng. Dodrupchen đang ngồi trên một cái chăn giống như gấm thêu được bốn dākinī nâng đỡ, và ngài ban di chúc bằng một giọng nói quyến rũ. (Xin đọc những giòng di chúc trong chương 12.) Những tia sáng năm màu phát ra từ chữ ĀH trắng nơi tim Dodrupchen và tan hòa vào Do Khyentse. Sau đó từ chữ ĀH một chữ ĀH thứ hai xuất hiện và tan vào tim Do Khyentse. Trong một lát, Do Khyentse mất ý thức và tan hòa vào kinh nghiệm về những con sóng kim cương. Khi ngài phục hồi ý thức, Lạt ma đã biến mất. Trong ba ngày, ngài ở nguyên trong trạng thái trong đó mọi tư tưởng thô và tế tan biến đi và giác tánh nội tại tỉnh thức một cách tự nhiên. Sau lúc đó ngài cảm thấy đau buồn ghê gớm khi nhận ra là Dodrupchen đã thị tịch.

Ngài gặp Pema Rangtröl, Kyanglung Gönpo Gyal, và Chöying Tobden Dorje, các đệ tử của Dodrupchen, và ban giáo lý cho họ. Nhiều tháng sau chị ngài và những người khác từ Yarlung Pemakö đến với tin tức về cái chết của Dodrupchen, và chị ngài nhắc lại những lời chỉ dạy mà Lạt ma dặn bà nói lại cho Do Khyentse. Ngài đi tới Yarlung để tỏ lòng tôn kính di cốt của Dodrupchen, nhưng từ chối ở lại làm nhiếp chính của Dodrupchen.

Vào khoảng thời gian này ngài đã thay đổi từ bộ y trắng của hành giả mật thừa thành y phục của một cư sĩ. Ngài viếng thăm Dege trong một thời gian ngắn, mọi người ở đó bị choáng váng và khó xử bởi bề ngoài mới lạ của ngài. Ở đó ngài gặp Gyalwe Nyuku, vị Thầy này yêu cầu ngài mặc một bộ y phục của tertön (hay y Mật thừa). Do Khyentse trả lời: “Con không là một tertön mà cũng chẳng phải là một người tuân giữ các giới nguyện tu sĩ, vì thế điều thích hợp cho con là y phục cư sĩ”. Mặc dù điều này, Dzogchen Rinpoche tán thán ngài, và Pönlop hiến dâng phần còn lại của đời mình để kéo dài thọ mạng của Do Khyentse. Do Khyentse lang thang trong xứ Golok không người như một thợ săn và làm hồi sinh nhiều người và thú vật bị giết hay đã chết.

Năm 1823, phối ngẫu của ngài, là con gái của Akyong Lhachen, hạ sinh một bé gái tên là Khaying Dölma giữa những dấu hiệu kỳ diệu. Khaying Dölma kết hôn với vua xứ Trokyap năm 1841 nhưng đã mất năm 1855 mà không có con.

Do Khyentse bắt đầu ban những trao truyền và giáo lý Longchen Nyingthig cho chị ngài và những người khác. Đôi khi ngài ở Dordzong (rDo rDzong) ở Golok. Sau này ngài thiết lập một gompa của truyền thống Longchen Nyingthig, nó thuộc về nhóm bộ tộc Muk-yang. Kế đó ngài giảng dạy ở nhiều nơi ở Gyalmorong, Dzika, và Thung lũng Ser.

Bây giờ tiếng tăm là một Đạo sư của ngài đã bay đến Dege, và do sự nài nỉ của nhà vua, ngài viếng thăm xứ Dege một lần nữa trong một thời gian ngắn. Nhưng Do Khyentse từ chối ở lại làm thầy giáo bởi ngài đã bị nghi ngờ trong thời gian qua, khi ngài xuất hiện như một cư sĩ, và điều đó đã làm tổn hại những hoàn cảnh tốt lành. Thay vào đó, ngài tỏ ý muốn ở lại như một dünhor (hội viên hội đồng), là điều những Lạt ma khác thất vọng, bởi nó không phải là một chức vụ thích hợp đối với một đại Lạt ma.

Do Khyentse đi tới Dzachukha và thình lình bị bệnh nặng, như đã được tiên tri trước đây. Nhờ lời cầu nguyện mãnh liệt của Gyalwe Nyuku, ngài đã hồi phục.

Năm 1825, cùng với chị ngài và những người khác, ngài đi tới Thung lũng Ma và khám phá những kho tàng xứ Ling. Sau đó ngài đi Phuntsok Dzong, cung điện của Vua Tsewang Lhündrup (chết năm 1827) xứ Gyarong, và ban các giáo lý. Sau đó ngài đi tới địa điểm hành hương Kaulong Senge Yongdzong và ban giáo lý cho Vua Namkha Lhündrup xứ Trokyap ở Gyarong. Các ngài có một mối liên hệ Đạo sư-đệ tử và đã xây dựng một ngôi chùa, mà về sau được gọi là Gomsar (Gompa Mới).

Một hôm, ở Núi Murdo xứ Gyarong, Do Khyentse đưa con trai ngài tới một hang động trong một ngọn núi dốc đứng và yêu cầu cậu chờ ngài. Do Khyentse trở về trại của họ trong khi Raltri chờ trong hang. Khi trời tối mà cha cậu vẫn không trở lại, Raltri hầu như không thể di chuyển được vì sợ chết. Thình lình cậu nghe tiếng cha cậu gọi cậu đến và nhìn thấy một tấm thảm ánh sáng phía trước cậu. Không chút do dự hay nghi ngờ, cậu ngồi lên đó và lập tức thấy mình ở trong trại.

Có một lần Do Khyentse đang du hành trên một con đường núi rất hẹp ở Trakwar tại Dzigak xứ Gyarong. Ngài bảo Riktsal Thogme: “Nếu ông can đảm, hãy xô tôi và con ngựa của tôi xuống!” Riktsak xô họ xuống Sông Gyalmo Ngülchu (tên Trung quốc là Dadu), ở sâu bên dưới hàng trăm phút (1 phút = 0,30m). Riktsal nghĩ: “Đạo sư của ta chết rồi,” và ông nhảy xuống theo họ. Những dấu tích của Do Khyentse, con ngựa, thanh kiếm của ngài và Riktsal in hằn trên tảng đá như thể ở trên bùn, và ta vẫn có thể nhìn thấy những dấu tích ấy vào mùa đông, khi mực nước sông xuống thấp. Sau đó Do Khyentse yêu cầu Riktsal ngồi lên yên ngựa phía sau ngài, và họ leo lên núi đá dốc đứng, in những dấu tích trên mỗi bước đi. Từ đó trở đi, người ta nói rằng cái chết do bị rơi xuống vực sâu đã thôi xảy ra trên con đường nguy hiểm đó.²⁴⁵

Như chính Dodrupchen đã tiên tri, năm 1829, Sherap Mebar, con trai của Do Khyentse, là tülku của Dodrupchen, ra đời với những dấu hiệu kỳ diệu. Từ thời thơ ấu cậu đã không ăn thịt. Thật không may, cậu chết năm 1842, ở tuổi mười bốn.

Rikpe Raltri (1830-1874), con trai thứ hai của Do Khyentse, là tülku của Gyalse Nyinche (1793-?), con trai của Jigme Lingpa, và là thân phụ của Zilnon Gyepa Dorje, Do Rinpoche thứ hai (1890-1953).

Năm 1831 Do Khyentse được vua xứ Chakla mời tới Tartsedo và những nơi khác trong miền. Từ lúc đó, chủ yếu Do Khyentse sống ở miền Tartsedo, và vua xứ Chakla trở thành một trong những người bảo trợ chính của ngài.

Năm 1832, trong một linh kiến trong giấc mộng, ngài nhận các giáo lý và tiên tri từ Machik Lapdrön cùng với năm dākinī. Về sau, những chướng ngại xuất phát từ tham vọng tiêu cực được làm yên dịu, và ngài bắt đầu thực hiện vai trò Thủ hộ của các Yogī.

Có một lần khi đang cắm trại trong Núi Zhak-ra, vua xứ Chakla tới thăm ngài. Một hôm, cưỡi ngựa và cầm đèn bơ trong tay, Do Khyentse, nhà vua, và Tongza Özer phi ngựa vào một cái hồ. Khi nước lên tới bờm ngựa, nhà vua sợ hãi và quay trở lại. Do Khyentse và Özer biến mất. Sau một lát họ cùng nổi lên an toàn. Theo Özer, họ đã đi xuống nước mà không ướt quần áo hay bị tắt đèn. Rồi họ tới một ngôi nhà nhiều tầng có ba bức tường bao quanh với đủ loại thú vật ở quanh nhà. Özer ở bên ngoài ngôi nhà trong khi Do Khyentse được những người mặc y phục trắng dẫn vào trong nhà, và sau đó họ lại đưa ngài ra ngoài. Không ai biết Do Khyentse mang cái gì ra ngoài với ngài.

Một hôm ở miền Datha, hai cậu bé chăn cừu nhìn thấy Do Khyentse và đoàn của ngài đi qua. Chúng muốn thử xem thực sự Do Khyentse có tài thấu thị hay không. Một trong hai cậu bé chăn cừu giả bộ chết, và cậu bé kia chạy tới đoàn của Lạt ma để xin cầu nguyện cho người chết. Do Khyentse đi tới xác chết và hút ba tẩu thuốc, để tro lên đầu cậu bé chăn cừu. Sau đó ngài bỏ đi mà không nói một lời cầu nguyện nào. Sau khi đoàn đã lên đường, cậu bé nhận thấy bạn mình đã chết thật. Cậu chạy theo sau đoàn người, thú nhận sự thật và khẩn cầu Lạt ma làm cho bạn cậu sống lại. Do Khyentse quay trở lại và nói: “Dza,” ngài làm một cử chỉ triệu thỉnh và lại bỏ đi. Chẳng bao lâu cậu bé phục hồi ý thức và biểu lộ sự đau buồn về việc bị đưa trở về, bởi cậu đã được gởi tới một cõi tịnh độ đầy hỉ lạc. Ngay lập tức, cậu đi theo Do Khyentse và về sau trở thành một thiền giả thành tựu.

Một lần vào đầu mùa hè, Do Khyentse đang cắm trại qua đêm tại Dora Karmo ở Minyak trên đường ngài tới Tartsedo. Ngài bắn một mạc-mốt và bảo Özer chôn cái xác, là thứ mà ngài sẽ cần tới trên đường trở về. Vào mùa thu, khi họ trở về nơi đó, ngài yêu cầu Özer mang cái xác lại mà không để sót ngay cả một sợi lông. Cái xác hầu như biến mất, nhưng Özer đã thâu thập và ráp tất cả các mảnh lại với nhau trước mặt ngài. Do Khyentse chạm tay vào xác mạc-mốt, nó bỏ chạy và kêu lên the thé. Özer nhận xét là ông đã từng nhìn thấy nhiều trường hợp người chết được làm cho sống lại, nhưng đây là trường hợp một thú vật đã chết quá lâu.

Một hôm vua Chakla khẩn cầu một quán đảnh. Khi Özer đã chấm dứt những việc chuẩn bị, họ nhận ra là họ không mang theo bản văn đã được tụng đọc ở ẩn thất của họ, rất xa nơi đây. Do Khyentse nói: “Không thành vấn đề”. Ngày hôm sau, ngay trước lúc bình minh, những người ở giữa đường tới ẩn thất nhìn thấy ngài đi qua, và vào lúc bình minh người ta thấy ngài ở ẩn thất. Vào giờ điểm tâm, những người hầu của cung điện báo cáo cho nhà vua là Do Khyentse vừa đi vào cung điện bằng chân trần, nhưng nhà vua nói: “Không, ngài đang dùng điểm tâm”. Nhưng vì nghi ngờ, và vua và các người hầu vội vã chạy tới phòng của Do Khyentse, và họ thấy ngài đẫm mồ hôi, và bản văn đang ở trên bàn. Do Khyentse nói: “Ta mệt, ta đã đi lấy bản văn!”

Sau này, Do Khyentse thiết lập Kyilung Gompa trong miền Geshe xứ Gyarong, ban quán đảnh Longchen Nyingthig, và dạy ngöndro, tsalung, và Yeshe Lama cho khoảng một trăm đệ tử. Về sau, Kyilung Gompa trở thành trụ xứ của Zenkar Rinpoche đệ nhất và là một trong các trụ xứ chính của Zenkar Rinpoche hiện tại, Thupten Nyima (sinh năm 1943), là những hóa thân của Do Khyentse.

Do Khyentse đi gặp Gönpo Namgyal (mất năm 1865), thủ lãnh độc ác xứ Nyarong, kẻ gây ra nhiều đau khổ cho nhiều vùng của tỉnh Kham. Một hôm vị thủ lãnh nói với Do Khyentse: “Ngài mang một khẩu súng - hãy bắn con quạ đó”. Do Khyentse làm như thế. Sau đó viên thủ lãnh nói: “Ngài cho mình là một Phật tử đầy lòng bi mẫn, nhưng ngài đang giết thú vật. Làm sao có thể như thế được?” Do Khyentse búng ngón tay, và con quạ bay đi. Viên thủ lãnh nhận xét: “Khẩu súng tuyệt vời - không thể giết ngay cả một con quạ”. Một ngày khác, họ đang cùng nhau cưỡi ngựa trên tuyết. Con ngựa của Do Khyentse đang cưỡi không để lại dấu vết nào. Viên thủ lãnh nói: “Ồ, ngài có một con ngựa hay. Chúng ta hãy đổi ngựa”. Khi họ đã đổi ngựa, một lần nữa, con ngựa mà Do Khyentse cưỡi cũng không để lại dấu vết, và viên thủ lãnh bình luận: “Ngài là một kỵ mã hảo hạng”.²⁴⁶ Sau khi tạo được sự ngưỡng mộ và bình an trong tâm của viên thủ lãnh, Do Khyentse góp phần vào việc phóng thích nhiều tù nhân.

Một hôm họ đang ở trong Núi Zhak-ra Lhatse xứ Minyak, một người đàn ông ngông cuồng (Mi rGod, yeti?) đem Do Khyentse đi. Ngài bị bỏ mặc trong một cái hang giữa một ngọn đồi đá dốc đứng. Ở đó ngài đắm mình trong thiền định, trong đó ngài có một linh kiến về một dākinī ban cho ngài các giáo lý, tiên tri, và cam lồ. Khi ra khỏi thiền định, chị ngài và những người khác được một người lạ hướng dẫn đi tới chân đồi và gọi lớn tên ngài. Họ không leo lên được mà ngài cũng không thể tụt xuống. Với sự nhất tâm các môn đồ của ngài cầu nguyện chư Phật và Lạt ma, và lập tức ngài xuất hiện dưới chân ngọn đồi đá. Sau đó ngài ban những trao truyền Longchen Nyingthig và Khandro Yangtig với những dấu hiệu và linh kiến kỳ diệu.

Năm 1836, ngài đi tới Lauthang và ban các trao truyền Longchen Nyingthig. Lauthang đã trở thành một trong những trụ xứ của Do Khyentse. Trong thời gian vừa qua, Lauthang Gompa là trụ xứ của Lauthang Tülku Drachen (mất năm 1959), một tülku của Dodrupchen.

Trong khi họ ở Lauthang, Do Khyentse dẫn Raltri, con trai ngài, vào một ngôi nhà kỳ lạ. Nhiều dākinī dọn ra cho họ nhiều loại thực phẩm và cho họ xem một trưng bày các kho tàng thật lạ lùng. Do Khyentse ban một phurbu (lưỡi dao) cho Raltri, và sau đó họ ra khỏi nhà. Khi Raltri nhìn trở lại, ngôi nhà không còn nữa, nhưng phurba vẫn còn ở bên cậu.

Năm 1844 Khyentse viếng thăm Yarlung Pemakö và ban các trao truyền Longchen Nyingthig cho Jigme Phuntsok Jungne, Dodrupchen đệ nhị. Sau đó ngài tiết lộ các giáo lý terma của riêng ngài cho đại chúng. Những giáo lý đó gồm có Yangsang Khadrö Thukthik và Chö Dzinpa Rangtröl.

Năm 1847 tại Lauthang, ngài tôn phong Tri-me Trakpa xứ Yuthang là tülku của con trai quá cố Sherap Mebar của ngài, một tülku của Dodrupchen. Tri-me Trakpa, người cũng từ chối ăn thịt từ thời thơ ấu, sau này được nhiều người biết đến với cái tên Do (mDo) Rinpoche.

Năm 1856/57, trong khi đang viếng thăm Núi Yutse ở Golok, Paltrül Rinpoche đến nhận quán đảnh Yumka Dechen Gyalmo. Sau đó, cùng với Dodrupchen đệ nhị, ba vị thực hiện những lễ cúng dường sang (đốt hương).

Mặc dù có mọi bằng chứng, một số người hoài nghi về năng lực giác ngộ của Do Khyentse. Một người chú của ngài không tin cách thức trì giữ giới luật của ngài. Một hôm khi Do Khyentse bắn một mạc-mốt, chú ngài quở trách và nói: “Làm sao một tülku có thể giết thú vật như một tên tội phạm?” Khi đó Do Khyentse dùng roi da²⁴⁷ đánh vào cái xác, và mạc-mốt bỏ chạy. Trước cảnh tượng đó người chú trách ngài: “Bây giờ thì ngài học cả mánh lới ảo thuật nữa!”

Trong Núi Yutse, ban ngày Do Khyentse chơi cờ và thiền định vào ban đêm. Người ta tin rằng ngài đã đưa nhiều người và vô số phi nhân tới con đường an bình của Giáo Pháp. Theo lời mời của Vua Samang xứ Gyarong, ngài ban giáo lý cho vua và thần dân của nhà vua. Giờ đây ngài trở thành thầy giáo của tất cả mười tám lãnh địa xứ Gyarong.

Năm 1858, ngài bắt đầu viết tiểu sử của ngài tại Kaukong Senge Yongdzong ở Trokyap, và năm 1860 ngài kết thúc tiểu sử khi ban những giáo huấn Đại Viên mãn cho vua xứ Trokyap và những người khác. Tất cả đều kinh nghiệm những chứng ngộ cao cấp và chứng kiến những dấu hiệu phi thường.

Trong khi ngài ở Kaukong, vào sáng sớm ngày mồng tám tháng giêng năm Thổ Mùi (1860), ngài nhìn thấy Dodrupchen trong thân tướng Milarepa và nghe những lời sau:

Những cái thấy của Madhyamaka (Trung Đạo), Mahāmudrā (Đại Ấn), và Dzopa Chenpo (Đại Viên mãn)

Là bản tánh của nền tảng, con đường, và quả.

Thoát khỏi những tạo tác của bốn cực đoan

Được gọi là Madhyamaka thô bên ngoài.

Cái thấy đó với sự hiểu biết sắc bén, không có những lỗi lầm,

Trí tuệ với tinh túy cốt tủy, Là Phật tánh, nền tảng tương tục.

Là Madhyamaka vi tế bên trong.

Có cái thấy đó, nhờ nương tựa phương tiện thiện xảo mang lại sự chứng ngộ, và

Qua sự tu tập bốn yoga,

Hoàn thiện kết quả không-thiền định

Là phương cách tiến triển theo con đường Mahāmudrā (Đại Ấn),

Ý nghĩa [hay sự hợp nhất] tánh Không và sự quang minh, không bám chấp, của tâm..

Trong Đại Viên mãn tự nhiên,

Trưc tiếp nhận ra giác tánh nội tại

Tháo gỡ mọi trói buộc của sự bám chấp và người bám chấp.

Sau đó, nhờ nhận ra những hình ảnh và vòng [ánh sáng],

Năng lực hiển lộ của giác tánh nội tại sẽ được viên mãn như Báo Thân.

Khi sự quang minh của bốn linh kiến được viên mãn,

Các hiện tượng tan vào sự bao la vĩ đại của bản tánh tối thượng,

Và sự giải thoát vào pháp giới tối thượng của “thân trẻ trung trong một tịnh bình” sẽ được thành tựu..²⁴⁸

Sau đó các ánh sáng và hơi nóng xuất phát từ Đạo sư và đi vào đầu Do Khyentse, tràn ngập thân ngài và tịnh hóa ngay cả những ô nhiễm vi tế nhất của ngài, và làm ngài tràn ngập trí tuệ của đại lạc.

Năm 1866 ngài trở về Tarsedo và ban giáo lý cho mọi người ở khắp nơi, ngay cả trên những con đường trong thị trấn. Sau đó, vào ngày hai mươi tháng hai, an tọa trong tư thế Pháp Thân, ngài tan hòa tülku (hóa thân) vật lý của ngài vào bản tánh tối thượng. Ngay tức thì, người ta nghe thấy những âm thanh khác nhau, mặt đất rung chuyển, và những ánh sáng cầu vồng trong hình dạng những đường sọc, vòng tròn, và những chiếc cột tràn ngập bầu trời trong nhiều ngày. Trong lễ trà tỳ của ngài, các đệ tử tìm thấy trong tro tàn nhiều xá lợi, trong đó có một xá lợi ngũ sắc lớn bằng một quả trứng.

Trong những tülku của ngài có Pema Ngödrup Rolwe Dorje (1881-1943), Alak Zenkar đệ nhất của Tu viện Kyilung xứ Gyarong, và Khyentrül Dzamling Wangyal (?-1907), một nam tử của Düdjom Lingpa.

17 - GYALSE ZHENPHEN THAYE (1800-?)

GYALSE Zhenphen Thaye²⁴⁹ là một trong những Đạo sư quan trọng nhất của phái Nyingma. Ngài sinh năm Kim Thân thuộc Rabjung thứ mười ba (1800) trong nhóm bộ tộc Gemang ở Dzachukha. Ngài cũng được gọi là Gyalse Rikpe Dorje. Ngài được nhiều người thừa nhận là một tülku của Minling Terchen. Ngài nhận những giáo lý từ nhiều vị Thầy, trong đó có Dodrupchen đệ nhất, Jigme Gyalwe Nyuku, Dola Jigme Kalzang, Dzogchen Rinpoche đệ tứ, và Shengtruk Pema Tashi và nhiều Đạo sư khác của Tu viện Mindroling.

Ngài đã tu học ở các tu viện Dzogchen và Mindroling và trở thành một học giả nổi tiếng. Ngài cũng thiền định tại nhiều thánh địa, từ Núi Kailasha ở miền Tây Tây Tạng cho tới Núi Ome (gLang Ch’en) ở Trung quốc, và trở thành một bậc lão thông thành tựu.

Gyalse Zhenphen Thaye đi tới Yarlung Pemakö để nhận các giáo lý từ Dodrupchen một lần nữa. Ngài nhìn thấy địa điểm đó như một Cõi Tịnh Độ Vô song của Pháp thân. Sau khi Dodrupchen mất, Gyalse trở về để phụng sự nhiếp chính của Dodrupchen trong một thời gian. Gyalse bắt đầu một khóa giảng dạy và thực hành Guhyagarbha-māyājāla-tantra (Mật điển Bí mật tập hội) hàng năm kéo dài bốn mươi lăm ngày tại Yarlung Pemakö, trụ xứ chính của Dodrupchen. Paltrül Rinpoche làm vị trợ giảng cho Gyalse trong năm đầu tiên, và sau đó chính Paltrül chịu trách nhiệm khóa giảng dạy này thêm hai năm nữa.²⁵⁰

Gyalse tiếp tục trách nhiệm xây dựng lại Tu viện Dzogchen sau khi nó hầu như bị phá hủy hoàn toàn bởi một trận động đất năm 1842. Tuy nhiên ý nghĩa chính yếu của đời ngài là ba đóng góp chính mà ngài thực hiện cho phái Nyingma.

Ngài xây Shedra (học viện Kinh điển) Shrīsimha nổi tiếng của Tu viện Dzogchen, và ở đó ngài và các đệ tử của ngài giảng dạy Kinh điển và Mật điển. Shedra này trở thành một tổ chức để nghiên cứu và một mô hình cho những học viện Kinh điển tại nhiều tu viện Nyingma khác.

Ngài làm cho Vinaya, hay giới luật tu viện, thành thực hành hàng ngày và thiết lập những khóa nhập thất mùa mưa hàng năm cho các tu sĩ tại Tu viện Dzogchen, một tục lệ mà các tu viện Nyingma khác cũng tuân theo.

Theo khẩn cầu của Sangye Künga, vị hộ trì Pháp tòa thứ bảy của Tu viện Mindroling, và Paltrül Pema Wangyal, ngài tập hợp các giáo lý kama của truyền thống Nyingma trong một tuyển tập. Sau đó ngài đề xướng các thực hành của mười ba sādhana kama trong hội chúng tu sĩ trong Tu viện Dzogchen, từ đó các thực hành này lan rộng tới nhiều tu viện Nyingma khác ở miền Đông Tây Tạng.

Thật không may, tôi không nghĩ là đã có sự thừa nhận thích đáng đối với những công việc vĩ đại mà ngài đã làm cho phần cốt lõi của truyền thống Nyingma. Trong số những đại đệ tử của ngài có Khenchen Pema Dorje, Paltrül Rinpoche, và Do Khyentse.

Ngài mất tương đối trẻ, nhưng tôi không có thông tin về thời gian và ngài mất ra sao. Tülku của ngài là Gyakong Khenpo Chökyi Nangwa (Zhenga, 1871-1927) của Tu viện Dzogchen.

18 - DZOGCHEN KHENPO PEMA DORJE (THẾ KỶ MƯỜI CHÍN)

KHENCHEN Pema Dorje²⁵¹ là một Đạo sư vĩ đại của Kinh điển lẫn Mật điển. Ngài cũng được gọi là Pema Vajra, Pema Badzar, và Pema Tamchö Özer. Ngài là một trong những khenpo, hay học giả nghiên cứu nổi tiếng nhất của Tu viện Dzogchen. Ngài đã tu học dưới chân của Gyalse Zhenphen Thaye, Dzogchen Rinpoche đệ tứ, Khenchen Sengtruk Pema Tashi, Paltrül Rinpoche, và nhiều Đạo sư khác. Ngài là một học giả của cả Kinh điển lẫn Mật điển. Ngài nhận các trao truyền Longchen Nyingthig từ Jigme Gyalwe Nyuku, Dzogchen Rinpoche đệ tứ, Khyentse Yeshe Dorje, và Gyalse Zhenphen Thaye.

Trong số những tác phẩm của ngài có Nyingme Gal-len Rikpe Kyareng, một phản bác những công kích vào những quan điểm Nyingma, và Một Dẫn nhập vào việc Trì tụng Avalokiteshvara của Longchen Nyingthig.

Tülku của ngài là Choktrül Dega Rinpoche của Tu viện Dzogchen. Tülku của Choktrül Dega là Tülku Kalzang, người tiên phong trong việc xây dựng lại Tu viện Dzogchen trong những năm qua.

19 - PALTRÜL JIGME CHÖKYI WANGPO (1808 - 1887)

PALTRÜL Rinpoche Ogyen Jigme Lingpa Chökyi Wangpo²⁵² là hóa thân về ngữ của Đức Jigme Lingpa. Ngài là một trong những Đạo sư và tác giả Nyingma vĩ đại, cuộc đời và các tác phẩm của ngài được ngay cả những học giả của những trường phái khác trích dẫn. Mặc dù là một trong những học giả và bậc lão thông vĩ đại nhất của phái Nyingma, ngài đã sống như một ẩn sĩ khiêm tốn và giản dị nhất. Ngài nói năng thẳng thắn và lớn tiếng, nhưng mỗi lời ngài nói ra là ngôn từ của chân lý, trí tuệ, và sự quan tâm.

Ngài sinh trong bộ tộc Getse Kongma thuộc dòng Mukpo Dong ở Karchung Ko-ö trong Thung lũng Dzachukha vào năm Thìn Thổ thuộc Rabjung thứ mười bốn (1808). Thân phụ ngài là Lhawang thuộc nhóm Gyalthok, và thân mẫu là Dolma thuộc nhóm Tromza. Sau khi sinh ra không bao lâu, ngài cố gắng nói OM.., nhưng không rõ ràng. Nhưng vào ngày thứ năm, ngài nói OM MANI PADME HŪM thật rõ. Các chữ của thần chú OM MANI PADME HŪM cũng được nhìn thấy nơi cổ, và một chữ HRīH hiện trên lưỡi ngài.

Mặc dù là một tülku (tái sinh) của Jigme Lingpa, ngài được Dola Jigme Kalzang xác nhận là tülku của Palge Samten Phüntsok. Khi chứng thực (phê chuẩn) sự xác nhận này, Dodrupchen đệ nhất nói với Jigme Kalzang: “Ta phó chúc cho cậu bé và trao truyền giáo lý Longchen Nyingthig viên mãn với pháp danh Ogyen Jigme Chökyi Wangpo”. Chẳng bao lâu, Palge Könchok, một người cháu của Palge cuối cùng, đem Paltrül tới Palge Latrang, trú xứ của Palge cuối cùng.

Paltrül đã học tập các giáo lý Kinh điển và tantra (Mật điển) với nhiều Đạo sư, trong đó có Dola Jigme Kalzang, Jigme Ngotsar, Gyalse Zhenphen Thaye, Sönam Palge, và Zhechen Thutop Namgyal. Ngài Sengtruk Pema Tashi ở Tu viện Dzogchen đã cho ngài thọ giới xuất gia.

Tuy nhiên, các vị Thầy gốc của ngài là Jigme Gyalwe Nyuku và Do Khyentse. Với Jigme Gyalwe Nyuku, ngài đã học tập từ ngöndro, tu tập chuẩn bị, cho tới những giáo lý tsalung và Dzogpa Chenpo (Đại Viên mãn). Từ Gyalwe Nyuku, ngài thọ nhận các giáo lý ngöndro Longchen Nyingthig hai mươi lăm lần, và đã thực hiện nhiều tu tập về các giáo lý này. Sau này ngài biên soạn những lời dạy của vị Thầy của ngài về ngöndro là bản văn nổi tiếng Künzang Lame Zhalung (Những Lời Dạy từ Kim khẩu của Lạt ma Phổ Hiền - Lời Vàng của Thầy tôi).

Một hôm Do Khyentse, vị Thầy lang thang trong khi thực hiện những bài tập bí truyền, thình lình xuất hiện trước lều của Paltrül. Do Khyentse la lên: “Ồ Palge! Nếu mi can đảm thì bước ra đây!” Khi Paltrül bước ra một cách cung kính, Do Khyentse túm lấy tóc ngài, ném ngài trên mặt đất, và lôi ngài xềnh xệch. Lúc đó, Paltrül ngửi thấy mùi rượu trong hơi thở của Do Khyentse và nghĩ: “Đức Phật đã giảng dạy về những nguy hiểm của rượu, vậy mà ngay cả một bậc lão thông như ngài cũng có thể say rượu như thế này”. Ngay lúc đó, Do Khyentse buông Paltrül ra và la lớn: “Chao ôi! Người thông tuệ như ông mà cũng có thể có những tư tưởng xấu xa như thế! Đồ Chó Già!” Do Khyentse đánh vào mặt ngài, giơ ngón tay út ra (một cử chỉ nhục mạ), và ra đi. Paltrül nhận ra rằng: “Ồ ta sai lầm rồi. Ngài đang thực hiện một bài tập bí truyền để giới thiệu cho ta bản tánh giác ngộ của ta”. Paltrül bị giằng xé bởi hai cảm xúc mâu thuẫn: đau buồn về những tư tưởng tiêu cực của chính mình và sửng sốt trước sự thấu thị của Do Khyentse. Ngồi bật dậy, ngài lập tức thiền định về bản tánh giác ngộ của tâm ngài, và một sự tỉnh giác nội tại, trong trẻo, mở trống như bầu trời đã thức giấc trong ngài. Do đó, sự chứng ngộ trong trẻo và toàn triệt như mặt trời mọc đã thức dậy trong ngài, siêu vượt sự chứng ngộ như bình minh mà ngài đã nhận được nhờ Gyalwe Nyuku khai mở. Kể từ lúc đó, ngài giữ danh hiệu “Chó Già” với vẻ đùa bỡn như cái tên bí truyền hay thiêng liêng của ngài.

Khi Paltrül khoảng hai mươi tuổi, vị tổng quản lý của Palge Latrang là Palge Konchok qua đời. Paltrül đóng cửa trụ xứ Palge và bắt đầu sống như một ẩn sĩ lang thang.

Tại Tu viện Dzogchen, ngài nhận những trao truyền Nyingthig Yabzhi và Longchen Nyingthig từ Dzogchen Rinpoche đệ tứ và Gyalse Zhenphen Thaye. Sau đó ngài nhập thất dài hạn tại động Shinje (động Yamantaka hay Tử Thần) và động Tsering gần Tu viện Dzogchen, nơi có lần Dodrupchen đã thực hiện một cuộc nhập thất dài hạn.

Khoảng năm 1851, từ đại học giả Gyawa Do-ngak Gyatso, một đệ tử của Paltrül và Zhapkar Tsoktruk Rangtröl (1781-1851), Paltrül được nghe những chi tiết về cuộc đời đầy cảm hứng của Zhapkar. Khi ngài tới Golok trên đường đi gặp Zhapkar, ngài nghe hung tín rằng Zhapkar vừa mất. Ngài quay trở lại và đến Yarlung Pemako, trụ xứ của Dodrupchen. Tại Yarlung, ngài kết giao với Gyalse Zhenphen Thaye (1800-?), vị Thầy này đang sống ở đó như nhiếp chính của Dodrupchen quá cố và đang bắt đầu một khóa giảng và thực hành hàng năm kéo dài bốn mươi lăm ngày về Guhyagarbha-māyājāla-tantra (Mật điển Bí mật tập hội). Paltrül nhận giáo lý Guhyagarbha-tantra từ Gyalse và làm trợ giảng cho vị Thầy này trong năm đầu tiên. Sau đó bản thân ngài đảm nhiệm những khóa giảng hàng năm trong hai năm nữa.

Ngài đi khắp các thung lũng Ser, Do, Mar, và Dzika và nhiều lần ban các giáo lý về Bodhicharyāvatāra (Nhập Bồ Tát Hạnh) và truyền cảm hứng cho toàn bộ dân chúng trì tụng OM MANI PADME HŪM. Trong những vùng đó, ngài rất thành công trong việc bãi bỏ hệ thống phục vụ thịt cho các Lạt ma khi họ tới cử hành các buổi lễ. Ngài tuyên bố các luật lệ chống lại việc trộm cắp và săn bắn. Ngài đã mang Phật giáo đến với cuộc sống của mọi người và tới mọi nhà, khiến cho Phật Pháp không bị giới hạn trong giới tu sĩ hay các tu viện và gompa (tu viện hay ẩn thất).

Ngài thăm viếng Tu viện Shukchung, và sau đó trong một thời gian dài ngài ở Shukchen Tago, trụ xứ chính thức của Dodrupchen đệ nhất. Mặc dù Dodrupchen đã bỏ trụ xứ này khoảng nửa thế kỷ trước nhưng nó vẫn được dùng như một ẩn thất. Tại đây ngài tụng Kanjur ba lần và học thuộc lòng nhiều bộ Kinh.

Sau đó ngài sống dưới một gốc cây tại Ari Nak (còn được gọi là Dhichung Phuk) một thời gian dài. Đó là một bãi đất cao và trống giữa một cánh rừng rậm. Chưa từng có ai tới đó, và những người duy nhất mà thỉnh thoảng người ta có thể nhìn thấy là những lữ khách ở bên kia Thung lũng Do, cách bên kia Sông Do khoảng nửa dặm. Rừng Ari trên bờ Sông Do ở nửa đường giữa Shukchen Tago và Tu viện Dodrupchen hiện tại.

Trước tiên, Paltrül và Nyoshül Lungtok, người sống gần Paltrül và học với ngài trong hai mươi tám năm, sống đơn độc tại Rừng Ari trong sáu tháng. Một túi tsampa nhỏ làm lương thực, y phục khoác trên người, và đôi ba quyển sách là những vật sở hữu duy nhất của các ngài. Vào giữa trưa họ họp lại và dùng một ít tsampa. Sau đó họ buộc miệng túi tsampa vào một gốc cây và để nó ở đó cho tới ngày hôm sau. Sau đó, Paltrül giảng cho Lungtok đôi câu kệ trong Bodhicharyāvatāra (Nhập Bồ Tát Hạnh). Rồi khoác mảnh vải trắng rách rưới là y phục duy nhất của ngài, với một chiếc gậy trong tay, Paltrül biến mất vào rừng, nói to, Ha! Ha! Ha! như một bài tập thiền định. Buổi trưa hôm sau họ lại cùng nhau tụ họp và làm những việc tương tự.

Chẳng bao lâu, nhiều đệ tử đến Rừng Ari, và Paltrül bắt đầu giảng dạy Semnyi Ngalso, Yönten Dzö và những giáo lý khác.²⁵³ Paltrül Rinpoche ban giáo lý và sau đó các đệ tử thiền định về các giáo lý ấy ở trong rừng. Bởi không chú tâm nhiều vào việc tổ chức cuộc sống nên họ có rất ít thực phẩm để dùng. Mặc dù ở trong rừng rậm nhưng cũng không có rau trái có thể ăn được. Loại trà họ uống rất đặc và ngon khi pha lần đầu với lá trà tươi; nhưng sau đó họ cứ đổ thêm nước vào trà cũ khiến trà càng lúc càng lạt đi và mất màu. Họ đùa bỡn về độ đậm lạt khác nhau của trà, gọi đó là trà “ba thân”. Trà đặc là trà của Hóa thân phức tạp, trà lạt là trà của Báo thân mộc mạc, và trà vô vị là trà của Pháp thân không tánh rỗng rang. Paltrül nhận ra rằng tài sản và những thuận duyên, chẳng hạn thực phẩm ê hề, y phục hảo hạng, chỗ ở tiện nghi, những lời tán tụng và tiếng tăm là những chướng ngại hơn là sự hỗ trợ cho tiến bộ tâm linh. Ngài viết:

Đau khổ thì tốt và hạnh phúc thì không tốt.

Hạnh phúc làm năm độc của dục vọng thêm lẫy lừng.

Đau khổ khiến ác nghiệp tích tập trong quá khứ bị cạn kiệt.

Đau khổ là ân phước của Lạt ma.

Chỉ trích thì tốt và tán tụng thì không tốt.

Nếu tôi được tán tụng, tôi sẽ phình lớn sự kiêu mạn.

Nếu tôi bị chỉ trích, lỗi lầm của tôi sẽ được phơi bày..

Nghèo khó thì tốt và thịnh vượng thì không tốt.

Thịnh vượng tạo thêm những thống khổ ghê gớm của việc mưu sinh và duy trì nó.

Nghèo khó mang lại sự cống hiến và thành tựu Thánh Pháp.

Sau đó Paltrül đi tới tu viện Dzamthang, một trung tâm vĩ đại của học phái Jonang. Ở đó ngài thuyết giảng về Uttaratantra (Đại Thừa Tối Thượng Mật điển) dựa trên những giải thích của Künkhyen Dolpo. Tại Minyak ngài gặp Dra Geshe Tsültrim Namgyal, một học giả vĩ đại phái Geluk, người rất kinh ngạc trước sự uyên bác của Paltrül. Tại Tu viện Gyaphak, ngài ban các quán đảnh và giáo lý Longchen Nyingthig viên mãn, là giáo lý ngài hiếm khi truyền dạy. Tại Golok, ngài điều phục những kẻ trộm cướp phóng túng và thợ săn hung ác bằng năng lực của sự hiện diện và ngôn từ phù hợp lẽ phải của ngài. Tại Marung ngài dạy dân chúng nhắc lại ngôn từ của lòng bi mẫn OM MANI PADME HŪM, bởi thậm chí họ không biết đọc thần chú đó ra sao. Sau đó ngài trở về Rừng Ati trong Thung lũng Do và ở đó một thời gian.

Năm 1856/57 Paltrül nghe nói là từ Tarsedo, Do Khyentse đã đến Núi Yutse ở Golok. Paltrül tới đó sau nhiều ngày du hành để gặp Do Khyentse. Paltrül khẩn cầu Do Khyentse ban cho ngài quán đảnh Yumka Dechen Gyalmo của Longchen Nyingthig. Do Khyentse nói: “Ta đã giữ nó bí mật trong nhiều năm, nhưng bây giờ ta sẽ ban nó cho con,” và hết sức hoan hỉ, Do Khyentse truyền quán đảnh cho ngài. Trong số nhiều tiên tri mà Do Khyentse đã ban, có một tiên tri nói rằng Paltrül sẽ sống đến tám mươi tuổi. Sau đó Do Khyentse, Dodrupchen đệ nhị và Paltrül cùng cử hành một lễ cúng dường khói (sang ceremony), nó trở thành một dấu hiệu cho thấy các ngài sẽ tái sinh làm anh em ruột. Paltrül trở về Thung lũng Do và ban giáo lý về Bodhicharyāvatāra ở nhiều nơi.

Sau khi sống khoảng mười năm quanh các thung lũng Do và Ser, quanh các trụ xứ của Dodrupchen, Paltrül trở về Tu viện Dzogchen. Tại các ẩn thất Padme Thang, Nakchung, và học viện Shrīsimha của Tu viện Dzogchen, ngài giảng dạy Bodhicharyāvatāra, Abhisamayālamkāra (Hiện Quán Trang nghiêm), Madhyamakāvatāra (Nhập Trung Luận), Mahāyānasūtrālamkāra (Đại thừa Trang nghiêm Kinh luận), Abhidharmakosha (A tỳ đạt ma Câu xá luận), Guhyagarbhamāyājāla (Bí Mật Tập Hội), Yönten Dzö (Kho tàng của những Phẩm tính Cao quý), Domsum Namnge (Sự Xác quyết của Ba Thừa), và nhiều bản văn khác trong nhiều năm. Ngài hành hương đến Kathok và giảng Bodhicharyāvatāra. Ngài tiếp đón Tertön Chogyur Lingpa ở Tu viện Dzogchen và nhận những trao truyền.

Cuối cùng, ngài trở về Dzachukha, quê hương của ngài. Ngài viếng thăm hầu hết tu viện và ẩn thất trong Thung lũng Dzachukha, đặc biệt là các ẩn thất Gekong và Changma, và giảng Bodhicharyāvatāra và những bản văn khác của triết học Đại thừa. Nhưng trong hầu hết phần đời còn lại của ngài, ngài sống quanh Dzagya Gön, trụ xứ của bổn sư Gyalwe Nyuku của ngài, nơi di cốt của Gyalwe Nyuku được giữ gìn trong một bảo tháp. Tại Dzagya, ngài thiết lập một khóa giảng và thực hành Bodhicharyāvatāra hàng năm kéo dài ba tháng, và một khóa giảng và thực hành về Cõi Tịnh Độ của Đức Phật Vô lượng Quang A Di Đà trong một tuần lễ. Mỗi lần ngài đi vào điện thờ di cốt của vị Thầy của ngài, ngài luôn luôn tụng lớn tiếng những lời ước nguyện sau:

Trong mọi cuộc đời của chúng con, cầu mong không bao giờ chúng con bị ảnh hưởng bởi mọi ác hữu. Trong mọi cuộc đời của chúng con, cầu mong không bao giờ chúng con xâm phạm ngay cả một sợi tóc của người khác. Trong mọi cuộc đời của chúng con, cầu mong không bao giờ chúng con xa rời ánh sáng của Thánh Pháp. [Tiếp theo là một bài kệ lấy từ Kinh điển:]

Bất kỳ ai nhận giáo lý từ ta, và

Thậm chí nhìn thấy ta, lắng nghe ta, nghĩ tới ta, hay có quan hệ với ta qua việc trò chuyện,

Cầu mong cánh cửa tái sinh của họ trong những cõi thấp được đóng kín, Và cầu mong họ tái sinh trong Cõi Cực Lạc Potala (Phổ Đà).

Ở Mamö Do tại Dhachukha ngài dâng hiến nỗ lực trong nhiều năm cho việc phát triển một Dobum nổi tiếng, một quần thể những bức tường đá đồ sộ thật đáng kinh ngạc, và trên mỗi hòn đá có khắc nhiều thần chú OM MANI PADME HŪM. Bức tường này được bắt đầu từ vị tiền nhiệm của Paltrül. Trong lần đầu tiên ngài bắt đầu chấp nhận mọi vật cúng dường và dùng từng mẩu bơ như tiền trả lương cho những người được thuê khắc những lời cầu nguyện. Khi bức tường đá được hoàn tất, ngài gởi một sứ giả đến thỉnh cầu ngài Khyentse Wangpo tới làm lễ hiến cúng. Vào ngày đặc biệt này, những hạt gia trì của lễ hiến cúng mà ngài Khyentse Wangpo ném từ một nơi cách xa tám ngày đường trên lưng ngựa, rơi xuống bức tường đá trước mắt mọi người.

Ở Tramatung, ngài giảng dạy và hướng dẫn thực hành về các tu tập chuẩn bị duy nhất, Trekchö và Thögal. Sau này, Tendzin Norbu (Tenli), đệ tử chính của ngài, nhận xét: “Tôi đã có một ít hiểu biết về Đại Viên mãn trước đó, nhưng ở Tramatung, tôi hoàn toàn thấu suốt và chứng ngộ những điều này”.

Khoảng năm 1872, Dodrupchen đệ tam, lúc đó tám tuổi, đến Dzagya Gön để nhận các giáo lý và trao truyền từ Paltrül. Sau khóa giảng, theo khẩn cầu của chính Paltrül, Dodrupchen ban giáo lý về Bodhicharyāvatāra cho đại chúng, kể cả bản thân Paltrül. Sau đó Paltrül gởi tin lành đến cho Khyentse Wangpo, nói rằng: “Về việc học Pháp, Dodrupchen đã ban giáo lý về Bodhicharyāvatāra năm lên tám tuổi. Đối với việc chứng ngộ Pháp, Nyakla Pema Düdül [1816-1872] vừa đạt được thân cầu vồng. Vì thế giáo pháp của Đức Phật không bị suy giảm”.

Vào lúc đó, thỉnh thoảng Dodrupchen nghe giọng nói của Paltrül lọt qua tường, nói rằng: “Đức Liên Hoa Sanh vĩ đại, xin đoái tưởng tới con. Con không có người nào khác để tin cậy..”. - những lời khẩn cầu Guru Rinpoche trong bản văn ngöndro Longchen Nyingthig. Điều này cho thấy chắc hẳn ngöndro là một trong những thực hành chính của ngài.

Từ năm bảy mươi mốt tuổi, ngài bắt đầu tiết kiệm lương thực, chỉ đủ để dùng khoảng một tuần, là việc mà trước đây ngài chưa bao giờ làm. Ngoài ra, ngài không nhận bất kỳ vật cúng dường nào, hoặc nếu có nhận thì ngài lập tức gởi nó cho quỹ xây tường đá mani. Thỉnh thoảng ngài để lại thực phẩm ở nơi nó được cúng dường cho ngài, khiến những người nghèo thường đi theo ngài để thâu thập những vật cúng dường mà ngài để lại.

Năm bảy mươi sáu tuổi, tại cánh đồng Dza Mamö, ngài ban giáo lý về Lời Nguyện Khát khao Cõi Tịnh độ và Mani Kabum cho khoảng một ngàn người. Sau đó ngài không ban giáo lý cho đại chúng nữa. Bất kỳ ai đến gặp ngài, ngài gởi tới Thầy Tenzin Norbu để học Pháp. Nếu ai cố nài nỉ thì ngài la rầy, nhưng ngài càng la rầy thì họ càng sùng mộ ngài. Đó là bởi trái tim bi mẫn và lời lẽ khiêm tốn của ngài.

Năm bảy mươi bảy tuổi, ngài đi tới Dzagya Gön và mời Dzogchen Rinpoche đệ ngũ, khi đó đang viếng thăm Dzachukha, và các ngài đã kỷ niệm ngày mồng mười tháng Thân năm Mùi, là sinh nhật của Guru Rinpoche.

Năm bảy mươi tám tuổi, Paltrül trở về Ko-ö, sinh quán của ngài. Năm tám mươi tuổi, vào ngày mười ba tháng tư năm Hỏa Hợi (1887), ngài bắt đầu có vấn đề về sức khỏe. Vào ngày mười tám tháng đó ngài dùng trà sáng như thường lệ. Sau đó, trước giờ trưa, ngài ngồi dậy trần trụi trong tư thế Phật và đặt bàn tay trên đầu gối. Khenpo Künpal có mặt ở đó, và Khenpo cố mặc quần áo lại cho ngài, nhưng ngài không phản ứng lại. Sau một lát, với đôi mắt mở trong vẻ thiền định, ngài búng ngón tay một lần và để tay trong tư thế thiền định, và tâm ngài tan hòa vào sự thuần tịnh nguyên thủy. Vào ngày hai mươi trong tháng, Tsamtrül Rinpoche cử hành lễ đánh thức tâm thức ngài ra khỏi thiền định.

Khi mất, ngài không để lại vật gì đáng giá. Có một bộ y tu sỹ, một bình bát khất thực, một khăn choàng vàng, một hạ y, thực phẩm đủ dùng khoảng mười ngày, một bộ gồm năm bản văn của Asanga (Vô Trước), và một bản chép Madhyamakāvatāra (Nhập Trung Luận). Có năm đồng bạc và một ít khăn choàng mà ngài chưa gởi cho quỹ xây tường đá. Đó là tất cả những gì ngài có.

Dodrupchen đệ tam mô tả giáo lý của Paltrül như sau:

Dù ban giáo lý nào, ngài không bao giờ trình bày với vẻ phô trương sự uyên bác của mình nhưng với mục đích làm những giáo lý ấy thích hợp với sự hiểu biết của người nghe. Nếu phân tích những lời dạy của ngài, ta sẽ thấy chúng hợp luận lý và đầy ý nghĩa. Thậm chí một người đần độn nghe những giáo lý ấy cũng có thể hiểu được dễ dàng. Bởi những giáo lý đó rất cô đọng nên người nghe dễ dàng nắm bắt. Lời giảng dạy có độ dài tương xứng, liên quan tới chủ đề và thật duyên dáng khiến cho người nghe say mê.

Mô tả nhân cách của Paltrül, Dodrupchen đệ tam viết:

Paltrül sử dụng ngôn từ cứng rắn có vẻ khủng khiếp và áp đảo, nhưng không có chút sân hận hay tham luyến trong những lời nói đó. Nếu quý vị biết cách lắng nghe thì chúng chỉ là những giáo lý trực tiếp hay gián tiếp. Mọi điều ngài nói ra thì rắn chắc như vàng - rất chân thật. Ngài đối xử với mọi người một cách bình đẳng, không tâng bốc khi họ có mặt mà cũng không nói xấu họ sau lưng. Ngài không bao giờ giả bộ là điều gì đó hay người nào đó. Vì thế mọi người, dù ở địa vị cao hay thấp, tất cả đều tôn kính ngài như một vị Thầy đích thực. Ngài không thiên vị đối với người có chức quyền cao mà cũng không coi nhẹ những người bình thường. Bất kỳ ai dính dáng tới những hoạt động phi đạo đức, trừ phi họ không thể thay đổi được, ngài lập tức nêu ra những lỗi lầm của họ và phơi bày chúng. Ngài tán thán và thôi thúc những người đang theo đuổi một đời sống tâm linh. Ngài có vẻ khó khăn trong việc đối xử nhưng nếu thân cận với ngài, quý vị không bao giờ thấy ngài biểu lộ sự thiếu trung thực, thiếu tin cậy, thiếu kiên định, hay đạo đức giả. Ngài không thay đổi trong tình bằng hữu, dễ dàng và thoải mái khi tiếp cận. Ngài kiên nhẫn trước những điều tốt và xấu. Khó có thể xa rời ngài. Mặc dù suốt đời ngài vẫn là một hành giả ẩn dật, mọi quan điểm của ngài đều lành mạnh, bởi ngài không bao giờ lạc hướng đối với các hoạt động của Bồ Tát. Như một tục ngữ có nói: “Cho dù vàng vẫn còn nằm dưới mặt đất, ánh sáng của nó chiếu rọi tận trời cao”. Nếu quý vị khảo sát ngài ở một mức độ nào đó quý vị sẽ thấy ngài trong sạch và thanh tịnh. Nếu quý vị nghĩ về ngài ở mức độ nào đó, niềm tin nơi ngài của quý vị sẽ tăng trưởng.

Mô tả về hình tướng vật lý của Paltrül, Dodrupchen đệ tam viết:

Đầu ngài lớn như một cái dù. Mặt ngài giống như một đóa sen nở, và những năng lực tri giác của ngài thì trong trẻo tinh khiết. Thường thì ngài rất ít bệnh tật. Từ thời thơ ấu ngài đã có trí tuệ và lòng bi mẫn vĩ đại, và là một diễn giả sáng chói.

Khenpo Künpal, người sống với Paltrül nhiều năm trong phần cuối cuộc đời của ngài, viết rằng một trong những lời cầu nguyện chính của ngài là Manjushrīnamasamgitī (Hát tụng những Danh hiệu của Đức Văn Thù). Không chỉ không có của cải thế gian, ngài cũng không có nhiều Kinh sách, là thứ mà đối với một Đạo sư-học giả thường được cho là quan trọng nhất. Đôi khi ngài có một bản sao của Bodhicharyāvatāra và một bản Manjushrīnamasamgitī, là những bài nguyện hàng ngày của ngài. Nhưng đôi khi ngay cả những bản đó ngài cũng cho đi, bởi ngài đã thuộc lòng những bản văn đó. Ngài không có giấy hay một cây bút tre. Vì thế bất kỳ ngài ở đâu, khi đứng dậy, ngài sẵn sàng rời bỏ tức thì một nơi chốn.

Patrül đã ban những giảng dạy về những bản văn triết học thuộc Kinh điển, Mật điển, Đại Viên mãn và đã đánh thức hay trao truyền sự chứng ngộ tối thượng cho tâm thức của nhiều đệ tử hữu duyên. Tuy nhiên, dường như rất ít khi ngài ban quán đảnh hay cử hành những buổi lễ phức tạp.

Ngài có một quan điểm không bộ phái trong việc giảng dạy, cách viết và thực hành. Ngài đã nghiên cứu, thực hành và giảng dạy đầy đủ các truyền thống Phật Giáo của Tây Tạng. Ngài coi Đạo sư của những trường phái khác nhau ngang bằng với Đức Phật Trí tuệ:

Đức Sakya Pandita, đấng mang lại bình minh của ngũ minh,

Đức Tsongkhapa, suối nguồn của những giáo lý Kinh điển và Mật điển, và,

Đức Longchen Rabjam, Đạo sư của những giáo lý viên mãn của Đức Phật,

Là những Đức Văn Thù đích thực của Xứ Tuyết Tây Tạng.

Là một người vô cùng khiêm tốn và đơn giản, tuy thế ngài có thể giúp đỡ nhiều học giả cao quý, giàu có, đầy năng lực và nổi tiếng như các đệ tử của ngài. Nhiều đệ tử trong bộ quần áo gấm thêu có đoàn tùy tùng vây quanh đã đến quỳ dưới chân vị ẩn sĩ trong manh áo vải cũ kỹ, rách rưới, đắp vá này, là người khó có đủ tsampa để ăn hay đủ nhiên liệu để nấu trà. Thậm chí cũng có lúc vẻ khiêm tốn của ngài làm xấu hổ những người khoác áo thêu, đi ngựa và phô bày sự yếu đuối của họ.

Có lần Paltrül du hành tới một trại của người du cư, và ngài đi bộ như thường lệ. Ngài dừng chân tại một gia đình có một chiếc lều khổng lồ và xin họ cho ngài ở lại vài ngày bởi ngài đã kiệt sức. Gia đình đó nói: “Ông có đọc lời cầu nguyện được không?” Ngài trả lời: “Chút ít”. Sau đó họ bằng lòng cho ngài vào và để ngài ở một góc thấp nhất của chiếc lều. Nhiều người đang bận rộn làm các vật nghi lễ, dựng lều, làm ghế cao, và nấu thức ăn ngon cho một đại Lạt ma và đoàn của ngài sắp đến để cử hành một buổi lễ quan trọng. Sau vài ngày, họ nghe đồn là vị đại Lạt ma đang đến, và mọi người xô nhau ra đón Lạt ma. Paltrül không đi ra ngoài. Mọi người quát tháo ngài và hầu như lôi ngài ra để trình diện trước Lạt ma. Vị Lạt ma trong bộ quần áo thêu, đi tới với toàn bộ vẻ phô trương của khoảng bốn mươi kỵ binh hầu cận, cầm những lá phướn trong tay, như thể trong một vở tuồng. Paltrül không còn chọn lựa nào khác là phải tới trước vị Lạt ma, vì thế ngài đã làm như thế. Khi vị đại Lạt ma nhìn thấy Paltrül, ông ta nhảy xuống ngựa và sụp xuống chân Đạo sư, xấu hổ vì sự phô bày khoa trương vô nghĩa trước sự hiện diện khiêm tốn và đầy ý nghĩa của Paltrül vĩ đại. Vị Lạt ma là Minyak Kunzang Sönam, một đệ tử của Paltrül, người đã viết một bình giảng nổi danh về Bodhicharyāvatāra. Từ ngày đó trở đi, vị Lạt ma từ bỏ lối sống khoa trương của mình, trở thành một ẩn sĩ, không bao giờ cưỡi ngựa nữa mà đi bộ cho dù du hành nơi đâu. Người ta tin rằng Paltrül đã biết trước kết quả của cuộc gặp gỡ này nhờ tài thấu thị của ngài, một khả năng mà ngài đã biểu lộ nhiều lần.

Các tác phẩm của ngài được thu thập trong sáu quyển sách, về Đại Viên mãn, Mật điển, Kinh điển, lời chỉ dạy, thi ca, và kịch. Các tác phẩm lừng danh của ngài là những giáo huấn công phu về thực hành chuẩn bị của Longchen Nyingthig, có tựa đề là Những Lời Dạy từ Kim khẩu của Lạt ma Phổ Hiền (Lời Vàng của Thầy tôi); một giáo huấn ngắn gọn nhưng kỳ diệu về thiền định Đại Viên mãn, có tựa đề là Ba Lời Đánh vào những Điểm Trọng yếu, và một bình giảng về Abhisamayālamkāra (Hiện Quán Trang nghiêm).

Ở miền Đông Tây Tạng, có lẽ Paltrül là người có công lao to lớn nhất trong việc làm cho Bodhicharyāvatāra (Nhập Bồ Tát Hạnh) thành một cẩm nang cho nhiều tu sĩ; Lời Nguyện Khát khao được Tái sinh trong Cõi Tịnh Độ Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà, một lời nguyện hàng ngày cho nhiều cư sĩ; Guhyagarbha-māyājāla-tantra (Mật điển Bí mật tập hội), nền tảng của truyền thống Mật thừa Nyingma; các giáo lý Đại Viên mãn không chỉ là một truyền thống dựa trên văn tự mà là một chứng ngộ thiền định; và trên tất cả, OM MANI PADME HŪM như hơi thở bất tận của nhiều người.

Trong số những hóa thân của ngài có Jigme Wangpo xứ Dzagya Gön và Namkha Jigme xứ Dzachukha, một nam tử của Düdjom Lingpa.

20 - DODRUPCHEN ĐỆ NHỊ JIGME PHÜNTSOK JUNGNE

(1824-1863)

Dodrupchen Rinpoche đệ nhị, Jigme Phüntsok Jungne,²⁵⁴ sinh trong bộ tộc Puchung thuộc dòng Mukpo Dong tại Dilsham Kathok ở đèo Thangyak trong Thung lũng Do. Thân phụ ngài là Puchung Chöphen, và thân mẫu là Apangza Tsomo.

Một hôm, khi ngài ở trong bụng mẹ, mẹ ngài lọt xuống Sông Thangyak và có nguy cơ bị chết đuối. Vào lúc đó bà nghe em bé của bà nói: “Đừng sợ, Mẹ”. Lúc ngài sinh ra có một trận mưa hoa, các cầu vồng uốn cong trên căn lều, và người ta nghe thấy âm nhạc trong không trung. Là một đứa trẻ, trong khi nô đùa ngài thường gài những cành con vào trong đá như thể vào trong bùn.

Dodrupchen đệ nhất đã tiên tri việc ngài sinh ra như hóa thân của chính ngài trong những dòng kệ sau:

Sau đời này bằng năng lực của ba thiền định

[Ta sẽ sinh là] Phüntsok Jungne,

Một sứ giả sẽ biểu lộ những hoạt động giác ngộ của ba thân Phật, và

Một người sáng tạo những điều huyền diệu như suối nguồn của những lợi lạc.

Việc xác nhận ngài là Dodrupchen được Sakya Kongma chứng thực và ngài được tôn phong tại Yarlung Pemakö. Thông minh khác thường, ngài tinh thông những việc nghiên cứu thông thường và phi thường không chút khó khăn. Ngài rất thiện xảo trong việc sáng tác và thi ca và viết chữ rất đẹp. Ngài được cho là đẹp trai tới nỗi người ta khó có thể tìm được sự bất toàn nào trong thân tướng của ngài.

Năm 1834 ngài tới Dzachukha và nhận những giáo lý Ngöndro, Rigdzin Düpa, và các giáo lý Dzopa Chenpo từ Jigme Gyalwe Nyuku.²⁵⁵ Jigme Gyalwe Nyuku, với nhiều món cúng dường, đã gia lực cho ngài là Vajrāchārya (Đạo sư Kim cương) Siêu việt. Năm 1844, Do Khyentse tới Yarlung Pemakö²⁵⁶ và trao truyền cho ngài tất cả những quán đảnh, Kinh điển, và những giáo huấn của Longchen Nyingthig. Ngài cũng nhận những giáo lý và trao truyền từ Dzogchen Rinpoche đệ tứ và Paltrül Rinpoche.

Từ thời thơ ấu ngài đã phô diễn vô số năng lực, khiến cho những điều kỳ diệu trở thành các hiện tượng thông thường đối với những người quanh ngài. Ngài đã nhiều lần làm hồi sinh cho những xác chết của các thú vật. Mỗi khi ngài cử hành pháp phowa (chuyển di tâm thức) cho người chết, những dấu hiệu được tin là những biểu thị của việc chuyển di tâm thức tới những cõi thuần tịnh luôn luôn xảy ra. Ngài có khả năng biết được quá khứ, tương lai và đọc được tâm của người khác. Trong phần sau của đời ngài, ngài ăn mặc như một cư sĩ. Mặc dù ngài cử hành những buổi lễ có tính chất tượng trưng và phô diễn những năng lực kỳ diệu, ngài từ chối ban bất kỳ giáo lý hay trao truyền chính thức nào.

Có lần, khi ngài đang du hành với một nhóm đông người trong một xứ-không- người, thình lình họ bị một nhóm cướp đông đảo vây kín. Dodrupchen khẩn cầu các Hộ Pháp, ngài nói: “Nếu ngài nổi giận, xin đổ Zas [gZa]²⁵⁷ và những hành tinh xuống mặt đất”. Thình lình, từ trên không trung hàng trăm Zas đổ xuống quanh đám cướp. Những tên cướp xin lỗi ngài và cúng dường nhiều con ngựa.

Một hôm, Do Khyentse giết một con cừu cái và mời Dodrupchen đệ nhị và Paltrül dùng bữa trưa. Các thị giả của Paltrül sợ rằng ngài sẽ cảm thấy rất khó chịu, bởi ngài phản đối kịch liệt việc ăn thịt và đặc biệt là giết bất kỳ sinh loài nào, ngay cả những con vật nhỏ nhất. Nhưng cả ba vị cùng ngồi trên một chiếc ghế và vui vẻ thưởng thức món thịt, trước sự ngạc nhiên của các đệ tử của Paltrül. Sau này, Paltrül nói với các đệ tử của ngài: “Làm thế nào một con cừu cái có thể được lợi lạc như thế từ xác thân của nó? Bởi những vị hộ trì trí tuệ này thưởng thức thân thể của nó, nó sẽ không còn bị những tái sinh thấp kém nữa”.

Trong rặng núi Yutse, Do Khyentse thực hiện một lễ cúng dường đốt hương trên một cái bệ. Sau đó Dodrupchen cử hành buổi lễ tương tự cũng trên chiếc bệ đó. Cuối cùng, Paltrül Rinpoche cũng thực hiện tương tự. Sau đó Paltrül nói: “Ta ước mong có thể chết trước các vị hộ trì trí tuệ, nhưng điềm này cho ta thấy Do Khyentse sẽ mất trước nhất, kế đó là Dodrupchen, và ta sẽ là người cuối cùng. Ngoài ra, bởi chúng ta đã cử hành những lễ cúng dường trên cùng một cái bệ, chúng ta sẽ được tái sinh làm những đứa con cùng cha mẹ”. Kết quả là Dodrupchen mất sớm nhất bởi những tình huống bất ngờ, nhưng tất cả các ngài đều tái sinh làm các con trai của Düdjom Lingpa.

Khi Gönpo Namgyal (?-1865), viên thủ lãnh độc ác của Tỉnh Nyak-rong, đang chuẩn bị tấn công Thung lũng Ser, ông ta viết thư cho Dodrupchen nói rằng ông sắp phá hủy Thung lũng Ser nhưng ông ta sẽ không làm hại Yarlung Pemakö, là nơi đội quân sẽ đi qua. Dodrupchen đệ nhị trả lời rằng dân chúng trong Thung lũng Ser là những người sống phụ thuộc (Lha sDe) vào ngài và nếu họ bị hại thì điều đó cũng làm hại tu viện của ngài. Viên thủ lãnh viết thư trả lời rằng khi quân đội của ông ta tới Thung lũng Ser, trước tiên ông ta sẽ hủy diệt Yarlung. Khi nghe tin này, tất cả những người sống tại Yarlung Pemakö chạy trốn, để lại nó trống không.

Do sự van nài của các môn đồ, Dodrupchen không có lựa chọn nào khác ngoài việc từ bỏ Yarlung. Như vậy phù hợp với những tiên tri của các dākini, ngài di chuyển tới đồng bằng Tsangchen trong Thung lũng Do thượng. (Người ta cũng tin rằng Dodrupchen đệ nhất cũng xây dựng một địa điểm nhập thất ở cánh đồng Tsangchen trong quá khứ.) Trên cánh đồng Tsangchen có một ngọn đồi đá linh thiêng tên là Jikche Barma, Ngọn Lửa Khủng khiếp, người ta tin rằng nó là nơi trú ngụ của một nữ bảo trợ đầy năng lực. Cầm một phurbu trong tay, Dodrupchen thình lình bay vào ngọn đồi không chút chướng ngại. Bên trong ngọn đồi, ngài thuật lại, có một thị trấn đáng sợ. Trong một cung điện ở trong thị trấn, ngài được yêu cầu chia sẻ ngai tòa của vị thủ lãnh, một người đàn bà có hình tướng phẫn nộ. Theo lời khẩn cầu của ngài, bà cho phép ngài xây một gompa.

Năm 1862, ngài đặt nền móng của gompa mà nhiều thập kỷ sau này trở thành Tu viện Dodrupchen nổi tiếng. Chẳng bao lâu ngài lập Gyaza (hay Tsaza) Tamtsik là người phối ngẫu, và điều này đã chọc tức Chökor Kalzang Gelek, một vị lãnh đạo địa phương đầy năng lực, người đang hy vọng là cháu gái của mình sẽ trở thành phối ngẫu của Dodrupchen. Bởi việc này, Dodrupchen nhanh chóng khởi hành đi Tartsedo (hiện nay gọi là Kanding), để lại việc xây dựng gompa cho các đệ tử.

Ngài lưu lại và sống quanh Tartsedo như một trong những thầy giáo của vua xứ Chakla. Năm 1863, nhiều người ở Tartsedo chết trong một trận dịch đậu mùa. Dodrupchen hết sức đau buồn bởi nỗi khổ mà người dân đang phải gánh chịu trong thị trấn. Để chấm dứt đau khổ, ngài nhận bệnh dịch vào mình. Ngay khi ngài mắc bệnh, bệnh dịch chấm dứt trong thị trấn. Ngài nói: “Trong đời này, ta có rất nhiều vấn đề do các phụ nữ. Đời sau, ta sẽ tái sinh làm một người thậm chí không nhìn thấy mặt một người đàn bà”. (Tülku của ngài là Jigme Tenpe Nyima, một tu sĩ rất nghiêm ngặt.) Sau đó ngài nói: “Một yogī (hành giả) nên chết như một con chó đi lạc,” và nằm trên một đường phố ở Tartsedo, hướng đầu dốc xuống, ngài thị tịch.

Chẳng bao lâu Do Khyentse đến với con trai là Rikpe Raltri. Do Khyentse hét to trước nhục thân của Dodrupchen: “Vì sao ngài chết như một con chó đi lạc?” và ngài đá vào tử thi. Tử thi của Dodrupchen ngồi dậy trong tư thế thiền định như thể ngài còn sống và an trụ trong thiền định trong một tuần. Khi cậu bé ba tuổi Rikpe Raltri nhìn thấy xác của Dodrupchen ngồi dậy, cậu cảm thấy choáng váng, và sự choáng váng đó đã đánh thức sự chứng ngộ bản tánh tối thượng trong cậu. Từ đó trở đi, Rikpe Raltri luôn luôn nói: “Lạt ma siêu việt của ta là Dodrupchen Jigme Phüntsok Jungne”. Nhục thân của Dodrupchen được hỏa thiêu, và di cốt được mang trở về Dodrupchen Gompa và được giữ gìn trong một bảo tháp bằng vàng cho tới cuộc biến động chính trị năm 1959.

Trong số các hóa thân của Dodrupchen đệ nhị có Jigme Tenpe Nyima, Dodrupchen đệ tam, Pema Norbu Künzang Tendzin đệ nhị (1887-1932) của Tu viện Palyül, Tülku Drachen (mất năm 1959?) của Tu viện Lauthang, và Tsangpe Se Tülku của Tu viện Dzika. Cũng có một câu chuyện kể rằng Jamyang Zhepa đệ ngũ (1916-1946) của Tu viện Labrang là một hóa thân của Dodrupchen.

21 - JAMYANG KHYENTSE WANGPO (1820-1892)

Theo truyền thống Nyingma, Jamyang Khyentse Wangpo²⁵⁸ là hóa thân về thân của Jigme Lingpa.²⁵⁹ Ngài trở thành một trong những Đạo sư vĩ đại nhất, ở nơi ngài mọi dòng truyền thừa của Phật Giáo Tây Tạng tìm thấy chỗ tụ hội. Ngài trở thành một nhà truyền bá lỗi lạc của Nyingma, Sakya, Kagyü, và những dòng giáo lý khác. Ngài được những người theo phái Nyingma xác nhận là tái sinh của Jigme Lingpa (1730- 1798) và những người theo phái Sakya xác nhận là tái sinh của Nesar Khyentse (1524-?) và Thartse Champa Namkha Chi-me. Là Jigme Lingpa, ngài cũng là hiển lộ của Vua Trisong Detsen, Vimalamitra, và nhiều Đạo sư khác. Ngài là Đạo sư của mười ba dòng truyền thừa và được coi là một trong năm vị vua trong một trăm terton chính yếu của truyền thống Nyingma.

Ngài cũng được gọi là Dorje Ziji, Pema Do-ngak Lingpa, Jigpa Mepe De, Tsokye Lama Gyepe Bang, Kunkhyen Lama Gyepe Bang, Jigme Khyentse Dökar, Manjughosha, và Künga Tenpe Gyaltsen.

Ngài sinh ở gần Khyungchen Trak trong một gia đình thuộc bộ tộc Nyö thuộc làng Dilgo trong Thung lũng Terlung xứ Dege giữa những dấu hiệu kỳ diệu vào ngày mồng năm tháng sáu năm Kim Thìn thuộc Rabjung thứ mười bốn (1820). Thân phụ ngài là Rinchen Wangyal, một nhà hành chánh của Cung điện Dege, và thân mẫu là Sönamtso có gốc gác Mông Cổ.

Có lần thân phụ ngài hỏi Dodrupchen đệ nhất là ông có nên trở thành một tu sĩ không. Dodrupchen trả lời: “Đừng trở thành một tu sĩ. Nếu ông không trở thành một tu sĩ và lập gia đình, một tülku vĩ đại sẽ sinh làm con của ông. Tülku đó sẽ trở thành một nguồn mạch vĩ đại mang lại lợi lạc cho Giáo Pháp và chúng sinh”.

Từ thời thơ ấu, ngài đã có thể nhớ lại những đời trước của ngài, và người ta có thể nhìn thấy Ekajatī và Mahākala trong hình tướng và trong những năng lực quanh ngài để bảo vệ ngài.

Năm lên tám ngài bắt đầu học tiếng Tây Tạng, thuật chiêm tinh, y học, và những môn học khác với thân phụ ngài và Lamen Chötrak Gyatso. Ngài rất thông tuệ, và ngài đã hoàn thiện việc học thuộc lòng và học viết không chút khó khăn. Ngài cũng thấu hiểu ý nghĩa của những bản văn sâu xa chỉ bằng cách đọc chúng.

Một hôm khi ngài bị bệnh nặng, trong một linh kiến ngài được Guru Rinpoche và Yeshe Tsogyal ban quán đảnh Vajrakīla, và những điều chướng ngại cho đời ngài được lắng dịu.

Năm ngài khoảng mười một tuổi, ngài đi tới Tu viện Kathok, và chú ngài tên là Moktön đặt tên cho ngài là Jigme Khyentse Dökar, điều đó cho thấy ngài là tülku của Jigme Lingpa.

Năm mười hai tuổi, Thartse Khenpo Kün-ga Tenzin (1776-?) xác nhận ngài là tülku của vị Thầy và chú ngài, Ngor Thartse Khenchen Champa Namkha Chi-me, một đại Khenpo của Tu viện Ngor ở miền Trung Tây Tạng và là người sau này đã giảng dạy và mất tại Lhundrup Teng ở Dege. Kün-ga Tenzin đặt tên cho ngài là Jamyang Khyentse Wangpo Künga Tenpe Gyaltsen.

Năm mười lăm tuổi, trong một linh kiến thanh tịnh, ngài đi tới Bodhgayā (Bồ Đề Đạo tràng) và được phó chúc những kho tàng giáo lý Prajnāpāramitā (Bát Nhã Ba La Mật) và Anuttaratantra của Manjushrīmitra. Trước chùa Bodhgayā, ngài đã tịnh hóa những ô nhiễm của thân thô nặng bằng cách thiêu đốt và chuyển hóa nó thành một thân thanh tịnh giống như thân của Vimalamitra.

Năm mười sáu tuổi, trong một linh kiến, ngài đi tới Zangdok Palri, và từ Guru Rinpoche, cùng hội chúng dākinī, ngài nhận sự giới thiệu vào ba thân Phật và tiên tri rằng ngài sẽ trở thành “người nhận bảy dòng” (bKa’ Babs bDun). Sau đó Guru Rinpoche và các dākinī tan biến vào Khyentse và nói rằng:

Duy trì giác tánh nội tại rỗng rang trần trụi,

Không bị hoen ố bởi những đối tượng bám chấp

Hoặc không bị ô nhiễm bởi những tư tưởng bám chấp

Là thị kiến của chư Phật.

Năm mười tám tuổi ngài đi tới ẩn thất của Tu viện Zhechen, học Phạn ngữ, thi ca và những chủ đề khác với Gyurme Thutop của Tu viện Zhechen.

Năm mười chín tuổi, từ Jigme Gyalwe Nyuku ngài nhận những trao truyền giáo khóa Longchen Nyingthig với những dấu hiệu kỳ diệu. Sau đó Lạt ma Norbu, một đệ tử của Dodrupchen đệ nhất, giới thiệu cho ngài bản tánh của tâm trong khi trao truyền những giáo lý của Đức Phật A Di Đà do Dodrupchen khám phá. Thậm chí trong phần sau của đời ngài, Khyentse Wangpo cũng nói: “Trong việc chứng ngộ bản tánh của tâm thì không có gì tiến bộ hơn điều ngài đã chứng ngộ khi đó”.

Năm hai mươi tuổi, theo khẩn cầu của Thartse Khenpo, ngài đi tới Tu viện Ngor ở miền Trung Tây Tạng. Ở đó ngài khám phá nhiều giáo lý và những vật như terma đất. Chúng gồm có Thugje Chenpo Semnyi Ngalso, được khám phá tại Tragmar Drinzang; Lama Kuzhi Drupthap tại Damshö Nyingtrung; Tsasum Gyutrül Trawa tại Singu Yutso; và Tsasum Chidü tại Yarlung Sheltrak.

Năm hai mươi mốt tuổi, ngài thọ giới cụ túc từ Khenpo Rigdzin Wangpo tại tu viện Mindroling ở miền Trung Tây Tạng. Ngài nhận những giới nguyện Bồ đề tâm từ Sangye Kün-ga, vị hộ trì Pháp tòa thứ bảy của Mindroling.