100 Câu Hỏi Đáp Về Phật Giáo Ở TP Hồ Chí Minh

073 - NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA PHONG TRÀO CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO Ở SÀI GÒN LÀ GÌ?

Phong trào chấn hưng Phật giáo đặt trọng tâm vào ba việc: chỉnh đốn tăng già, kiến lập Phật học đường, diễn dịch và xuất bản kinh sách ra Việt ngữ.

- Chỉnh đốn tăng già: Từ năm 1920, Hòa thượng Khánh Hòa đã cùng một số hòa thượng khác thành lập Hội Lục Hòa (Lục Hòa liên xã), mục đích để chư tăng đoàn kết, liên lạc mật thiết, giữ theo đúng phép Lục Hòa của nhà Phật.

- Kiến lập Phật học đường: mở trường gia giáo để đào tạo tăng tài, nhằm đảm nhiệm trọng trách “hoằng dương chánh pháp”. Mỗi chùa đều có mở lớp học. Có nơi chùa nhỏ, chưa có điều kiện, thì mở tại chùa lớn, thu hút tăng sĩ trong vùng về chùa tu học. Năm 1933, Hòa thượng Khánh Hòa cùng với các Hòa thượng Huệ Quang, Pháp Hải, Khánh Anh… tổ chức Liên đoàn học xã, không nhất định đặt tại một chùa nào, mà luân phiên mỗi chùa phải đài thọ ba tháng, hết chùa này đến chùa khác. Bắt đầu khai mở tại chùa Từ Hòa (Tiểu Cần, Trà Vinh). Tiếp đó là chùa Thiên Phước (Trà Ôn, Vĩnh Long), sau đó đến chùa Viên Giác (Bến Tre)…

- Diễn dịch và xuất bản kinh sách ra Việt ngữ: Cần thiết phải tiến hành việc diễn dịch kinh sách ra Việt ngữ vì có Việt văn mới phổ cập giáo lý trong quần chúng. Hai tờ báo Phật hóa tân thanh niên và Pháp âm được xuất bản bằng Việt ngữ, mở đầu cho nhiều Phật học tạp chí sau này. Để có tiền cất thư viện tàng trữ kinh sách, Hòa thượng Khánh Hòa đã về chùa Tuyên Linh (Bến Tre) thương lượng với Phật tử, hiến cúng ngôi chính điện cho Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học, để cất Pháp Bảo Phường. Đại Tạng kinh và Tục Tạng kinh được đưa về làm tài liệu nghiên cứu phiên dịch.

074 - NHỮNG TĂNG SĨ NÀO CÓ ĐÓNG GÓP LỚN TRONG PHONG TRÀO CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO Ở SÀI GÒN?

Trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở Sài Gòn, các tăng sĩ có đóng góp lớn là Hòa thượng Khánh Hòa, Khánh Anh, Huệ Quang, Pháp Hải, Thiện Chiếu…

Hòa thượng Khánh Hòa người tỉnh Bến Tre, xuất gia tại chùa Long Phước (Bến Tre) năm 19 tuổi. Vào năm 1920, Ngài cùng một số đồng đạo có nhiệt tâm với Phật pháp tổ chức hội Lục Hòa. Năm 40 tuổi, đau lòng trước cảnh suy tàn của Phật pháp nên Ngài đi khắp nơi, đến nhiều chùa kêu gọi chấn hưng Phật giáo. Năm 1927, Hòa thượng cử sư Thiện Chiếu là Bắc Bộ vận động chấn hưng Phật giáo. Không thành công, năm 1928 sư Thiện Chiếu phải về lại Sài Gòn.

Ngài cũng hợp tác với cư sĩ thành lập Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học, đặt trụ sở tại chùa Linh Sơn (quận 1), xuất bản tạp chí Từ bi âm... được cử làm đệ nhất Phó hội trưởng kiêm chủ nhiệm báo Từ bi âm và vận động cư sĩ ở Trà Vinh thỉnh Tam Tạng kinh cúng cho Hội, thương lượng cư sĩ hiến chính điện chùa để cất Pháp Bảo Phường (thư viện). Hòa thượng cùng các vị như Huệ Quang, Khánh Anh, Pháp Hải… thành lập Liên đoàn học xã để đào tạo tăng tài. Trong số những người có công đóng góp cho phong trào chấn hưng có tăng sĩ trẻ Thiện Chiếu. Một mình đi từ Nam ra Bắc, nhà sư Thiện Chiếu kêu gọi tăng sĩ tham gia phong trào chấn hưng Phật giáo. Là một trong những tăng sĩ trẻ thời bấy giờ, khi về trụ trì chùa Linh Sơn (quận 1) từ năm 1926 đến 1929, lúc ấy Thiện Chiếu mới 28 tuổi.

Sau khi bị người Pháp cấm đoán, gây khó khăn cho hoạt động chấn hưng, Thiện Chiếu đã về Kiên Giang, trụ tại chùa Tam Bảo, lập Hội Phật học Kiêm Tế. Đây là một hoạt động có ý tưởng mới mẻ, thể hiện việc vừa hoạt động Phật sự, vừa hoạt động kinh tế, không chỉ dựa vào sự cúng dường của Phật tử. Qua hành động này cho thấy Thiện Chiếu đã đóng góp việc nêu lên tính chất của đạo Phật ở Việt Nam, là đạo nhập thế chứ không phải là một tôn giáo tiêu cực, yếm thế như nhiều người lầm tưởng. Bằng cớ là trong suốt cuộc đời của Thiện Chiếu, ông đã thể hiện tư tưởng nhập thế này bằng hành động cụ thể.

Ngoài tu sĩ Thiện Chiếu, trong thời gian phát động phong trào chấn hưng còn có sự giúp sức của Hòa thượng Như Nhãn Từ Phong, Hòa thượng trụ trì chùa Giác Hải (quận 6) và đồng trụ trì chùa Thiền Lâm ở Gò Kén (trên đường đi Tây Ninh).

075 - XIN CHO BIẾT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI PHẬT GIÁO CỨU QUỐC Ở SÀI GÒN

Cách mạng Tháng Tám thành công, nhưng chính quyền cách mạng Sài Gòn – Gia Định chỉ hưởng độc lập được 21 ngày. Công cuộc bảo vệ và củng cố chính quyền lại được đặt ra. Như tất cả những người công dân yêu nước, tăng sĩ ở miền Nam cũng trong tư thế sẵn sàng chiến đấu vì nền độc lập tự do cho tổ quốc. Do uy tín, tài năng và mối quan hệ rộng lớn của mình, Hòa thượng Thích Minh Nguyệt đã được đề cử làm Hội trưởng Hội Phật giáo cứu quốc, để vận động tăng ni Phật tử tích cực tham gia bảo vệ và củng cố chính quyền.

Mỹ Tho đã bị địch chiếm lại, nên Hòa thượng mất liên lạc với Mặt trận Việt Minh, phải lên thành phố. Hòa thượng được giao phó nhiệm vụ vận động tăng ni, Phật tử tham gia công cuộc cứu nước. Công tác vận động đạt được kết quả nên Hội Phật giáo cứu quốc Sài Gòn – Gia Định được thành lập vào năm 1946.

Tại thành phố, nhiều chùa hưởng ứng theo hoạt động của Hòa thượng Minh Nguyệt, như chùa Trường Thạnh, chùa Long An (quận 1), chùa Giác Lâm, chùa Đức Lâm (quận Tân Bình), chùa Thiên Tôn (quận 5), đặc biệt là những tăng sĩ thuộc Thiên Thai Thiền Giáo tông Liên Hữu hội như Hòa thượng Thích Thiện Hào… đã vận động ủng hộ thuốc men, máy chữ, tiền bạc… cho kháng chiến. Khá nhiều tăng sĩ trong chùa đã trực tiếp tham gia kháng chiến. Nhiều tăng sĩ đã hy sinh, như Hòa thượng Trí Quang, Chánh hội trưởng Phật giáo cứu quốc tỉnh Gia Định đã ngã xuống tại An Phú Đông.

Sau năm 1975, khá nhiều Huân chương Độc lập, Huân chương Kháng chiến, Bằng khen, giấy khen dành cho tăng sĩ có công lao đóng góp trong hai thời kỳ kháng chiến, trong đó có Hòa thượng Minh Nguyệt, Thiện Hào, Huệ Thành, Thiện Siêu… là những người có công đầu trong những ngày miền Nam bị xâm lược.

076 - XIN CHO BIẾT VỀ TIỂU SỬ VÀ HOẠT ĐỘNG CỨU QUỐC CỦA HÒA THƯỢNG THÍCH MINH NGUYỆT

Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, sinh năm 1907, viên tịch vào năm 1985, quê quán tại tỉnh Bình Dương. Năm 13 tuổi, Ngài đã đến tu học tại chùa Thiên Thai, thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Thời gian tu học, Ngài may mắn được gần gũi, hầu cận tổ Huệ Đăng, được dự nghe những buổi tọa đàm giữa Hòa thượng Huệ Đăng và cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những thời cơ ấy đã góp phần hun đúc tinh thần dân tộc trong Hòa thượng. Năm 1939, Hòa thượng về miền Tây, ghé các chùa Bửu Long (Mỹ Tho), Vĩnh Tràng (Tiền Giang), Ô Môi (Vĩnh Long)…, đây là thời gian giúp Hòa thượng thâm nhập thực tế cuộc sống của người dân và hoàn cảnh xã hội thời bấy giờ.

Năm 1940, trong cao trào chấn hưng Phật giáo, trước tình cảnh đồng bào bị thực dân áp bức, bóc lột, lòng yêu nước của Hòa thượng càng được củng cố, tăng cường.

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, Hòa thượng hoạt động yêu nước dưới bí danh Tam Không, sau đó được tín nhiệm bầu vào chức vụ Hội trưởng hội Phật giáo cứu quốc Nam Bộ, hội trưởng hội Phật giáo cứu quốc Mỹ Tho, hội trưởng hội Phật giáo cứu quốc khu Sài Gòn – Gia Định, Ủy viên Mặt trận tỉnh Mỹ Tho, Ủy viên Khu Sài Gòn – Gia Định, và Kỳ bộ Việt minh Nam Bộ.

Ngôi chùa Ô Môi (Đồng Tháp Mười) là trụ sở Hội Phật giáo cứu quốc Nam Bộ. Hòa thượng đã đi khắp nơi, cả trong vùng do thực dân kiểm soát, nội thành Sài Gòn… Sau năm 1954, đi nhiều nơi hoạt động, Hòa thượng là vị tu sĩ tiêu biểu cho lực lượng tăng sĩ hoạt động yêu nước nên đã bị chính quyền Ngô Đình Diệm theo dõi. Hai tờ báo Tinh tấn (1947) và tập san Tổ quốc (1956) cũng được Hòa thượng chủ trương xuất bản trong thời gian hoạt động nhằm tăng cường công tác vận động tuyên truyền trong giới tu sĩ.

Năm 1960, một cơ sở bị lộ, Hòa thượng bị bắt, bị đày ra Côn Đảo với thời hạn là hai mươi năm. Năm 1974, sau Hiệp định Paris, Hòa thượng được trao trả về, thời gian ở đảo đến mười lăm năm, khi trở về Hòa thượng vẫn tiếp tục hoạt động giải phóng đất nước.

Sau 1975, Hòa thượng tiếp tục đảm đương các chức vụ Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy viên đoàn chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban Liên lạc Phật giáo yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh, với nhiệm vụ đoàn kết tăng ni, Phật tử xây dựng tổ quốc.

Hòa thượng cũng làm chủ nhiệm báo Giác ngộ, là Phó ban Vận động kiêm Trưởng ban Thông tin của ban trù bị đại hội thống nhất Phật giáo. Tại đại hội thống nhất Phật giáo, thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng được suy tôn là phó Pháp chủ thường trực Hội đồng Chứng minh trung ương.

Hòa thượng Minh Nguyệt viên tịch ngày 18.1.1985 tại chùa Long Hoa (quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh), hưởng thọ 77 tuổi. Kim quan được nhập tháp tại chùa Thiên Thai (Bà Rịa – Vũng Tàu). Hòa thượng Thích Minh Nguyệt đã nêu cao tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam.

077 - XIN CHO BIẾT VỀ PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG GIỚI PHẬT GIÁO Ở SÀI GÒN

Năm 1862, sau khi chiếm thành Gia Định và vùng ngoại ô phụ cận, Pháp sử dụng ngay một hệ thống đồi gò cao để làm phòng tuyến. Chính sách bắt lính của Pháp cũng làm cho một số tăng sĩ trốn lính nhiều hơn. Một số tăng sĩ ở Nam Bộ đã lên đường chống giặc. Ngôi chùa vào thời gian này đã là nơi liên lạc giữa các tăng sĩ yêu nước từ Gia Định có quan hệ với các nơi khác vùng đồng bằng sông Cửu Long. Không thể không kể đến vai trò của Thiên Địa hội và sự tham gia của những người Hoa, sau này đã đưa đến sự hình thành các Phật học đường theo hệ thống chỉ huy của người Hoa. Nhiều trung tâm hoạt động kháng Pháp ở Gia Định như chùa Long Thạnh (Bà Hom), chùa Sùng Đức (quận 11) là trung tâm liên lạc của các đạo Cần Vương, là điểm tựa chính của Nguyễn Trung Trực. Ông đã đến chùa trao đổi với Hòa thượng Ngộ Không, thuộc đời thứ 39 của phái Lâm Tế. Các lễ an cư kiết hạ, truyền giới… tại một số chùa như Giác Lâm, Long Thạnh… cũng là dịp để các tu sĩ có điều kiện trao đổi, bàn bạc kế hoạch chống Pháp. Sợ những nguy cơ này lan rộng nên chính quyền Pháp bắt buộc phải xin giấy phép sinh hoạt trong các lễ cúng để chúng có điều kiện theo dõi, kiểm soát. Hòa thượng Hoan Hỷ (chùa Long Thạnh) đã tham gia phong trào nghĩa quân, diệt đốc phủ sứ Trần Tử Ca tại huyện đường Hóc Môn năm 1885. Hòa thượng Quảng Chơn cũng tham gia phong trào Thiên Địa hội năm 1913. Trong Đệ nhất Thế chiến, một số các tăng sĩ ở Nam Bộ đã bị bắt như Hòa thượng Chí Thiền (chùa Phi Lai – Châu Đốc), Hòa thượng Trí Thiền (chùa Tam Bảo, Kiên Giang) bị tù và chết ngoài Côn Đảo vì bị kết tội “yêu nước, chống Pháp”. Tu sĩ Huệ Tâm tại vùng Nha Mân Sa Đéc bị Pháp bắt năm 1914, bị kêu án đày hai mươi năm ngoài Côn Đảo, nhưng hai năm sau đó, ông đã thả bè vượt ngục trở về tiếp tục hoạt động.

Đầu năm 1940, một số chùa đã trở thành nơi hội họp, nuôi chứa cán bộ cách mạng như các chùa Long An, Trường Thạnh, Giác Lâm, Giác Viên, Sùng Đức… và ngoại thành như Long Thạnh, Giác Hoàng (Bà Điểm)… Chùa Long Thạnh, điểm địa đầu của Mặt trận Tây Nam Phú Lâm Bình Chánh, là cơ sở chỉ huy, nơi nuôi chứa cán bộ. Hòa thượng Bửu Ý cùng chư tăng trong chùa đã ủng hộ tài chính, lương thực… Khi Pháp đến chiếm chùa làm đồn bót, chính quyền địa phương và chư tăng trong chùa đã tiêu thổ kháng chiến.

Tháng 8.1945 được sự hướng dẫn của Mặt trận Việt Nam, Tổng hội Phật giáo Việt Nam do Hòa thượng Thiện Tòng (chùa Trường Thạnh), Hồng Từ (chùa Giác Viên), Hồng Hưng (chùa Giác Lâm)… đứng ra huy động tăng ni, Phật tử dự mít tinh kêu gọi Bảo Đại thoái vị, giao chính quyền cho Việt Minh.

078 - XIN CHO BIẾT VỀ PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ TRONG GIỚI PHẬT GIÁO Ở SÀI GÒN

Tại Sài Gòn, trung tâm đầu não của chính quyền ngụy, trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt là từ sau năm 1960, nhiều ngôi chùa đã trở thành cơ sở cách mạng, nơi nuôi chứa cán bộ, nơi hội họp… như chùa Giác Lâm, Đức Lâm, Trường Thạnh, Long An, Thiên Tôn… Ở ngoại thành có chùa Long Thạnh, Giác Hoàng.

Nội dung đấu tranh trong phong trào kháng chiến “chống Mỹ, cứu nước” rất phong phú: chống đôn quân, bắt lính, vận động tăng ni đòi thi hành Hiệp định Genève. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, chùa Khánh Hưng, chùa Giác Lâm làm lễ truy điệu ngay trong lòng địch. Tại trường hương chùa Giác Lâm năm 1971, tăng sĩ đã dùng việc học tập kinh điển để lồng các bài chính trị thường thức, trao đổi công tác lãnh đạo đấu tranh chống Mỹ ngụy. Chùa Đức Lâm còn có hầm giấu chứa cán bộ do đồng chí Lê Quốc Sử trực tiếp điều hành chi bộ tại đây với hai chùa có địa bàn sát nhau là Đức Lâm và Giác Lâm.

Tổ chức tranh đấu ngày càng phát triển, một số tăng sĩ được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam, bốn chi bộ lãnh đạo các tổ chức giáo hội của trung ương và cơ sở phong trào địa phương, hai đoàn thể lớn của trung ương giáo hội là Tổng đoàn Thanh niên tăng ni và Liên đoàn Thanh niên học sinh Phật tử.

Trong phong trào đấu tranh chống Mỹ, ni giới Khất sĩ đã có những đóng góp đáng kể. Người mở đầu cho cao trào này là ni sư Huỳnh Liên, trung tâm hoạt động là tịnh xá Ngọc Phương. Chư ni cùng Phật tử đã đứng lên đòi hòa bình, đòi quyền sống, đòi công bằng xã hội, chống bắt lính, đòi thả tù chính trị… Một trong những đỉnh cao của phong trào đấu tranh giai đoạn 1954 – 1975 là hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức ở Sài Gòn vào tháng 6.1963.

079 - VÌ SAO GỌI LÀ TUYÊN ÚY PHẬT GIÁO?

Sau sự sụp đổ của chế độ Ngô Đình Diệm, Phật giáo miền Nam tiến hành đại hội, thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Giáo hội có điều lệ, hiến chương hoạt động. Nhưng không lâu sau đó, trong nội bộ tổ chức đã bị phân hóa thành hai khối: Khối Ấn Quang và khối Việt Nam Quốc tự.

Tuyên úy Phật giáo là một Vụ trong số 11 Vụ thuộc cơ cấu tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, khối Việt Nam Quốc tự. Tuyên úy Phật giáo được thành lập từ năm 1966. Thực chất đây là một tổ chức do chính quyền ngụy dựng lên để tuyên truyền trong binh lính và có những hoạt động chống phá phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc bằng nhiều cách khác nhau. Tuyên úy Phật giáo do Thích Tâm Châu cầm đầu.

Ngày thường, các Tuyên úy Phật giáo mặc giáo phục thường, với những phù hiệu riêng biệt chỉ chức vụ và cấp bậc của họ trong quân đội ngụy. Khi đi “hành quân”, các Tuyên úy Phật giáo này còn dùng hình thức tuyên truyền qua đài phát thanh bằng chương trình “Tiếng chuông chùa” và qua nhiều đặc san như Tiền tuyến của Sở Tuyên úy Quân đoàn III Ngụy. Chỉ trong vòng mười năm sau ngày thành lập, Tuyên úy Phật giáo đã dựng lên 145 ngôi chùa toàn miền Nam. Hình thức và nội dung các ngôi chùa này được thiết kế như một lô cốt hay một pháo đài công sự, dùng tượng Phật làm nơi ẩn náu. Như Sơn Lâm tự của Thủy quân Lục chiến ngụy, Hưng Pháp tự của Sư đoàn nhảy dù ngụy…

Việc xây dựng thêm chùa chiền nhằm phục vụ cho việc đẩy mạnh công cuộc chống phá phong trào cách mạng của nhân dân đang ngày càng lớn mạnh, theo thống kê của Trung tâm lưu trữ cho thấy số chùa ở Nam Bộ tăng nhanh, chỉ riêng tại quận 1, khu vực trung tâm của Sài Gòn thời này đã có 50% số chùa được xây dựng. Tại quận Phú Nhuận, từ năm 1954 đến 1975 đã tăng thêm 37 ngôi chùa, tức sức phát triển lên đến 173%. Tại Sài Gòn, nếu như năm 1955 chỉ có 356 ngôi thì năm năm sau đó, đã tăng gần gấp đôi, trên 600 ngôi. Đến năm 1975 đã có 1.043 ngôi chùa toàn thành phố.

Sau năm 1975, tổ chức Tuyên úy Phật giáo tan rã, các phần tử trong Tuyên úy đã đi ra nước ngoài.

080 - CƠ SỞ NÀO Ở SÀI GÒN LÀ TRUNG TÂM CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA NI GIỚI KHẤT SĨ CHỐNG ĐẾ QUỐC MỸ?

Tịnh xá Ngọc Phương là cơ sở của phong trào đấu tranh của ni giới Khất sĩ chống đế quốc Mỹ. Tịnh xá tọa lạc tại 498/1 Lê Quang Định, phường 1, quận Gò Vấp. Tịnh xá được ni sư Huỳnh Liên đứng ra xây dựng vào năm 1958, là trụ sở trung ương ni giới Khất sĩ của hơn 100 ngôi tịnh xá khắp Trung và Nam Việt Nam. Từ những năm 1960, Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Trước hoàn cảnh đau thương ấy, ni sư Huỳnh Liên đã tham gia cách mạng.

Trong thời gian này, tịnh xá Ngọc Phương là cơ sở cách mạng tiếp tế thuốc men, lương thực… cho Ban Kinh Tài, Ban Văn nghệ Tây Nam Bộ, Ban An Ninh liên quận 4, Mật khu Long An, chiến khu D… Đây cũng là nơi hội họp của Quận ủy Liên quận 4, nơi che giấu cán bộ cách mạng. Tịnh xá còn là nơi hội họp, là “căn cứ địa” tổ chức các cuộc biểu tình của sinh viên học sinh, của các phong trào công khai như Phụ nữ đòi quyền sống, Phong trào dân tộc tự quyết, Mặt trận Nhân dân tranh thủ hòa bình… Tịnh xá vì vậy được mệnh danh là “Tổng hành dinh của các cuộc xuống đường”.

Nhận thấy vai trò quan trọng của tịnh xá trong các cuộc đấu tranh cách mạng, nên chính quyền Sài Gòn đã cho bao vây kẽm gai quanh tịnh xá, đặt hàng rào ngựa sắt phong tỏa tịnh xá. Tuy nhiên, các chư ni cũng đã thoát được ra ngoài, kết hợp cùng chư ni những tịnh xá khác biểu tình đòi giải tỏa tịnh xá Ngọc Phương. Bất chấp dư luận trong và ngoài nước lên tiếng về hành động xâm phạm nhân quyền này, chính quyền Sài Gòn đã kềm tỏa tịnh xá Ngọc Phương cho đến ngày giải phóng 1975.

Tịnh xá Ngọc Phương đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa vào năm 1994.

081 - XIN CHO BIẾT VỀ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA NI SƯ HUỲNH LIÊN TRONG PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC

Từ năm 1960, miền Nam trực tiếp chịu sự xâm lăng của Mỹ. Tiếp nối hạnh nguyện của các vị Thiền sư thời Lý – Trần, ni sư Thích nữ Huỳnh Liên đã lãnh đạo hàng Ni giới Khất sĩ, tín đồ Phật tử tham gia các cuộc biểu tình đấu tranh đòi quyền sống, đấu tranh cho hòa bình, độc lập và cho sự trường tồn của Đạo pháp.

Từ những năm 1960 – 1963, khi chính quyền Ngô Đình Diệm thực hiện chính sách đàn áp Phật giáo, ni trưởng, với tư cách là người đứng đầu Ni giới Khất sĩ, đã liên lạc lãnh đạo toàn Ni giới đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, đòi quyền dân sinh dân chủ của Phật giáo, của sinh viên học sinh và nhân dân Sài Gòn – Gia Định. Các phong trào này có ảnh hưởng đến các tỉnh Trung Bộ (Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Kontum…) và các tỉnh Nam Bộ (Cần Thơ, Đồng Tháp, Sóc Trăng…)

Điểm nổi bật nhất trong cuộc đời tham gia kháng chiến chống Mỹ của mình là ni sư Huỳnh Liên đã thành lập Phong trào phụ nữ đòi quyền sống vào năm 1971, trụ sở được đặt tại tịnh xá Ngọc Phương. Các năm tiếp sau đó, ni sư còn tham gia thành lập Mặt trận Nhân dân tranh thủ dân chủ hòa bình.

Từ 1970 – 1971, ni trưởng đã liên tục tổ chức thành công nhiều cuộc biểu tình chống Mỹ và ngụy quyền. Từ 1971, khi những người lãnh đạo các phong trào khác bị bắt, ni trưởng đã đứng ra lãnh trách nhiệm, tiếp tục cuộc đấu tranh chống xâm lược bằng nhiều biện pháp thông minh, linh hoạt. Từ đó danh hiệu “đội quân đầu tròn” đã đứng bên cạnh “đội quân tóc dài” hiên ngang đi vào lịch sử đấu tranh của dân tộc.

Hai năm cuối của cuộc đấu tranh 1974 – 1975, là giai đoạn khó khăn gian khổ nhất. Tịnh xá Ngọc Phương đã bị phong tỏa bằng kẽm gai suốt ngày đêm từ tháng 8.1970 đến tháng 4.1975. Thời gian này, ni sư đã dựng một “lò thiêu dã chiến” tại tịnh xá, để nếu cảnh sát tấn công, đàn áp, chư ni sẽ tự thiêu tập thể để chống đối.

Song song với các cuộc đấu tranh dũng cảm chống kẻ thù bằng phong trào công khai, ni sư còn dùng ngòi bút để viết lên nhiều bài thơ phản chiến. Tiêu biểu nhất là bài Vì ai? Bên cạnh đó, ni sư cũng dùng nhiều biện pháp khác như mở cô nhi viện, trường dạy học từ thiện, đi ủy lạo các bệnh nhân… để giúp đỡ, an ủi cho nhiều người đang gặp cảnh bất hạnh quanh mình.

Hoạt động và những đóng góp của ni sư trong cuộc kháng chiến đã góp phần làm sáng tỏ đặc trưng của Phật giáo Việt Nam, đó là một nền Phật giáo nhập thế, luôn đi với dân tộc và vì sự trường tồn của đất nước và dân tộc Việt Nam.

082 - NI BỘ NAM VIỆT DO AI KHỞI XƯỚNG VÀ HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?

Ni bộ Nam Việt do sư trưởng Thích nữ Như Thanh khởi xướng. Sư trưởng có tên húy là Hồng Ẩn, tự Diệu Tánh, thuộc dòng Lâm Tế Gia phổ, đời thứ 40, là đệ tử của tổ Pháp Ấn, chùa Phước Tường (Thủ Đức).

Đây là một tổ chức đầu tiên do những người ni ở Nam Bộ đứng ra thành lập, tổ chức đại hội. Sau hai ngày đại hội, đã thông qua một văn bản nội quy ni chúng bộ gồm 26 điều khoản, thành lập ban Quản trị. Trụ sở trung ương đặt tại chùa Huệ Lâm (quận 11), sau đó chuyển về chùa Dược Sư (quận Gò Vấp) và từ năm 1958, chuyển về chùa Từ Nghiêm (quận 10), điều hành chư ni từ Bình Tuy đến Cà Mau.

Sau ngày thành lập, tổ chức ni giới thực sự vững mạnh, có nội quy, phát hành vào năm 1957. Với cơ cấu tổ chức hợp lý, sư trưởng Như Thanh đã cùng nhiều sư bà trong ban quản trị tiến hành đồng loạt nhiều nội dung hoạt động phong phú, thiết thực cho việc định hướng tu tập của ni chúng bằng cách đề ra tu tập nội hướng, lấy tinh thần Giới – Định – Huệ làm giá trị căn bản, chủ trương kết hợp Thiền – Tịnh song tu. Đây là một phương pháp tu hành được đa số tán đồng, thể hiện sự thích ứng với tính chất của Phật giáo Việt Nam, là sự tổng hợp của ba yếu tố Thiền tông, Tịnh độ tông và Mật tông.

Ngoài phần nội điển, sư trưởng còn quan tâm đến phần ngoại điển, tạo điều kiện cho ni chúng sống tu kết hợp được đạo và đời, lấy hoạt động từ thiện xã hội làm căn bản. Con số 41 cơ sở ký nhi viện cho 7.123 cháu và 6 cơ sở cô nhi viện cho 1.132 cháu trong thời gian chưa đầy 20 năm là một thành quả vượt bậc của Ni bộ Nam Việt.

Trong thời gian chống đàn áp Phật giáo 1963, chùa Từ Nghiêm là tụ điểm đấu tranh của ni giới và của sinh viên Phật tử. Nhiều tấm gương tranh đấu và hy sinh cho đạo pháp, cho dân tộc được nhắc đến như nữ Phật tử Quách Thị Trang, Nhất Chi Mai đã tự thiêu tại chùa Từ Nghiêm… Sau khi thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (1964), Ni bộ Bắc tông được mở rộng phạm vi hoạt động với danh hiệu Ni bộ Tông vụ. Vụ trưởng ni bộ là sư bà Huyền Học, sau đó là sư bà Liễu Tánh (1969), Như Chí (1972)… Sự ra đời và phát triển của Ni giới Phật giáo thể hiện nét đặc thù của Phật giáo trong người Việt ở Nam Bộ, so với Phật giáo các quốc gia láng giềng thuộc khu vực Đông Nam Á, vốn theo Phật giáo Nam tông, không có ni giới.

083 - XIN CHO BIẾT VỀ GIÁO HỘI LỤC HÒA TĂNG VÀ HỘI LỤC HÒA PHẬT TỬ

Giáo hội Lục Hòa tăng Việt Nam ra đời vào năm 1952 do Hòa thượng Thiện Tòng chùa Trường Thạnh (quận 1) làm tăng trưởng. Đây là sự tiếp nối của tổ chức Lục Hòa liên xã (1920). Tại Nam Bộ, tăng sĩ yêu nước có hoài vọng tập họp “chư sơn thiền đức”, mục đích của giáo hội nhằm tập họp tăng sĩ vào một tổ chức để duy trì nền tảng Phật giáo cổ truyền, sống theo 6 phép Lục Hòa của tinh thần Phật giáo. Điều 2 của Điều lệ Giáo hội Lục Hòa tăng Việt Nam cho biết nguyên nhân thành lập giáo hội nhằm “duy trì nền tảng cổ truyền và thực hiện nền giáo dục Phật lý để dìu dắt nhân sinh sống theo 6 phép Lục Hòa mà nghìn xưa đức Phật đã dạy”. Mặt khác, còn một mục đích quan trọng hơn, chính là do tình hình giặc Pháp lúc bấy giờ khủng bố mạnh, một số tăng sĩ về phụ trách Phật giáo Cứu quốc trong Mặt trận Liên Việt các tỉnh, nên lập giáo hội Lục Hòa tăng chính là nhằm để giữ vững tổ chức và người, nhằm đối phó với âm mưu lợi dụng tôn giáo của Pháp. Hòa thượng Bửu Ý, vị tăng sĩ tham gia trong phong trào kháng chiến chống Pháp, cho biết “Sở dĩ giáo hội ra đời là vì năm 1949 Ban chấp hành Phật giáo Cứu quốc Nam Bộ do Hòa thượng Thích Minh Nguyệt làm hội trưởng xét thấy tình hình khó khăn do giặc Pháp khủng bố, lúc bấy giờ tôi là Ủy viên phụ trách Phật giáo Cứu quốc Sài Gòn – Gia Định, bấy giờ quý cụ như Hòa thượng ở chùa Trường Thạnh, Phật Ấn, Long An, Long Quang, Giác Viên… âu lo, âm thầm lặng lẽ hoạt động cốt yếu là giữ tổ chức, và người…”

Đến năm 1957, giáo hội mới chính thức được chính quyền chấp thuận và có điều lệ. Văn phòng giáo hội đặt tại chùa Trường Thạnh. Giáo hội cũng có một trường học mang tên Phật học đường Lục Hòa, được xây dựng cạnh chùa Giác Viên (quận 11) do thượng tọa Huệ Chí làm giám đốc và một tạp chí lấy tên là Phật học tạp chí, tòa soạn đặt tại chùa Phật Ấn (quận 1) do Hòa thượng Thành Đạo làm chủ nhiệm và thượng tọa Huệ Chí làm chủ bút.

Bên cạnh tổ chức giáo hội dành cho tăng sĩ, Hội cũng thành lập thêm một tổ chức của cư sĩ Phật tử, đó là hội Lục Hòa Phật tử vào năm 1954, trụ sở đặt tại chùa Long Vân (Gia Định). Mục đích chính của Hội nhằm chăm lo tốt đời sống các Phật tử có tuổi, giúp đỡ họ được chu tất khi qua đời. Hội cũng có một nghĩa trang tại Gò Dưa (Thủ Đức).

Năm 1963, sau cuộc đấu tranh của tăng ni, Phật tử và nhân dân lật đổ chế độ độc tài Ngô Đình Diệm, Hòa thượng Huệ Thành, chùa Long Thiền (Đồng Nai) đã đứng ra hợp nhất hai tổ chức này lại thành Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam. Văn phòng giáo hội đặt tại chùa Giác Lâm (quận Tân Bình).

084 - XIN CHO BIẾT VỀ VIỆC TỰ THIÊU CỦA HÒA THƯỢNG THÍCH QUẢNG ĐỨC

Sau khi lên chấp chính vào năm 1954, Ngô Đình Diệm đã thực hiện nhiều biện pháp để đưa Công giáo thay thế ảnh hưởng vốn đã lan rộng từ lâu của Phật giáo. Tại những ngày Phật Đản năm 1963 ở Huế, Ngô Đình Diệm đã ra lệnh hạ cờ Phật giáo. Hành động này đã gây phẫn uất đến hàng triệu tăng ni tín đồ cả nước. Một số tăng ni Phật tử ở Huế và Sài Gòn đã bị chính quyền sát hại. Ngày 11.6.1963 là tuần thất thứ năm cầu siêu cho các Phật tử bị tàn sát. Lễ cầu siêu được tổ chức tại chùa Phật Bửu, đường Cao Thắng, Bàn Cờ. Đó cũng là ngày Hòa thượng Thích Quảng Đức đã tự thiêu tại góc đường Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt, nay là đường Cách mạng Tháng Tám và Nguyễn Đình Chiểu.

Hòa thượng Thích Quảng Đức là thành viên của Ủy ban Liên phái bảo vệ chánh pháp nên mật ý với chư thượng tọa sẽ đẩy công cuộc đi nhanh hơn, không thể chần chừ! Vì thế thư mời đông đảo tăng ni Phật tử đến Phật Bửu tự tham gia tuần thất thứ năm. Gần 400 tăng ni tham dự. Thầy Hạnh Cơ đọc văn bản nói về “lịch sử của Phật giáo gần 2.000 năm qua, nay đã bị đe dọa tiêu diệt, vì vậy đấu tranh đòi quyền bình đẳng, sẽ tổ chức biểu tình đòi thực thi năm nguyện vọng chính đáng đã gửi nhưng chưa được giải quyết”. Tăng ni Phật tử lần lượt ra đường Phan Đình Phùng (Nguyễn Đình Chiểu). Trong lúc đó, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã tẩm xăng trong y hậu, đang ngồi trong xe hơi. Đến ngã tư đường Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt, tài xế mở cửa nhảy xuống như đang sửa chữa xe, Hòa thượng Thích Quảng Đức bước xuống ngồi ngay ngã tư, đầu cúi xuống để thầy Chơn Ngữ tưới xăng vào phía sau ót. Tăng ni Phật tử vừa đến ngồi thành vòng tròn. Bỗng khói lửa bốc lên cuồn cuộn, mọi người mới biết Hòa thượng tự thiêu.

15 phút sau đó, Hòa thượng như gật đầu ba cái và ngã bật ra phía sau. Sau đó có một chiếc xe chạy tới, có sẵn lá cờ Phật giáo nhưng không thể đến nơi được, nên có người kêu gọi hãy giải y để bọc nhục thân. Tăng ni hộ tống dày khít nên cảnh sát không thể và. Thi hài Hòa thượng được đưa về chùa Xá Lợi, sau đó đưa đi hỏa táng tại lò thiêu An Lạc – Bình Chánh. Tối hôm ấy, đài phát hình trên khắp các nước đã chiếu lên hình ảnh một nhà sư ngồi an nhiên bất động trong lửa đỏ vì sự trường tồn của đạo pháp và dân tộc.

Trái tim của Thích Quảng Đức

085 - NHỮNG TĂNG NI NÀO ĐÃ TỰ THIÊU TRONG PHONG TRÀO CHỐNG ĐÀN ÁP PHẬT GIÁO CỦA CHẾ ĐỘ NGÔ ĐÌNH DIỆM Ở SÀI GÒN?

Chính sách kỳ thị tôn giáo và đàn áp Phật tử của Ngô Đình Diệm ngày một trở nên nặng nề và khốc liệt. Trong phong trào tranh đấu của tăng ni Phật tử chống đàn áp Phật giáo, có tất cả 7 tăng sĩ đã tự thiêu là Hòa thượng Thích Quảng Đức, đại đức Thích Nguyên Hương, đại đức Thích Thanh Tuệ, ni cô Diệu Quang, thượng tọa Thích Thiện Huệ, đại đức Thích Quang Hương, đại đức Thích Thiện Mỹ. Trong số đó, tại Sài Gòn có ba tăng sĩ. Đó là:

- Hòa thượng Thích Quảng Đức, tên thật là Lâm Văn Tuất, quê ở Khánh Hòa, đã tự thiêu vào ngày 11.6.1963 tại ngã tư đường Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt (nay là Cách mạng tháng Tám và Nguyễn Đình Chiểu). Trước khi tự thiêu, Hòa thượng đã trụ trì tại chùa Quán Thế Âm. Trước tình thế Phật giáo đồ bị sát hại thảm khốc, Hòa thượng đã phát lời đại nguyện rằng “Nhận thấy Phật giáo nước nhà đương lúc ngửa nghiêng, tôi là một tu sĩ, mệnh danh là trưởng tử của Như Lai, không lẽ cứ ngồi điềm nhiên tọa thị để Phật pháp tiêu vong, nên tôi vui lòng phát nguyện thiêu thân giả tạm này cúng dường chư Phật để hồi hướng công đức bảo tồn Phật giáo… Cầu nguyện cho đất nước thanh bình, quốc dân an lạc.”

- Đại đức Thích Quang Hương, tên thật là Nguyễn Ngọc Kỳ, người tỉnh Phú Yên, đã tự thiêu tại bồn binh chợ Bến Thành vào hồi 12 giờ 5 ngày 5.10.1963.

Huyết lệ thư của đại đức để lại cho Ngô Đình Diệm “Hôm nay tới phiên tôi chết, tôi trân trọng gởi đến ông lá thư này để cảnh cáo ông rằng tất cả Phật tử và toàn dân Việt Nam sẽ tiếp tục cuộc đấu tranh đến cùng cho quyền tự do căn bản của con người…”

- Đại đức Thích Thiện Mỹ đã tự thiêu trước Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn ngày 27.10.1963.

Tìm hiểu về hành động “vị pháp thiêu thân” của các tăng sĩ trên chính là nhằm nêu lên bài học có giá trị lịch sử, có ý nghĩa thực tiễn lớn lao. Qua cái chết của các vị này đã góp phần khơi gợi trong tư duy của nhân dân thế giới, những người yêu chuộng hòa bình, suy nghĩ kỹ hơn về giá trị đích thực của một đời người. Đó không phải là tính ham sống, sợ chết, không phải là lòng vị kỷ, độc tài, ham chuộng bạo lực, mà điều vi diệu trong cuộc sống, tạo nên giá trị vĩnh hằng, chân lý tối thượng… chính là tình thương, là lòng dũng cảm, là sự hy sinh cho những điều lớn lao, cao cả, là quyền lợi và sự sống còn của dân tộc, của đất nước, của đạo pháp. Bài học ấy mãi mãi sẽ còn nguyên giá trị.

086 - PHẬT TỬ QUÁCH THỊ TRANG Ở SÀI GÒN ĐÃ THAM GIA CHỐNG ĐÀN ÁP PHẬT GIÁO NĂM 1963 VÀ ĐÃ HY SINH NHƯ THẾ NÀO?

Sau sự kiện chế độ độc tài họ Ngô đàn áp Phật giáo tại Huế trong mùa Phật Đản năm 1963, phong trào ngày một lan rộng đến “thủ đô” Sài Gòn. Nhiều tăng ni đã lần lượt tự thiêu để phản kháng lại sự đàn áp này. Đồng thời với việc tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức tại Sài Gòn, còn có nhiều Phật tử đã vùng lên chống lại chính quyền Ngô Đình Diệm, trong đó có nhiều thanh niên nam nữ Phật tử trẻ tuổi đã đấu tranh và đã anh dũng hy sinh. Có thể kể đến gương hy sinh của nữ Phật tử Quách Thị Trang.

Ngày 25.8.1963, Ủy ban chỉ đạo sinh viên liên khoa, học sinh, sinh viên Sài Gòn tập trung tại trường Dược để tổ chức biểu tình. Khi đoàn biểu tình đến trường thì cảnh sát đã chiếm đóng trường. Địa điểm thay đổi là chợ Bến Thành. Từ nhiều ngả đường, đoàn biểu tình kéo về công trường Diên Hồng. Mọi người trong chợ cũng ra hưởng ứng.

Khi biểu ngữ được giương lên thì lực lượng cảnh sát ập đến. Cuộc xô xát đã diễn ra giữa một bên có vũ khí và một bên đấu tranh cho lẽ phải, cho sự công bằng và bình đẳng mà chỉ có tấm lòng nhiệt huyết của thanh niên. Khi đoàn nữ sinh lấn tới xô xát với nhân viên cảnh sát thì tiếng súng vang lên, một nữ sinh ngã gục trước làn đạn của lực lượng cảnh sát. Đó là nữ Phật tử Quách Thị Trang. Chị đã bị bắn một viên đạn vào thái dương nên chết ngay sau khi được đưa đến bệnh viện ít phút, ngày 25.8.1963, trong lúc đang tham gia biểu tình chống đàn áp Phật giáo. Chỉ trong khoảng hai giờ sau khi chị chết, sự hy sinh của chị đã được loan truyền khắp Sài Gòn lúc đó, khiến cho không những sinh viên, học sinh, mà ngay cả nhân dân đều căm phẫn hành động bạo tàn của kẻ cầm quyền lúc bấy giờ.

Sau cuộc biểu tình này, có trên 2.000 nam nữ học sinh đã bị bắt đưa về nhốt tại trung tâm Huấn luyện Quang Trung. Chính sự bắt bớ giam cầm này đã góp thêm một cách đắc lực và hiệu quả vào cuộc vận động chống chính phủ của Ủy ban chỉ đạo sinh viên liên khoa.

Ngày nay, đi ngang qua công trường Diên Hồng, mọi người đều nhìn thấy tượng đài của chị Quách Thị Trang đã được dựng lên, với khuôn mặt của một người thiếu nữ trẻ trung nhưng cũng đầy nhiệt huyết, biểu tượng cho lớp thế hệ trẻ quyết đấu tranh cho công bằng, lẽ phải và sự tiến bộ xã hội.

087 - XIN CHO BIẾT VỀ CUỘC VẬN ĐỘNG THỐNG NHẤT PHẬT GIÁO SAU NĂM 1975

Sau khi cả nước đã được hoàn toàn thống nhất vào năm 1975, nhu cầu thống nhất Phật giáo ở cả ba miền cũng được đặt ra. Bên cạnh những thuận lợi cơ bản do Đảng và Nhà nước đã hết lòng ủng hộ sự nghiệp thống nhất Phật giáo, còn có những thuận lợi khác như sự giao lưu giữa hai miền Nam - Bắc được đẩy mạnh cũng giúp cho tăng ni Phật tử hai miền hiểu rõ hơn về Phật giáo từng vùng. Những thành quả đáng trân trọng của hoạt động Phật giáo Việt Nam nhiều thế kỷ qua đã được kế thừa và được tiếp tục phát huy. Khá nhiều những nét văn hóa Phật giáo tiêu biểu cho đặc trưng văn hóa Việt Nam đã được bảo tồn. Sự thống nhất ba miền còn giúp cho tăng ni Phật tử Việt Nam có điều kiện tăng cường mối quan hệ tiếp xúc với các nước trong khu vực và thế giới trên nhiều lĩnh vực, góp phần vào việc tăng cường uy tín và địa vị của nước Việt Nam ra thế giới. Khi giới Phật giáo Việt Nam được ngồi vào bàn hội nghị Phật giáo quốc tế, tiếng nói của giới Phật giáo Việt Nam sẽ tạo nên tác động về tôn giáo và chính trị có ý nghĩa. Nhiều hội nghị quốc tế về hòa bình và giải trừ quân bị, đều mời giới Phật giáo Việt Nam tham gia. Một vị Hòa thượng ở Việt Nam cũng được mời làm Phó Chủ tịch Hội Phật giáo châu Á vì hòa bình.

Tất cả những uy tín và thời cơ thuận lợi ấy đã làm nức lòng tăng ni Phật tử. Mọi người đều quyết tâm phải thực hiện cho được công cuộc thống nhất Phật giáo Việt Nam. Vì vậy, tăng ni Phật tử đã tiến hành công cuộc vận động thống nhất Phật giáo.

Cần thấy rằng, để có thể thực hiện được cuộc vận động này, trong thời gian gần sáu năm, từ 1975 đến 1980, Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh đã được hình thành, với chức năng “liên lạc, vận động, đoàn kết các tổ chức Giáo hội, hệ phái để động viên tăng ni Phật tử góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phát huy ánh sáng chánh pháp, phục vụ lợi lạc quần sinh…” (tham luận của Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước tại đại hội thống nhất Phật giáo).

Cuộc vận động thống nhất Phật giáo được mở đầu tại Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố được vinh dự mang tên Bác, làm nơi hội họp đầu tiên vào năm 1980. Ngay từ những ngày đầu hoạt động tích cực, Ban Vận động thống nhất Phật giáo đã thể hiện đường hướng của mình qua Nghị quyết đầu tiên là “Mở ra một hướng phát triển mới trong lịch sử Phật giáo nước nhà, làm lợi ích cho tổ quốc và nhân dân, làm sáng chói tinh thần Phật giáo trong thời đại nước Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội, phát huy cao hơn nữa truyền thống gắn bó hài hòa giữa đạo Phật và dân tộc, bảo đảm truyền thống tín ngưỡng và phương pháp tu hành của tăng ni và đồng bào Phật tử đúng theo lời Phật dạy”.

Những nguyên tắc của Ban Vận động đã được công bố qua Thông bạch và Nghị quyết của Ban Vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam trong buổi lễ ra mắt tại chùa Quán Sứ Hà Nội ngày 9.4.1980. Tóm lại, những yếu tố chủ quan và khách quan trong lòng xã hội Việt Nam sau năm 1975 đã là những tiền đề tốt đẹp góp phần thúc đẩy công cuộc thống nhất Phật giáo Việt Nam mau chóng được thực hiện.

Trong gần hai năm hoạt động tích cực, do Hòa thượng Thích Trí Thủ làm Trưởng ban, Ban Vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam đã hoàn thành nhiệm vụ của mình, đã tạo tiền đề cho việc ra đời Giáo hội Phật giáo Việt Nam vào năm 1981.

088 - XIN CHO BIẾT VỀ BAN LIÊN LẠC PHẬT GIÁO YÊU NƯỚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ban Liên lạc Phật giáo Yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập vào ngày 7.8.1975 sau kỳ đại hội diễn ra tại chùa Xá Lợi. Thành phần tham dự đại hội gồm mười giáo hội, hệ phái, tổ chức Phật giáo. Ban Liên lạc Phật giáo Yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh ra đời nhằm thực thi ba nguyện vọng:

- Đoàn kết rộng rãi các tổ chức Phật giáo để tiến đến một chương trình hành động thống nhất trong Mặt trận dân tộc giải phóng.

- Phát huy truyền thống yêu nước của Phật tử Việt Nam, xóa bỏ tàn tích văn hóa độc hại, góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, phục hồi sản xuất, nâng cao đời sống của nhân dân.

- Trau dồi chánh pháp uyên thâm của đức Phật, bồi dưỡng đạo đức trong sáng và nếp sống tinh thần của tăng, ni, Phật tử hòa hợp với đạo đức cách mạng của Hồ Chủ tịch, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, loại bỏ những thành phần trong tôn giáo hoạt động chính trị phản động.

Trụ sở đặt tại chùa Xá Lợi, quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh. Tên gọi của ban nhằm mục tiêu nêu rõ đây là một tổ chức của Phật giáo, do những người Phật giáo có công trong sự nghiệp giải phóng dân tộc đứng lên thành lập. Tổ chức có nhiệm vụ liên lạc với những người Phật giáo có tinh thần yêu nước, phụng đạo, cùng nhau xây dựng sự đoàn kết, thống nhất từ ý chí đến hành động, từ lãnh đạo đến tổ chức, để Phật giáo có một vị trí vững vàng trong xã hội mới.

Sau năm năm hoạt động, Ban đã nối kết được ba nhà lãnh đạo Phật giáo có uy tín, là ba vị Hòa thượng đầu tiên đặt nền móng cho công cuộc thống nhất Phật giáo cả nước vào năm 1981, đó là Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, Chủ tịch Ban Liên lạc Phật giáo Yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh, Hòa thượng Thích Trí Thủ, Viện trưởng Viện Hóa đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, Hòa thượng Thích Thế Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam (miền Bắc).

089 - ĐẠI HỘI THÀNH LẬP GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM DIỄN RA KHI NÀO?

Nhằm thực hiện nguyện vọng thống nhất của toàn thể tăng ni Phật tử cả nước, Đại hội đại biểu Thống nhất Phật giáo Việt Nam đã được tổ chức từ ngày 4 đến ngày 7.11.1981 tại chùa Quán Sứ, thủ đô Hà Nội.

Đại hội quy tụ chín tổ chức giáo hội, giáo phái Phật giáo trong cả nước, gồm:

- Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam, được thành lập ở miền Bắc vào năm 1958, Hòa thượng Thích Trí Độ làm Hội trưởng.

- Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất được thành lập ở miền Nam vào năm 1964 do Hòa thượng Thích Thiện Hoa làm Tăng thống.

- Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam, được thành lập năm 1968 do Hòa thượng Thích Huệ Thành làm Tăng thống.

- Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập năm 1975, do Hòa thượng Thích Minh Nguyệt làm Chủ tịch.

- Giáo hội Tăng già nguyên thủy Việt Nam được thành lập vào năm 1957, Hòa thượng Bửu Chơn làm Tăng thống.

- Hội Sư sãi Yêu nước miền Tây Nam Bộ được thành lập năm 1964, do Hòa thượng Thạch Som làm hội trưởng.

- Giáo hội Tăng già Khất sĩ Việt Nam được thành lập năm 1966. Buổi đầu, từ năm 1944 Minh Đăng Quang đã hình thành nên giáo đoàn mang tên Đạo Phật Khất sĩ Việt Nam.

- Giáo hội Phật giáo Thiên Thai Giáo quán được thành lập vào năm 1936 do tổ Hiển Kỳ khai sáng.

- Hội Phật học Việt Nam được thành lập năm 1951, do ông Nguyễn Văn Khỏe làm Phó Hội trưởng nhất.

Trong dịp này, toàn thể hội nghị đã soạn thảo kính gửi lên cụ Trường Chinh, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam bức tâm thư hứa với Trung ương Đảng và Hội đồng Nhà nước, luôn đoàn kết chặt chẽ với các đoàn thể nhân dân, luôn xứng đáng là một thành viên đáng tin cậy của khối đại đoàn kết toàn dân.

090 - XIN CHO BIẾT VỀ HIẾN CHƯƠNG GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Sau đại hội thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời, theo Quyết định của Bộ trưởng Tổng Thư ký Hội đồng Bộ trưởng ngày 29.12.1981.

Theo Nghị quyết của Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thì Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam là văn kiện căn bản mang tính pháp lý xác định tính cách pháp nhân của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Hiến chương là pháp quy, nhằm quy định những điều luật về nội dung, tính chất, hệ thống tổ chức và các mối quan hệ hành chính thuộc phạm vi ngành dọc, ngành ngang trong Giáo hội. Theo tinh thần thống nhất Phật giáo theo bản Hiến chương chính là thống nhất ý chí và hành động, thống nhất lãnh đạo và tổ chức, tuy nhiên, các truyền thống hệ phái cũng như các pháp môn và phương tiện tu hành đúng chánh pháp đều được tôn trọng, duy trì.

Về tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, có cấp trung ương và cấp địa phương. Cấp trung ương có Hội đồng chứng minh và Hội đồng Trị sự và các ban ngành, viện chuyên môn. Cấp địa phương có Ban Trị sự tỉnh, thành hội Phật giáo, Ban Đại diện các quận, huyện, thị xã.

Về khuynh hướng của Giáo hội, thể hiện trên sáu yếu tố:

- Thực hiện tinh thần hòa hợp chúng của đức Phật, điều hợp các hệ phái Phật giáo Việt Nam, tăng trưởng tình đồng đạo, đồng bào, đoàn kết nội bộ Phật giáo, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân trong Mặt trận tổ quốc Việt Nam.

- Làm nhiệm vụ hoằng dương đạo pháp, chấn hưng tư tưởng trong sáng và tích cực trong nền giáo lý đức Phật, phát huy tính sáng tạo trong sự nghiệp hoằng pháp, kết hợp với tư tưởng của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện đại.

- Thiết lập chương trình đào tạo và giáo dục tăng, ni, Phật tử, xây dựng thế hệ tăng ni mới có trình độ Phật học và tri thức nhập thế cơ bản, đào tạo lớp tăng, ni trí thức đủ tài năng gánh vác sự nghiệp hoằng dương chánh pháp, đảm đương các ngành hoạt động của Giáo hội, chấn chỉnh mô phạm tùng lâm.

- Phát huy truyền thống yêu nước trong tăng, ni và Phật tử Việt Nam, đặt sự tồn tại của đạo pháp trong sự tồn tại của dân tộc, rèn luyện tinh thần hộ quốc an dân, tích cực tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

- Xây dựng kinh tế nhà chùa, tăng ni vừa tu học vừa lao động sản xuất để giải quyết đời sống cho mình và góp phần lợi ích thiết thực cho xã hội.

- Củng cố và phát triển tình đồng đạo với Phật tử các nước, đoàn kết hữu nghị với các tổ chức nhân dân yêu chuộng hòa bình tiến bộ trên thế giới, cùng nhau đấu tranh xây dựng và bảo vệ nền hòa bình an lạc cho dân tộc và nhân loại.

Về phương châm, Hiến chương cũng quy định, giáo hội hoạt động theo phương châm “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội”. Ngoài Lời nói đầu, Hiến chương gồm 11 chương, 46 điều.

- Chương một: Danh hiệu – Huy hiệu – Trụ sở

- Chương hai: Mục đích – Thành phần

- Chương ba: Hệ thống tổ chức

- Chương bốn: Hội đồng chứng minh

- Chương năm: Hội đồng trị sự

- Chương sáu: Thành hội, Tỉnh hội

- Chương bảy: Đại hội – Hội nghị

- Chương tám: Giáo phẩm

- Chương chín: Tuyên dương công đức – Kỷ luật

- Chương mười: Tài chính

- Chương mười một: Sửa đổi Hiến chương

Hiến chương được in xong và công bố vào năm 1982, Phật lịch 2526.

091 - XIN CHO BIẾT VỀ TRUNG TÂM Y HỌC CỔ TRUYỀN CỦA PHẬT GIÁO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Với chủ trương “thương người như thể thương thân”, và tinh thần “cứu khổ, an vui” của đạo Phật, trong Đại hội Phật giáo kỳ II đã chủ trương thành lập hệ thống Tuệ Tĩnh Đường, một hệ thống phòng thuốc Nam từ thiện ở các chùa, nhằm truyền thừa sự nghiệp của Tuệ Tĩnh Thiền sư “Nam dược – trị Nam nhân” (thuốc Nam chữa cho người phương Nam).

Ngày 25.8.1988 Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ra quyết định thành lập Ban điều hành hệ thống Tuệ Tĩnh Đường thành phố. Hòa thượng Thích Thiện Hào làm cố vấn, thượng tọa Thích Như Niệm làm Trưởng ban, đại đức Thích Hạnh Thu, Trưởng phòng khám bệnh từ thiện. Mục tiêu của hệ thống Tuệ Tĩnh Đường là lấy y đạo, cụ thể là sử dụng y dược cổ truyền dân tộc để chữa bệnh miễn phí cho bà con lao động nghèo, làm giảm nhẹ một phần nỗi đau khi gặp bệnh tật. Nhằm thực hiện mục tiêu trên, phải đào tạo một đội ngũ nòng cốt về thầy thuốc. Lớp lương y đầu tiên đã được chính thức khai giảng vào 9.10.1989. Trong quá trình học tập, đội ngũ học viên cũng tham gia hoạt động từ thiện xã hội. Tập thể lương y, bác sĩ của Tuệ Tĩnh Đường cũng quan tâm tới những người có công với cách mạng, như thương binh, gia đình liệt sĩ, cán bộ hưu trí… Một phòng khám bệnh miễn phí cũng được mở ra phục vụ bà con nghèo tại chùa Pháp Hoa, quận Phú Nhuận từ năm 1992. Mỗi tuần ba ngày vào thứ ba, năm, bảy khám và bốc thuốc miễn phí. Thời gian còn lại học viên học lý thuyết, tham gia bào chế thuốc, dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, lương y. Ngoài việc châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, phòng khám còn bốc thuốc Nam, thuốc tễ, thuốc hoàn, dầu xoa và một số tân dược khác. Bình quân mỗi ngày, phòng khám và bốc thuốc cho 200 – 300 bệnh nhân. Trong một năm, số lượt người đến khám đã lên đến 40.000 người.

Phòng khám từ thiện Tuệ Tĩnh Đường của chùa Pháp Hoa

092 - XIN CHO BIẾT VỀ BÁO GIÁC NGỘ

Báo Giác ngộ ra mắt vào ngày 1.1.1976. Đây là cơ quan ngôn luận của giới Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh.

Do yêu cầu cuộc vận động ổn định các hệ phái và tổ chức Phật giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh sau ngày giải phóng cả nước và cũng do yêu cầu của mặt trận đoàn kết toàn dân nằm trong lòng dân tộc, báo Giác ngộ ra đời theo Quyết định số 07-QĐ/BC ngày 1.12.1975 của Cục xuất bản báo chí. Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, Chủ tịch Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước Thành phố, thành viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố làm Chủ nhiệm, ông Võ Đình Cường là Tổng biên tập, ông Nguyễn Văn Hàm là Tổng thư ký, ông Tống Hồ Cầm là Ủy viên biên tập kiêm trị sự.

Chủ trương của báo là Phát huy mọi tinh hoa Phật học, đề cao tinh thần chánh tín, bài trừ những hủ tục, thông tin những kiến thức về đời sống lành mạnh, thông tin rộng rãi những sinh hoạt Phật sự gắn với thời sự quan trọng của đất nước, phản ánh sự đóng góp thiết thực của giới Phật giáo, nêu gương người tốt, việc tốt.

Với chức năng phục vụ đạo pháp và dân tộc, trao truyền tư tưởng Phật giáo cho tăng ni Phật tử, báo Giác ngộ là diễn đàn duy nhất của Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian từ 1980 đến lúc đại hội thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, báo Giác ngộ đã đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, cổ vũ, kêu gọi thống nhất Phật giáo.

Khi Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập và Hòa thượng Thích Minh Nguyệt viên tịch, Hòa thượng Thích Thiện Hào thay thế làm Chủ nhiệm, thượng tọa Thích Trí Quảng làm Tổng biên tập. Trong hệ thống tổ chức mới này, báo Giác ngộ không chỉ đảm trách tiếng nói của giới Phật giáo Thành phố mà cho Phật giáo cả nước. Buổi đầu văn phòng tòa soạn đặt tại 6 A Lê Quý Đôn, năm 1979 dời về 85 Nguyễn Đình Chiểu. Tại đây, tòa soạn đã hân hạnh đón tiếp Bí thư Thành ủy lúc ấy là ông Võ Văn Kiệt. Từ tờ báo kỳ, hai số một tháng, báo tăng lên thành tuần báo để kịp thời phổ biến sớm các thông tin cần thiết. Hiện nay ngoài tuần báo Giác ngộ còn có thêm nguyệt san Giác ngộ.

093 - XIN CHO BIẾT VỀ CÁC CƠ QUAN NGÔN LUẬN CỦA PHẬT GIÁO Ở SÀI GÒN – THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỚC NAY

Giai đoạn 1954 – 1975 là giai đoạn có sự “bùng nổ” sách báo, tạp chí Phật giáo. Có một số tạp chí nổi tiếng là:

- Tịnh Độ tạp chí xuất bản năm 1955 của Hội Tịnh Độ Tông Việt Nam.

- Đặc san Thiện Chí, xuất bản năm 1955, của Đoàn Thanh niên Phật tử Thiện Chí.

- Tạp chí Phật giáo Việt Nam xuất bản năm 1956 của Tổng Hội Phật giáo Việt Nam.

- Tuần báo Hải Triều Âm xuất bản năm 1964 nhưng sau đó bị đình bản. Năm 1973 tái bản nguyệt san, ra 2 tháng một số.

- Tuần báo Thiện Mỹ xuất bản năm 1964, do TT. Nhất Hạnh chủ trương.

- Nguyệt san Vạn Hạnh xuất bản năm 1965, do Hòa thượng Thích Đức Nhuận làm chủ bút.

- Nguyệt san Giữ thơm quê mẹ xuất bản năm 1965, do Lá Bối xuất bản.

- Tuần san Đại Từ Bi xuất bản năm 1966 của Nha Tuyên úy Phật giáo.

- Bán nguyệt san An Lạc xuất bản năm 1966 do tăng sinh chùa Quán Thế Âm.

- Tạp chí Tư tưởng xuất bản năm 1967, cơ quan luận thuyết của Viện Đại học Vạn Hạnh.

- Đặc san Xuân Thanh Bình của Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam, xuất bản năm 1970 do Hòa thượng Thích Minh Đức làm Chủ nhiệm.

- Nguyệt san Bát Nhã xuất bản năm 1972, của Tổng Vụ Tài chính Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Đặc san Hoằng Pháp xuất bản năm 1974, do Thích Huyền Vi làm Chủ nhiệm.

- Nội san Thuyền Sen xuất bản năm 1973 do ni sư Thích nữ Huỳnh Liên chủ trương.

Từ sau khi thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ban Văn hóa Phật giáo đã đẩy mạnh việc xuất bản nhiều tạp chí, báo để nâng cao nhận thức Phật học cho người Phật tử và để truyền bá rộng rãi giáo pháp nhà Phật.

Nhiều tạp chí đã ra mắt bạn đọc trong cả nước, cũng như được đưa ra phổ biến ở nước ngoài. Có thể nhận thấy, có số tạp chí, tuy do Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam xuất bản nhưng cũng được lưu hành rộng rãi tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Có thể kể tên một số tạp chí đang được lưu hành như:

- Tạp chí Nghiên cứu Phật học, do Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam xuất bản, đã ra đời đến năm thứ 16, Hòa thượng Thích Phổ Tuệ làm Tổng biên tập.

- Nguyệt san Giác ngộ, vốn là phụ trang Nghiên cứu Phật học của báo Giác ngộ. Tính đến đầu năm 2006, đã ra đến số 118, do Hòa thượng Thích Trí Quảng làm Tổng biên tập.

- Tạp chí Văn hóa Phật giáo, của Giáo hội Phật giáo Việt Nam do ông Võ Đình Cường làm Tổng biên tập. Tính đến đầu năm 2006 đã xuất bản được 12 số.