100 Câu Hỏi Đáp Về Phật Giáo Ở TP Hồ Chí Minh

032 - XÁ LỢI LÀ GÌ? XIN CHO BIẾT TÊN MỘT VÀI CHÙA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐANG TÔN TRÍ XÁ LỢI PHẬT

Kinh Đại bát Niết bàn có ghi rằng “Đức Thế Tôn dùng sức Đại Bi làm cho thân Kim Cang nát thành hột xá lợi nhỏ”. Như vậy, xá lợi chính là cốt thân của Đức Phật. Trong tiếng Phạn Sarira có nghĩa là linh cốt. Xá lợi được gọi là Relic.

Xá lợi có nhiều dạng khác nhau như loại hơi tròn, nhỏ, gọi là hạt xá lợi, loại dẹp, tủa ra làm nhiều nhánh như san hô được gọi là bông xá lợi, hay san hô xá lợi. Tất cả các loại ấy có màu trắng đục, màu ngà, màu trắng có đường chỉ đỏ, màu trắng có đốm xám, màu trắng có đốm đen tuyền, màu xanh lục, màu đỏ tươi. Xa lợi của Thích Ca có năm màu, lóng lánh, còn gọi ngũ sắc xá lợi.

Một số chùa ở Thành phố Hồ Chí Minh có tôn trí xá lợi Phật như chùa Xá Lợi, Giác Lâm, chùa Phật Bửu, chùa Hưng Pháp…

Chùa Ngũ gia tông phái của chùa Giác Lâm

Chùa Xá Lợi tôn trí xá lợi Phật do đại đức Narada giao cho Từ Cung hoàng thái hậu, để bà tùy ý giao lại cho đoàn thể Phật giáo, sau đó bà đã gửi tặng Tổng hội Phật giáo Việt Nam, Tổng hội trao cho Hội Phật học Nam Việt. Văn phòng của hội lúc ấy đặt tại chùa Xá Lợi.

Chùa Giác Lâm tôn trí xá lợi trên tầng bảy của tháp Ngũ Gia tông phái, còn được gọi là Bửu tháp xá lợi, được xây dựng vào năm 1972, sau đó bị gián đoạn một thời gian và tái xây dựng để hoàn thành tháp vào năm 1994. Xá lợi tại chùa Giác Lâm do Hòa thượng Narada tặng vào năm 1953, được đưa từ Sri Lanka về.

Chùa Phật Bửu nhận được xá lợi do Phật giáo Thái Lan tặng Hòa thượng Thích Hiển Pháp, Hòa thượng trao tặng cho chùa Phật Bửu. Vào năm 1996, một viên nữa tôn trí tại chùa Hưng Pháp.

033 - VÌ SAO TRONG NHÀ TỔ CÁC CHÙA THƯỜNG ĐẶT THỜ PHO TƯỢNG BỒ ĐỀ ĐẠT MA TRONG TƯ THẾ QUẢY MỘT CHIẾC DÉP?

Bồ Đề Đạt Ma, tiếng Phạn là Bodhidharma, là vị tổ thứ 28 của Phật giáo Ấn Độ, nhưng lại là vị tổ đầu tiên khai sáng Thiền tông ở Trung Quốc. Ông thuộc dòng Sát Đế Lợi, một dòng dõi quý tộc ở Nam Ấn Độ. Sau khi cha mất, ông xin xuất gia với tổ Bát Nhã Đa La (Prajnadhara), học phép Thiền định (Dhyana). Ông sang Trung Quốc vào năm 520, ghé Quảng Châu, sang Lạc Dương, trụ tại chùa Thiếu Lâm, núi Tung Sơn, tỉnh Hà Nam, phát triển Thiền tông. Ở đó ông tu phép tham thiền, ngồi yên lặng, quay mặt vào vách suốt chín năm liền. Con đường đạo học phát triển nên lập ra phái Thiền tông của Trung Hoa. Từ đó ông trở thành vị tổ thứ nhất (sơ tổ) của tông phái này. Ở Trung Quốc gần chín năm, ông thị tịch vào năm 529, nhập tháp tại chùa Định Lâm, trên núi Hùng Nhĩ.

Sau vua Hậu Ngụy sai Tống Vân đi sứ Ấn Độ về, gặp Bồ Đề Đạt Ma tại núi Thông Lãnh, thấy tay xách một chiếc dép, một mình đi nhanh như bay. Tống Vân hỏi thì Bồ Đề Đạt Ma cho biết về Ấn Độ. Trở về, Tống Vân tâu lại vua Hiếu Trang đế. Vua ra lệnh mở nắp quan tài, quả nhiên quan tài không, chỉ còn một chiếc dép. Vua cho đưa dép về chùa Thiếu Lâm thờ tự. Đến năm 728 đời Đường, môn đồ dời dép về thờ tại chùa Hoa Nghiêm.

Vào thế kỷ XVII, Phật giáo Đại thừa Trung Quốc có tác động mạnh mẽ đến xứ Đàng Trong qua sự truyền bá trực tiếp của các Thiền sư Trung Quốc, mang phái Thiền Lâm Tế vào Đàng Trong. Hình thức tín ngưỡng tôn thờ các vị tổ, đặc biệt là vị sơ tổ sáng lập ra dòng Thiền, càng được đặc biệt tôn kính. Chính vì vậy, hầu hết các chùa ở Nam Bộ, dù là ngôi chùa cổ hay mới vừa được xây dựng gần đây, trên bàn thờ tổ, thường đặt tượng Bồ Đề Đạt Ma để ngưỡng vọng.

Tượng Bồ Đề Đạt Ma

Ở Nam Bộ, ngoài phong cách tạc tượng Bồ Đề Đạt Ma tư thế đứng, tay cầm cây, quảy một chiếc dép, còn có thể thấy một số phong cách tạc khác, nhưng không phổ biến, như tượng đứng, tay càm chiếc dép, đặt trước ngực. Ngoài chất liệu tạc là gỗ, gốm nhúng men màu xanh đồng hoặc xanh dương, còn có tượng bằng đá, bằng đồng, bằng thạch cao và xi măng… Ngoài ra, theo vị trí, tượng Bồ Đề Đạt Ma thường được đặt thờ tại nhà tổ các chùa, nhưng tại chùa Phụng Sơn, quận 11, lại đặt thờ tại bàn thờ trong gian chính điện, ngang hàng với các pho tượng chính trên phần thượng điện. Điều này cho thấy trong tư duy các tu sĩ thuộc dòng Thiền Lâm Tế tại đây một ý thức khá rõ nét về tính thực tiễn trong việc thờ cúng của mình. Theo vị trí này, chư tổ, đối với các Thiền sư, cũng ngang hàng với chư Phật. Tổ là nhịp cầu nối, là trung gian trực tiếp đưa giáo thuyết của Phật đến với các tín đồ. Từ truyền thuyết này, nhiều ngôi chùa ở Việt Nam đều đặt tượng Bồ Đề Đạt Ma tại bàn thờ tổ để thờ tự, với hình tượng đang đi, tay cầm cây có chiếc dép.

034 - TƯỢNG ĐỊA TẠNG VƯƠNG BỒ TÁT TRONG NGÔI CHÙA PHẬT GIÁO CÓ GÌ ĐẶC BIỆT?

Địa Tạng vương bồ tát, tiếng Phạn là Ksitigarbha. Danh hiệu này có nghĩa là an nhẫn, bất động như đại địa, tư duy sâu xa, kín đáo như kho tàng bí mật.

Đó là một vị bồ tát có hạnh nguyện cao cả, thệ nguyện rằng khi nào địa ngục còn có người đau khổ, chưa được giải thoát thì Ngài sẽ còn là bồ tát, chưa thể đắc quả vị Phật “Địa ngục vị không, Thệ bất thành Phật, Chúng sinh tận độ, Phương chứng bồ đề”.

Bồ tát Địa Tạng Vương thường được đặt thờ phổ biến trong các ngôi chùa thuộc hệ phái Bắc tông.

Do tính chất đặc thù của vị bồ tát này, tượng thờ luôn được chạm khắc theo cùng một quy tắc. Đó là pho tượng hiện thân vị Tỳ Kheo. Vì bản nguyện của vị bồ tát này là cứu thoát chúng sinh ra khỏi địa ngục, nên hình ảnh của Địa Tạng Vương bồ tát là con người giải thoát (xuất gia), luôn trong tư thế mặc pháp phục, mình khoác y hồng, có khóa y chỉnh tề. Đầu đội mão tỳ lư, tay cầm tích trượng, đầu tích trượng có mười hai khoen, tượng trưng cho mười hai nhân duyên. Tích trượng là một pháp khí do Phật chế ra. Thời xưa, những vị tỳ kheo đi khất thực, vai mang bình bát, tay cầm tích trượng. Lúc đi đường, gặp rắn rết, có tích trượng đuổi đi. Muốn được giải thoát, phải ngộ mười hai nhân duyên. Tay của Địa Tạng Vương bồ tát cầm tích trượng có mười hai khoen để nói lên ý nghĩa vị bồ tát này luôn dùng pháp thập nhị nhân duyên cảnh tỉnh chúng sinh. Tuy nhiên, muốn thấu rõ lý nhân duyên phải nhờ có ánh sáng trí tuệ. Đạo Phật quan niệm chúng sinh trầm luân mãi mãi bởi vô minh che lấp, không trông thấy pháp duyên sanh, nên cứ lẩn quẩn trong vòng luân hồi. Muốn phá được vô minh phải phát huy trí tuệ. Trí tuệ tăng trưởng thì vô minh sẽ lùi xa. Biểu thị của trí tuệ là viên minh châu trong lòng bàn tay của Địa Tạng Vương bồ tát. Một tay cầm hạt minh châu, ngồi trên mình Đề thính. Theo quan niệm, tay cầm hạt minh châu vì minh châu phát ra ánh sáng, có thể soi đường cho vị bồ tát vào cõi u minh, tăm tối để cứu vớt vong linh chưa được siêu thoát.

Con đề thính là vật cỡi, là con chó mà truyền thuyết cho rằng biết nghe tiếng người.

Pho tượng Địa Tạng Vương bồ tát được đặt thờ phổ biến tại chính điện chùa, được tạc bằng nhiều chất liệu khác nhau như đồng, gỗ, thạch cao, đá, xi măng, composite… Pho tượng Địa Tạng Vương bồ tát bằng composite, có kích thước lớn, đang được đặt thờ tại chùa Vạn Phật quận 5, Thành phố Hồ Chính Minh.

Tượng Địa Tạng bằng đất sét

035 - VÌ SAO GỌI LÀ ĐÈN DƯỢC SƯ?

Dược Sư là tên gọi tắt của Dược Sư Lưu Ly Quang Phật, tiếng Phạn là Bhaichadjyaguru, là vị Phật thường ủng hộ cho con người được tiêu tai, trừ bệnh. Trong trường hợp của biểu tượng thờ cúng đèn 49 ngọn, đã trở thành vị bồ tát hóa thân, gồm 49 ứng thân khác nhau. Đây là những vị bồ tát “tùng địa dũng xuất” (vượt lên từ đất để cứu độ chúng sinh). Tại Nam Bộ, cư dân mới đến chưa phù hợp phong thổ, dễ sinh dịch bệnh hoành hành. Trong bối cảnh đó biểu tượng đèn 49 ngọn, có tượng hóa thân của Dược Sư Lưu Ly Quang Phật, tạo cho người dân niềm tin được chữa lành bệnh, được sống bình yên, hạnh phúc. Trên thân đèn, Phật tử dán giấy ghi tên của thân nhân cần cầu an. Vì vậy, đèn Dược Sư thấy đặt phổ biến tại chính điện các chùa cổ ở Nam Bộ, ít thấy có ở miền Bắc nước ta. Sau năm 1975, do đất nước thống nhất, đã thấy có đèn Dược Sư ở vài chùa miền Bắc.

Đèn Dược Sư là cây đèn cao 4 mét, gồm một trụ hình bát giác sơn đỏ ở giữa, ba chân đỡ chống 3 góc. Đèn gồm 7 tầng, mỗi tầng tủa ra 7 nhánh. Mỗi nhánh là thân chạm khắc gỗ của rồng hoặc phụng. Đầu rồng đỡ lấy cây đèn và lưng rồng là tượng Phật ngồi, tư thế của một vị bồ tát. Đèn Dược Sư 49 ngọn được hiểu là sự tổng hợp của 7 lần con số 7. Sự thể hiện 7 tầng đèn cũng muốn nói lên ý nghĩa ấy. Trong kinh Phật Đại thừa và Tiểu thừa, con số 7 mang ý nghĩa trụ trong Phật pháp, tu vượt ra tất cả những gì ràng buộc con người, toàn bộ thế gian không còn chi phối được, mới thực sự là người giải thoát, vượt sinh tử.

Các ngôi chùa cổ ở Nam Bộ vẫn còn duy trì đèn Dược Sư, đặt tại chính điện, như chùa Giác Lâm, Giác Viên (quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh), Thiên Phước (huyện Trà Ôn, Vĩnh Long), Phước Thành (quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh)… Nếu như trước kia, đèn Dược Sư bằng gỗ, với 49 ngọn đèn dầu, thì nay, nhiều nơi đã có sự sáng tạo thêm, làm 49 ngọn đèn điện, mỗi ngọn là một đóa hoa sen bằng nhựa.

Đó cũng là một trong những biểu tượng thể hiện tính đa dạng, sáng tạo của Phật giáo trong người Việt ở Nam Bộ.

036 - XIN CHO BIẾT VỀ ĐẶC TRƯNG CỦA BỘ TƯỢNG LA HÁN TRONG CÁC CHÙA THEO PHẬT GIÁO BẮC TÔNG

La Hán là tên gọi tắt của A La Hán, phiên âm từ tiếng Phạn là Arahatta, còn gọi là Arahant, tiếng Hán gọi là sát tặc, có nghĩa là giết được giặc phiền não, vô lại. A La Hán là những bậc đã tu đến chỗ không sinh, không tử, không có gì phải học nữa. Theo Phật giáo, A La Hán là quả vị cao nhất trong bốn bậc của Thanh Văn thừa (Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán). Đó là quả vị của các bậc tu theo pháp Tứ Đế.

Trong Phật giáo Bắc tông, La Hán được thờ tự tại các chùa ở Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh gồm 18 vị. Đây là những nhân vật xuất phát từ huyền thoại Trung Quốc. Trong Cao tăng truyện, bộ Tục Tạng, còn nêu ra tên từng vị La Hán như Tôn Bỉnh, Đàm Trưởng… Kinh Quy Nguyên Trực chỉ cho biết 18 vị La Hán này là tên 18 vị Đại hiền của Liên Hoa xã do Huệ Viễn thành lập ở Trung Quốc.

Trong các chùa theo Phật giáo Bắc tông ở miền Bắc, La Hán được thờ chỉ có 16 vị. Đây là những vị tổ của Ấn Độ, tính từ đức Phật Thích Ca trở xuống.

Tượng La Hán ở chùa Giác Lâm

Ở Trung Quốc, mỗi chùa thờ 500 vị La Hán. Để tránh sự giống nhau trong việc tạo tác, chùa đã quy định mỗi nghệ nhân chỉ được phép tạc 5 vị.

Bên cạnh một nguồn gốc về các La Hán nêu trên, còn có một sự tích về Thập Bát La Hán được giáo thọ Hoàng Khai, chùa Càn An, Bình Định, năm Tự Đức thứ 4 (1851) lược dịch từ bản chép tay bằng chữ Hán. Theo tích này thì 18 vị La Hán vốn là con của công chúa Hy Đạt, nước Triệu.

Tại chùa Giác Lâm, ngôi chùa cổ nhất ở Thành phố Hồ Chí Minh, có hai bộ tượng La Hán, niên đại khác nhau. Bộ nhỏ thuộc thế kỷ XVIII, bộ lớn được tạc vào thế kỷ XIX. Bộ tượng La Hán chùa Giác Lâm có một giá trị lịch sử lớn, là hiện vật trong ngôi chùa cổ nhất, tượng đánh dấu bước di dân của người Việt vào vùng đất mới, trong tín ngưỡng và thờ phụng có các vị La Hán, mà gốc tích của những vị này xuất phát từ Trung Quốc. Tuy nhiên, qua phong cách tượng cũng cho thấy từ những ảnh hưởng nặng nề của phái Lâm Tế ở Trung Quốc, Phật giáo tại Nam Bộ đã dần xác lập được một dòng mới, mang đặc trưng của người Việt.

037 - XIN CHO BIẾT VỀ TÔNG PHÁI PHẬT GIÁO MANG TÊN THIÊN THAI THIỀN GIÁO TÔNG

Thiên Thai Thiền Giáo tông là tên gọi tắt của Thiên Thai Thiền Giáo tông Liên hữu hội, là một hội Phật giáo, được thành lập trong bối cảnh của phong trào chấn hưng Phật giáo vào năm 1935 tại Bà Rịa, do công lao khai sáng của Hòa thượng Huệ Đăng Thanh Kế, thuộc phái Lâm Tế, dòng Liễu Quán, đời thứ 41.

Tổ đình của phái Thiên Thai là ngôi chùa Thiên Thai. Hội còn có tạp chí Bác nhã âm, xuất bản vào ngày 30.12.1935, tòa soạn đặt tại tháp Thiên Bửu, nằm trong khuôn viên chùa Thiên Thai. Tạp chí được phát không cho hội viên. Nội dung chủ yếu của Bác nhã âm giới thiệu những bài thuyết giảng, thơ đạo, đi vào các yếu tố của Thiền và Tịnh độ, cũng như xây dựng một nhân sinh quan Phật giáo mới, tư tưởng chấn hưng Phật giáo…

Từ ngày thành lập đến tháng 3.1936, Thiên Thai Thiền Giáo tông Liên hữu hội có được 400 hội viên. Hội cũng đặt cơ sở hội quán tại một số tỉnh miền Tây Nam Bộ, như chùa Châu Viên (Châu Đốc), Vạn Linh (Cần Thơ), Bửu Long (Mỹ Tho)…

Kế thừa sự nghiệp của tổ đình Thiên Thai, sau khi Hòa thượng Huệ Đăng viên tịch vào năm 1953, Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, người đã từng là hội trưởng của Hội Phật giáo Cứu Quốc, Hòa thượng Thích Thiện Hào, nguyên Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, Hòa thượng Thích Trí Quảng, trưởng ban Hoằng Pháp trung ương, trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh… là những người đã tiếp nối vẻ vang sự nghiệp của tổ Huệ Đăng, là những người có nhiều cống hiến cho sự nghiệp giữ nước của dân tộc.

038 - THIÊN THAI THIỀN GIÁO TÔNG KHÁC THIÊN THAI GIÁO QUÁN TÔNG NHƯ THẾ NÀO?

Thiên Thai Giáo Quán tông và Thiên Thai Thiền Giáo tông có sự khác biệt. Thiên Thai Giáo Quán tông là một tông phái Phật giáo, xuất phát từ Thiên Thai tông, còn gọi là Pháp Hoa tông. Pháp Hoa tông được thành lập ở Trung Quốc, sau đó được truyền sang Mông Cổ, Nhật Bản, Việt Nam…

Tổ khai sáng Thiên Thai Giáo Quán tông ở Việt Nam là Thiền sư Hiển Kỳ, pháp danh Nhiên Công, tên đời là Trần Quốc Lượng. Quê ông ở Cần Giộc (Long An), tu theo đạo Minh Sư của các lão sư người Trung Hoa từ thời niên thiếu.

Chưa biết ông sang Trung Quốc học đạo năm nào, nhưng qua thư gửi về cho biết ông bỏ đạo Minh Sư, tu theo đạo Phật, thọ giáo tại chùa Hoan Tôn với Thiền sư Đế Nhàn, sau này ông tịch ở Trung Quốc.

Năm 1928, lần đầu tiên một số lão sư theo Minh Sư ở Việt Nam sang Trung Quốc quy y thọ giới theo tông Thiên Thai tại chùa Thanh Sơn. Những người đầu tiên truyền bá tông Thiên Thai về Việt Nam là ông Lão Hai, pháp danh Tu Trì, pháp hiệu Liễu Thiền, ông Lão Năm pháp danh Tu Tịnh, pháp hiệu Liễu Lạc…

Năm 1936 tổ Hiển Kỳ viên tịch, Thiền sư Tu Trì về Việt Nam truyền bá tông Thiên Thai Giáo Hoán tại chùa Tôn Thạnh (xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc, Long An).

Sau lễ nhập tự, đàn truyền giới và an cư kiết hạ tại đây đã quy tụ 300 tăng ni Phật tử đến thọ giới.

Đến năm 1972, Thiên Thai Giáo Quán tông đã có 72 tự viện, 512 tăng ni được cấp thẻ và 785 Phật tử. Nhiều chùa thuộc phái này đã đạt được nhiều thành quả trong hoạt động như chùa Tây Thiên, Pháp Quang, Pháp Hội, Tân Hòa… Tổ đình chùa Pháp Bảo (Đức Hòa, Long An) có xây một bửu tháp tôn trí hài cốt môn đồ đệ tử thuộc giáo phái này. Chùa Bồ Đề (xã Tân Kim, huyện Cần Giộc, Long An) có tháp của tổ Liễu Thiền, có thể được xem là tổ đình của Thiên Thai Giáo Quán tông.

039 - XIN CHO BIẾT VỀ TẠP CHÍ PHÁP ÂM DO TỊNH ĐỘ CƯ SĨ PHẬT HỌC HỘI VIỆT NAM XUẤT BẢN

Phật giáo miền Nam Việt Nam, từ sau phong trào chấn hưng rầm rộ ở miền Nam, sau đó lan dần đến miền Trung và miền Bắc, đã bước vào một giai đoạn mới, với sự hình thành của các Hội Phật học. Sau hàng thế kỷ suy thoái, Phật giáo Việt Nam được khởi sắc qua các tạp chí Phật giáo có hội dung tiến bộ, mang tính tập thể, tích cực đấu tranh với cái xấu, cái lạc hậu và mê tín.

Trong quá trình phát triển pháp môn hành đạo của mình, Tịnh độ Cư sĩ Phật học hội Việt Nam đã có trên 200 ngôi chùa toàn miền Nam, và đã xuất bản một tạp chí mang tên Pháp âm. Đây là một nguyệt san được phát hành vào năm 1937. Pháp âm chỉ tồn tại gần hai năm, ra được 16 số.

Nội dung chủ yếu của Pháp âm là:

- Phổ truyền giáo lý Phật giáo theo quan điểm của Tịnh độ Cư sĩ Phật học hội Việt Nam, lý giải kinh Phật theo tư tưởng tiến bộ, nhập thế.

- Góp phần chấn hưng Phật giáo. Mục tiêu chấn hưng không chỉ là sự loại bỏ cái xấu mà còn nhằm cải cách Phật giáo Việt Nam theo hướng hiện đại hóa, dân chủ hóa, dân tộc hóa.

- Đưa ra được hệ thống quan niệm triết lý khá uyên thâm như bài Nhơn san quan của triết học mới của cư sĩ Hồng Quảng…

- Góp phần phê phán mê tín dị đoan, như bài Chánh tín và mê tín.

- Diễn đàn cải cách Phật giáo, diễn đàn dân chủ, vì đăng cả những thư tố cáo của hội viên đối với những chức sắc mê tín…

- Tán trợ cho tờ báo Tiến hóa của hội Phật học Kiêm Tế do nhà sư Thiện Chiếu lãnh đạo.

Trên tinh thần góp phần cải tạo xã hội qua báo chí, tạp chí Pháp âm cũng chỉ ra được 16 số, do nhiều nguyên nhân, trong đó có sự cấm đoán của chính quyền đương thời. Khá nhiều tờ báo, tạo chí khác của các hội Phật giáo cũng chịu cùng số phận như Tiến hóa của Hội Phật học Kiêm Tế, Pháp âm của Nam Kỳ nghiên cứu Phật học hội…

040 - XIN CHO BIẾT VỀ Ý NGHĨA VÀ BIỂU TƯỢNG CỦA CHỮ VẠN TRONG PHẬT GIÁO

Chữ Vạn, tiếng Phạn là Swastika, được phiên âm là Thất lợi bạt tha và được dịch là Cát tường Hải vân có nghĩa là vầng mây lành trên biển, hay Cát tường Hỷ Triền, có nghĩa là Vòng xoay tốt lành.

Hình chữ Vạn vốn là tiêu chí dùng để biểu thị tính chất tốt lành của dân tộc Ấn Độ cổ đại và cả chủng người Aryan.

Theo một nhà nghiên cứu Nhật Bản, chữ Vạn không chỉ là biểu tượng của Phật giáo mà còn là biểu tượng của toàn thể nhân loại, xuất phát từ những ký hiệu hình tượng được ghi trên các bài vị bằng đất thô có độ tuổi hàng vạn năm, tìm được ở Ấn Độ, được cất giấu trong các ngôi đền cổ xưa.

Theo kinh Trường A Hàm, cho biết chữ Vạn là tướng thứ 16 trong 32 tướng tốt của Đức Phật. Còn theo kinh Đại Bát Nhã, thì đây là nét đẹp thứ 30 trong 80 vẻ đẹp của Đức Phật. Từ điển danh từ Phật học Trung Quốc cũng cho biết chữ Vạn là biểu tượng tốt lành trên dấu chân của Phật và cũng là biểu hiện tốt lành của bậc đại nhân, đồng thời nó cũng tượng trưng cho mặt trời, biểu hiện ra mọi quyền uy vượt thắng cái ác. Như vậy, chữ Vạn là biểu tượng, chất chứa niệm tướng hơn là ý niệm tự. Thời Đường, Võ Tắc Thiên, đã chiếu chỉ khâm định dấu, đọc là chữ Vạn, dùng là biểu ý cho sự tập hợp của Vạn đức kiết tường.

Nếu như trong Ấn Độ giáo, chữ Vạn xoay về bên trái biểu thị các thần nam tính, và dùng chữ Vạn xoay về bên phải để biểu thị các thần nữ tính, thì đối với Phật giáo, các kinh đều cho rằng chữ Vạn xoay về bên phải, cùng chiều kim đồng hồ. Triết lý Phật giáo là sự giải thoát khỏi luân hồi sinh tử, đi ngược lại với quy luật luân hồi sinh tử. Cũng có ý kiến cho rằng chữ Vạn xoay về bên phải hay trái là tùy thuộc vào vị trí của người quan sát.

Trên thực tế, chữ Vạn vẽ quay về bên trái dễ làm nhầm lẫn với ký hiệu trên đảng kỳ của Đức Quốc xã. Cần phân biệt, chữ Vạn trong Phật giáo là chữ Vạn xoay về bên phải, cùng chiều kim đồng hồ, nằm cân đối trong hình vuông và thường được vẽ màu vàng kim. Còn chữ thập ngoặc của Đức Quốc xã xoay về bên trái, thuận chiều kim đồng hồ và nằm ở góc độ nghiêng trong khung hình thoi, thường được vẽ màu đen trên nền trắng.

Trong Phật giáo, biểu tượng chữ Vạn thường xuất hiện trên ngực của Phật A Di Đà và Phật Dược Sư, hoặc được trang trí ở chùa, tháp…

041 - LÁ CỜ PHẬT GIÁO CÓ MẤY MÀU? VÌ SAO LẠI ĐƯỢC THỂ HIỆN NHƯ VẬY?

Từ nhiều năm trước, những ngôi chùa theo Phật giáo chỉ treo những tấm phướn tại chính điện, xem như là lá cờ tổ của Phật giáo. Năm 1951, tại Sri Lanka, có mở đại hội Phật giáo thế giới lần đầu tiên, để đi đến thống nhất lá cờ Phật giáo trên toàn thế giới. Phái đoàn Phật giáo Việt Nam do thượng tọa Tố Liên, trụ trì chùa Quán Sứ Hà Nội làm đại biểu.

Lá cờ này gồm năm màu, do Henry Steel Olcott thiết kế. Ông là người Hoa Kỳ (1832 – 1907). Năm 1889, ông cùng thượng tọa Susmangala, người Tích Lan, phỏng theo sáu màu hào quang của đức Phật, gồm các màu xanh đậm, vàng, đỏ, trắng, cam và màu tổng hợp của năm màu này, đã phác họa ra mẫu cờ Phật giáo. Lá cờ này được Tích Lan (Sri Lanka) công nhận và treo tại các chùa trong ngày lễ Phật đản từ năm 1889.

Ngày 6.5.1951 tại chùa Từ Đàm, Huế, Tổng hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, Thượng tọa Tố Liên đã tặng đại hội lá cờ này, đại hội đã chấp nhận lá cờ này cũng là cờ Phật giáo Việt Nam.

Ý nghĩa của màu cờ này được ông H. S. Olcott cho rằng “Nó có thể được các quốc gia Phật giáo chấp nhận như một biểu tượng quốc tế cho tín ngưỡng của hộ…” Trước hết, lá cờ là biểu trung tinh thần thống nhất của Phật tử trên toàn thế giới. Cờ còn tượng trưng cho niềm chánh tín và sự yêu chuộng hòa bình của mọi người con Phật, từ bỏ quan niệm cố chấp các ranh giới địa phương, gia tăng tình đoàn kết để phụng sự Đạo pháp và dân tộc. Năm sắc theo chiều dọc gồm xanh đậm, vàng, đỏ, trắng, cam, tượng trưng cho hào quang chư Phật. Năm sắc theo chiều ngang là màu tổng hợp tượng trưng cho ánh sáng hào quang chư Phật.

Ngoài ra từng màu sắc còn có ý nghĩa riêng. Xanh đậm tượng trưng cho định căn, cho sự rộng lớn, sáng suốt, Vàng lợt tượng trưng cho niệm căn, vì có chánh niệm mới phát sinh Định và Huệ. Đỏ tượng trưng cho tinh tấn căn, có tinh tấn mới khắc phục được trở ngại, nghịch cảnh. Trắng tượng trưng cho tín căn, niềm tin không lay chuyển, có tín căn là có nhân duyên với chư Phật và nguồn gốc sanh ra muôn hạnh lành. Da cam tượng trưng cho Huệ căn, khi có Tín, Tấn, Niệm, Định, đầy đủ thì Huệ sẽ phát sinh. Màu tổng hợp tượng trưng cho tinh thần đoàn kết của Phật giáo đồ trên toàn thế giới.

Lá cờ Phật giáo

042 - TRONG PHẬT GIÁO BẮC TÔNG,TU SĨ VÀ PHẬT TỬ ĐƯỢC ĐẶT TÊN THEO NHỮNG NGUYÊN TẮC NÀO?

Trong Phật giáo Bắc tông, tu sĩ được đặt tên theo dòng phái. Tu sĩ sau khi vào chùa tu, được thầy đặt cho tên, gọi là pháp tự. Tên được đặt dựa vào cá tính của người ấy, có được sau khi đã thọ giới Sa Di giới (10 giới), gọi là Giới danh.

Khi đi cầu pháp ở một vị thầy giỏi về giáo lý, sẽ được đặt tên gọi là pháp hiệu. Thầy phú pháp đặt tên này để ấn chứng một sự thụ đắc nào đó của người theo học. Có dòng phái thường ra hai bài kệ song song, một dùng đặt pháp danh, một dùng đặt pháp hiệu. Tên đặt theo bài kệ gọi là tên Húy (pháp danh), dùng ghi vào bài vị sau khi người tu sĩ qua đời. Từng chữ trong bài kệ tiêu biểu cho một thế hệ truyền thừa. Như bài kệ của dòng Đạo Bổn Nguyên, có câu đầu là “Đạo Bổn Nguyên thành Phật tổ tiên…”. Chữ Đạo thuộc đời thứ 31 do Đạo Mẫn khai sáng bài kệ. Như vậy, chữ Bổn thuộc đời thứ 32, và chữ Nguyên thuộc đời thứ 33, như Nguyên Thiều, người có công đầu mang Phật giáo vào Đàng Trong…

Đạo hiệu là tên vua phong. Thụy hiệu là tên đặt sau khi người tu sĩ đã mất. Trong Phật giáo, khái niệm là tín đồ không thật sự rõ ràng. Thời Đức Phật còn tại thế, những người chưa xuất gia, cảm mến đường hướng và giáo thuyết của Đức Phất, hỗ trợ cho tăng đoàn phẩm vật, hoặc nghe họ nói pháp… đều được xem là thí chủ. Sau khi đức Phật viên tịch, những người xuất gia có số đệ tử đông đúc, theo từng hệ phái riêng. Từ nay, khái niệm tín đồ đã tương đối được rõ ràng hơn, còn gọi là Phật tử.

Một tín đồ Phật giáo phải là một người đã tiến hành lễ thọ “tam quy, ngũ giới”. Thọ tam quy là quy y Tam Bảo, tức trở về (quy) dựa vào (y) Tam Bảo (Phật, pháp, tăng). Thọ ngũ giới là phát nguyện giữ gìn năm giới không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu. Thọ tam quy ngũ giới, người đó đã được xem là một Phật tử, tu hành tại gia, được đặt cho tên đạo, gọi là pháp danh.

Thông thường, pháp danh được đặt theo chữ đầu của bài kệ thuộc dòng phái mà bổn sư truyền giới đã theo. Bổn sư thuộc đời nào thì đệ tử sẽ dưới đó một đời. Nếu bổn sư thuộc thế hệ truyền thừa của dòng Lâm Tế, phái Liễu Quán, đời thứ 38 thì đệ tử phải thuộc đời thứ 39. Đấy là cách đặt tên pháp danh áp dụng cho những người đã xuất gia.

Còn đối với Phật tử tại gia, sau ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất vào năm 1964, có Hiến chương của giáo hội, cách đặt tên của Phật tử thông thường có chữ đầu là Minh đi kèm với tên, dành cho nam giới và chữ đầu là Diệu, đi kèm với tên, dành cho nữ giới… như nam Phật tử Minh Thọ, nữ Phật tử Diệu Nghĩa…

Đứng đầu các tên là họ Thích, vì được quan niệm theo đạo Phật, tất cả đều là con của Phật, có họ của đức Thích Ca. Tuy nhiên tên gọi có cả họ thường chỉ được dùng cho hàng tăng sĩ đã xuất gia.

Người nam có họ Thích rồi kèm theo pháp danh, người nữ có họ Thích nữ kèm theo pháp danh. Như Hòa thượng Thích Thiện Chiếu, ni sư Thích nữ Như Thanh…

043 - TRANG PHỤC CỦA TU SĨ THEO PHẬT GIÁO BẮC TÔNG CÓ GÌ KHÁC NHAU GIỮA NGƯỜI MỚI VÀO TU VÀ NGƯỜI CÓ CHỨC SẮC CAO?

Trang phục Phật giáo có nét khác biệt giữa ba hệ phái: Bắc tông, Nam tông và Khất sĩ. Trong Phật giáo Bắc tông cũng có sự khác biệt giữa người mới vào tu và chức sắc cao. Trang phục cho ngày thường và đại lễ cũng có sự khác biệt.

Y là loại cà sa khoác bên ngoài khi làm lễ. Chỉ có tăng sĩ đã thọ Tỳ Kheo giới (250 giới) mới đắp y có điều. Có các loại y ngũ điều, thất điều, cửu điều, 25 điều… Ngũ điều còn gọi là Hạ y. Y này gồm năm miếng vải nối lại là 5 điều. Viền quanh y có nẹp rộng. Y năm điều dùng đắp khi đi đường.

Y thất điều còn gọi y Thượng hay Uất Đa La tăng, gồm bảy mảnh vải ghép lại. Dùng khi lạy Phật, cúng sám hối, tụng kinh, ngồi thiền, tự tứ (tự kiểm điểm mình), Bồ tát (đọc giới luật cho các tỳ kheo thọ giới nghe).

Y cửu điều gồm chín miếng vải ghép lại. Y 25 điều còn gọi Tăng già lê. Y này dùng khi thuyết pháp, truyền giới.

Y màu hồng, nối nhiều miếng vải với nhau, dùng cho các hòa thượng đắp lúc có trai đàn.

Tu sĩ thọ Sa Di giới (mười giới) đắp y mạn (miếng vải nguyên không nối nhiều mảnh), chỉ viền nẹp xung quanh.

Đầu thế kỷ XIX, trụ trì thường mặc áo hậu bá nạp (nhiều mảnh vải đen và trắng nối xen kẽ nhau (các ô vải hình chữ nhật), bên ngoài đắp y hồng, đầu đội mão Hiệp chưởng (khi cúng Phật) hoặc mão Tỳ Lư (khi cúng vong).

Ở vùng đất Nam Bộ, có sự phát triển mạnh mẽ của ứng phú nên các ứng phú sư (thầy cúng đám) trước đây còn có trang phục riêng áo hậu màu xanh ngọc thạch, cổ và tay áo viền đỏ.

Khoảng năm 1945 về sau này có loại áo tăng sĩ mặc khi đi đường, gọi là áo Nhật Bình. Áo có hai lớp, lớp ngoài phía trước có xẻ giữa, dài đến chân, lớp trong phía sau xẻ từ thắt lưng xuống đến chân.

Ni cô và ni sư cũng mặc như tăng sĩ. Hậu (áo bên trong) thường màu lam hoặc nâu, không được màu vàng. Chỉ khi cúng lễ mới đắp y vàng. Trang phục thường ngày là áo vạt khách, cài nút một bên.

Phật tử đến lễ bái tại chính điện thường khoác áo tràng màu xám. Phật tử người Hoa mặc áo tràng màu đen.

044 - XIN CHO BIẾT VỀ CÁCH PHÂN BIỆT CÁC TU SĨ THUỘC HỆ PHÁI BẮC TÔNG, NAM TÔNG VÀ KHẤT SĨ QUA TRANG PHỤC

Phật giáo Việt Nam chịu ảnh hưởng của hai luồng Phật giáo, từ Ấn Độ và từ Trung Quốc, nên trong trang phục của các hệ phái cũng có sự khác biệt. Có thể phân biệt trang phục của tu sĩ Bắc tông với trang phục của tu sĩ Nam tông và Khất sĩ qua màu sắc, qua cách mặc và kiểu loại. Y phục của tu sĩ Bắc tông có nhiều loại dành cho ngày thường mặc và ngày đại lễ. Y còn gọi là cà sa, dùng khoác bên ngoài khi làm lễ. Tăng sĩ thọ giới Tỳ kheo (250 giới mới đắp y có điều. Tùy theo cấp bậc mà đắp y từ 5 điều, lên 7 điều, 9 điều. Các y này có màu vàng chanh. Y màu hồng (đỏ) dùng để các hòa thượng đắp khi có trai đàn.

Ni cô và ni sư cũng mặc y phục như tăng sĩ. Khi đi ra đường, tu sĩ thường mặc áo Nhật Bình màu nâu. Áo gồm một lớp ở phía trước và hai lớp ở phía sau. Phía trước áo xẻ giữa, lớp trong ở phía sau cũng xẻ giữa.

Ngoài y, áo, tu sĩ Bắc tông khi làm lễ còn đội mão, mang hài. Hình dáng, màu sắc còn tùy vào nội dung buổi lễ mà có các loại khác nhau. Như khi cúng Phật, đội mão Hiệp chưởng, khi cúng Vong đội mão Tỳ Lư…

Y phục của tu sĩ Nam tông có màu vàng nghệ, không may thành quần áo mà chỉ dùng mảnh vải quấn qua người. Bên trong có y nội, có tác dụng như quần áo lót. Bên ngoài là y vai trái. Khi vấn y, tay phải để lộ ra. Khi đi ra đường, không được để hở vai, nên kéo tấm vải che khuất vai phải.

Tu sĩ Nam tông đi khất thực

Tu sĩ Nam tông và Khất sĩ có vật tùy thân là chiếc bình bát để đi khất thực. Tu sĩ Bắc tông, ảnh hưởng Phật giáo Trung Quốc, sau giai đoạn của Lục tổ Huệ Năng, việc truyền y bát đã bị bãi bỏ.

Y phục của tu sĩ Khất sĩ cũng màu vàng nghệ, cũng vấn y, chứ không mặc. Nhưng y của tu sĩ một mảnh vải do nối nhiều mảnh vải nhỏ lại với nhau nên gọi y bá nạp. Trong bộ kinh Chơn lý của hệ phái cho biết rằng: Mỗi miếng vải vá, nhà sư xem như một điều luật, một câu pháp, một bài kinh… áo vá ngăn ranh như ruộng đất, ý nghĩa nó là một ruộng phước cho chúng sanh. Y là y nguyên, chơn thật cội nguồn không sửa đổi.

045 - XIN CHO BIẾT VỀ BÀI THƠ NỔI TIẾNG CỦA HIỆP TỔNG TRẤN GIA ĐỊNH THÀNH TRỊNH HOÀI ĐỨC GỬI CHO THIỀN SƯ VIÊN QUANG CHÙA GIÁC LÂM

Thiền sư Viên Quang về trụ trì chùa Giác Lâm ở Gia Định từ năm 1774. Thuở nhỏ, ông cùng với Trịnh Hoài Đức có dịp gặp gỡ trên chùa Đại Giác (Biên Hòa). Thời gian Trịnh Hoài Đức làm Hiệp Tổng Trần Gia Định thành, ông gặp lại Thiền sư Viên Quang trước cổng chùa Giác Lâm. Sau bốn mươi năm thế sự thay đổi, Trịnh Hoài Đức làm bài thơ ngũ ngôn cổ điệu tặng Hòa thượng Viên Quang. Bài thơ cho thấy sự hưng thịnh của Phật giáo thời bấy giờ, trình độ tu học của Thiền sư Viên Quang và của Trịnh Hoài Đức. Bài thơ được viết bằng chữ Hán, gồm 22 câu, được nhà nghiên cứu Hán Nôm Cao Tự Thanh phiên âm và dịch nghĩa như sau:

Ức tích thái bình thì

Lộc động phương thịnh mỹ

Thích Ca giáo hưng sùng

Lâm ngoại tổ phú quý.

Ngã vi thiêu hương đồng

Sư tác trì giới sĩ

Tuy ngoại phân thanh hoàng

Nhược mặc khế tâm chí

Phong trần thức lương bằng

Thế giới nhập ngạ quỷ

Bình ngạnh nhiệm phù trầm

Bào ảnh đảng sinh tử

Yểm tứ thập dư niên

Hoảng thuấn tức gian sự

Tây giao thích hành hành

Sơn môn ngẫu tương trị

Ngã Hiệp Biện trấn công

Sư Đại hòa thượng vị

Chấp thủ nghĩ mộng hồn

Đàm tâm tạp kinh quý

Vãng sự hà túc luân

Đại đạo hợp như thị

Tạm dịch:

Nhớ thuở thái bình xưa

Đồng Nai vừa thịnh mỹ

Đạo Thích được tôn sùng

Nhà ngoại còn phú quý

Ta làm trẻ dâng hương

Sư là người giữ giới

Áo tuy chia xanh vàng,

Lòng vẫn chung ý khí

Bạn giỏi xót phong trần

Quỷ đói ngập thế giới

Bọt nước chuyện mất còn

Bèo hoang phận chìm nổi

Trải hơn bốn mươi năm

Mà như không mấy đỗi

Đồng tây rảnh dạo quanh

Cửa núi chợt gặp lại

Ta Hiệp trấn thành này

Sư hòa thượng ngôi ấy

Cầm tay tựa mơ mòng

Mở lòng còn run rẩy

Chuyện xưa nói làm gì

Đạo lớn thảy như vậy.

Bài thơ này đã được Nguyễn Lang đăng trong Việt Nam Phật giáo sử luận. Sau đó, Cao Tự Thanh giới thiệu bài thơ này trên tập Văn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Năm 1999, Trần Hồng Liên đăng nguyên văn phần phiên âm và dịch nghĩa của Cao Tự Thanh trong sách Chùa Giác Lâm, di tích lịch sử - văn hóa, năm 2005.

Phạm Văn Thành viết bài phân tích về bài thơ này, đăng trong sách Nam Bộ Đất và Người tập III. Bài viết cung cấp một nhận định mới về quan hệ giữa Viên Quang và Trịnh Hoài Đức. Qua các cứ liệu về năm tháng và cách xưng hô trong bài thơ, tác giả cho rằng Trịnh Hoài Đức là đệ tử của Thiền sư Viên Quang, chứ không phải là bạn bè như các tư liệu đã công bố trước đây.

046 - XIN CHO BIẾT VỀ NGÔI CHÙA ĐẦU TIÊN CỦA PHẬT GIÁO NAM TÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Đó là chùa Bửu Quang, hiện tọa lạc tại số 75, gấp Gò Dưa, phường Bình Chiểu, quận Thủ Đức, do tỳ kheo Thiện Minh trụ trì. Chùa có tên gọi là Ratanaransyaràma, do ông Nguyễn Văn Hiểu chủ quản. Chùa được xây trên mảnh đất do ông Bùi Ngươn Hứa hiến cúng trên hai mẫu, vào năm 1938. Năm 1939, Hòa thượng Hộ Tông, là bạn của ông Nguyễn Văn Hiểu, từ Campuchia về Việt Nam truyền Phật giáo Nam Tông, đã trú ngụ tại đây, làm điểm phát truyền Phật giáo Nam tông ra khắp Sài Gòn.

Kiến trúc buổi đầu của chùa Bửu Quang là một chính điện với tám liêu thất kiểu nhà sàn ở Campuchia cho chư tăng trú ngụ. Năm 1939, ban hộ tự xây thêm một phòng học đặc biệt để huấn luyện Sa Di. Năm 1940, ông Nguyễn Văn Hiểu dùng một nửa số tiền bán nhà của mình để trùng tu lại chùa. Lần kiến trúc này có mái lợp ngói, ảnh hưởng nhiều nền văn hóa của người Khmer, Tây phương, Trung Quốc trong kiến trúc, điêu khắc. Tăng xá ba tầng lầu cũng được xây dựng thêm trong lần trùng tu này. Chùa còn có ruộng để thu nguồn lợi tức sinh sống cho tu sĩ. Năm 1947 chùa bị Pháp tàn phá. Sau khi chiến trận yên ổn, chùa mới được tái xây dựng.

Chùa đã trải qua các đời trụ trì: Hòa thượng Hộ Tông, Pháp Tịnh, Thiện Quang, Sán Nhiên, Thiện Nghiêm. Chùa có mở lớp học dành cho cư sĩ. Tăng sĩ trong chùa đều thực hành pháp Trì bình khất thực (ôm bình bát đi khất thực mỗi ngày từ sáng sớm đến trưa). Là ngôi chùa đầu tiên của hệ phái Phật giáo Nam tông trong cộng đồng người Việt nên chùa Bửu Quang còn được gọi là Tổ Đình.

Chính điện chùa theo Phật giáo Nam tông

047 - XIN CHO BIẾT VỀ MỘT SỐ PHÁP KHÍ ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG CHÙA THEO PHẬT GIÁO NAM TÔNG

Trong ngôi chùa theo Phật giáo Nam tông, pháp khi có khác với Phật giáo Bắc tông. Ở Nam Bộ, cũng như tại Thành phố Hồ Chí Minh, hệ phái Phật giáo Nam tông có sự khác biệt, được chia thành hai nhóm: hệ phái Nam tông của cộng đồng người Khmer và hệ phái Nam tông trong cộng đồng người Việt.

Trong ngôi chùa Nam tông của người Việt, pháp khí sử dụng phổ biến là đại hồng chung. Ngoài lư hương, chân đèn, các dĩa đựng hoa quả cúng Phật, còn có những cành vàng lá ngọc làm vật trang trí tại chính điện. Những vật dụng này thường được đặt trên bàn gỗ, chạm khắc, trang trí công phu, thếp vàng, gọi là tòa cửu phẩm liên hoa.

Trong ngôi chùa Nam tông của người Khmer, ngoài đại hồng chung, ta còn thấy có bộ ngũ âm, vì ngôi chùa Khmer ngoài chức năng tôn giáo còn là một trung tâm văn hóa quan trọng của phum sóc. Khi thuyết pháp, sư sãi thường sử dụng quạt, do thị giả đứng quạt khi hòa thượng thuyết pháp hoặc dùng để che mặt khi thuyết pháp. Có nhiều loại quạt với chất liệu và kích cỡ khác nhau. Các vật dụng trên bàn cúng như dĩa, chân đèn, lư hương… đều mang cùng phong cách trang trí, chạm khắc giống với các chùa thuộc khu vực Đông Nam Á, lấy đạo Phật làm quốc giáo như ở Thái Lan, Lào, Campuchia…

Trong ngôi chùa Bắc tông, pháp khí đa dạng và phong phú hơn. Ngoài đại hồng chung, còn có loại chuông khác như chuông gia trì, còn có mõ, khánh, đẩu, linh, thủ lư, thủ xích, ốc chuyển hiệu…

Nhìn chung, pháp khi Phật giáo đa số thuộc bộ gõ. Thông dụng nhất là chuông, mõ, trống… Mỗi loại được chia thành nhiều dạng khác nhau, chức năng khác nhau. Cũng có những loại pháp khí thuộc hệ phái Bắc tông trước đây nhưng nay ít sử dụng như còi (ốc chuyển hiệu), thủ lư, thủ xích, tum… Ốc chuyển hiệu là con ốc có kích thước lớn, mỗi khi có đại lễ, người ta thổi lên, báo hiệu buổi lễ bắt đầu. Khi đi, hai người đi nối nhau, thổi một hồi còi, hòa chung với tiếng trống. Cuối lễ, thổi ba hồi còi. Âm thanh của còi rất to, vang xa như tù và. Thủ lư cũng là pháp khí dùng mở đầu trong các buổi đại lễ. Thường được sử dụng trong lễ cúng Vong, cúng cầu siêu, những buổi đại trai đàn thí thực.

Các pháp khí cũng có sự khác biệt về chất liệu và tên gọi theo miền. Miền Trung gọi cái tang, miền Nam gọi cái đẩu. Ở Nam Bộ, mõ thường làm bằng gốc tre, sừng trâu trong giai đoạn đầu di dân, sau này thay bằng gỗ mù u, gỗ mun để có âm thanh ngọt ngào, êm dịu hơn…

048 - XIN CHO BIẾT VỀ LỄ DÂNG Y KATHINA TRONG PHẬT GIÁO NAM TÔNG

Trong Phật giáo Nam tông, mùa an cư kiết hạ có khác với Phật giáo Bắc tông. Mùa an cư diễn ra trong ba tháng từ rằm tháng 6 đến rằm tháng 9 âm lịch. Kết thúc mùa an cư này là lễ Dâng y Kathina.

Theo truyền thống, đức Phật cho phép lễ dâng y được tổ chức một ngày trong vòng một tháng, từ 16 tháng 9 đến 15 tháng 10 âm lịch. Trong năm chỉ được phép tổ chức lễ dâng y một lần, và trong một ngày duy nhất của thời gian một tháng này.

Nguyên nhân chọn thời gian này xuất phát từ thời tiết của Ấn Độ. Mỗi năm, Ấn Độ có ba mùa lạnh, nóng và mưa. Bốn tháng mùa mưa đức Phật quy định dành cho việc an cư kiết hạ, không đi ra ngoài. Ba tháng an cư, còn lại 1 tháng dành cho việc dâng y.

Người được phép thọ nhận y mới phải là vị tỳ kheo có y cũ đã rách, phải nhập hạ ba tháng liên tục, nơi đó phải có năm vị tỳ kheo (vì bốn vị làm tăng sự giao y và một vị thọ lãnh y).

Cách thọ nhận y của Phật giáo Nam tông có khác với Phật giáo Bắc tông. Người nhận y Kathina thọ nhận bằng tâm chứ không bằng lời.

Lễ thọ nhận y diễn ra tại chính điện. Trong số ba y (y Tăng già lê, y vai trái, y nội) của Nam tông, người nhận y chỉ được phép nhận một y. Khi nhận y mới thì phải xả bỏ y cũ. Những người thọ nhận y cũng được hưởng phước báu như người cho y. Đây là quan niệm khác biệt trong Phật giáo Nam tông.

Phật tử mang y đến chùa cúng dường thường đội trên đầu để tỏ lòng thành kính, đi nhiễu ba vòng quanh chính điện. Thời gian tiến hành lễ dâng y tại từng chùa theo Phật giáo Nam tông thường được sắp xếp trước, không trùng lắp, để chư tăng và Phật tử có thể tham dự được nhiều nơi.

049 - XIN CHO BIẾT VỀ NGHI THỨC TIẾN HÀNH HÔN NHÂN CHO PHẬT TỬ THUỘC HỆ PHÁI NAM TÔNG

Trong kinh Tạng, hôn nhân và gia đình là một đề tài được đức Phật Thích Ca đề cập đến. Muốn xây dựng hạnh phúc gia đình, người nam cũng như người nữ phải thực hành năm giới cấm không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Cư sĩ tại gia khi có hôn lễ thường mời chư tăng đến tư gia cầu an, chúc phúc cho hai Phật tử trước khi chính thức trở thành vợ chồng. Có gia đình, khi rước dâu về nhà trai, ghé ngôi chùa đã thỉnh ý trước để chư tăng chúc phúc cho chú rể, cô dâu, cho hai họ và quan khách tham dự.

Tại chùa, nghi thức tiến hành hôn nhân diễn ra tại chính điện. Chư tăng tập trung tại đây, cô dâu chú rể đốt nhang. Tất cả cùng lễ bái Tam Bảo. Sau đó, đại diện hai họ trình bày lý do buổi lễ, chư tăng chứng minh và chúc phúc. Tiếp theo nghi thức này là sự hướng dẫn của chư tăng lễ bái song thân ba lạy, nhằm bày tỏ tấm lòng đền ơn đáp nghĩa công lao cha mẹ đã cưu mang, đùm bọc, dưỡng nuôi suốt cuộc đời. Cô dâu chú rể nói lời sám hối với cha mẹ, mong cha mẹ tha thứ hết các lỗi lầm đã phạm đến cha mẹ, để có thể an tâm trong cuộc sống mới. Cha mẹ bày tỏ lòng tha thứ bằng cách trao cho các con những cành hoa tươi thắm. Chư tăng truyền tam quy (quy y Phật, pháp, tăng) và ngũ giới (năm giới cấm) cho cô dâu, chú rể. Đại diện chư tăng ban bố đạo từ, khuyên cả hai năng hướng về Phật, sống chung thủy, giữ gìn bổn phận của mình. Tiếp đến là một bài kinh ngắn, chư tăng vừa đọc vừa rải hoa và nước có chú nguyện từ những bài kinh cổ xưa của đức Phật để ban phúc lành cho chú rể, cô dâu.

Thông thường nghi lễ này diễn ra tại chùa khoảng 30 phút. Tất cả ra về trong niềm vui hoàn mãn.

050 - BÀI TRÍ TƯỢNG THỜ TRONG CÁC CHÙA THUỘC HỆ PHÁI BẮC TÔNG VÀ NAM TÔNG CÓ GÌ KHÁC BIỆT?

Bài trí tượng thờ trong các chùa thuộc hệ phái Bắc tông và Nam tông có sự khác biệt. Trong chùa thuộc hệ phái Bắc tông, ngoài thờ Phật tại vị trí trung tâm trên chính điện, còn thờ các vị Bồ tát, La Hán, các thần linh, các vị thuộc Khổng giáo và Lão giáo.

Bộ tượng thờ phổ biến tại các chùa ở Bắc, Trung và Nam là bộ Tam Thế Phật. Gồm có ba vị A Di Đà tượng trưng cho các vị Phật thuộc thời quá khứ, Thích Ca Mâu Ni Phật, tượng trưng cho vị Phật của thời hiện tại và Di Lặc Tôn vương Phật, tượng trưng cho các vị Phật thuộc thời vị lai. Ngoài ra, có chùa còn thờ bộ Di Đà tam tôn, gồm A Di Đà, Quán Thế Âm bồ tát và Đại Thế Chí bồ tát, bộ Hoa Nghiêm tam thánh, gồm Thích Ca Mâu Ni Phật, Văn Thù bồ tát và Phổ Hiền bồ tát, bộ tượng 18 vị La Hán, bộ tượng Thập Điện Minh Vương, tượng Địa Tạng Vương bồ tát, một số tượng Quan Thế Âm bồ tát, một số tượng Quan Thế Âm bồ tát với nhiều phong cách khác nhau, thể hiện thành tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, Quan Âm Thị Kính, Chuẩn Đề…

Các pho tượng Phật, bồ tát được thể hiện với nhiều kiểu loại khác nhau, tựu trung với bốn tư thế chính đi, đứng, nằm, ngồi. Tượng Phật Thích Ca cũng được thể hiện với nhiều tư thế khác nhau, tượng trưng cho bốn giai đoạn trong cuộc đời của Người: đản sinh, xuất gia tầm đạo, thuyết pháp và niết bàn.

Các tượng La Hán cũng thể hiện hai phong cách tạc mang dấu ấn của hai luồng văn hóa Ấn Độ và Trung Quốc. Tại Việt Nam, trong chùa chỉ có 16 hoặc 18 vị La Hán, trong khi các chùa ở Trung Quốc tạc đến 500 vị.

Ở Nam Bộ, đặc biệt là tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, còn lại một số ngôi chùa xưa, theo hệ phái Bắc tông, như chùa Giác Lâm, Giác Viên, Phụng Sơn… trong kiến trúc chùa còn thể hiện cách bài trì bàn thờ Thập loại cô hồn trước cửa vào chính điện, được đặt trước bình phong, giữa hai cửa vào chính điện. Nét đặc trưng này không có ở các chùa miền Bắc. Theo quan niệm dân gian, những oan hồn uổng tử chết không có người biết đến, không có thân nhân cúng kiến là những thế lực xấu, không được vào khu vực thờ tự trang nghiêm, tinh khiết tại chính điện, nơi Phật ngự. Những linh hồn này dân gian cho rằng di chuyển theo đường thẳng, vì vậy, phải cấu trúc bình phong chặn lại và mở hai cửa vào chính điện ở hai bên. Trước bình phong đặt bàn thờ các thập loại cô hồn. Do đó, bàn thờ này đã trở thành nét đặc trưng của các ngôi chùa tại vùng đất mới, nơi phong thổ có phần khắc nghiệt và địa bàn còn khá mới mẻ với cư dân đi mở đất.

Trong ngôi chùa Nam tông (của người Việt và người Khmer) chỉ thờ duy nhất Phật Thích Ca với nhiều kiểu loại khác nhau. Có thể thấy tượng được thờ tự mang phong cách của tượng Phật Thích Ca sơ sinh, còn gọi tượng Cửu Long, tượng ngồi đất chứng giám, tượng đi bát khất thực, tượng ngồi thiền định, tượng đang thuyết pháp, tượng Tuyết Sơn, tượng niết bàn, tượng ngồi trên mình rắn Naga…

051 - VÌ SAO TRONG PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHÔNG CÓ NỮ TU?

Trong Phật giáo Bắc tông có hai chúng xuất gia, là Tỳ kheo và Tỳ kheo ni. Nam tông là hệ phái Phật giáo có nhiều khác biệt so với hệ phái Bắc tông. Hệ phái Nam tông tuân thủ theo những nguyên tắc thời đức Phật còn tại thế. Thời gian đức Phật Thích Ca đi hành đạo, chưa có nữ tu, chỉ có tăng đòa. Tứ Phần luật có ghi lại lời đức Phật trả lời Bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề, khi bà dẫn 500 người nữ đến xin xuất gia: “Nếu người nữ xuất gia tu đạo trong giáo pháp của ta thì sẽ khiến cho Phật pháp không lâu dài.” Sau đó Kiều Đàm Di mẫu (mẹ kế của Tất Đạt Đa, tên gọi lúc Thích Ca còn là thái tử) là người đã dẫn 500 người phụ nữ đến gặp Thích Ca xin thọ giới, thành lập Ni đoàn. Sau nhiều lần cầu mong được chấp thuận ý định của mình mà không được, bà nhờ Ananda xin giúp giùm. Đức Phật đành ưng thuận. Đó là người phụ nữ đầu tiên được nhận vào hàng ngũ xuất gia theo đạo.

Đức Phật cho phép nữ giới xuất gia nhưng với điều kiện họ phải thọ lãnh Bát Kính pháp (Tám pháp người nữ phải thọ nhận thêm khi xuất gia, ngoài các giới luật đã quy định dành cho một tỳ kheo). Nội dung của Bát Kính pháp đề ra nhằm buộc người nữ phải tuân thủ thêm một số quy định như tỳ kheo ni lớn tuổi, nhưng thấy một tỳ kheo tăng nhỏ tuổi, mới thọ giới, phải đứng dậy đón chào, lễ bái… Ngoài Tứ Phần luật, Luật Tạng Pâli cũng có đề cập đến việc đức Phật chế ra Bát Kính pháp, nhưng không dùng từ ngữ này, mà gọi là Bát Trọng pháp.

Luật Ngũ phần thì gọi đó là Bát Bất khả việt pháp (tám pháp không được vượt qua). Chính trong bộ luật này đề cập đến nguyên nhân vì sao đức Phật không cho người nữ xuất gia. “Xưa kia các đức Phật đều không có người nữ xuất gia. Các người nữ tự mình nương theo đức Phật, tu tại gia, cạo đầu, mặc áo cà sa, siêng năng tinh tấn tu hành, được đắc đạo quả. Các đức Phật vị lai cũng như vậy. Nay ta cho phép người nữ dùng điều này làm phương pháp.” (theo Ngũ Phần luật, ĐTK 1421, tập 22, tr. 158, Luật Ngũ phần, tập II, Bí sô Thích Đổng Minh, Việt dịch, lưu hành nội bộ, 1997, tr. 355, Giác Dũng, Phật Việt Nam, Dân tộc Việt Nam, 2003, tr. 42 – 43).

Giác Dũng trong sách Phật Việt Nam, Dân tộc Việt Nam đi đến nhận định rằng “Luật Ngũ phần nói rằng vào thời chư Phật quá khứ không có Ni đoàn. Những người chỉ tu tại gia và cũng đắc đạo quả. Như vậy, rõ ràng, về mặt bản thể tuyệt đối, người nữ đều có khả năng giác ngộ như nam giới, hoàn toàn không có sự khác biệt. Nhưng chư Phật quá khứ vẫn không cho người nữ xuất gia, không cho thành lập giáo đoàn Ni rõ ràng có vấn đề thuộc về tương đối, về hiện tượng xã hội.”

Phật giáo Nam tông là hệ phái Phật giáo căn cứ vào đường hướng tu hành lúc Phật còn tại thế, y theo những giới luật thời đức Phật còn tại thế đã đề ra nên không chấp nhận có nữ tu, không chấp nhận Ni đoàn.

052 - SỐ GIỚI LUẬT PHẢI THỌ NHẬN CỦA TU SĨ THEO PHẬT GIÁO BẮC TÔNG VÀ NAM TÔNG CÓ KHÁC NHAU KHÔNG?

Sau khi đức Phật qua đời (tịch diệt), việc kết tập kinh điển rất lâu sau mới được đặt ra. Việc thu thập lại toàn bộ giáo lý Phật giáo được phân loại thành ba phần lớn Kinh điển, Giới luật và Luận giải, được gọi chung là Tam Tạng kinh điển (tripitaka).

Phần Giới luật, có rất nhiều loại dành riêng cho từng hệ phái. Đối với Phật giáo thuộc hệ phái Nam tông, tuân theo giáo huấn lúc còn sinh thời của đức Phật Thích Ca, tăng sĩ, 20 tuổi trở lên, thọ Tỳ kheo giới theo Phật giáo Nam tông là thọ nhận bốn giới và 227 điều cấm. Ngày nay, sư sãi Khmer theo Phật giáo Nam tông cũng theo luật này. Sa Di từ 19 tuổi trở xuống, giữ 30 điều cấm.

Trong Luật Tỳ kheo của Phật giáo Bắc tông, tăng sĩ thọ Tỳ kheo giới, còn gọi là Cụ túc giới phải thọ nhận 250 giới cấm. Một tỳ kheo ni phải thọ 348 giới.

Sự khác biệt này, một phần xuất phát từ hai quan niệm khác nhau về tính cách và phạm vi truyền bá Phật pháp. Là một vị tu sĩ xuất gia, là “tự tu, tự độ”, tức áp dụng giáo lý của Phật mà giác ngộ, chuyển hóa chính tư tưởng của mình. Còn những tu sĩ xuất phát từ quan niệm “tự giác, giác tha”, tức bản thân mình đã giác ngộ rồi, còn phải làm cho nhiều người cùng hiểu, cùng giác ngộ. Người tu chọn đường hướng này mà y theo hành động, tức là đã chọn công việc nặng nề, rộng lớn, ví nhu một cỗ xe lớn, chở nặng, nên còn gọi là Đại thừa. Chính nhiệm vụ rộng lớn đặt ra cho người tu sĩ lấy tinh thần tự giác, giác tha làm trọng, mà trong lịch sử đã hình thành phái Đại thừa và từ đó cũng phân chia ra hai phái Tiểu thừa, Đại thừa. Tiểu thừa là cỗ xe nhỏ, chuyên chở ít, đại thừa là cỗ xe lớn, chứa nhiều hơn, nặng hơn.

Ngày nay, quan niệm về sự khác biệt giữa hai tông phái Tiểu thừa và Đại thừa, xét về trách nhiệm hoằng hóa Phật pháp là không đặt ra. Nhiều nhà khoa học cũng như các bậc tu sĩ thuộc hai hệ phái đều cho rằng, nếu chỉ xét về mức độ hoằng hóa rộng hay chỉ tự độ lấy bản thân, thì khái niệm Tiểu thừa và Đại thừa không còn phù hợp nữa. Tất cả mọi tu sĩ, dù thuộc hệ phái Bắc tông hay Nam tông, đều cảm nhận được rằng, sau khi đã giác ngộ giáo lý nhà Phật, thì việc trao truyền cho người xung quanh là cần thiết, cho dù là hệ phái nào. Bởi vì tinh thần từ bi, bác ái, yêu thương mọi người, mọi loài là tư tưởng cốt tủy của đạo Phật. Từ quan niệm này mà các tu sĩ theo Phật giáo Bắc tông, song song với việc thọ nhận 250 giới, còn thọ thêm Bồ tát giới, nhằm tạo điều kiện cho tu sĩ Bắc tông có thể giúp đỡ, hỗ trợ cho nhiều ngời, nhiều giới, nhiều thành phần khác nhau trong xã hội mà không bị vi phạm giới luật đã đặt ra đối với người tu sĩ.

Như vậy, tùy theo hệ phái Bắc tông hoặc Nam tông mà một số người tu sĩ muốn trở thành một vị tỳ kheo phải thọ nhận số giới luật khác nhau. Sự khác biệt này thể hiện đặc trưng riêng của từng phái, chứ tư tưởng từ bi, bác ái, vẫn là tư tưởng cốt tủy của Phật giáo và là bản thể tuyệt đối.