Nhập Bồ Tát Hạnh

Chương 09 - Tri Tuệ

( Suốt chương này, những câu " trong ngoặc kép ” là luận điệu những học thuyết trong và ngoài Phật giáo phản bác hoặc chất vấn Trung quán . Tiếp theo là trả lời của luận chủ theo lập trường Trung quán . Xem phần dịch văn xuôi để rõ chi tiết ) .

1.

Bao điều Phật dạy kể trên .

Cốt làm trí tuệ phát sinh nơi lòng .

Muốn ra khỏi biển trầm luân ,

Cần sinh tuệ giác Tính không sáng ngời .

2.

Lẽ phải đời gọi là tục đế ,

Thắng nghĩa là chân lý siêu phàm .

Không do phân biệt nơi tâm ,

Còn phân biệt vẫn trong vòng trầm luân .

3.

Thế gian những kẻ ngu phàm ,

Có quan điểm khác với hàng thiền gia .

Những gì tục đế nói ra ,

Bị hành giả phái Du già bác ngay .

4a.

Thiền gia cũng khác nhau tuệ lực ,

Càng lên cao thấy bực dưới sai .

Như màn ảo thuật hiển bày

Thế tình như huyễn với người tu tâm .

4b.

Nếu ai hỏi vị ấy rằng ,

“ Đã như huyễn hóa thì cần tu chi ” .

Muốn thành Phật quả chân như ,

Nên dùng huyễn pháp đi tu ấy mà .

5.

Việc gì cũng xem là có thật ,

Người thế gian phân biệt linh tinh .

Thiền gia xem tợ huyễn hình ,

Đây là đầu mối luận tranh hai nhà .

6.

Cảnh gì hiện trước mắt ta ,

Làm nên tục đế, gọi là giả danh .

Chỉ do điên đảo mà thành ,

Như dơ bảo sạch không nên tin vào .

7a.

Muốn dẫn đạo cho người thế tục ,

Phật dạy rằng các pháp vô thường .

Thật thì các pháp vốn không ,

Có đâu để diệt trong từng sát na .

7b.

Vậy nên hiểu vô thường tục đế ,

Không phải là thắng nghĩa sâu xa .

“ Nói tồn tại chỉ sát na ,

Phải chăng cũng trái tục gia lối nhìn ” .

8a.

Không lầm cái thấy nhà thiền ,

Cho rằng các pháp chỉ bền sát na .

Chấp thường thế tục vốn ưa ,

Lối nhìn thiền giả tạm là thật chân .

8b.

Cũng như cái thấy thân bất tịnh ,

Với người đời nhất định trái tai .

Nhưng mà nó vẫn không sai ,

Vậy nên chưa chắc ngược đời phi chân .

9a.

“ Nếu vạn pháp đã là không thực ,

Thì cúng dường công đức nào sinh ” .

Phật như huyễn đức huyễn sanh ,

Cũng như Phật thật đức thành thật chân .

9b.

“ Nếu là như huyễn chúng sinh ,

Vậy sau khi chết tái sanh thế nào ” .

10a.

Huyễn duyên còn tụ bao lâu ,

Huyễn hình vẫn cứ thi nhau diễn tuồng .

10b.

Như ảo thuật hữu tình không khác ,

Đều khởi lên do các duyên sinh .

Đâu vì yếu tố thời gian ,

Lâu dài tương đối mà thành thật chân ? .

11.

Khi người huyễn sát sinh, bố thí ,

Vì vô tâm chẳng tội phước chi .

Chúng sinh với huyễn tâm kia ,

Sanh như huyễn tội như là huyễn công .

12.

Chú thuật không thể sinh tâm huyễn ,

Tâm không từ huyễn thuật sinh ra .

Nhân duyên đủ thứ hợp hòa ,

Phát sinh các dạng vật và chúng sinh .

13.

Không bao giờ có một nhân ,

Sinh ra tất cả mọi thành quả kia .

“ Nếu cho vạn pháp chân như ,

Chỉ trên tục đế bày ra luân hồi ” .

14.

“ Phật còn có thể luân hồi ,

Thì Bồ tát hạnh còn ai tu hành ” .

Huyễn duyên nếu vẫn vận hành ,

Huyễn hình không diệt hữu tình theo đây .

15.

Phật đã chấm dứt duyên sinh tử ,

Nên dù trên tục đế không sinh .

“ Nếu cho vọng thức không thành ,

Lấy gì duyên với cảnh tình huyễn hư ” .

16.

Theo ông ngoại cảnh huyễn hư ,

Thì đâu còn có cảnh gì để duyên .

“ Cảnh kia do thức mà nên ,

Thức này ngó lại cảnh mình biến ra ” .

17.

Nếu huyễn cảnh chính là tâm thức ,

Thì lấy gì thấy được cái chi .

Phật Như lai đấng chở che ,

Dạy rằng tâm chẳng bao giờ thấy tâm .

18.

Như gươm không tự cắt mình ,

Tâm không thể tự thấy mình được đâu .

“ Ví như ánh sáng đèn dầu ,

Tự mình chiếu sáng, tâm nào khác chi ” .

19a.

Ánh sáng chẳng phải đâu tự chiếu ,

Và tối không thể hiểu tự che .

( Vì khi đèn chiếu vật kia ,

Nó không từng bị bóng gì che lên ) .

19b.

“ Trả lời : Ví dụ gương xanh ,

Khi gương chiếu một vật xanh hiện hình ,

Nhưng còn ánh ngọc màu xanh ,

Thì không nương những bóng hình nọ kia ” .

20a.

“ Cũng tương tự có hai loại thức ,

Có và không nương các vật ngoài ” .

Bác rằng : Ví dụ ấy sai ,

Xanh lưu ly ví tâm soi chiếu mình .

20b.

Vì lưu ly tự tính xanh ,

Không do duyên khác để thành màu kia .

21a.

Chính vì có thức liễu tri ,

Nên hay biết được đèn thì chiếu soi .

21b.

Nhưng cái thức tự soi chính nó ,

Thì do đâu sáng tỏ điều này .

Vì theo trong thắng nghĩa đây ,

Tự - tha thức chẳng mảy may thực nào .

22.

Không tâm nào để ngắm tâm ,

Nên dù tự chiếu hay không bất thành .

Khác nào nói gái vô sinh ,

Có con đẹp xấu đâu thành nghĩa chi .

23.

“ Nếu không có tự chứng phần ,

Làm sao nhớ được những tâm qua rồi ” .

Do tương quan với cảnh ngoài ,

Mà tâm nhớ lại lần hồi xưa sau .

23b.

Như con gấu nhức đau mình mẩy ,

Khi giật mình tỉnh dậy đầu xuân .

Suy ra biết chuột cắn nhầm ,

Trong khi an giấc suốt trong đông dài .

24.

“ Như người biết được tha tâm ,

Cho nên cũng biết tự tâm của mình ” .

Có người mắt được bùa linh ,

Cái gì cũng thấy mắt mình thì không .

25.

“ Nếu tự tha thức không lập được ,

Thì kiến văn tri giác đều không ” . .

Những gì thấy biết nghe trông ,

Không nên chấp thực nguyên nhân khổ sầu .

26.

“ Huyễn duyên không ở ngoài tâm ,

Cũng không là một với dòng tâm kia ” .

Làm sao có một pháp chi ,

Không ngoài tâm cũng lại vừa phi tâm .

27.

Theo Duy thức cảnh ngoài phi thực ,

Trung quán cho tâm thức huyễn hư .

“ Luân hồi nương thật tâm tư,

Nếu không tất cả đồng là hư vô ” .

28.

Nếu sinh tử phải nương thật pháp ,

Thì làm sao có tác dụng chi .

Tâm thành đơn độc không hai ,

Vì không có những pháp ngoài trợ duyên .

29.

Nếu tâm lìa cảnh tự tồn ,

Chúng sinh tất cả cũng đồng Như lai. .

Vậy thì Duy thức tông kia ,

Cuối cùng đâu có ích chi lập thành .

30.

“ Dù biết vạn pháp là như huyễn ,

Dứt làm sao tham luyến si sân .

Như phù thủy tạo mỹ nhân ,

Rồi sinh say đắm cô nàng thì sao ” .

31.

Huyễn sư đối những gì thấy biết ,

Chưa bao giờ tận diệt tham sân .

Đã quen nhận giả làm chân ,

Nên khi thấy huyễn mỹ nhân phát thèm .

32.

Nhờ quen tu tập Tánh không ,

Không xem các pháp thật chân chút nào .

Bản thân Không tánh có đâu ,

Cuối cùng đoạn nốt cả bầu chấp không .

33.

Không thấy có pháp nào chắc thực ,

Thực hữu không còn được đặt ra .

Thì Không chẳng bận tâm ta ,

Như con thạch nữ đâu mà chết đi .

34.

Khi không - có hết khởi lên ,

Trong tâm vắng lặng một miền bao la .

Không còn duyên pháp gần, xa ,

Chứng nên cảnh giới rất là tịch nhiên .

35.

Như ngọc ma ni và cây ước ,

Dù vô tâm thỏa được ước mong .

Sắc thân Phật hiện nhân gian ,

Do bồ tát nguyện cùng tâm hữu tình .

36.

Như Kim sí điểu tháp linh ,

Vẫn còn năng lực chữa lành vết thương .

Nhờ linh chú bà la môn ,

Gia trì lên đấy thuở còn xa xưa .

37.

Cũng như thế do Bồ tát hạnh ,

Vô lượng thời tạo pháp thân thiêng .

Nên dù Phật đã tịch viên ,

Vẫn còn lợi lạc vô biên hữu tình .

38.

“ Cúng dường tháp Phật vô tình .

Thì sao có được chút thành quả chi ” .

Phật dù nhập diệt hay chưa ,

Cúng dường công đức chẳng hề khác nhau .

39.

Trên tục đế hay theo thắng nghĩa ,

Quả cúng dường một thể như như .

Phật phi thực quả huyễn hư ,

Cúng dường Phật thật quả thì thật chân .

40.

“ Cần chi phải thấy Tính không ,

Chỉ cần kiến đế thoát vòng trầm luân ” .

Trong kinh Bát nhã dạy rằng ,

Bồ đề muốn chứng phải cần tuệ Không .

41.

Nếu đại thừa không do Phật thuyết ,

Tiểu thừa kinh sao biết chính tông .

“ Hai ta xác nhận một lòng ” .

Khi ông chưa nhận chắc không đúng nào .

42.

“ Lại còn hệ phái truyền trao ” ,

Đại thừa cũng vậy khác nào các ông .

Hai nhà xác nhận thành chân ,

Vệ đà ngoại điển cũng cần tin sao .

43.

“ Đại thừa kinh bị nhiều tranh cãi ” ,

Kinh tiểu thừa chẳng phải an thân .

Bị bài bác bởi ngoài trong ,

Sao không nhân đấy bác luôn tiểu thừa .

44.

Nếu kinh nào nhập Ba tàng ,

Các ông thừa nhận lời vàng Thế tôn .

Đại thừa tuyên thuyết chính tông ,

Cũng gồm giới định tuệ đồng như nhau .

45.

Nếu vì không hiểu sâu Bát nhã ,

Phủ nhận luôn tất cả đại thừa .

Hãy vì kinh giống tiểu thừa ,

Cũng nên xem tất đồng là Phật ngôn .

46.

“ Nếu là kinh Phật chính tông ,

Đại A la hán sao không tỏ tường ” .

Kinh này nghĩa lý cao thâm ,

Đâu vì nan giải gạt phăng đại thừa .

47.

Nói “ Giáo lý dành cho la hán ” ,

Nhưng khó thành nếu chẳng chứng Không .

Khi còn duyên pháp trong tâm ,

Khó mà an trú niết bàn tịnh thanh .

48.

“ Mặc dù chẳng hiểu Tính không ,

Quán vô thường đủ thoát vòng trần ai ” .

Công năng nghiệp cũ còn hoài ,

Nên la hán vẫn chưa ngoài khổ đau .

49.

“ A la hán không còn ái thủ ,

Quyết định không còn thọ thân sau ” .

Vô minh dù bất nhiễm ô ,

Vẫn còn tái diễn lắm trò khổ đau .

50.

Do duyên cảm thọ ái sanh ,

Vị kia chỉ đoạn hiện hành ái thôi .

Tâm còn chấp thật vài nơi ,

Thọ nằm trong đó luân hồi khó ra .

51.

Nếu tâm thức lìa xa Không quán ,

Phiền não dù tạm lắng lại sanh ,

( Như khi xuất định vô tâm ) ,

Vậy mong dứt khổ tuệ Không phải tìm .

52.

Khi thiền quán về chân không ,

Hết tham vui sợ khổ trong luân hồi .

Từ bi trải khắp muôn nơi ,

Ở trong sinh tử độ người đang mê .

53.

Chớ nên vì không thông nghĩa lý ,

Mà vội vàng bác bẻ Tính không .

Hãy nên như lý tu Không ,

Dứt trừ nghi hoặc thoát vòng trầm luân .

54.

Tính không phá được tối tăm ,

Do phiền não với mê lầm gây nên .

Muốn mau thành bậc đại hiền ,

Sao không dứt khoát tu liền Tính không .

55.

“ Quán tính Không làm tôi sợ hãi ” ,

Chấp thật chân mới phải đáng kinh .

Vì do chấp có khổ sinh ,

Thấy Không lắng dịu vô minh não phiền .

56.

Nếu còn có chút nào thật ngã ,

Tất nhiên còn sợ hãi nọ kia .

Nhưng vì thật chẳng có ta ,

Thì ai ở đấy để mà sợ run .

57.

Răng tóc móng đều không phải ngã ,

Ngã cũng không là máu huyết, xương .

Không là nước mũi, bọt, đàm ,

Không là thịt nước mật vàng mật xanh .

58.

Ngã không là phổi hay gan ,

Mồ hôi hay mỡ lại càng không ta .

Không là nội tạng trong da ,

Không là phân tiểu thối tha khó nhìn .

59.

Thịt da cũng chẳng phải mình ,

Ấm nồng khí lực thật tình không ta .

Trong thân lỗ hổng hà sa ,

Thức tâm sáu loại đều là huyễn hư .

60.

Nếu thức về âm thanh thường tại ,

Thì lúc nào cũng phải có nghe .

Nhưng khi không đối tượng nghe ,

Làm sao gọi được đấy là thức thanh .

61.

Nếu không thức tâm mà cũng biết ,

Khúc cây hay phân biệt giác tri .

Nên không đối tượng sở tri ,

Quyết là không có năng tri được nào .

62.

Nếu bảo khi không thanh, biết sắc .

Sao lại không nghe được âm thanh .

“ Vì thanh lúc ấy chẳng gần ” ,

Thế thì nhĩ thức cũng bằng hư vô .

63.

Cái tâm biết được âm thanh ,

Chuyển ra biết sắc sao thành thường chân .

“ Như người làm cả cha, con ” ,

Vậy là đối đãi chỉ còn giả danh .

64.

Như Số luận chủ trương Ba đức ,

Cái làm nên thực chất trường tồn .

Làm sao cha lại là con ,

Đã thường biết sắc chuyển thành biết thanh .

65.

Nếu cho ví dụ đóng tuồng ,

Thì tâm thức ấy vô thường không chân .

“ Thức tuy khác dạng thể đồng ” ,

Đây điều Số luận chưa tầng nói ra .

66.

“ Nếu đa dạng trở thành phi thực ,

Các dạng kia thực chất là chi .

Phải là cái ý thức kia ” ,

Chúng sinh như thế đồng thì một tâm .

67.

Ngã có tâm cùng thần bất động ,

Cũng thành ra một giống trường tồn. .

Những tâm nghe thấy . . . đều lầm ,

Làm sao cái giả cọng đồng thực chân .

68.

Cái vô tri chỉ như bình nước ,

Thì có đâu thành được ngã thường .

Thức tâm chờ vật mới thành ,

Thì vô tri đã tan tành còn đâu .

69.

Nếu cái ngã thường hằng bất biến ,

Dính gì tâm chuyển biến li ti .

Ngã là bất biến vô tri ,

Hư không với ngã có gì khác nhau .

70.

“ Nếu không có thật ngã nào ,

Luật nhân quả ấy làm sao vận hành .

Con người tạo nghiệp qua nhanh ,

Còn ai chịu quả do mình đã gây ” .

71.

Con người tạo nghiệp đời nay ,

Với người thọ quả tương lai bất đồng .

Tôi cùng công nhận như ông ,

Thì còn chi nữa mà hòng cãi tranh .

71b-72a .

“ Nhưng với nhân quả trong hiện thế ,

Cùng một căn thân ấy thì sao ” .

Trong nhân chẳng thấy quả nào ,

Cha con cùng lúc không sao sinh thành .

72b.

“ Thế lời Phật dạy trong kinh ,

Ai làm nấy chịu ông đành bỏ qua .

Muốn ngăn chận kẻ ác tà ,

Đừng quên nhân quả Phật đà dạy răn ” .

73.

Kỳ thực xét trên phần chân đế ,

Tâm vị lai quá khứ đều không .

Thì đâu có ngã hằng tồn ,

Tâm trong hiện tại diệt vong còn gì .

74.

Hãy nhìn cây chuối thân kia ,

Lột ra từng bẹ còn gì nữa đâu .

Nếu đem quán tuệ tầm cầu ,

Không sao thấy được ngã nào thật chân .

75.

“ Nếu hữu tình thật không hiện hữu ,

Khởi bi tâm để cứu kẻ nào ” .

Do mê si khéo bày trò ,

Giả vờ độ chúng chứng mau bồ đề .

76.

“ Không người, ai chứng quả đây ” ,

Do tâm si ám đặt bày thế thôi .

Muốn trừ thống khổ mang vui ,

Bày ra huyễn quả huyễn người tu chân .

77.

Chỉ nên bỏ mê lầm về ngã ,

Làm tăng thêm tất cả khổ nhân .

Cách trừ ngã chấp tuyệt luân ,

Là vô ngã quán triệt dần khổ đau .

78a.

Trước hãy xét cho sâu thân thể ,

Xem cái gì đáng kể là thân .

Dưới từ hai gót bàn chân ,

Đùi và vế chẳng phải thân chút gì .

78b - 79

Bụng lưng cùng ngực với vai ,

Xương sườn, tay, nách, cổ, đầu, ruột gan .

Bao nhiêu phủ tạng bên trong ,

Phần nào tên ấy thân đồng hư vô .

80.

Nếu thân ở khắp mỗi phần ,

Thì toàn thân ở mỗi phần hay sao .

Còn thân thể thật ở đâu ,

Cái thân riêng chẳng phần nào tương can .

81.

Nếu toàn thể ở mỗi phần ,

Bao nhiêu bộ phận, phải ngần ấy thân..

Thành ra vô số thể thân ,

Điều này phi lý chẳng cần đắn đo .

82.

Cái thân không ở ngoài trong ,

Của từng mỗi một thân phần nọ kia .

Mỗi phần thân thể thật gì ,

Làm sao có một thân ly các phần .

83.

Vậy nên biết cái thân không thật ,

Vì mê mờ các vật trong thân .

Tạo nên tâm chấp thể thân ,

Như lầm đống gạch xếp thành dáng ai .

84.

Đá kia vẫn bị trông lầm ,

Khi bao điều kiện gây lầm chưa tan .

Khi còn tụ hội nhân duyên ,

Vẫn còn tay mặt giả danh thân người .

85.

Như thân thể đã không thật có ,

Tay chân kia nào có thật chi .

Khi càng phân tích chẻ chia ,

Chỉ là ngón đốt li ti nhiều phần .

86.

Chẻ chia đến mức tột cùng ,

Chỉ là những hạt không phần không phương .

Còn đâu tông tích cái thân ,

Dù trông như thật hư không khác gì .

87.

Ai phân tích kỹ thân này ,

Lại còn tham luyến hình hài huyễn hư .

Thân dường như thể mộng mơ ,

Làm sao phân biệt trẻ già gái trai .

88.

Kế đến xét khổ này nếu thật ,

Không bao giờ khổ tận cam lai .

Lạc không thực có mảy may ,

Vì khi đang khổ chẳng ai thích gì .

89.

Nếu cho vì khổ đau cường liệt ,

Nên chẳng còn cảm giác lạc kia .

Nhưng chưa trải nghiệm cái gì ,

Sao thành lạc thọ được vì vô can .

90.

“ Trong đại lạc khổ phần vi tế ,

Khổ nhỏ này cũng kể loại vui ” .

Cần chi phân tích lôi thôi ,

Có đâu cảm thọ đồng thời cả hai .

91.

Nói “ Không khổ thọ hiện bày ,

Nơi tâm của một con người đang vui ” .

Đây là chấp trước lầm sai ,

Cái chưa hiển hiện sao bày đặt tên .

92.

Vậy phải nên tu liền quán tuệ ,

Thấy Tính không đối trị sai lầm .

Không gì hiện hữu thật chân ,

Đây là mảnh đất dưỡng sanh nhà thiền .

93.

Nếu có giữa căn trần khoảng cách ,

Thì làm sao có xúc sinh ra .

Nếu căn trần cũng một nhà ,

Cả hai là một ai mà gặp ai .

94.

Hạt căn và hạt thuộc trần ,

Bằng nhau nên chẳng thể nằm trong nhau .

Không vào nhau chẳng gặp nhau ,

Đã không gặp gỡ còn đâu xúc gì .

95.

Nếu cho chúng gặp nhau một phía ,

Tức thành ra hạt có nhiều phương .

Thì còn đâu hạt vi trần ,

Vốn là nhỏ nhất không phân được nào .

96.

Với thức vô sắc kia cũng vậy ,

Có xúc trần vô lý lắm thay .

Nếu căn trần thức sum vầy ,

Phát sinh nhận biết thể nầy không chân .

97.

Như trên xúc ấy làm nhân ,

Đã là không thực, thọ chân thật gì .

Nhọc công cầu lạc mà chi ,

Khổ nào tổn hại ai kia được nào .

98.

Tìm tông tích không người cảm thọ ,

Lại không luôn cảm thọ khổ, vui .

Khi đà thấy được đến nơi ,

Quả kia là ái diệt ngay tức thì .

99.

Những gì ta thấy hoặc sờ ,

Đều không có thực, mộng mơ huyễn hình .

Tâm sinh cảm thọ liền sinh ,

Nên tâm thọ chẳng tách riêng được nào .

100.

Có thể nhớ thọ gì về trước ,

Hoặc cầu mong cảm giác về sau .

Bản thân kinh nghiệm có đâu ,

Một đầu đã quá một đầu chưa sinh .

101.

Người cảm thọ đã không có thật ,

Nên thọ này cũng chẳng thật đâu .

Cớ sao huyễn hóa mặc dầu ,

Làm cho điêu đứng cả bầu thân tâm .

102.

Ý thức không ở nơi căn ,

Cũng không nơi vật hay miền trung gian. .

Đã không ngoài cũng không trong ,

Hoặc nơi nào khác đều không thể thành .

103.

Không phải thân, cùng thân không khác ,

Không hiệp thân chẳng tách rời thân .

Hoàn toàn không chút thật chân ,

Chúng sinh tánh vốn niết bàn từ xưa .

104.

Nếu lìa cảnh vẫn còn có thức ,

Thì thức nương theo vật gì sanh .

Cả hai thức, cảnh đồng sanh ,

Thì sao thức ấy phải cần gặp duyên .

105a.

Nếu thức xuất hiện sau đối tượng ,

Duyên cảnh gì để có thức sinh .

Vì khi thức ấy khởi lên ,

Tượng kia đã diệt thức thành trơ vơ .

105b-106a .

Vậy nên không thể cho rằng ,

“ Sự sinh các pháp thật chân chút nào ” .

Nếu không có tục đế đâu ,

Làm sao kiến lập hai đầu tục chân .

106b.

“ Nếu tục đế lập vì kẻ khác ,

Đang mê lầm các pháp thật chân .

Thì làm sao để chúng sanh .

Từ đau khổ đến niết bàn an vui ” .

Dù cho có một số người ,

Có kinh nghiệm được niềm vui niết bàn .

Thì không khỏi kẻ nghi nan

Vẫn còn tương đối trong vòng diệt sinh” .

Thật là có sự Vô sinh ,

Vì không liễu đạt, cho thành ngoa ngôn .

Nhưng không vì kẻ mê lầm ,

Niết bàn chân thật trở thành hư vô .

107.

Phân biệt ấy do người chưa thoát ,

Khi ngộ rằng các pháp phi chân .

Thì đây đích thực niết bàn ,

Không còn kiến lập tục chân làm gì .

108a.

“ Tâm phân biệt cùng là đối tượng ,

Đều tương quan vay mượn lẫn nhau .

Cảnh kia nếu chẳng thật đâu ,

Cái tâm quán sát truy cầu thật chăng ” .

108b.

Đây là tục đế thế gian ,

Đúng theo chân đế tâm không thật gì .

109.

Khi Không tính đã tìm ra ,

Không cần tâm nữa xét tra tâm này .

110.

Đối tượng tâm hiển bày chẳng thật ,

Thì tâm kia mất chỗ náu nương .

Cảnh không tâm cũng không sanh ,

Chính là tự tính niết bàn an vui .

111.

Thuyết cho rằng cảnh tâm đều thật ,

Lập luận này xét thật khó tin .

Cảnh kia do thức mà nên ,

Thức này thành lập do duyên cái gì .

112.

Thức mà do cảnh lập ra ,

Cảnh thì ai lập thế là vần quanh .

Cảnh tâm đối đãi mà nên ,

Cả hai cần biết chẳng chân thật gì .

113.

Không con đâu gọi là cha ,

Không cha con ấy vậy là ai sinh .

Cha con đối đãi mà nên ,

Cũng như tâm cảnh chẳng thành thật chân .

114.

“ Như mầm từ hạt giống sanh ,

Do mầm biết có hạt nằm dưới kia .

Do tâm từ cảnh sinh ra ,

Mà ta biết được cảnh kia thật tồn ” .

115.

Do tâm khác với hạt mầm ,

Cho nên biết hạt từ mầm nọ kia .

Nhưng khi nhận thức cảnh gì ,

Thì do đâu biết có tâm thức này .

116.

“ Mọi sự không do gì sanh cả ” ,

Nhưng thế gian thấy có nhân sinh .

Như là rễ - cọng - hoa sen ,

Có ra do những nhân duyên hợp thành .

117.

“ Do gì sinh sai biệt nhân ” ,

Ấy do nhân trước không từng giống nhau.

“ Từ nhân sao có quả sinh ” ,

Đấy do năng lực vận hành từ xưa .

118.

“ Trời Tự tại sinh ra tất cả ” ,

Xin hỏi ông trời đó là chi .

“ Ngài là đất , nước , hư không ” ,

Chỉ là tứ đại chứ thần thánh chi .

119.

Đất nước vốn vô thường nhiều thứ ,

Bị dẫm lên dơ uế không thiêng .

Không sao gọi được thần linh ,

Đặt tên là Tự tại thiên thêm rầu .

120.

Hư không cũng chẳng là Tự tại ,

Ngã cũng không tự tại chút nào .

“ Khó tư nghì về đấng tối cao ” ,

Thế thì nói đến ông đâu ích gì .

121a.

“ Những gì trời ấy sản sinh ,

Cái ta , đại chủng bản thân của ngài ” .

Đã xem trường cửu trước đây ,

Sao giờ nói những thứ này được sinh .

121b.

Trời cũng không thể sanh tâm thức ,

Duyên cảnh mà các thức liền sanh .

122a-122b

Và do tích thiện ác hành ,

Từ vô thủy kiếp nay thành thức tâm .

Nếu nhân đã là không khởi thủy ,

Quả sao mà khởi thủy được sinh .

123a-123b

Sao không sáng tạo liên miên ,

Đã là Tự tại không duyên pháp nào .

“ Quả liên tục không phát sinh .

Nhân tuy trường cửu sinh cần có duyên ” .

Đã là đấng Tự tại thiên ,

Tất nhiên không thể cần duyên tác thành .

124.

Nếu nhiều duyên họp sinh ra quả ,

Thì duyên kia chính đã là nhân .

Các duyên nhóm họp thì sanh ,

Không duyên tụ hội bất thành vật chi .

125.

Nếu quả sinh không do thiên dục ,

Tức là do năng lực khác sanh .

Nếu do trời muốn mới thành ,

Tức trời còn thuộc ý hành đổi thay .

126.

Thắng luận nói hạt nhân trường cửu ,

Đã bác không thực hữu vi trần. .

Luận sư Số luận chấp rằng ,

Chúng sinh do một thường hằng chủ ông .

127.

“ Lạc, ưu và ám bình quân ,

Là ba tánh đức chủ nhân trị vì .

Quân bình ba tánh lung lay ,

Tạo nên vũ trụ muôn loài chúng sinh ” .

128.

Ba tính bất đồng trong một thể .

Chủ trương này phi lý lắm thay ,

Dù cho có những tính này ,

Mỗi nguyên tố phải trưng bày thành ba .

129.

Nếu không ba tính làm nhân ,

Quả là thanh sắc chẳng từng thực chi .

Lại như vật chất vải y ,

Vô tâm nên cũng không gì lạc, ưu .

130 a.

“ Y phục có tính như ba đức ,

Vì sinh ra lạc thọ vân vân ” .

Như trên phân biệt rõ rành ,

Không gì thật hữu: thể thân , áo quần .

130b.

Lại theo Số luận chủ trương ,

Do nhân ba đức phát sanh áo quần .

Nhưng nhân gian cũng thấy rằng ,

Khổ vui sanh vải thật không đúng nào .

131.

Nếu vải mà sanh ra lạc khổ ,

Không vải thì lạc khổ không sanh .

Cho nên nói lạc thường hằng ,

Tuyệt nhiên không phải thật chân chút nào .

132.

Lạc ( ba tính ) nếu là hằng có ,

Sao không vui khi khổ phát sinh .

“ Vì khi ấy lạc tế tinh ” ,

Khi thô khi tế sao thành thường nhân .

133.

Vậy ba tính ấy vô thường ,

Khi vầy khi khác luôn luôn đổi dời .

Sao không thừa nhận do đây ,

Hữu vi tất cả pháp này biến thiên .

134.

Lạc đã có khi thô khi tế ,

Hiển nhiên là lạc ấy vô thường .

Trong nhân đã chẳng có chi ,

Tuyệt nhiên đâu có quả gì được sinh .

135.

Dù ông có chấp nhận rằng ,

“ Quả tuy chẳng hiện ẩn tàng trong nhân ” .

Quả mà sẵn trú trong nhân ,

Ăn vào thực phẩm cũng đồng ăn dơ .

136 a.

Lại sao ông chẳng mua bông vải ,

Thay vì mua vải dệt thành y .

“ Thế gian vì vẫn còn mê ,

Nên không thấy những vật kia thể đồng ” .

136b.

Nhưng tông chủ Số luận tông ,

Cũng mang y phục từ bông vải thành .

137a.

Quả mà hiện hữu trong nhân ,

Thì sao người tục chẳng đồng tôn sư

137b.

“ Kẻ phàm tục khi chưa đắc quả ,

Kiến thức chưa có giá trị gì ” .

Những gì do họ thấy ra ,

Vậy thì cũng chẳng phải là chính chân .

138.

“ Mọi tri thức đều sai lầm ,

Thì Không tính ấy chẳng lầm hay sao. ,

Đương nhiên nó chẳng thật nào ,

Không chân thật ích gì đâu tu hành ” .

139.

Khi chưa thấy sai lầm chấp thật ,

Thì tính không phi thực khó bàn .

Nhưng khi vừa thấy giả không ,

Cái tâm biết huyễn chẳng cần nữa chi .

140.

Như người nằm mộng chết con ,

Nhớ ra vốn chẳng có con cái gì .

Giả tâm biết phi hữu này ,

Khử trừ được ý tưởng về hữu kia .

141.

Khi phân tích để làm sáng tỏ ,

Không vật gì không có nguyên nhân .

Không hề có độc một nhân ,

Hay là tập hợp các nhân khởi đầu.

142.

Mọi pháp không do từ đâu đến ,

Không trú và diệt chẳng đi đâu .

Do tâm mê chấp nặng sâu ,

Thấy ra có thật mặc dầu huyễn hư .

143.

Hãy tra xét dần ra manh mối ,

Sự vật do duyên hội mà thành .

Cùng bao cảnh vật huyễn sanh ,

Chúng từ đâu đến thực tình đi đâu .

144.

Nhân duyên tu hội hiện hình ,

Nhân duyên tan rã thấy hình chi đâu .

Đời hư huyễn tợ chiêm bao ,

Cảnh duyên sinh ấy khác nào bóng gương .

145.

Nếu cho các pháp là thật có ,

Còn cần chi tìm rõ nguyên nhân .

Nhược bằng các pháp vốn không ,

Nhọc công tìm kiếm nguyên nhân làm gì .

146.

Dù do ức vạn nguyên nhân ,

Hữu không thể biến từ không được nào .

Vô đà không thể thành chi ,

Mất vô chẳng thể lấy gì hữu sinh .

147.

Nếu vào lúc vô, không có hữu ,

Thì lúc nào hữu mới có nên .

Khi mà cái hữu chưa sinh ,

Đương nhiên chưa thoát khỏi vành hư vô .

148.

Khi chưa tách khỏi hư vô ,

Hữu không thể có thời cơ hiện hình .

Cũng không thể trở thành vô ,

Hóa ra vừa hữu vừa vô một mình .

149.

Thế nên tánh diệt bất thành ,

Tánh sinh cũng chẳng có thành được đâu. .

Chúng sinh ngay tự buổi đầu ,

Chẳng ai có diệt ai nào sinh ra .

150.

Chúng sinh có hiện dù sao ,

Chỉ như cây chuối chiêm bao mơ màng .

Nên sinh tử với niết bàn ,

Cũng đồng một thể bước đường không hai .

151.

Trong lý tánh xưa nay không vật ,

Thì có chi để được, mất đâu .

Có ai cung kính cúi đầu ,

Có ai khinh miệt ai đâu mà bàn .

152.

Từ đâu vui khổ sinh ra ,

Có chi để khổ, chi mà vui chăng .

Tìm đâu cho thấy được rằng ,

Ai người tham ái ái tham cái gì .

153.

Xét sâu trên thế giới này ,

Có ai sắp chết ai đang sinh thành .

Đã sanh và sẽ thọ sanh ,

Thật đâu thân hữu gia đình bà con .

154.

Hỡi những ai tra tầm sự thật ,

Nhận cho rằng muôn vật huyễn hư .

Chỉ vì ham muốn riêng tư ,

Mãi hoài tranh chấp ghét thù thương thân .

155.

Vì mưu hạnh phúc bản thân ,

Phát sinh lo lắng đấu tranh nhọc nhằn .

Có khi cốt nhục tương tàn ,

Gieo nhân ác chịu trăm ngàn khổ đau .

156.

Dù gặp được sang giàu lạc thú ,

Chết rơi vào đọa xứ gian nan .

157.

Trong ba cõi thực bất an ,

Bị nhiều trói buộc lẽ chân khó tìm .

158.

Trải bao xiết vô vàn thống thổ ,

Lực thiện hành thì quá nhỏ nhoi .

Thời gian thấm thoắt như thoi ,

Thoáng qua già chết mất toi kiếp người .

159.

Chỉ vì lo giữ mạng này ,

Chịu bao đói khát đọa đày tấm thân .

Một đời lo chuyện ngủ ăn ,

Bị người tác hại ác nhân bạn bầu .

160.

Một đời vô nghĩa chóng qua ,

Không từng thấy vạn pháp là Tính không. .

Đời nay có cách gì chăng ,

Diệt trừ tán loạn trong tâm ý này .

161.

Thế lực của quỷ ma rất mạnh ,

Khiến sa vào bất hạnh lớn lao .

Đường tà nẻo ác dấn sâu ,

Đâu là chính đạo không sao tỏ tường .

62.

Khó thay được lại thân người ,

Khó thay gặp Phật ra đời độ sanh .

Khó thay đoạn dứt vô minh ,

Thương thay thống khổ liên miên hữu tình.

163.

Mây trôi bèo giạt lênh đênh ,

Ngu si chẳng ý thức mình khổ đau .

164.

Kẻ thì nước lửa lao đầu ,

Hành thân hoại thể tự kiêu hạnh tà .

165.

Sống như chẳng bao giờ già chết ,

Theo sắc thanh mê mệt đảo điên .

Tử thần đoạt mạng trước tiên ,

Sau còn ác đạo triền miên đọa đày .

166.

Bao giờ phước như mây tích tụ ,

Giáng cơn mưa pháp vũ cam lồ .

Lửa hừng phiền não tan mau ,

Chúng sinh an lạc đạo mầu chứng nên .

167.

Bao giờ tâm được rỗng rang ,

Hằng duyên Không tính, không duyên pháp nào .

Chúng sinh chấp hữu sầu đau ,

Tính không diệu pháp giải bao khổ nàn .

Chương 10 - Hồi Hướng

1.

Nguyện đem tất cả phúc lành ,

Tạo Bồ tát luận hiến dâng hữu tình .

Cầu cho tất cả chúng sinh ,

Noi gương Bồ tát dấn mình lợi tha .

2.

Mong sao trong khắp mọi nhà ,

Không còn bệnh khổ rên la khốn nàn .

Những ai sầu muộn bất an ,

Niềm vui bất tuyệt dâng tràn tâm tư .

3.

Cùng tận kiếp luân hồi trói buộc ,

Mong chúng sinh thường được thảnh thơi .

Mong niềm hỉ lạc không vơi ,

Như chư Bồ tát mọi thời an nhiên .

4.

Mong sao địa ngục chúng sinh ,

Hưởng vui vô tận như miền Lạc bang .

5.

Từ bi sưởi ấm hàn băng ,

Dịu cơn nóng bức mưa chan cam lồ .

6.

Những địa ngục núi đao rừng kiếm ,

Mong hóa thành vườn kiểng vui chơi .

Cành cây gươm giáo sáng ngời ,

Biến thành cây báu thỏa người ước mơ .

7.

Mong sao những chốn ngục tù ,

Hóa nên vườn đẹp điểm hồ sen thơm .

Thiên nga cùng đủ giống chim ,

Vang lên tiếng hót dịu êm tai người .

8.

Hố than hừng hóa ra châu báu ,

Nền sắt nung, mã não lưu ly .

Nguyện cho núi ép a tì ,

Hóa ra nước Phật cực kỳ trang nghiêm .

9.

Mong sao đá lửa đao binh ,

Ở trong địa ngục biến thành mưa hoa .

Cảnh tương tàn cũng trôi qua ,

Chỉ còn thân ái trăm nhà hòa vui .

10.

Cảnh địa ngục đồng sôi sắt nóng ,

Tuốt thịt lòi xương trắng như bông .

Hóa thành ao nước mát trong ,

Chúng sinh trong ấy thong dong chơi đùa .

11a.

Chúng địa ngục khởi lên ý nghĩ ,

“ Sao Diêm vương khiếp hãi sợ run .

Những tên ngục tốt kinh hoàng ,

Ai đem năng lực phá tan đau buồn ” .

11b.

Ngước trông lên cõi hư không ,

Thần Kim cương thủ uy phong đứng nhìn .

Mong sao địa ngục chúng sinh ,

Vui theo Bồ tát, xa liền khổ đau .

12.

Nguyện cho mưa cam lồ tịnh thủy ,

Tắt lửa hừng phá hủy hỏa khanh .

Chúng sinh khoan khoái ngước lên ,

Quan âm bồ tát hoa sen tay cầm .

13.

Nguyện cho địa ngục hữu tình ,

Ngước trông Bồ tát vui mừng bảo nhau .

“ Từ nay ta hết lo âu ,

Đức Văn thù ngự trên đầu chúng ta .

Thân quang minh chiếu sáng lòa. ,

Tâm ngài thấm nhuận bồ đề từ bi .

Ban vui cứu khổ muôn nơi ,

Tiêu tan khiếp sợ khắp loài chúng sinh ” .

14.

“ Hãy nhìn ngài ở trong cung ,

Có ngàn thiên nữ hát mừng ngợi ca .

Trên trời mưa xuống thiên hoa ,

Đại bi đẫm lệ chan hòa mắt xanh .

Bàn chân ngài tợ đóa sen ,

Có tràng vương miện hiến dâng lên ngài ” .

15.

Nguyện cho địa ngục hữu tình ,

Được trông theo đám mây lành hiện ra ,

Tâm chư Bồ tát bao la ,

Cam lồ rưới mát muôn nhà chúng sinh .

16.

Nguyện cho cõi bàng sanh thoát được ,

Nỗi kinh hoàng mạnh nuốt yếu thua .

Không còn thịt xáo nồi da ,

Nguyện cho quỷ đói vui ca thái bình .

17.

Nguyện Tay vàng Quán Thế âm ,

Không ngưng rưới rắc chứa chan cam lồ .

Cho loài quỷ đói được no ,

Thường xuyên mát mẻ dứt bao ác hành .

18.

Nguyện cho mù thấy sắc hình ,

Nguyện người điếc được nghe thanh xa gần .

Nguyện cho sản phụ lâm bồn ,

Không hề đau đớn sinh con quý hiền .

19.

Nguyện cho kẻ lõa hình được áo ,

Kẻ đói lòng cơm cháo nước trong .

20.

Bạc tiền cho kẻ khốn cùng ,

Kẻ đang tuyệt vọng khởi lòng tin sâu .

21.

Nguyện người mắc bệnh khỏi mau ,

Nguyện nhân gian chấm dứt bao tật nàn .

22.

Người khiếp sợ được bình an ,

Kẻ đang bị trói ngập tràn tự do .

Mọi người nghĩ đến lợi tha ,

Yếu thành mạnh khỏe muôn nhà an vui .

23.

Nguyện thương nhân khắp nơi an ổn ,

Thành tựu điều mong muốn không sai .

24.

Tàu buôn cập bến vui thay ,

Thỏa bao ước nguyện sum vầy thân nhân .

25.

Nguyện cho kẻ lữ hành lạc lối ,

Gặp được ngay bạn hữu đồng hành .

Thoát bao thú dữ ác nhân ,

Đường đi thuận lợi bình an đến nhà .

26.

Nguyện chư thiên chúng thiện thần ,

Giữ gìn săn sóc kẻ vương ách nàn: .

Yếu già quan quả cô đơn ,

Ngu si , điên dại , tuyệt đường sinh nhai .

27.

Nguyện người thoát tám nạn tai ,

Sống đời hạnh phúc, đủ đầy đức tin .

Lòng thương và trí thông minh ,

Nhớ đời quá khứ giữ gìn chánh tri .

28.

Nguyện hữu tình được kho vô tận ,

Vật cần dùng khỏi bận lòng chi .

Không tác hại chẳng sân si ,

An bình hạnh phúc muốn gì được ngay .

29.

Nguyện bần hàn dung nhan rạng rỡ ,

Khổ hạnh gầy uy đức trang nghiêm .

30.

Gái hèn chuyển hóa thân nam ,

Nghèo nên quý hiển kiêu căng hạ mình .

31.

Nguyện cho tất cả hữu tình ,

Dứt bao ác nghiệp thiện hành mến ưa .

32.

Hành bồ tát hạnh say sưa ,

Không bao giờ xả bồ đề tâm kia. .

Nguyện chư Thiện thệ từ bi ,

Đưa tay tiếp dẫn xa lìa nghiệp ma .

33.

Nguyện hữu tình sống lâu vô hạn ,

Trải tháng ngày tận hưởng an vui .

Tử vong cùng những vận xui ,

Không từng biết đến chẳng thời nghe danh .

34.

Nguyện cho khắp mười phương thế giới ,

Đầy rừng cây Như ý trang nghiêm .

Pháp âm vi diệu vang rền ,

Phật và Bồ tát thuyết tuyên đạo mầu .

35.

Nguyện cho đại địa khắp nơi ,

Như lưu ly chẳng góc gai đá ghềnh .

36.

Nguyện bao pháp hội Thanh văn ,

Có chư Bồ tát quang lâm đạo tràng .

37.

Nguyện cho các hữu tình nghe được ,

Từ rừng cây xào xạc Pháp âm .

Từ nơi ánh sáng, hư không ,

Lá hoa chim chóc truyền thông nghĩa mầu .

38.

Nguyện cho tất cả cùng nhau ,

Thường đem phẩm vật dồi dào như mây .

Cúng dường Phật đấng đạo sư ,

Cùng chư Bồ tát tâm từ bủa lan .

39.

Nguyện thế gian mưa chan đúng lúc ,

Cho mùa màng ngũ cốc tăng gia .

Nguyện cho quốc chủ nhân hòa ,

Trị dân đúng pháp muôn nhà an vui .

40.

Nguyện thần chú linh nghiệm ngay ,

Tiêu tai giải nạn thuốc hay bệnh lành. .

Nguyện la sát quỷ phi hành ,

Khởi tâm thương xót thường hành từ bi .

41.

Nguyện hữu tình không còn đau khổ ,

Không lỗi lầm chẳng sợ hãi chi .

Không tật bệnh, bị khinh khi ,

Chẳng ai gặp phải điều gì kém vui .

42.

Nguyện khắp chốn già lam tu viện ,

Lời kệ kinh hưng thịnh vang xa .

Nguyện cho tăng chúng hợp hòa ,

Bao nhiêu pháp sự tăng già thành công .

43.

Nguyện Tỳ kheo muốn tu hành ,

Tìm ngay được chốn núi rừng hoang vu .

Đoạn trừ tán loạn tham ưu ,

Thân tâm khinh khoái tiến tu thiện hành .

44.

Nguyện cho ni hết cạnh tranh ,

Được nhiều lợi dưỡng tu hành không lui .

Nguyện hai bộ chúng tăng ni ,

Giới thường tăng tiến luật nghi chẳng rời .

45.

Nguyện sao cho những người phạm giới ,

Biết ăn năn cải hối lỗi lầm .

Được sinh vào cõi tốt lành ,

Dứt trừ vĩnh viễn ác hành đã qua .

46.

Nguyện cho hiền giả xuất gia ,

Được người tôn kính muôn nhà cúng dâng .

Đạo tâm sáng tợ vầng trăng ,

Tiếng thơm giới đức mười phương vang rền .

47.

Nguyện cho tất cả thế gian ,

Xa lìa ác đạo khổ nàn không vương .

Mau thành quả Giác khôn lường ,

Bằng thân vượt hẳn sắc thân cõi trời .

48.

Nguyện hữu tình ở khắp nơi ,

Đối trên chư Phật không lơi cúng dường .

Nguyện cho chúng được an khương ,

Vô biên phước đức nhờ nương Phật ngài .

49.

Mong hạnh nguyện của chư Bồ tát ,

Được viên thành lợi lạc chúng sinh .

Nguyện cho tất cả hữu tình ,

Được trên chư Phật Cha lành đoái thương .

50.

Nguyện hàng Độc giác, Thanh văn ,

Cũng đều thấm nhuận chứa chan phúc lành .

51.

Cho đến lúc thăng Hoan hỉ địa ,

Nguyện mông ân Đại trí Văn Thù .

Tôi thường nhớ được kiếp xưa ,

Đời nào cũng được xuất gia tu hành .

52.

Nguyện luôn được ở rừng xanh ,

Uống ăn đạm bạc vui thiền tịch liêu .

53.

Nguyện khi cần hỏi pháp sâu ,

Thấy ngay bồ tát Văn Thù hiện ra .

54.

Mong lợi lạc hằng sa sinh chúng ,

Nguyện cho tôi được giống như ngài: .

Việc làm viên mãn không sai ,

Trí bi vô tận độ đời vô biên .

55.

Phương nào còn có chúng sinh ,

Tôi nguyền đến đấy xua tan khốn cùng. .

Bao lâu cùng tận thời không ,

Tôi nguyền độ chúng thoát vòng trầm luân .

56.

Bao thống khổ chúng sinh tạo tác ,

Tôi nguyền xin lãnh hết nơi thân .

Bao nhiêu bồ tát thiện nhân ,

Quả son xin nguyện hiến dâng hữu tình .

57.

Dược phương duy nhất tối linh ,

Ban vui cứu khổ chúng sinh muôn đời .

Là Ba ngôi báu sáng ngời ,

Nguyện tồn tại mãi trên đời độ sinh .

58.

Con kính lễ Văn Thù Bồ tát ,

Khiến xui con được phát tâm lành ,

Con xin kính lễ bạn lành ,

Bao nhiêu Bồ tát trưởng thành tâm con .

HẾT