Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Ngữ lục và trước tác
Chứng Đạo Ca
- Dịch giả
- HT Từ Thông dịch
- Thông tin
- Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)
THI CA 42 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO VUI BẰNG CÁI VUI CỦA CHÍNH MÌNH
Phiên âm:
Chiên đàn lâm vô tạp thọ
Uất mật sum trầm sư tử trụ
Cảnh tĩnh lâm nhàn độc tự du
Tẩu thú phi cầm giai viễn khứ
Dịch nghĩa:
Rừng cây quí, thuần chiên đàn không tạp
Sư tử vương, một mình trụ chốn thâm u
Cảnh sơn lâm tịch mịch tự nhàn du
Loài cầm thú tầm thường đành cao bay xa chạy hết.
TRỰC CHỈ
Người có ý chí, quyết đi con đường giải thoát, giác ngộ, tự lập chí, tạo cho mình một hoàn cảnh sống, một thú vui riêng, một môi trường tiêu khiển và giải trí không giống với cách tổ chức, các sinh hoạt của những bật phong lưu, những hàng quí phái giàu sang trong xã hội.
Tác giả Chứng Đạo Ca phác họa cách tự vui của mình: Vui với cảnh thâm u, tịch mịch, vui với cây cỏ núi rừng, quạnh quẽ cô liêu. Rồi người tu sĩ rảo bước theo mé suối chân rừng, khi nhìn cảnh chiều tà ác vàng vừa khuất núi, lúc thưởng thức trăng thanh gió mát; khi thiền định dưới cội tùng xanh; lúc quán chiếu sự mầu nhiệm về chân lý duyên sinh của vạn tượng sum la muôn hồng nghìn tía.
Người tu sĩ không có thì giờ nhiều trong việc thù tạc vãng lai, tiếp nhân sử sự và thường tự nhủ:
"… Thường độc hành, thường độc bộ…"
Người tu sĩ đâu có dễ tìm "Đạt giả để đồng đu…" thôi thì"
"Điệu cổ thần thanh…
Mạo tụy cốt cang nhân bất cố".
THI CA 43 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO CHÁNH GIÁO, TÀ GIÁO CÓ GIÁ TRỊ RIÊNG CỦA NÓ
Phiên âm:
Sư tử nhi chúng tùy hậu
Tam tuế tiện năng đại hao hống
Nhược thị giả can trục Pháp vương
Bách niên yêu quái hư khai khẩu !
Dịch nghĩa:
Giống sư tử, sinh ra con, nòi sư tử
Ba tuổi năm, gầm rung chuyển núi rừng xanh
Bầy chó hoang, vờn theo gót đấng Pháp vương
Trăm năm sủa, vẫn là tiếng "gâu gâu" đáng ghét !
TRỰC CHỈ
Sư tử con vẫn là giống nòi sư tử, ba năm tuổi đã biết gầm. Sư tử mà gầm thì rung chuyển cả núi rừng, vang dội khắp hang sâu động hiểm.
Chó hoang, chó chóc dù có lớn tuổi gấp năm, gấp bảy lần sư tử đi nữa, chó chóc vẫn là chó chóc. Dù chó chóc sủa suốt trăm năm, sủa vua, sủa đấng Giác ngộ, sủa Phật vẫn là tiếng chó chóc, sủa chẳng có chút giá trị nào mà còn chói tai những ai nghe chúng sủa.
Tác giả Chứng Đạo Ca vạch ra rằng: Giá trị của Chánh pháp vô cùng vĩ đại. Chánh pháp đánh thức những ai còn mê mộng, chìm đắm trong sông ái biển mê. Chánh pháp réo gọi những khách phong trần đang say mê lợi danh vật dục. Chánh pháp phá tan những tà thuyết mê tín dị đoan, hoang đường, ảo tưởng của những tâm hồn yếu đuối, nhẹ dạ cả tin. Chánh pháp là ngọn đuốc sáng hướng dẫn cho ai đã lạc lối lầm đường, có điểm tựa để quay trở lại con đường quang minh chánh đại. Kinh điển Phật thường ví chánh pháp của Phật nói như tiếng gầm của sư tử.
"… Ba tuổi năm gầm rung chuyển núi rừng xanh…"
Những tà giáo, phi chánh pháp dù có tuyên truyền rao giảng trải nhiều tháng năm, tốn nhiều công sức cũng không đem lại lợi ích cho ai. Tệ hơn nữa, những tà giáo ấy nhuộm bẩn tâm hồn trong trắng của những người có tâm lành, có lòng tin, lẽ ra phải trong sáng.
Chó dù sủa vua, vẫn là tiếng chó sủa. Suốt trăm năm cũng vẫn là tiếng "gâu gâu" của chó chóc, không vì sủa lâu năm mà tiếng chó chóc tăng thêm giá trị.
"… Bầy chó hoang vờn theo gót đấng Pháp vương
Trăm năm sủa vẫn là tiếng "gâu gâu" đáng ghét!"
THI CA 44 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO KHÔNG ĐEM PHÁP CỨU CÁNH DIỄN RA PHƯƠNG TIỆN
Phiên âm:
Viên đốn giáo vật nhân tình
Hữu nghi bất quyết trực tu tranh
Bất thị sơn tăng sính nhân ngã
Tu hành khủng lạc đoạn thường khanh
Dịch nghĩa:
Pháp Viên Đốn, thuyết phải là trực thuyết
Ai hoài nghi, mời tranh luận phân minh
Không tự tôn "thầy núi" để lòe đời
Chấp Nhân Ngã dễ rơi vào hố sâu THƯỜNG ĐOẠN.
TRỰC CHỈ
Giáo lý của đạo Phật có nhiều tư tưởng hệ: Thông giáo, biệt giáo, đốn giáo, viên giáo… Có hệ giáo lý khế cơ không khế lý. Có hệ giáo lý; khế lý không khế cơ. Người thuyết pháp phải biết vận dụng "tứ tất đàn". Lúc nào vận dụng "thế giới tất đàn". Lúc nào chỉ phải nói "đệ nhất nghĩa tất đàn" mà không được vận dụng…
Người nói pháp "đủ bản lĩnh" ứng cơ tiếp vật. Người nghe pháp cũng phải thành thật mà nghe và phản quán, tự đặt mình thuộc đối tượng nào? Thừa nào trong ngũ thừa? Giáo nào trong ngũ giáo? Chủng tánh nào trong ngũ chủng tánh?
Khi thuyết về Đốn Giáo, pháp sư không nên vận dụng, hạ thấp thành giáo lý "khế cơ" để đáp ứng cho sống đông người. Giáo lý Đốn Giáo dành cho người "Đại thừa", có chủng tánh Đại thừa nghe và tu học lợi ích rất lớn. Tuy nhiên, pháp sư có thể bị công kích, phán đối, thậm chí hủy báng… Nếu gặp trường hợp như thế, thì pháp sư hãy "mời để thảo luận, trao đổi" hy vọng, cởi mở mối nghi của riêng ai đó. Phần Pháp sư phải giữ lập trường:
"Viên đốn giáo vật nhân tình"
"Thuyết pháp Viên đốn phải là trực thuyết"
"Ai hoài nghi, mời tranh luận phân minh…"
Có lẽ tác giả Chứng Đạo Ca cũng đã nếm mùi cay đắng trong những tháng năm" tiếp nhân xử sự" trong quá trình hành đạo thuyết pháp rồi.
"Bất thị sơn tăng sính nhân ngã
Tu hành khủng lạc đoạn thường khanh
Không tự tôn, thầy núi để lòe đời
Chấp nhân ngã dễ rơi vào hố sâu Thường Đoạn".
Quả là lời thiết tha như khẩn khoản và "xuống nước" vì sự nói thẳng về pháp Viên Đốn của mình. Tác giả Chứng Đạo Ca nói rằng mình rất sợ sự tự cao, ngã mạn, vì hành động đó dễ rớt vào Chấp Thường Đoạn. Điều mà tác giả không dám làm và không bao giờ làm !
THI CA 45 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO ĐÚNG VÀ SAI CỦA TỤC ĐẾ KHÔNG CÓ GIÁ TRỊ CHÂN THẬT
Phiên âm:
Thị bất thị, phi bất phi
Sai chi hào ly thất thiên lý
Thị tắc long nữ đốn thành Phật
Phi tắc thiện tinh sanh hãm trụy
Dịch nghĩa:
* Gọi là THỊ, không tướng mạo lấy chi làm chuẩn!
Bảo rằng PHI, không có chuẩn, biết cứ vào đâu?
Ngạn nhữ rằng: "nhân mà sai suyển một ly
Thì quả sẽ, lệch mục tiêu… vạn dặm"
* Dựa nhân quả, quyết định SAI hay ĐÚNG
Nhân tốt lành, hoa quả mới sum sê
Rõ là sai, Thiện tinh, con Phật đọa A tỳ…
Chắc chắn đúng, Long nữ, chứng Bồ-đề trong nháy mắt.
TRỰC CHỈ
THỊ có nghĩa là đúng, phải. PHI có nghĩa là sai, quấy. Có thể nói THỊ, PHI là vấn đề chót lưỡi đầu môi của mọi người trong cuộc sống hàng ngày. Tất cả mọi người đều có thể tưởng rằng vấn đề THỊ PHI là việc tầm thường cho nên ai cũng có quyền nói THỊ hoặc nói PHI. Ai cũng có quyền khen tặng hay phê phán kẻ khác một cách dễ dàng. Người được khen tặng, tâng bốc rất dễ bằng lòng, đắc chí. Người bị phê phán, chê bai rất dễ thối chí nản lòng thậm chí đâm hoang mang, sợ sết.
Dưới mắt của người Chứng Đạo, không phải vậy. Được khen hay bị chê đều phải cân nhắc, phải sử dụng lý trí, nhận xét khách quan vấn đề. KHEN, ai khen? CHÊ, ai chê? Người khen là hạng người nào? Người chê là hạng người nào? Dựa trên tiêu chuẩn nào để khen, để chê, để nói đúng, nói sai. Sự thật, THỊ và PHI không ai tìm ra được hình mạo, dáng vẻ của thị phi. Vậy thì vấn đề thị phi không phải dễ đánh giá, dễ nói trên đầu môi chót lưỡi mà người ta tưởng là ai cũng có thể nói phê phán ĐÚNG, SAI dễ dàng.
Cái thấy của người Chứng Đạo: THỊ PHI không có dáng vẻ nhìn mạo, nó không có cái "tướng thực" cho nên trên cõi đời không có nhiều người đủ tư cách, có trí tuệ, chân chính, sự xét đoán mới đáng tin cậy. Cao hơn một bậc, người tu sĩ phải dựa trên chân lý NHÂN QUẢ để làm chuẩn cho THỊ và PHI. Lời nói, việc làm đem lại hậu quả lợi lạc thật sự, an ổn thật sự, hạnh phúc thật sự và giải thoát thật sự. Lời nói, việc làm đó là THỊ. Ngược lại, dù có tán thán, có tâng bốc qua cửa miệng của đa số người cùng bào chuốt, ngợi khen, dưới cái thấy của người chứng đạo, đó vẫn là PHI.
"… THỊ tắc Long nữ đốn thành Phật
PHI tắc Thiện tinh sanh hãm trụy…"
THI CA 46 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO GIÁ TRỊ CỦA TU SĨ LÀ HÀNH GIẢ KHÔNG LÀ HỌC GIẢ
Phiên âm:
Ngô tảo niên lai tích học vấn
Diệc tằng thảo sớ tầm kinh luận
Phân biệt danh tướng bất tri hưu
Khước bị Như Lai khổ ha trách
Sổ tha trân bảo hữu hà ích
Nhập hải toán sa đồ tự bì
Tùng lai tắng đắng giác hư hành
Đa niên uổng tác phong trần khách
Dịch nghĩa:
* Trong quá khứ, tôi mang danh nghe nhiều học rộng
Từng dịch kinh, giải luận bấy lâu nay
Phân biệt danh ngôn, nghĩa thú chữa tinh tường
Như Lai quở: chỉ là người đếm bạc
* Vào kho bạc, đếm không công vô ích
Cát biển mênh mong, tính số để mà chi !
Hiểu biết suông, lắm học vị có ra gì !
Lặng nhặng mãi, chỉ là khách phong trần nổi trôi
Theo dòng năm tháng.
TRỰC CHỈ
Văn nhi tư, tư nhi tu là tiến trình, một hệ thống học tu trong đạo Phật. Thông thường, giáo lý kinh điển Phật dạy: Tu phải học. Học hiểu chân lý, để phân biệt đâu tà, đâu chánh, đâu chân, đâu ngụy, thế nào là Đại, thế nào là Tiểu, thế nào là Thiên, thế nào là Viên. Cho nên người ta ví: Học như đôi mắt, tu như hai chân. Muốn đi đến đích nhờ hai chân khỏe mạnh đã đành nhưng nếu không có đôi mắt sáng thì đôi chân khỏe cũng không thỏa mãn được sự mong cầu đến đích. Đại Trí Văn Thù và Đại Hạnh Phổ Hiền, hai vị Bồ-tát được biểu trưng cho giáo lý TRI HÀNH trong đạo Phật. Tri hành hợp nhất, chắc chắn đường tu sẽ thành công viên mãn.
Qua cái thấy của người chứng đạo, tri chưa sâu sắc tinh tường, chưa được hành, hoặc tri mà không hành chỉ làm "đau lòng Phật" sẽ bị Phật quở trách cho: Rằng vào biển đếm cát, vào kho đếm bạc không công, là việc làm của người không thực tế trong cuộc sống, làm những việc vô ích ấy, ai khen. Rốt cuộc, "nhất đán vô thường…" Ngoảnh nhìn lại cuộc đời những năm tháng trôi qua thì chính mình chỉ là khách phong trần dày gió dạn sương, trôi nổi theo dòng thời gian, năm tàn tháng lụn không đem lại cho bản thân một sự an lạc nào!
Trên bước đường tu học theo đạo Phật, "Hành giả" mới đem lại sự an lạc, giác ngộ, giải thoát cho người tu sĩ. Học giả, học để trích cú tầm chương, chỉ là người phân biệt danh ngôn, lãng mạn hơn, đem sở học biến thành trò tiêu khiển: "ngâm phong vịnh nguyệt". Bí quyết của sự tu hành, của sự giải thoát, giác ngộ, của sự nhận thức chân lý với cách nhìn vạn pháp thì nói rặc những thứ bọt bèo, bìa chéo, rẻ rề!…
Cái nhìn của người chứng đạo, tác giả Chứng Đạo Ca, KHẤT SĨ mới quý. Thạc sĩ, tiến sĩ chỉ quý ở thế gian và với thế gian mà thôi. Trong đạo Phật không quý văn bằng, học vị. Thời Phật tại thế, Phật dạy cho những người ngoại cấp, không học vị văn bằng vẫn thành công trong giải thoát giác ngộ. Ở Đông độ, Lục Tổ Huệ Năng được người đời kính quý tôn thờ… cũng chẳng văn bằng học vị.
Thảo nào tác giả Chứng Đạo Ca tự trách:
"Ngô tảo niên lai…"
THI CA 47 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO CHỦNG TÁNH TÀ, CĂN TÁNH HẠ LIỆT, KHÓ HỌC, HÀNH VÀ CHỨNG ĐẠO
Phiên âm:
Chủng tánh tà, thố tri giải
Bất đạt Như Lai viên đốn giáo
Nhị thừa tinh tấn vật đạo tâm
Ngoại đạo thông minh vô trí tuệ
Diệc ngu si, diệc tiểu ngải
Không quyền chỉ thượng sinh thực giải
Chấp chỉ vi nguyệt uổng thi công
Căn cảnh pháp trung hư niết quái
Dịch nghĩa:
* Tà chủng tánh, thường hiểu sai chánh giáo
Pháp ĐỐN VIÊN; Như Lai dạy khó tiếp thu
Kém đạo tâm, tinh tốn, ấy Nhị thừa
Hàng ngoại đạo, thông minh, không trí tuệ
* Còn một hạng ngu si ấu trễ
Nhìn ngón tay, cho đã thấy trăng rồi
Phí công tu, vì hiểu biết quá ngây thơ
Căn và cảnh, họ biết mơ hồ, như người bệnh lòa đôi mắt.
TRỰC CHỈ
Giáo lý của đạo Phật về "bình đẳng môn" thì tất cả chúng sinh là Phật, tất cả chúng sinh sẽ thành Phật. Tuy nhiên về "sai biệt môn" thì căn cơ chủng tánh là tiêu chuẩn, thước đo để đoán định sự thành công sớm hay muộn trên con đường đi đến đích giác ngộ giải thoát. Người có chủng tánh ngoại đạo khó tiếp thu giáo lý liễu nghĩa thượng thừa. Họ là người theo cái đạo "cầu bên ngoài" trông chờ ỷ lại nơi sự giúp đỡ, che chở của tha nhân, của qủy thần, của những đấng… họ đặt niềm tin mà không bao giờ kiểm chứng được.
Giáo lý Viên Đốn, người chủng tánh Đại thừa, những bậc tối thượng lợi căn mới có thể tiếp thu tốt. Hàng chủng tánh Nhị thừa Thanh văn, Duyên giác, đức tinh tấn thì tốt nhưng chưa đủ trí tuệ để tư duy, quán chiếu tinh tường giáo lý Viên Đốn. Còn nói chi hạng tiểu căn cơ, trí tuệ thô thiển phương tiện và cứu cánh lộn sòng: Nhìn nắm tay mà cho rằng đãbắt được hư không thật.
Trên đường tu, căn cơ, chủng tánh, trí tuệ không có thì sự tu hành rất khó thành công, phương tiện và cứu cánh không nhận thức cho rõ ràng lấy phương tiện làm cứu cánh thì mục tiêu giác ngộ giải thoát không bao giờ có được. Không nhận thức được chất thanh tịnh bản nhiên của CĂN và CẢNH khiến cho căn cảnh trở thành một thứ nguyên nhân khổ đau tai họa.
Sự thật, CĂN CẢNH nào có tình gì ! Chỉ vì sự tiểu căn, thiển trí không tiếp thu nổi Đại thừa Viên Đốn của Như Lai cho nên giống như tu nhiều, cần khổ tinh tấn cả cuộc đời mà không thọ dụng được quả an lạc giải thoát giác ngợ !
THI CA 48 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO CĂN CẢNH SONG VONG LÀ PHẬT
Phiên âm:
Bất kiến nhất pháp tức Như Lai
Phương đắc danh vi quán tự tại
Liễu tức nghiệp chướng bổn lai không
Vị liễu ưng tu hoàn túc trái
Dịch nghĩa:
* Bằng Phật nhãn, CẢNH CĂN là huyễn
Đã huyễn rồi, còn thực được nữa sao ?
Chánh quán sâu, trong hành trụ… tứ oai nghi
Trong mọi lúc, đó gọi là "Quán tự tại"
* Giác là hết, còn chi vay với trả
"Nghiệp" tánh không, tìm hình mạo sao ra?
Chỉ vì mê thấy "Có trả có vay"
Ai cho vay nghiệp ? Ai là người vay nghiệp.
TRỰC CHỈ
Hiện tượng sum la, muôn hồng nghìn tía vạn biệt thiên sai trước mắt, nhìn bằng cái nhìn của nhục nhãn thì không ai có thể phủ nhận được điều đó. Qua con mắt của người chứng đạo, CĂN CẢNH đều là một thứ pháp "duyên sinh". Mà duyên sinh thì không có cái "Tự ngã", cái "thực thể". Thế cho nên:
"Bằng Phật nhãn CẢNH CĂN là huyễn
Đã huyễn rồi, còn thực được nữa sao ?"
Với Phật nhãn, thấy tất cả, mà như không thấy gì hết "như không thấy gì hết", vì thấy tận tường "thực tướng" của vạn pháp là vô tướng.
Phật, theo giáo lý của đạo Phật, không phải là cái ông gì ghê gớm lắm đâu. Phật là người, một con người khác hơn nhiều người ở chỗ nhìn vạn pháp mà "không thấy một pháp nào" Phật, sự thật chỉ có vậy. Người nào có khả năng như vậy, người đó là Như Lai, là Phật. Địa vị Phật trong Phật giáo không phải địa vị độc tôn dành riêng cho "một ông Phật nào" hay "một tập đoàn Phật" ở một cõi nước thanh tịnh xa xôi nào. Người nào có được "chánh quán niệm" thường xuyên liên tục, giữ được cái trong sáng, cái thấy, thấy tận tường thực tướng của vạn pháp, gọi đó là "Quán tự tại".
Theo cái thấy của người chứng đạo, tác giả Chứng Đạo Ca "Quán tự tại" không là một con người mà là "một pháp Quán" được liên tục thường xuyên không bị tạp niệm vọng tưởng xen vào.
TỘI TÁNH BỒN KHÔNG, thì cái gọi là nghiệp chướng cũng không có được thực. "… Ngũ uẩn phù hư không khứ lai". "Tam độc thủy bào hư xuất một"… Cho nên:
"Giác là hết có chi vay với trả
"Nghiệp tánh không, tìm hình mạo sao ra ?
"Chỉ vì mê, thấy có trả có vay
"Ai cho vay nghiệp, ai là người vay nghiệp ?
THI CA 49 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO TỘI TÁNH BỒN KHÔNG. THIỀN NGAY CÕI DỤC
Phiên âm:
Cơ phùng ngọc thiện bất năng xan
Bệnh t? vương chẩm đắc ta !
Tại dục hành thiền tri kiến lực
Hỏa trung sanh liên chung bất hoại
Dũng thí phạm tội ngộ vô sinh
Tảo thời thành Phật ư kim tại
Dịch nghĩa:
Đói gặp cỗ không ăn sao no được !
Bệnh trốn thầy (lương y) mong được lành sao
Sức thiền sâu, ở cõi dục vẫn hành
Sen trong lửa, tốt tươi mới là mầu nhiệm !
Thầy Dũng Thí, lỡ phạm vào tội trọng
Giác ngộ rồi, thành Phật có sao đâu !
TRỰC CHỈ
Giáo lý của đạo Phật dạy rằng: Là một con người, tự mình định đoạt số phận mình không ai thay thế sắp xếp định đoạt số phận mình không ai thay thế sắp xếp định đoạt cho mình được. Cải tạo và xây dựng là hai mặt tích cực, con người dựa vào đó mà quyết định hướng đi và nơi đến của đời minh. Không cải tạo, đào thải, gạn bỏ vô minh phiền não, không xây dựng đức tánh từ, bi, hỉ, xả bồi dưỡng phước đức, trí tuệ thì địa vị Hiền thánh, quả Bồ đề, Niết-bàn không ai ban cho ta được.
Đói phải ăn mới no được. Tiệc của vua chiêu đãi, không ăn vẫn đói. Bệnh phải uống thuốc mới lành, tránh thầy, trốn thuốc, bệnh không lành được. Học chánh pháp, phải hành theo chánh pháp mới đem lại kết quả giác ngộ, giải thoát thật sự. Đối với chánh pháp không dám nghe, không để tâm suy nghĩ, không hành thì không hy vọng gì ở nơi sự giúp đỡ bất cứ từ đâu đến.
"Kim sanh tiệm tu quyết đoán,
Tưởng liệu bất do biệt nhân…"
TẠI DỤC HÀNH THIỀN TRI KIẾN LỰC. Dưới mắt của người chứng đạo, tu sĩ cần có nghị lực, có trí tuệ sắc bén đủ sức CẢI TẠO TẠI CHỖ, phiền não vô minh, chuyển phiền não thành Niết-bàn. Chuyển sinh tử thành Bồ-đề ngay nơi cõi Ta bà ở trong CÕI DỤC. Đó là điều người tu sĩ, đệ tử Phật phải làm và làm được. Người hành thiền không cần trốn tránh, không cần xa lánh phiền não vô minh, tìm một nơi, một cõi nào đó "thanh tịnh" để Thiền. Sen mọc từ bùn mà không hôi tanh mùi bùn mới là mầu nhiệm. Sen mọc trong biển lửa sắc màu vẫn tươi nhuận, càng mầu nhiệm hơn !
TẠI DỤC HÀNH THIỀN TRI KIẾN LỰC !
Vấn đề TỘI PHƯỚC:
"Tội là chi, phước lại là chi
Đa mang chi hai danh tự vô nghì
Ai bắt tội ? Ai là người chịu tội ?"
Theo giáo lý Đại thừa liễu nghĩa:
"Tội tánh bổn không"….
THI CA 50 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO THẬT TÁNH CỦA TỘI LÀ KHÔNG CÓ TÁNH GÌ
Phiên âm:
Sư tử hống vô úy thuyết
Thâm ta mông đổng ngoan bì đát
Chỉ tri phạm trọng chướng bồ đề
Bất kiến Như Lai khai bí quyết
Dịch nghĩa:
Phật thuyết pháp vạch ra đường vô úy
Thật đáng thương cho người tim yếu, óc già suy
Chỉ biết run ! Sợ phạm tội, chướng Bồ đề !
Mà không biết, bí quyết Như Lai đã mở… ?
TRỰC CHỈ
Người đệ tử Phật, đọc bài thi ca nầy phải giữ chánh niệm không được phóng tâm buông lơi cảnh giác về "Thừa", về "Giáo", về "Tất đàn", về "chủng tánh". Phải tự soát lại tư tưởng và nhận định về kiến thức của mình.
Giáo lý Đại thừa phải nhận thức bằng tư tưởng đại thừa của người chủng tánh Đại thừa.
Đem nhận thức, tư tưởng và chủng tánh không phải Đại thừa để mong đáp ứng thỏa mãn ý muốn là điều không thể có.
Tư tưởng Đại thừa:
"Tội tòng tâm khởi tòng tâm diệt
Tâm nhược diệt thời, tội diệt vong"
Với nguồn tư tưởng vòi vọi như vậy không phải căn cơ chủng tánh nào cũng bằng lòng tiếp thu. Vì vậy, phải tận trọng khi đọc và tìm hiểu nguồn tư tưởng Đại thừa!
THI CA 51 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO TỘI TỪ TÂM KHỞI TỪ TÂM DIỆT
Phiên âm:
Hữu nhị Tỳ Khưu phạm dâm sát
Ba ly huỳnh quang tăng tội kiết
Duy ma đại sĩ đốn trừ nghi
Du như hách nhật tiêu sương tuyết
Dịch nghĩa:
Giới dâm sát có hai thầy phạm phải
Ưu Ba Ly, khủng bố xử "đoạn đầu" !
Lòng hoang mang, tăng sợ hãi của hai sư
Duy Ma Đại sĩ, trừ nghi sạch như sương tan trong nắng sớm.
TRỰC CHỈ
Tiếp ý bài thi ca 50, nói về vấn đề PHẠM GIỚI, mắc tội được giải quyết theo quan điểm và tư tưởng của Đại thừa.
Thi ca 51 nầy, hai Tỳ-kheo phạm cùng một tội danh và cùng một tội trạng. Thế mà, Ưu Ba Ly thượng thủ xử hai thầy phải tội trọng, tội "đoàn đầu", "khí", tức là tội phải đuổi khỏi Tăng đoàn khất sĩ, không được làm Tỳ-kheo, không cho tu nữa.
Đại sĩ Duy Ma Cật thay mặt cho hai Tỳ-kheo "kháng án" và nhân danh Đại thừa tư tuởng, phát huy Đại thừa chủng tánh của hai thầy, Đại sĩ Duy Ma Cật xử hai thầy "trắng án". Vì lẽ ‘TỘI TÁNH BỒN KHÔNG’… rõ ràng:
"Ba Ly huỳnh quang tăng tội kiết
Duy Ma Đại sĩ đốn trừ nghi
Du như hách nhật tiêu băng tuyết".
Ưu Ba Ly xử "đoạn đầu" là xử theo Tiểu thừa tư tưởng. Duy Ma Dại sĩ xử "trắng án" là xử theo Dại thừa tư tưởng và phát huy Đại thừa chủng tánh vốn có trong hai thầy Tỳ-kheo ấy.
THI CA 52 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO CÔNG ĐỨC BỐ THÍ PHÁP VÔ GIÁ
Phiên âm:
Bất tư nghì giải thoát lực
Diệu dụng hằng sa dã vô cực
Tứ sự cúng dường cảm từ lao
Vạn lượng huỳng kim diệc tiêu đắc
Phấn cốt thoái thân vị túc thù
Nhất cú liễ nhiên siêu bách ức
Dịch nghĩa:
* Lực giải thoát nghĩ bàn sao cho hết
Cát sông Hằng sánh diệu dụng chưa tày
Thọ cúng dường khỏi sợ, khỏi từ nan
Vàng vạn lượng, còn chưa cân xứng!
* Thân dù nát, xương tan như bột
Dâng cúng dường, chưa đủ để đền ơn
Huống hồ chi tứ sự bình thường
Nghe chánh pháp dứt sạch vô vàn nghiệp chướng
TRỰC CHỈ
Giúp cho người của cải vật chất chỉ cứu được ngặt, không cứu được nghèo. Họa hoằn một đôi khi có cứu thoát được nghèo nhưng khơng cứu khổ được khổ. Khổ, khó cứu. Bao nhiêu người chết oan, chết ức, chết tức, chết tưởi chỉ vì khổ, không phải ngặt nghèo. Có rất nhiêu trường hợp ở trong cảnh ngặt nghèo mà người ta không hề khổ.
Giúp cho người chánh pháp, khiến cho người hết khổ. Từ hết khổ là điều kiện rất cần để tiến tới hết ngặt, hết nghèo. Đó không phải là điều khó hiểu. Đạo Phật chủ trương cứu khổ là mục đích chính. Cứu nghèo là khuyến khích tiến lên. Bởi vì nghèo, ngặt người ta vẫn có thể có hạnh phúc, an lạc, tự tại, khinh an thậm chí giác ngộ, giải thoát được. Ở trong cảnh lầu son, gác tía, vàng ngọc đầy rương vậy mà xưa nay biết bao nhiêu người không hề có an lạc, hạnh phúc… trong cảnh "phù hoa" ấy.
Của cải vật chất có chăng, chỉ đem lại cho con người sự an vui mong manh, tạm bợ trong hiện tại. Chánh pháp của Như Lai, ban cho người thọ dụng sẽ có được an vui vĩnh cửu, vui Niết-bàn, vui bất diệt bất sinh. Đó là ý nghĩa:
"… Lực giải thoát nghĩ sao cho hết
Cát sôngg Hằng sánh diệu dụng không tày…"
Giáo lý Phật dạy cho biết: Tài thuộc ngũ gia. Của cải vật chất có thể là nguyên nhân đau khổ cho chính những ai tham lam cất chứa nó. Đấy cãng không phải chuyện khó thấy, khó hiểu. Thế cho nên, người làm cái việc PHÁP THÍ nói chánh pháp rồi động viên cổ vũ mọi người cùng với mình sống trong chánh pháp. Làm được việc đó, phước đức vô lượng vô biên. Đó không phải đại ngôn mà là sự thật. Bởi vì làm được điều đó, tức là mình và người đều đạt đến mục đích, đến đỉnh cao của kiếp sống con người. Làm được vậy, vấn đề "tứ sự cúng dường" và thọ dụng tứ sự cúng đường không còn gì đáng ngại mà khỏi lo sợ "nợ nần", "vay trả" để rồi phải "từ nan".
Cổ Nho còn nói:
"Huỳnh kim thiên lượng vị vi qúy
Đắc nhân nhất ngữ thắng thiên kim
Thiên kim dị đắc
Hảo ngữ nan cầu…"
THI CA 53 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO ĐỊA VỊ PHẬT LÀ ĐỊA VỊ MỘT PHÁP VƯƠNG KHÔNG LÀ ĐẤNG SIÊU NHIÊN, SIÊU NHÂN, TOÀN NĂNG
Phiên âm:
Pháp trung vương tối cao thắng
Hằng sa Như Lai đồng cộng chứng
Ngã kim giải thử Như Ý châu
Tín thọ chi giải giai tương ứng
Dịch nghĩa:
Vua các Pháp bậc tối tôn tối thắng
Chư Như Lai đồng chứng địa vị nầy
Như ý châu tôi vừa phát hiện hôm nay
Ai tin nhận, cùng nhau chung thọ dụng
TRỰC CHỈ
Là môn sinh tử đệ của Phật, cần phải hiểu Phật. Phật không bao giờ bằng lòng cho ai tôn xưng mình là ĐẤNG SIÊU NHIÊN SIÊU NHÂN gì hết. Phật bằng lòng và rất bằng lòng khi người ta hiểu Phật chỉ là một con người. Và chỉ khác hơn con người ở chỗ: Phật là con người đã phát huy trí tuệ đến mức tận cùng cao tột của trí tuệ. Đạt đến đỉnh cao tột của trí tuệ, có khả năng nhận thức chân lý một cách viện mãn, không còn một sai lầm nhỏ, một tí xíu mù mờ. Trạng thái tỉnh thức, sáng suốt đó, người ta gọi là GIÁC NGỘ. Cho nên, Phật bằng lòng khi người ta hiểu Ngài là một GIÁC GIẢ. Bậc "Giác Giả" nhận thức chân lý, nhận thức về lẽ sống của con ngưòi rất viên mãn, cho nên Phật không hề có sai lầm. Vì không sai lầm chân lý cho nên Phật có sức tự chủ với lục căn, tự tại với lục cảnh, trừ bỏ hết vô minh bao phủ của lục trần, vậy thôi. Vì sức tự chủ, tự tại đối với vạn pháp cho nên Phật cũng bằng lòng khi đệ tử gọi mình với đức hiệu PHÁP VƯƠNG, là vị đạo sư VUA ĐỐI VỚI CÁC PHÁP.
Mười phương Như Lai cùng chung một thứ qủa vị giống nhau như vậy. Mười phương chư Như Lai cũng chẳng phải là thứ ông gì ghê góm như nhiều người hiểu lầm về Như Lai Phật.
Tác gỉa Chứng Đạo Ca nói rằng: Những điều tôi trình bày trong đây là ý tứ của Phật của kinh, tôi chỉ "Bảo châu Như ý" của chư Như Lai có, các bạn cũng đã có sẵn trong các bạn. Nếu các bạn đồng ý về giáo lý bình đẳng tuyệt đối nầy thì bạn cũng như tôi, chúng ta cùng thọ dụng bình đẳng, về Phật tánh bình đẳng vốn có trong tất cả mọi người. Vì Phật là một con người, bạn cũng là một con người, thì cái gì Phật có, bạn cũng sẽ có. Hãy luôn luôn nhớ rõ:
PHẬT CHỈ LÀ MỘT BẬC PHÁP VƯƠNG
THI CA 54 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO BẢN NGUYÊN VẠN PHÁP MỘT THỂ NHẤT CHÂN
Phiên âm:
Liễu liễu kiến vô nhất vật
Diệc vô nhơn diệc vô Phật
Đại thiên sa giới hải trung âu
Nhất thiết thánh hiền như điện phất
Giả sử thiết luân đảnh thượng triền
Định tuệ viên minh chung bất thất
Dịch nghĩa:
Thấy rất rõ không hề có thật vật
Cũng không người, không có Phật Trời chi !
Cõi đại thiên như bọt biển nổi chìm…
Hiền vói Thánh ! Như những tia điện nhoáng
Dù vành sắt, niềng đầu mà xoay xác
Trong mọi thời, định tuệ tôi vẫn sáng tròn
TRỰC CHỈ
Trước mắt người chứng đạo, thấy vạn vật không có thật vật, thấy người không thật người, thấy Hiền Thánh không thật có Hiền Thánh và Phật cũng không có Phật. Đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, cũng chỉ như thứ bọt bèo hữu cùng nổi chìm, sanh diệt ở trên mặt nước biển vô cùng, nghĩa là cũng không có thật Đại thiên sa giới… Người chứng đạo, nhìn vạn pháp qua cái thấy của tuệ nhãn. Cái thấy của người chứng đạo là kết qủa của một qúa trình tu tập quán chiếu tư duy, thiền định lâu dài. Cho nên cái thấy của người chứng đạo nhìn thủng các lớp màn vô minh chấp mắc bao vạn đời kiếp của con người, thấy được cái THỰC TƯỚNG của vũ trụ vạn hữu là "tướng duyên sinh" mà có. Có bằng cái có của "duyên sinh". Nhân duyên còn hòa hợp thì còn gọi là sinh. Khi nhân duyên chia ly thì gọi là diệt. Dưới cái thấy của Tuê nhãn, vạn pháp CÓ mà không thực có. Vì nó không có cái tự ngã chân thật của riêng nó. Nhưng người chứng đạo, cũng không hoàn toàn phủ nhận rằng vạn pháp là KHÔNG, vì vạn pháp không phải trống không, vĩnh viễn không như không của sừng thỏ lông rùa.
Hiền Thánh, Trời Phật tư duy cho sâu sắc, quán chiếu cho tinh tường chân lý, người ta sẽ hiểu tất cả những từ để xưng gọi các địa vị tôn quý đó, cũng chỉ là danh ngôn giả lập mà ra. Hiền thánh là ai ? Trời là ai ? Phật là ai ? Tất cả địa vị ấy, danh xưng tôn qúy ấy đều từ một con người. Dựa vào tiêu chuẩn giác ngộ chân lý trọn vẹn hay chưa mà "ước định" cấp bậc và gán cho cái danh xung ấy. Mà danh xưng giả lập thì cũng chỉ một dạng "duyên sinh như huyễn" của vạn pháp ở trong vạn pháp.
Do vậy, trước cái thấy của người chứng đạo là: KHÔNG CÓ THẬT VẬT và KHÔNG CÓ THẬT TẤT CẢ.
THI CA 55 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO CHÂN LÝ THÌ KHÔNG BAO GIỜ THAY ĐỒI
Phiên âm:
Nhật khả lãnh nguyệt khả nhiệt
Chúng ma bất năng hoại chân thuyết
Tượng giá tranh vanh mạn tiến đồ
Thùy kiến đường lang năng cự triệt
Dịch nghĩa:
Trăng có nóng ! Mặt trời dù có lạnh !
Lũ ma quân khôn xuyên tạc chân lý nầy
Thớt xe voi, đổ dốc tiến lừ lừ
Bầy bọ ngựa, chống xe sao cho nổi
TRỰC CHỈ
Áng văn 288 câu dệt thành tác phẩm THI CA CHỨNG ĐẠO, thuần chất liệu tư tưởng Đại thừa VIÊN ĐỐN. VIÊN ĐỐN GIÁO VẬT NHÂN TÌNH. Tác giả Chứng Đạo Ca đã tiên liệu một cách chắc chắn rằng sẽ có rất nhiều người, rất nhiều tập đoàn tập thể, họ cũng mệnh danh là đạo nầy, đức nọ, phê đây phán kia, đối với nguồn tư tưởng liễu nghĩa Đại thừa. Thi ca số 55 nầy tác giả khẳng định lập trường và tư tưởng của mình một cách quyết liệt.
"Trăng có nóng ! Mặt trời dù có lạnh !
Lũ ma quân khôn xuyên tạc chân lý nầy".
"Chân lý" được cô đọng trong 288 câu của tác phẩm Chứng Đạo Ca là chân lý Liễu nghĩa Đại thừa, cho nên lũ ma quân làm sao có khả năng, làm sao có trí thức nào khác đủ sức để mà xuyên tạc mà đối thoại.
Đối với hạng người không "tri kỷ tri bĩ…" đọc lỏm bỏm vài quyển sách loại "tiền nào của nấy"… mà khua môi, múa, mép, cải cối cải chày thì tác giả nghiêm khắc:
"Thớt xe voi, đổ đốc tiến từ từ…
"Lũ bọ ngựa chống xe sao cho… nổi !"
THI CA 56 - CÁI THẤY CỦA NGƯỜI CHỨNG ĐẠO GIÁO LÝ ĐẠI THỪA DÀNH CHO CĂN CƠ VÀ CHỦNG TÁNH ĐẠI THỪA
Phiên âm:
Đại tượng bất du ư thố kính
Đại ngộ bất câu ư tiểu tiết
Mạc tương quản kiến báng thương thương
Vị liễu ngô kim vị quân quyết
Dịch nghĩa:
Voi vĩ đại, không đi đường ngoằn ngoèo của thỏ
Đại ngộ rồi, không câu chấp những nhỏ nhen
Nhìn trời xanh, qua ống, thấy được bao nhiêu trời?
Chưa hiễu rõ, tôi sẽ vì chư quân mà chỉ rõ.
TRỰC CHỈ
Đường đi của thỏ, nhỏ hẹp ngoằn ngoèo, luồn qua lách lại theo hốc đá kẻ cây. Vì vậy, chỉ có thỏ, đi theo con đường của thỏ. Voi thì đi đường thênh thang rộng lớn, có lúc chà đạp cây rừng, hất văng đá khối để mở lối đi cho mình.
Ở Việt Nam có thiền sư Quảng Nghiêm, từng dõng dạc nói lên ý nghĩ táo bạo, tràn đầy chất liệu đại thừa:
"Nam nhi tự hữu xung thiên chí
Hưu hướng Như Lai hành xứ hành"
Là trượng phu, hãy nuôi chí lớn, khai đường mở lối mà đi, đừng dõi theo dấu chân của Như Lai để bước. Hãy nhắm đích để mà đến. Còn đi bằng phương tiện gì, phát xuất từ hướng nào, việc ấy không cần câu nệ. Đến như những lễ nghi bề ngoài có tánh khách sáo, những tập quán thờ phượng, cúng bái, khấn nguyện, van xin theo kiểu tín ngưỡng của một tôn giáo tầm thường, dưới mắt người chứng đạo, tất cả là "tiểu tiết". Bậc Đại ngộ không chấp nhận những thứ đó trong chánh pháp.
"Đại ngộ bất câu ư tiể? tiết"
Có nghĩa là những tập quán, lễ nghi hình thức rườm rà vặt vãnh ấy không hợp chánh pháp, người đại ngộ không làm. Dù có trái ý nghịch lòng với một số bạn đồng song, pháp lữ đồng sàng dị mộng, bậc đại ngộ vẫn cam lòng chấp nhận. Bởi vì, nhìn trời qua những điều kiện khác nhau thì nhận biết về trời cũng không sao đồng nhau được. Cho nên bậc đại ngộ, phải thấy bằng cái thấy của mình, biết rằng cái biết của mình. Nếu phải nói, thì lời nói ra phải bằng ngôn từ ý tứ của chính mình.
"Vị liễu ngô kim vị quân quyết"
PHỤ LỤC THI CA
1
Ai có biết !
Bậc tuyệt học vô vi nhàn đạo
Vọng không trừ, tưởng chẳng cầu chân
Tánh của vô minh và Phật tánh không hai
Phật tánh ấy ! Chính là thật tánh của vô minh đấy !
Thân ảo hóa với Pháp thân cũng vậy
Ảo hóa thân là hiện tượng của Pháp thân
Biển Pháp thân ví: bản thể vô cùng
Thân ảo hóa tựa sóng mòi lao xao trên mặt nước
Nhận thức rõ hai thân pháp hóa (1)
Chợt tỉnh ra rằng: "vạn pháp giai không"
Tánh thiên chân là thật tánh của mình
Mình là Phật vốn là thiên chân Phật
Thân ngũ uẩn chỉ là phù vân tụ án
Hợp rồi tan trong vũ trụ bao la
Sự diệt sanh, sanh diệt vô cùng
Nó hiện hữu với thời gian vộ tận
Gọi tam độc, thực tánh không hề độc
Ví như bọt bèo sanh diệt huyễn hư
Hễ u mê thì tam độc hoành hành
Bằng tỉnh thức không sao tìm được chúng
2
Chứng "thật tướng" thấy rõ cõi đời "vô tướng"
Vô tướng đồng với "vạn pháp giai không"
Tướng PHÁP, NHƠN mà còn chẳng có gì,
A tỳ nghiệp vì gì mà hiện hữu
Đấy lẽ thật, đây lời nói thật
Nói cho mình và hy vọng đến với ai kia
Không có ý chi dối gạt phỉnh phờ
Được phép thệ ! Dù thề độc cũng xin cam nhận.
3
Thoắt chứng nhập NHƯ LAI thiền định
Vạn hạnh tròn mà lục độ cũng châu viên
Còn mộng mơ thấy có sáu nẻo luân hồi
Khi tỉnh thức cõi Ta bà tìm không ra dấu vết
4
Tội là chi, phước lại là chi?
Đa mang chi hai gánh nặng như chì !
Ai bắt tội ! Ai là người chịu tội ?
Thiện là chi, ác cũng lại là chi ?
Sợ làm chi hai danh tự vô nghì !
Sợ cái đáng sợ ! Lương tâm tự hành hạ lấy
Gương lòng sáng, xưa nay ta vốn có
Mặc cho bụi mờ vĩnh viễn chẳng quan tâm
Ngày hôm nay có cơ hội lau chùi
Sáng soi thấy, "phước" và "tội" không ai ban ai phạt !
5
Ai là người thường ước mơ vô niệm
Ai là người hằng mong đạt đến vô sanh
Vô niệm vô sanh là ước mơ cuồng vọng hảo huyền
Rất oan uổng ! Hóa đá một kiếp người tràn đầy linh động
Để trắc nghiệm, xin hỏi "ông Robot" người máy
Quả Bồ đề ! Bao năm tháng nữa, ông thành ?
Hỏi là hỏi vậy thôi, hỏi tức trả lời
Ai can đảm, đủ sức chờ ông giai đáp.
6
Thân tứ đại đừng sanh tâm chấp đắm
Quay trở về thể vắng lặng của chính mình
Đói thì ăn, khát uống ngại ngùng chi !
Gọi là Ngã thể, vẫn hư thì đời còn chi thật
Các hành pháp, luật vô thường chi phối hết
Tuệ nhãn nhìn đương thể tức không
Hiểu sâu xa, quán chiếu tận nguồn chân
Tánh của vạn pháp, là Như Lai Viên Giác
7
Nếu được nói tôi lập trường thẳng thắng
Để tỏ ra, lời của một chân tăng
Huynh đệ nghe, nghịch ý chẳng chung lòng
Gay gắt trách, tôi xin cam nhận hết
Tôi không thích ba hoa vặt vảnh
Thích học điều, Phật tổ đã đinh ninh
Diễn rõ căn nguyên "liễu nghĩa thượng thừa"
Không được vậy, tôi không còn gì để nói
8
Tâm trong sáng người người ai cũng có
Nó là Ma Ni là Như Ý Bảo Châu (1)
Chẳng mấy ai, biết rõ cái tâm này
Nó mầu nhiệm, thu gọn cả Như Lai tàng tánh (2)
Sáu thần dụng, thấy sắc mà phi sắc (3)
Một viên quang, rằng không nhưng lại phi không (4)
Nghĩa sắc không, mầu nhiệm vô vùng
Chứng "thật tướng", mối nghi này mới mở hết
9
Tịnh ngũ nhãn, sẽ kéo thâm ngũ lực
Chung môi trường mới biết được diệu dụng kia
Rủ giành trăng, đáy nước… chuyện còn khuya !
Đứng trước kính, ngắm thân hình là việc dễ !
10
Tôi chấp nhận cô đơn trên đường đạo
Vui một mình, vui theo nhịp bước chân đi
Tôi những mong có pháp lữ chung lòng
Cùng tiến bước vào Niết-bàn thường lạc
Không như ý, tôi nguyền làm người cổ lỗ
Sống theo mình, sống với gió mát trăng thanh
Dù xương trơ, thân đét, thịt teo gầy
Không ân hận, tôi vui với lập trường kiên định ấy
11
Người Thích tử với danh xưng BẦN ĐẠO
Thân có BẦN, ĐẠO có BẦN chi !
BẦN biểu hiện áo khâu áo vá
ĐẠO không BẦN, tâm chứa NHƯ Ý châu (1)
Ngọc NHƯ Ý, dùng sao cho hết
Nó chứa đầy TỨ TRÍ (2), TAM THÂN (3)
Vẹn LỤC THÔNG, BÁT GIẢI (5) cùng tròn
TÂM địa sáng (6) độ sanh vô cùng số.
12
Rồi tất cả, khỏi tu không cầu chứng
Đó là hạng Đại thừa, Thượng sĩ tối lợi căn
Diệt KIẾN TƯ diệt sạch hết CÁI TRIỀN
Rồi tất cả, mà khỏi để tâm tu chứng
Bậc Trung hạ, những căn cơ thấp kém
Học thì nhiều, học trích cú tầm chương
Luôn mồm khoe, học vị với văn bằng
Cởi áo bẩn, còn không biết đường mở nút !
13
Tốt và xấu nhà nhà đều có,
Thị với phi, chốn chốn "hưởng" đồng nhau
Mặc tâng khen, mặc phỉ báng, đừng nao
Họ tự bỏng, bằng ngọn lửa đốt trời trong tay họ
Lời phỉ báng, nghe như ru, như gió thoảng
Ngọt như cam lồ, mát tợ xuân phong
Tìm đâu ra ! Bực bội với u sầu ?
Nó tan biến trong cảnh giới "bất tư nghì" giải thoát.
14
Lời sỉ nhục ta nghe ra răn dạy
Người dạy ta là thiện tri thức của ta
Nhờ ân sư mà đạo lực kiên cường
Lòng thánh thiện, ta thọ dụng vô vàn an lạc
Câu hủy báng, ta không quan tâm để dạ
Kết oan cừu nào có lợi chi
Để chứng minh sức TỪ, NHẪN vô sanh (1)
Hãy mở rộng cửa lòng bao la như biển
15
Chánh giáo giỏi, thuyết giáo hẳn là sâu sắc
Định tuệ tròn, sẽ không vướng CÓ và KHÔNG
Không riêng tôi, có được sự kiện nầy
Hằng sa Phật, ĐỔNG THỂ không ngoài chân lý ấy
16
Tiếng PHÁP chánh, tợ tiếng gầm sư tử
Bách thú nghe, như vỡ óc xé tim gan
Lời NHƯ LAI, lời vô úy trong trời người
Hương tượng khiếp, còn nói chi nai và chó chóc
17
Tôi đi khắp núi, sông, rừng, duyên hải
Để tầm sư, hỏi đạo, học tham thiền
Cho đến ngày, tôi tiếp nhận chỉ thú TÀO KHÊ
Sự sanh tử, chẳng đáng gì để tâm dính dáng
18
Tu THIỀN tọa, không chỉ ngồi mới "tọa"
Thiền cả đi, khi đứng lúc cần nằm
Dẫu gươm đao dọa dẫm vẫn bình tâm
Phải độc được, cố giữ lòng thanh thản
19
Việc sinh tử kể sao cho cùng số
Tử rồi sinh, sinh tử lững lờ trôi
Bổn sư ta vô lượng kiếp phát tâm lành
Làm tiên nhẫn nhục, tu hành từ thời NHIÊN ĐĂNG cổ Phật
20
Vào rừng thẳm, trụ am thanh tĩnh mịch
Dưới cội từng, bên gộp đá bóng râm che
Làm tăng quê, vui sâu trong tĩnh tọa, trong êm đềm
Cảnh lặng lẽ, an lành sao nói hết…
21
Giác là hết, chẳng cần tu với chứng !
Pháp hữu vi nhiều lắm kể sao cùng
Bố thí ra, lòng chấp phước sanh thiên
Lúc phước hết, sinh lại cuộc đời không như ý
Như tên bắn, xé hư không bay vút
Sức mỏn rồi, tên rớt biết về đâu !
Sao bằng ta, thẳng tiến "Thật Tướng Môn"
Nhảy một nhảy, đến ngay vùng đất Phật
22
Cần ôm gốc, quan tâm chi cành ngọn
Gốc vững rồi, cành ngọn sẽ sum sê
Như lưu ly, thu hết ánh trăng vàng
Sáng vằng vặc, sáng mơ màng, châu lưu ly thu trọn vẹn
Cũng như thế, tâm ta là châu Như Ý
NHƯ Ý châu, giá trị lớn vô cùng
Tỉnh thức rồi, với THƯỜNG TRÚ CHÂN TÂM
Dùng tự lợi, dẫu lợi tha đời đời không bao giờ hết
23
Trăng vằng vặc, lung linh vờn đáy nước
Gió ngọn tùng, nghe như cật vấn lương tri
Cảnh đêm thanh, trăng sáng: Đã làm gì ?
Rằng, Phật tánh, giới châu tôi in sâu vào tâm địa
Tôi lấy cả ráng mây, làm màu áo
Lấy mù mai, sương sớm để làm màn
Vui trăng sông, tùng núi, gió vi vu
Ôm Phật tánh, giới châu làm bạn đường chung chăn gối
24
Gậy đuổi cọp, đến nay còn chứng tích
Bát thu rồng, của Lục Tổ hãy còn lưu
Thấy vật xưa, như gặp lại người xưa
Nhìn kỷ vật, để nhủ lòng thêm tinh tấn
Cầm tích trượng, tưởng như nắm trong chân lý
Tứ diệu đề với thập nhị duyên sinh…
Trượng của Như Lai là biểu tượng của "bần tăng"
Chân đạo sĩ, chớ nên nghĩ: đó là HƯ SỰ !
25
Chân đạo sĩ chẳng cầu chân bỏ vọng
Vốn biết rằng: Chân, vọng không có gì !
Bảo rằng KHÔNG, nhưng không được hiểu NGOAN KHÔNG
Rằng là CÓ, mà không nói là THỰC CÓ
Nhận thức rõ, "Như Lai chân thật tướng"
Sắc là không, không là sắc, bất tương ly
Chân lý duyên sanh, một đạo lý nhiệm mầu
Nhìn "đương thể" SẮC là KHÔNG, KHÔNG là SẮC
26
Gương tâm sáng, rõ soi không ngăn ngại
Thoắt ngộ rồi thu hết thế giới hằng sa
Vạn tượng sum la, là ảnh hiện của tâm này
Có TUỆ GIÁC, "trong" "ngoài" không ranh giới
27
Kẻ thiển trí, chủ trương: RỖNG TUẾCH
Cõi đời KHÔNG, NHÂN QUẢ cũng KHÔNG
Khù khờ thay ! Một hiểu biết đáng thương !
Rước tai họa cho bản thân mà không hay biết
Kẻ chấp CÓ bị khổ đau vì CÓ
Người chấp KHÔNG sẽ đau khổ bởi KHÔNG
Tránh lửa thiêu, đâm đầu chạy nhảy sông
Khỏi chết nóng, chết lạnh cũng là một cách chết !
28
Bỏ tâm vọng. Vọng tìm không có
Chân lý tìm. Chân lý biết ở đâu ?
Sai lần ngay trong ý niệm BỎ, TÌM
Lơi cảnh giác, tưởng con mà là giặc!
29
Công đức giảm, pháp tài sa sút mãi
Thảy đều do: TÂM, Ý, THỨC mà ra
Thế cho nên, THIỀN ĐẠO đối với TÂM
Cần trực diện, un đúc sức VÔ SINH TRI KIẾN
30
Chui kiếm tuệ, đại trượng phu nắm lấy
Bát nhã gươm, lóe sáng ánh kim cang
Không những xua, sàm sở của "đạo ngoài"
Làm vỡ mật, bọn thiên ma nhếu nháo
31
Vang sấm pháp, gióng lên hồi trống pháp
Bủa mây từ, mưa sương ngọt nơi nơi
Nhuận vô biên, làm "Long tượng" cho trời người
Hạng ngũ tánh, tam thừa đều nhờ và tỉnh ngộ
32
Vùng núi tuyết cỏ phì tươi tốt
Sữa bò thơm sản xuất vị đề hồ
Rất hữu duyên với Phật pháp trên đời
Được thọ dụng, vị đề hồ: chánh pháp
Trong một tánh bao hàm hết thảy tánh
Một pháp này chứa cả chất pháp kia
Một vầng trăng in bóng khắp sông hồ
Trăng vô số kỳ thực một trăng duy nhất
Pháp thân và tánh ta không khác
Tánh của ta là Phật tánh, Như Lai.
33
Đất một cõi cùng với đất hằng hà sa cõi
Cõi nhất chân, không sắc cũng không tâm
Cõi như nhau, không CỰC LẠC, TA BÀ
Đất một cõi là đất hằng hà sa cõi
Danh văn cú… vốn là danh ngôn giả đặt
Linh giác ta nào có dính dáng chi !
Khảy móng tay, tròn đủ tám vạn pháp môn tu
Trong nháy mắt, dứt sạch A tăng kỳ nghiệp chướng
34
Tâm TĨNH ĐỊNH, có an lành ngay tại chỗ
Chê hay khen, không giận cũng không mừng
Rỗng như hư không lồng lộng sáng trong
Tìm rồi tự hiểu, không chỉ cho ai thấy được
35
Bỏ không được, lấy lại càng không được !
KHÔNG ĐƯỢC gì, là cái ĐƯỢC của kẻ chân tu
Từ xa xưa, đã nhiều kiếp tôi thực hành
Không ăn xổi, ở suông, nói ra lời dối mị !
36
Khi im lặng, mấy kẻ biết: đó là đang nói
Lúc nói nhiều, có ai hiểu: chẳng nói gì !
Đúng khi cần, sẽ nói mãi, nói tuôn thao
Không trở ngại, không hề vơi cạn ý
Có người hỏi: Cho biết pháp môn tu chứng
Xin thưa rằng: Ma ha bát nhã là Tông
Việc làm ra, lúc như THỊ lúc như PHI
Khi như thuận, lúc như nghịch, trời còn khó biết !
37
Dựng cờ pháp, lập ra tông chỉ
Ý của Tào Khê, y lời Phật bảo ban
Sự truyền đăng, Ngài Ca Diếp đứng đầu
Xét lịch đại, hai tám đời sử Tây Thiên ghi rõ
Khi chánh pháp truyền sang Đông Độ
Bồ đề Đạt Ma sơ tổ tông THIỀN
Truyền sáu đời y bát để làm tin
Người đắc đạo đời sau không đếm hết
38
CHÂN không thực, lấy chân dâu để lập ?
VỌNG không CHÂN, tìm vọng ở nơi nao ?
CÓ và KHÔNG, xóa sạch chớ để lòng
CÓ không thật, KHÔNG không hoàn toàn rỗng
Mười sáu món (1) gọi là KHÔNG, không dính dáng
Chư Như Lai cùng chứng thể tịch nhiên nầy
39
TÂM chủ động, nảy sinh nhiều thọ tưởng
Gọi là CĂN, vì hay sinh chi mạt quả hoa
PHÁP là sơn lâm, là đại địa giang hà
TRẦN là BỤI, vì chúng có thể làm nhiễm ô tâm tánh
CĂN TRẦN ấy, chỉ là thứ bụi mờ trên kính
Bụi lau rồi, thể gương sáng hiện ra
TÂM vốn KHÔNG, CẢNH vốn TỊCH tự bao giờ
TÂM vắng lặng, CẢNH trở thành CHÂN NHƯ thanh tịnh
40
Ôi ! Mạt pháp, cõi đời nhiều trược ác
Những chúng sinh phước mỏng khó dạy răn
Cách Phật lâu xa, tà kiến nặng sâu dần
Chánh pháp yếu, ma quân mạnh gây nhiều oan hại
Nghĩ chánh pháp của Như Lai ĐỐN GIÁO
Tiếc! Chưa được trừ tà kiến vụn nát như ngói tan!
41
Dấy khởi niệm, dữ lành TÂM chủ động
Nghiệp hiện hành, Thân chịu hậu quả kia
Chớ trách ai, đừng đổ lỗi oan khiên nào!
Nghiệp vô gián, muốn tránh xa hãy tu học Như Lai chánh pháp
42
Rừng cây quí, thuần chiên đàn không tạp
Sư tử vương, một mình trụ chốn thâm u
Cảnh sơn lâm tịch mịch tự nhàn du
Loài cầm thú tầm thường đành cao bay xa chạy hết.
43
Giống sư tử, sinh ra con, nòi sư tử
Ba tuổi năm, gầm rung chuyển núi rừng xanh
Bầy chó hoang, vờn theo gót đấng Pháp vương
Trăm năm sủa, vẫn là tiếng "gâu gâu" đáng ghét!
44
PHÁP VIÊN ĐỐN, thuyết phải là trực thuyết
Ai hoài nghi, mời tranh luận phân minh
Không tự tôn "thầy núi" để lòe đời
Chấp NHÂN NGÃ dễ rơi vào hố sâu THƯỜNG ĐOẠN
45
Gọi là THỊ, không tướng mạo lấy chi làm chuẩn!
Bảo rằng PHI, không có chuẩn, biết cứ vào đâu?
Ngạn ngữ rằng: "nhân mà sai suyển một ly
Thì quả sẽ, lệnh mục tiêu… vạn dặm"
Dựa nhân quả, quyết định SAI hay ĐÚNG
Nhân tốt lành, hoa quả mới sum sê
Rõ là sai, Thiện Tinh, con Phật đọa A tỳ…
Chắc chắn đúng, Long nữ, chứng Bồ đề trong nháy mắt
46
Trong quá khứ, tôi mang danh nghe nhiều học rộng
Từng dịch kinh, giải luận bấy lâu nay
Phân biệt danh ngôn, nghĩa thú chữa tinh tường
Như Lai quở: chỉ là người đếm bạc
Vào kho bạc, đếm không công vô ích
Cát biển mênh mông, tính số để mà chi !
Hiểu biết suông, lắm học vị có ra gì !
Lặng nhặng mãi, chỉ là khách phong trần nổi trôi theo dòng năm tháng
47
Tà chủng tánh, thường hiểu sai chánh giáo
Pháp ĐỐN VIÊN, Như Lai dạy khó tiếp thu
Kém đạo tâm, tinh tấn tốt, ấy Nhị thừa
Hàng ngoại đạo, thông minh, không trí tuệ
Còn một hạng ngu si ấu trỉ
Nhìn ngón tay, cho đã thấy trăng rồi
Phí công tu, vì hiểu biết quá ngây thơ
Căn và cảnh, họ biết mơ hồ, như người bệnh lòa đôi mắt.
48
Bằng Phật nhãn, CẢNH CĂN là huyễn
Đã huyễn rồi, còn thực được nữa sao?
Chánh quán sâu, trong hành trụ… tứ oai nghi
Trong mọi lúc, đó gọi là "Quán tự tại"
Giác là hết, còn chi vay với trả
"Nghiệp" tánh không, tìm hình mạo sao ra?
Chỉ vì mê thấy "có trả có vay"
Ai cho vay nghiệp ? Ai là người vay nghiệp
49
Đói gặp cỗ không ăn sao no được !
Bệnh trốn thầy (lương y) mong được lành sao
Sức thiền sâu, ở cõi dục vẫn hành
Sen trong lửa, tốt tươi mới là mầu nhiệm !
Thầy Dũng Thí, lỡ phạm vào tội trọng
Giác ngộ rồi, thành Phật có sao đâu !
50
Phật thuyết pháp vạch ra đường vô úy
Thật đáng thương cho người tim yếu, óc già suy
Chỉ biết run ! Sợ phạm tội, chướng Bồ đề !
Mà không biết, bí quyết Như Lai đã mở…
51
Giới dâm sát có hai thầy phạm phải
Ưu Ba Ly, khủng bố xử "đoạn đầu" !
Lòng hoang mang tăng sợ hãi của hai sư
Duy Ma Đại sĩ, trừ nghi sạch như sương tan trong nắng sớm
52
Lực giải thoát nghĩ bàn sao cho hết
Cát sông Hằng sánh diệu dụng chưa tày
Thọ cúng dường, chưa đủ để đền ơn
Vàng vạn lượng, còn chưa cân xứng !
Thân dù nát, xương tan như bột
Dâng cúng dường, chưa đủ để đền ơn
Huống hồ chi tứ sự bình thường
Nghe chánh pháp dứt sạch vô vàn nghiệp chướng
53
Vua các Pháp bậc tối tôn tối thắng
Chư Như Lai đồng chứng địa vị nầy
Như ý châu tôi vừa phát hiện hôm nay
Ai tin nhận, cùng nhau chung thọ dụng
54
Thấy rất rõ không hề có thật vật
Cũng không người, không có Phật Trời chi !
Cõi đại thiên như bọt biển nổi chìm…
Hiền với Thánh như những tia điện nhoáng
Dù vành sắt, niềng đầu mà xoay xác
Trong mọi thời, định tuệ tôi vẫn sáng tròn
55
Trăng có nóng ! Mặt trời dù có lạnh !
Lũ ma quân, khôn xuyên tạc chân lý nầy
Thớt xe voi, đổ dốc tiến lừ lừ
Bầy bọ ngựa, chống xe sao cho nổi
56
Voi vĩ đại, không đi đường ngoằn ngoèo của thỏ
Đại ngộ rồi, không câu chấp những nhỏ nhen
Nhìn trời xanh, qua ống, thấy được bao nhiêu trời ?
Chưa hiểu rõ, tôi sẽ vì chư quân mà chỉ rõ
- Hết –
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
