Làm Thế Nào Để Sống Không Sợ Hãi Và Lo Âu

Điều xấu xa mà một người nhìn thấy ở những người khác là sự phản ảnh trực tiếp bản tánh của họ. Vì vậy, một người không nên hành động vội vàng để khơi tác ra hình ảnh tội lỗi và đáng tiếc. Phải cho chúng ta lòng kham nhẫn và đừng vội vàng chỉ trích kẻ khác. Chúng ta nên quán xét vạn pháp từ các quan điểm rộng lớn hơn, bằng cách đặt chính mình vào vị trí của họ. Cố gắng tìm hiểu hoàn cảnh nào đã dẫn dắt đến hành động kia. Áp dụng quan điểm như vậy có thể giúp chúng ta sống một cuộc đời cao quý, không can thiệp vào chuyện riêng tư và sự bình an của những người khác. Hãy ghi nhớ lời khuyên của Đức Phật: “Kẻ theo dõi lỗi lầm của người khác, và luôn luôn cáu kỉnh, sẽ gia tăng ô uế cho chính mình. Họ chẳng bao xa từ sự lụn bại của nhơ bẩn này”. Boltan Hall đã viết những dòng chữ này:

Tôi nhìn em tôi với kính hiển vi chỉ trích,

Và tôi nói, “Em tôi thật là thô thiển thế nào ấy!”

Tôi nhìn em tôi qua viễn vọng kính khinh bỉ,

Và tôi nói, “Em tôi thật là nhỏ nhen thế nào ấy!”

Lúc đó tôi nhìn vào tấm gương chân lý,

Và tôi nói, “Em tôi giống tôi thế nào ấy!”

Bắt Lỗi Người Khác

Quá dễ dàng để nhìn thấy lỗi của người khác: Rất khó khăn để nhìn thấy lỗi của chính mình. Đức Phật nói rằng con người hay lọc lựa lỗi của người khác như sàng trấu, nhưng giấu diếm lỗi mình như kẻ đánh bẩy xảo quyệt ẩn nấp. Một người không nên chú ý vào những lầm lỗi, những điều đã làm hoặc đương bỏ dở của kẻ khác (mà để rêu rao lời phiếm luận), nhưng phải liên tục xem xét lại các hành vi được thành đạt hay chểnh mảng của chính mình.

Giữ vững vàng lấy những lời khuyên nhủ vàng ngọc trong tâm có thể giúp chúng ta hiểu biết hơn về tự tánh, và ngăn chận những tinh thần tiêu cực. Phải luôn tích cực. Nếu một người có tâm ý đào bới lỗi lầm, người đó sẽ mãi thấy một bông hồng có gai. Nhưng tại sao lại phải chăm chú vào những sai sót khi có thể thưởng thức được vẻ đẹp của nó? Mỗi phàm phu đều có lỗi lầm. Rất hữu ích để nhớ rằng không một ai hoàn toàn xấu xa hay độc ác.

Lần sau, trước khi chúng ta bắt đầu lùng kiếm những lỗi lầm của kẻ khác, hãy nhớ những dòng chữ này của Robert Louis Stevenson:

“Có rất nhiều chân thiện trong xấu xa của chúng ta,

Và rất nhiều bất thiện trong đức hạnh của chúng ta,

Không phải nhiệm vụ của bất kỳ một ai trong chúng ta,

Để đi lùng kiếm lỗi lầm với số người còn lại trong chúng ta”.

Phải Làm Gì Khi Bị Chỉ Trích

Khi một người nào tức giận ta, hãy cố gắng tìm ra nguyên nhân của vấn đề đó. Nó có thể là do một việc gì ta đã làm ra. Nếu ta hành động sai lầm, thừa nhận và xin lỗi. Nếu đó là do một sự hiểu lầm, hãy nói lời cảm thông và sẵn sàng giải quyết điều xung khắc. Mặt khác, nếu cơn sân hận của họ đã phát sinh vì lòng ghen ghét hay cảm xúc khó chịu, ta không nên đáp lại cơn tức giận của họ với sự bực bội của ta, mặc dù đây là một khuynh hướng tự nhiên. Chiến tranh không kết liễu được chiến tranh. Điều đó chỉ làm gia tăng trưởng thêm sự báo thù. Có tốt lắm cũng chỉ chấm dứt với một giải quyết không công bằng. Đức Phật dạy: “Kẻ chiến thắng gây mầm thù hận và kẻ thất bại sống trong khổ đau. Chỉ có những ai buông xả cả hai chiến thắng và thất bại là hưởng hạnh phúc và an bình”.

Vượt qua sân hận với lòng từ bi. Điều này tất nhiên không dễ dàng thực hiện. Và hàm ý đề cập một mức độ tự kiểm soát: nghĩa là chinh phục sân hận vì lợi ích cho hạnh phúc và bình an với chính ta. Đức Phật nói, “Mặc dù một người đi chinh phạt một ngàn lần được cả ngàn người trong chiến trận, khi họ chiến thắng chính bản thân, đó mới là kẻ vĩ đại nhất của tất cả kẻ đi chinh phạt”. Phải đạt được kiên nhẫn, và kết quả sẽ thật đáng giá với nỗ lực.

Mỉm cười và phải rất chân thành. Khi ta mỉm cười và tưới lên thiện tâm với tình thương và nhân ái dành cho kẻ thù, một điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Khuôn mặt rạng rỡ với bộ dạng xinh tươi khởi sinh ra tâm sóng tích cực, có thể phá vỡ cảm xúc băng giá đã tách chia đôi bên. Chỉ có tình yêu mới có sức mạnh để ảnh hưởng và thay đổi tư tưởng tiêu cực thành tư tưởng tích cực: hận thù chỉ làm cho lập trường của kẻ thù ta càng thêm cứng rắn.

Anh vẽ vòng tròn loại tôi ra

Phiến loạn coi thường cứ lan xa.

Tình yêu tôi có mong tụ hợp

Tôi vẽ vòng tròn anh cùng qua!

~ Edwin Markham ~

Người thánh thiện không loại trừ kẻ thù bằng cách lấy oán báo oán vì chỉ tạo tác ra thêm nhiều kẻ thù mà thôi. Phương pháp hữu lý để khắc phục kẻ thù là mở rộng lòng thân ái và sự cảm thông. Phải nhận ra sự khó khăn của họ và lý do tại sao lại công kích ta. Rồi thay vì chỉ trích, ta nói tốt về họ. Đây không phải là điều mà hầu hết mọi người thường làm, nhưng nó vẫn mãi minh chứng muôn vạn lần. Oscar Wilde đã từng nói, “Luôn luôn tha thứ những kẻ thù của ta, không có gì phiền hà họ nhiều như thế”. Kinh nghiệm của những người sử dụng phương pháp này đã chứng minh rõ ràng đây là một phương pháp có hiệu quả nhất, rất thực tế trong việc biến đổi kẻ thù thành bạn hữu. Đây cũng chính là đường lối của Phật giáo

Đức Phật dạy rằng một người phải chinh phục niềm sân hận bằng tình thân ái, sự gian ác bằng chân thiện mỹ, tánh ích kỷ bằng lòng nhân đạo, và sự dối trá với tính trung thực.

Trước khi chúng ta nổi cơn giận dữ với một người được coi là kẻ thù, chỉ cần nhớ hai điều: Thứ nhất, con người bị nhiều khổ đau từ sự thù hận đeo đẳng trong tâm hơn là những gì kẻ thù của họ sẽ cư xử. Nếu ta muốn loại trừ kẻ thù nguy hại nhất, hãy tự buông xả lòng sân hận.

Thứ hai, chúng ta không những học hỏi từ những bạn hữu tốt, nhưng cũng từ những tình địch. Chúng ta không bao giờ nên có ý buộc tội họ. Họ cũng có thể đúng. Nếu chúng ta không chú ý đến những gì họ nói (thay vì giận dữ với cách họ nói), chúng ta có thể mất cơ hội thâu đạt và hoàn thiện bản thân. Đôi khi, sự khám phá này có thể là điều quan trọng, nhưng bởi vì nó rất gần gũi nên ngay cả bạn bè cũng ngần ngại vạch ra yếu điểm đó cho chúng ta hay. Nếu chúng ta giữ tâm cởi mở, mà không tiến đến những kết luận vội vàng, chúng ta có thể thu nhập được nhiều điều hữu ích từ những kẻ thù ngịch đó.

Đừng Sợ Lời Chỉ Trích

Ngọt mật chết ruồi. Lời khen ngợi thì ngọt ngào, nhưng quá nhiều có thể gây ra bệnh. Lời chỉ trích có thể giống như một viên thuốc đắng hoặc một mũi tiêm chích đau: chắc chắn là khó chịu lắm, nhưng nhờ vậy mà làm cho chúng ta tốt đẹp hơn.

Đừng sợ lời chỉ trích. Hãy nhớ rằng không một ai có thể thực sự thoát khỏi, ngay cả những nhân vật lỗi lạc. Lời chỉ trích chỉ là phù phiếm vì nó đặt một người vào vị thế tự vệ, và phải cố gắng tự che chở lấy mình. Lời chỉ trích thật nguy hiểm vì nó đả thương được niềm tự hào cao quý, làm tổn thương cảm giác tinh khôn, và khởi sinh lên sự bất bình. Nhưng cũng có một mặt xây dựng do lời chỉ trích. Chúng ta nên lắng nghe những lời chỉ trích, đặc biệt nếu những lời đó có tính cách xây dựng, và hoan nghênh cơ hội để cải thiện bản thân. Chúng ta nên kiềm chế tánh ngạo mạn và không xây đắp hận thù đối với kẻ phê phán. Chúng ta đừng vội vàng gắn lên nhãn hiệu cho những ai không chia sẻ cùng quan điểm là kẻ thù. Không phải tất cả những ai chỉ trích chúng ta đều là kẻ thù. Do đó, phải chấp lấy một thái độ tích cực và chăm chú lắng nghe thông điệp của những lời chỉ trích đó. Liệu nó có căn cứ thực tiễn không và có điều gì đó để chúng ta học hỏi thêm không? Chúng ta có thể khám phá ra yếu điểm mà thông thường không thể xét đoán ra được.

Mặt khác, chúng ta gặp một số người không thể nào sửa đổi được và họ tuyệt đối chẳng có chút đá động với thiện chí của kẻ khác. Chúng ta có thể cố gắng sử dụng phương pháp bất bạo động và dùng lý lẽ chính đáng với họ, nhưng cũng chỉ là điều vô ích. Mặc dù vậy, chúng ta không nên nuôi dưỡng lòng căm phẩn và ý chí trả thù. Bởi vì như thế, chúng ta cũng rơi ngay vào cái ao bùn lầy lội mà họ đang đắm mình vùng vẫy. Hùa theo để vu oan giá họa chẳng làm cho chúng ta tốt đẹp gì hơn so với kẻ thù. Chúng ta tự mình nhiễm lấy uế trược trong cách cư xử này. Nhiều người xen vào với những hành động vô ý thức, như gây ra một điều gì quái ác hiểm độc hoặc nói lên những lời mạ lị nhói đau. Với hậu quả do thái độ tiêu cực này làm họ luôn gặp bao rắc rối.

Đồng thời chúng ta không nên phê bình hay tò mò về các chuyện riêng tư của người khác, và cũng đừng xoi mói những điều mà chẳng một ai ưa thích chúng ta làm. Có câu chuyện dân gian Á đông để minh họa điểm này.

Đừng Xía Vào

Thuở xưa, có một số tiều phu đang chẻ một thân cây gãy. Họ bắt đầu bằng cách bửa vào chính giữa thân cây. Để cho công việc được dễ dàng hơn, họ chèn một miếng sắt vào khoảng giữa lằn nứt. Khi gần tới giờ trưa, họ tạm nghỉ xả hơi, để lại thân cây với miếng sắt chèn tại chỗ ấy. Lúc đó có một con khỉ đi đến. Nó thắc mắc về miếng sắt chèn ở đó. Thế rồi nó ngồi vắt ngang thân cây, với cái đuôi (và các bộ phận khác!) tòn ten lơ lửng ở giữa kẽ hở thân cây. Sau khi con khỉ lắc miếng sắt chèn với hết sức bình sinh, nó đạt được kết quả mỹ mãn, nhưng khi miếng sắt chèn vừa rơi ra hai, bên thân cây ập khép lại, nghiền chặt cái đuôi và các bộ phận khác, và kết liễu đời nó.

Bạn nên ứng xử ra sao khi có ai đó nói những lời nhục mạ? Phải ngẫm nghĩ rằng: hành động và lời lẽ của kẻ thù ta có lý do hay không? Nếu những sự việc đều hoàn toàn vô căn cứ, thay vì nổi cơn giận dữ, bạn nên xả bỏ. Thậm chí hãy mở rộng lòng từ bi, vì một người hành động bằng ác ý chỉ thành công trong việc tự hại lấy chính họ. Nếu bạn không vướng tội vạ nào, hãy xem kẻ thù đó là một kẻ vô minh và cần được sự hướng đạo. Chúa Giê-su đã nói : “Lạy Đức Cha, xin hãy tha thứ cho họ vì họ không hiểu biết hành vi họ làm”, khi Ngài bị đóng đinh vào thập tự giá.

Một trong những phương pháp tốt nhất để tránh xa những rắc rối là phải giảm thiểu càng nhiều sự liên hệ với bao kẻ xấu xa. Đây là lý do tại sao Đức Phật đã từng nói rằng, nếu chúng ta không có bất kỳ bằng hữu nào đáng tin cậy để giao tiếp, tốt hơn hết nên sống một cuộc đời hiu quạnh.

Điều này khó có thể thực hành. Chúng ta nên làm gì khi kết giao với bè bạn đầy lòng ích kỷ, luôn cố ý lợi dụng? Họ giống như những con muỗi độc, không những chỉ hút máu mà còn có thể rải truyền vi khuẩn. Trong trường hợp này, tìm mọi cách để bớt đi bất kỳ lý do bất thiện nào xúi giục. Như Kinh Pháp Cú có ghi, “Hãy để chúng ta sống hạnh phúc giữa những ai thù ghét”. Bằng bất cứ giá nào cũng đừng nên để chính mình bị lôi kéo vào vòng oán thù phải trả, vì thông thường đó là một lựa chọn mọi người cho rằng đích đáng. Cố gắng để vượt lên mọi khó khăn nhỏ bé. Chúng ta tức giận vì bản ngã bị tổn thương. Nếu chúng ta xả bỏ được các tà kiến sai lạc về cái ngã mạn, lúc đó chúng ta có thể liễu ngộ ra rằng lòng sân hận chẳng còn chỉ định đến một ai cả.

Trong khi trau dồi lòng kham nhẫn và tuệ giác, chúng ta tuy thế không nên cho kẻ khác lợi dụng để đoạt lấy lợi lộc riêng cho họ. Luôn duy trì một nhân cách tĩnh lặng khi phải đối mặt với những công kích vô lý, nhưng cũng đồng thời, chúng ta đừng chối bỏ những luân lý cao quý.

Bạn Có Thể Bước Lên Chân Tôi

Trong khi đi bộ xuống hành lang trong toa xe lửa, một người thanh niên trẻ vô tình dẫm lên chân của một ông khách đồng hành. Mặc dù sau khi đã xin lỗi, gã đàn ông giận dữ kia vẫn mắng mỏ anh thanh niên.

“Ông bạn thân mến,” người thanh niên nói, “ông không thấy đây chỉ là một rủi ro sao? Nếu ông vẫn không hài lòng với lời xin lỗi của tôi, ông có thể dẫm lên chân của tôi nếu ông muốn”.

Lời lẽ này mang lại ý thức cho gã hành khách, làm hắn cảm thấy xấu hổ về hành động của mình đối với người thanh niên và ngay lập tức ngưng lời mắng chửi.

Một số người có khuynh hướng nghĩ rằng những điều diễn tả ở phần trên rất đáng khen ngợi, thậm chí còn cao cả nữa, nhưng không thể nào thực hiện được, và không thực tế trong thế giới này khi chẳng một ai quan tâm đến ai, khôn sống dại chết là triết lý hiện tiền. Công nhận điều ấy tuy rất khó khăn, nhưng chắc chắn vẫn có thể thực hành được. Mặc dù mọi người có tạp niệm thích thú khi khởi tâm trần cấu bất tịnh, trong bản tánh của họ vẫn có khả năng để vượt qua ác đạo, và hoàn toàn có thể thoát khỏi vòng mê muội. Một người tuy rơi vào thác loạn cuồng mê vì lợi ích trước mắt, nhưng khi đoạt được cũng nên xử dụng lợi lạc trong tương lai đó để thực hiện những điều chân thiện. Đôi khi, thiếu kiên nhẫn vì mong mỏi đạt ngay kết quả, khiến một người chẳng thiết lập được ý chí can trường và cao cả hơn. Cho đến khi nào họ hấp thụ một quán xét bao quát, nếu họ không thể đền ân, ít ra họ cũng không quay lại để lấy oán báo oán, hay tệ hại hơn là báo oán gieo thù.

Không nên chối bỏ công việc thiện mỹ chỉ vì bao lời chỉ trích. Nếu nguyên tắc của bạn là chánh trực và nếu bạn có can đảm để tiếp tục hành thiện bất chấp những lời chỉ trích, bạn thực sự tuyệt vời và có thể thành công ở bất cứ mọi nơi.

Có những người dành nhiều thời gian của họ để làm công việc cộng đồng đều thu nhận cả hai điều cảm tạ cũng như chỉ trích. Một số người khác hay ghen ghét với họ. Đây là một điều kiện thế gian cũng giống như một cái cây say trái ngọt ngào sẽ được mọi người hái nhiều hơn.

Đức Phật nói: “Kẻ cao quý không đi lệch lạc từ chánh đạo, và không còn khao khát niềm hỷ lạc thế gian, cho dù những việc gì xảy ra. Người sáng suốt giữ tâm tĩnh lặng và kiên trì, trong vui tươi và sầu khổ đều như nhau”.

Đừng quá mong đợi để thấy được kết quả ngay khi lần đầu tiên bạn nỗ lực mở lòng ưu ái đối với kẻ thù. Và cũng đừng thất vọng não nề nếu bạn không đạt được kỳ vọng trong sự cố gắng đó. Bạn phải tự tin, quyết chí, và kiên trì hầu hoàn thành mục tiêu để thu phục kẻ thù. Bằng cách thức như vậy, bạn cho kẻ thù cơ hội để nhận định ra rằng họ đã sai lầm. Họ sẽ cảm kích tình hòa nhã và tánh can đảm của bạn.

Trong sự cố gắng để thu phục tình bạn hay kết thúc một cuộc tranh cãi, không nên nói rằng bạn sai trái, khi việc đó không phải là sự thật . Nếu bạn đã tạo tác ra một lỗi lầm, phải thừa nhận điều đó đàng hoàng và khiêm tốn. Tuy nhiên, nếu bạn xử xự đúng lý, hãy giữ trọn vẹn nguyên tắc đó, nhưng duy trì một con tim rộng lượng - con tim an lạc từ lòng sân hận, thù hằn, và báo oán. Mặt khác bạn đừng nên xem thường bao người thấp kém hơn hoặc các cộng đồng thiểu số, như những kẻ vô tài. Có câu châm ngôn rằng một người thánh thiện cho thấy lòng họ cao thượng qua cách cư xử với những người yếu kém hơn.

Ngay cả những sinh vật bé nhỏ cũng có thể lật đổ bất kỳ một con thú khổng lồ nào nếu chúng cùng nhau hợp tác.

Đoàn Kết Là Sức Mạnh

Một con voi bẻ gãy cành cây có chứa tổ chim. Tổ chim và những quả trứng vì thế đã vỡ nát tan. Chim mẹ vô cùng tức giận nhưng voi chỉ dửng dưng bỏ đi không một lời xin lỗi. Thế là chim mẹ bay tới chim gõ mỏ để tìm trợ giúp, chúng lùng ra voi, và mổ vào mắt nó. Thế rồi có đàn ruồi bay lại, bâu vào mắt voi, và gây nhiễm trùng. Mù lòa chợt ập đến, voi một thời lớn mạnh giờ đây lang thang vô vọng tìm kiếm chút nước uống. Chim mẹ, vẫn còn tìm cách báo thù, yêu cầu một số ếch nhảy vào một cái lỗ khô lớn, và kêu ộp ộp phía dưới. Con voi, nghĩ rằng chỗ đó có nước, liền chạy vụt đến, sa chân rơi xuống hố sâu, và thế là kết liễu tánh mạng. Vì vậy, chim mẹ, chim gõ mỏ, ruồi, và ếch, tất cả đều là những sinh vật nhỏ bé cũng có thể tiêu diệt một loại thú hùng vĩ như voi. Dân tộc thiểu số cũng tương tự như thế, có thể thay đổi vận mệnh của thế giới nếu họ hòa hợp cùng một tiếng nói.

Chương 09 - Giành Lại Sự Kiểm Soát Tâm Tính

Tâm tính thay đổi có thể tạo ra một bầu không khí đáng sợ trong xã hội mà còn phơi bày một bộ mặt cấu uế.

Tất cả mọi người đều chịu ảnh hưởng bởi tâm tính thay đổi dù nhiều hay ít. Chúng ta nên cố gắng hiểu biết lấy tâm tính của chính bản thân hầu giành lại sự kiểm soát khả quan hơn, và tránh hành động những điều sẽ hối tiếc sau này. Khi tinh thần bị căng thẳng, chúng ta nên trì hoãn những quyết định quan trọng. Khi có thái độ giận dữ hoặc ở trong tâm trạng khó chịu, chúng ta không thể nhìn thấy rõ ràng hoặc suy nghĩ chính chắn để đạt được một quyết định tối hậu. Ở trong cực đoan khác, khi đang phấn chấn và đắm mình trong sung sướng, chúng ta có khuynh hướng cởi mở hơn và ít chống báng trong tư tưởng. Bất kỳ những quyết định nào được chọn trong khoảng thời gian đó đều có thể bị thiên vị. Dừng lại trong khoảnh khắc để cho phép tâm thức trở lại tĩnh lặng. Phân tích vấn đề. Suy nghĩ kỹ lại. Những quyết định hay phê phán nào đúc kết bằng tâm bình thản, không bị ảnh hưởng bởi trạng thái chi phối, sẽ đượm nhiều công bằng và đúng đắn hơn.

Những đổi thay trong tâm tính luôn luôn được phản ảnh trên khuôn mặt. Hãy xác minh điều này bằng cách nhìn vào gương soi. Đó cũng là một cách ngẫu nhiên hay để chữa trị tâm tính hằng thay đổi. Thật đáng tức cười khi thấy bộ dạng ngớ ngẩn của chúng ta với vẻ mặt cau có hoặc biểu hiện giận hờn. Mặt khác, khi chúng ta mỉm cười và thư giãn các cơ bắp trên khuôn mặt, tinh thần tự nhiên thơi thới và làm chúng ta tươi vui.

Tâm tính đổi thay cho thấy trạng thái tinh thần biến chuyển ngần nào. Trong tất cả những biến đổi này, “bản ngã” mà mọi người cho là vĩnh cửu thật ra chỉ một ảo tưởng, như là hình bóng. Khi chúng ta đang vui vẻ, buồn rầu, hay tức giận, chúng ta nói “Tôi vui, buồn, hay giận”. Tuy nhiên, đây chỉ là một cách đàm thoại thông thường để đề cập đến chính mình. Nhưng đích thị chỗ nào mới là cái tôi khi cảm nhận những tâm trạng đó? Có phải là ở cái đầu, con tim, hay “linh hồn”? Nếu tự phân tích bản thân một cách cẩn thận, chúng ta sẽ thấy rằng không có thực sự cái “tôi” hằng hữu, mà chỉ là hàng loạt các năng lực tâm linh và thể chất, hoại diệt thật nhanh như lúc khởi sinh. Thiền sư Dogen nói: “để học hỏi Phật giáo là tự học hỏi chính mình, để học hỏi chính mình là tự quên mình, và để quên đi chính mình là để lĩnh hội chính mình như tất cả vạn pháp”.

Nếu thực sự có một cái “Tôi” vĩnh cửu, nó sẽ luôn luôn hiện diện giống như nhau, không hề có sự thay đổi. Chúng ta sẽ không bao giờ già đi. Nhưng vì những nguồn năng lực tâm linh tăng và giảm vô cùng nhanh chóng, khiến chúng ta nghĩ dường như chúng luôn liên tục và trường tồn. Rất khó khăn để nghĩ khác hơn thế, cũng như khó tin rằng thực sự trái đất quay xung quanh mặt trời. Nếu chúng ta có thể nhìn thấy thực tế là nhục thân chẳng tồn tại mãi, vậy thì tất cả những cảm xúc – thiện và ác – chỉ đơn thuần là trở ngại trên bước đường đạt tới an lạc và hòa đồng. Sự hiểu biết như vậy có thể quy định một xử lý tốt hơn để kiểm soát lấy tâm tính.

Hãy tưởng tượng thể xác của chúng ta như là chiếc xe buýt và tất cả những tâm tính như hành khách. Mọi người đang cố chen vào chỗ tài xế ngồi để điều khiển tay lái. Bạn nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra trong tình huống này? Tai nạn hoặc đụng xe. Và đây là những sự việc hay đến với hầu hết mọi người trong đời sống, nếu họ không biết cách xử lý với những tâm trạng đổi thay để rồi tác hoại ra các cá tính bất bình thường.

Bạn phải giảm bớt số lượng hành khách. Thả lại một số tại các địa điểm dừng xe trên lộ trình. Loại trừ những phiền toái. Xả bỏ sân hận, tham lam, lo lắng, ghen ghét, ác ý, và nhiều nữa vì chúng ảnh hưởng đến tâm tính. Với những phiền nhiễu nguy hại bị tống khứ ra, sự xô đẩy dành lấy chỗ ngồi tài xế không còn nữa và lúc đó bạn có thể lái xe trong an bình. Bạn có toàn quyền điều khiển chiếc xe buýt. Thể xác và tâm thần được kiểm soát và bạn có thể đi đến tất cả những nơi nào bạn muốn. Bạn sẽ là chủ nhân của chính mình.

Quan niệm về cái “tôi” gây ra rất nhiều rắc rối. Bởi vì chúng ta cứ nghĩ rằng cái tôi hay bản ngã là điều vĩnh cửu, nên mãi chấp thủ những sự việc không hề quan trọng cho tự bản thân. Thường thường thói quen của tư tưởng là các nhu cầu riêng của chúng ta lúc nào cũng quan trọng hơn so với những người khác. Khi chúng ta thấy những ai tốt đẹp hơn, lòng ganh ghét trào dâng và liền hạ bệ họ xuống. Giả tỉ như lúc chúng ta biết được một người giàu có, lòng hoan hỷ chẳng chút nẩy sinh (như chúng ta phải nên có), ngược lại cố gắng đào bới quá khứ của họ để mong phơi trần những điều ô nhục đang được che đậy. Một lần nữa, nếu những người khác đẹp đẽ hơn hoặc tài ba hơn, chúng ta cũng bày tỏ lòng ganh tị. Cách tốt nhất để triệt tiêu những cảm xúc tiêu cực này là phải phát huy niềm hỷ lạc thân ái trong sự thành công của kẻ khác. Cố gắng xả bỏ lòng ngạo mạn hay những tạp niệm tự tôn hiện hữu trong tâm thức, và nhờ đó sẽ có thêm bằng hữu mà không mời mọc bao phiền phức.

Không có niềm hỷ lạc thân ái cũng gây ra một sự phức tạp khác. Chúng ta không muốn thừa nhận sự giúp đỡ từ những người khác là cơ duyên xây dựng sự thành công của chúng ta, mà chỉ nghĩ mọi việc đều do chính chúng ta tự tạo ra. Những người bạn tốt thường bị gạt bỏ, vì mọi người không biết được giá trị cao cả trong tình thân ái của họ. Có rất nhiều người thành công trên thế giới ngày hôm nay, nhưng họ vẫn chẳng thừa nhận đã được cha mẹ giúp đỡ. Lòng vô ơn bội nghĩa như thế phải được diệt trừ bằng tất cả mọi giá.

Tôn Kính Và Thân Ái

Khi ở trong một tâm trạng độc ác, con người đôi khi tàn nhẫn hay thô lổ đối với những người kém may mắn hơn. Họ có cảm tưởng sai lạc rằng họ ưu việt hơn. “Tôi không gọi ai là từ thiện cả”, một nhà văn nọ nói, “khi kẻ ấy quên rằng cô cắt tóc, chị đầu bếp, và ông đưa thư cũng cùng nặn ra từ mảnh đất sét nhân sinh như chính họ”. Khi chúng ta không đối xử xứng đáng với tất cả mọi người, chúng ta tự phá hủy niềm an lạc trong tâm. Điểm then chốt quý giá mà cuộc đời chúng ta phải xoay vần là sự nhận thức để thấy được tất cả mọi người gặp gỡ trong ngày đều là muôn thành viên khả kính của nhân loại.

Cho dù hành vi tôn kính đối với mọi người có lớn hay nhỏ, nguyên tắc cũng đều như nhau. Những người đối xử với nhân viên khéo léo và bặt thiệp sẽ luôn luôn hưởng lấy hạnh phúc. Một nhân viên vui lòng và tận tụy sẽ có giá trị to lớn cho bất kỳ tổ chức nào. Sự cần thiết để tôn kính các chúng sinh khác – loài người hay thú vật – tốt nhất có thể được diễn đạt bằng câu chuyện sau đây.

Không Xấn Xổ Vào Bất Cứ Điều Gì

Một thuở nọ, có vị vua đang học hỏi nghệ thuật đánh cỗ xe ngựa từ một đại kỵ sĩ. Khi cỗ xe ngựa của ngài mới trờ đến cánh đồng rộng lớn, nhà vua đã bắt đầu sử dụng cây roi da quất mạnh, mặc dù ngựa của ngài chưa có một cơ hội vận động trong cuộc chạy đua với sư phụ mình. Chẳng bao lâu nhà vua đã thụt lùi lại phía sau bậc đại kỵ sĩ và không thể nào đuổi bắt kịp, cho dù áp dụng bất cứ phương pháp nào. Điều này khiến nhà vua tức giận. Ngài liền mời đại kỵ sĩ đến: “Có vẻ như ông đã không dạy cho trẫm hết những tài năng khéo léo trong việc đánh cỗ xe ngựa!”

“Thưa bệ hạ,” bậc đại kỵ sĩ trả lời: “Hạ thần đã dạy bệ hạ tất cả các kỹ thuật đánh cỗ xe ngựa, nhưng ngài đã sử dụng quá độ chừng mực. Những kẻ đánh cỗ xe ngựa có một nguyên tắc: đầu tiên phải xem xét tình trạng tổng quát của ngựa và sau đó mới hành động cho phù hợp. Khi Bệ hạ thụt lui phía sau, ngài liền lo lắng thành thử dơ roi ra đánh vào thân ngựa một cách điên cuồng mà không chút quan tâm đến cơ thể nó. Thưa bệ hạ, ngài chỉ chú trọng đến chiến thắng cuộc đua và chẳng hề lưu ý đến ngựa. Đó là lý do tại sao ngài cứ lùi lại phía sau”.

Hành Động Từ Lòng Từ Bi Với Mọi Người

“Đừng tìm kiếm hạnh phúc khi hành vi không xứng đáng. Tìm kiếm hạnh phúc trong nhiệm vụ hoan hỷ với hành vi cao thượng,” Đức Phật dạy. Đây là một nền tảng căn bản của xã hội liên kết. Đây là một bài học đạo đức của tình bằng hữu, không phải đức tin trừu tượng. Đây là quan niệm về tinh tấn cá nhân và sự khai triển hạnh phúc trong bất kỳ xã hội nào.

Đôi khi con người hành động theo cơn giận dữ và thù hận, mặc dù họ không bị ảnh hưởng bởi những đổi thay trong tâm trạng. Lịch sử nhân loại có lẽ đã khác biệt, nếu từ ái và tôn kính luôn luôn được thực hành. Tuy nhiên, trong suốt dòng lịch sử, con người dường như thích giáng họa lên nỗi khổ đau hơn làm thuyên giảm. Điều đó quả là một thực tế kỳ lạ mà khó có thể hiểu nổi. Chúng ta hãy tự nhìn xung quanh. Albert Einstein nói: “Thế giới này quá nguy hiểm để sống, không phải vì những người tác tạo ra điều tà ác, nhưng chính vì những người chỉ ngồi bàng quan và cứ để cho sự việc xảy ra”.

Do sự khờ dại và vô minh, con người không thể thấu hiểu được nỗi đau đớn mà họ giáng xuống đầu kẻ khác. Những con thú đáng thương và bất lực đã bị hành hạ hoặc bị giết chết bởi những người được gọi là văn minh qua những trò chơi săn thú và mạo hiểm. Những người nghèo hèn và vô tội bị bóc lột một cách tàn nhẫn, để thỏa mãn và đáp ứng sự thèm thuồng của xã hội hiện đại. Quá nhiều người phải gánh chịu khổ đau và chết chóc cho bao nhiêu tiêu khiển và dục lạc của một thiểu số.

Thật độc ác để đánh đập một con vật mà tự nó không bảo vệ được hoặc bóc lột một con người, nhưng để cười vui và thỏa thích với các hành động vô nhân đạo đó đã thật hiển lộ các yếu điểm và sự tối tăm về nhân cách con người. Những kẻ điên rồ thấy thích thú khi phạm điều xằng bậy mà họ lầm tưởng ra niềm vui thú. Đau đớn là một kinh nghiệm chung cho những ai sống còn. Tất cả chúng ta đều cảm chịu đau đớn. Tuy nhiên ở trong chúng ta, vẫn có một số người có thể cười đùa trong nỗi khổ đau của kẻ khác. Không phải là chuyện buồn cười khi có ai gây ra đớn đau cho tự chính họ. Cũng không phải là chuyện buồn cười khi thấy ai đau khổ. Thật không may, nhiều người dường như không nghĩ như vậy. Để trở nên cao quý, con người phải tẩy trừ những tâm trạng ô nhiễm. Họ phải trau dồi để mở rộng lòng từ bi và quan tâm cho hạnh phúc của mọi chúng sinh, lớn và nhỏ.

Chương 10 - Áp Lực Và Niềm Vui Nuôi Dưỡng Con Cái

Nếu chúng ta không thể hiện lòng tri ân với mọi người qua bao nhiêu công việc của họ, làm sao có thể mong mỏi con cái bày tỏ sự đội ơn đối với chúng ta?

Gia đình là một đơn vị xã hội lâu đời nhất trên thế giới này. Trong thực tế, đó chính là một tiểu xã hội. Và nhiệm vụ của mỗi thế hệ là phải truyền trao ngọn đuốc khai hóa cho thế hệ tiếp nối.

Hầu hết cha mẹ đều yêu thương và ấp ủ con cái. Không có sự hy sinh nào mà đấng sanh thành không sẵn sàng thực hiện cho hạnh phúc và sức khỏe của các con. Thật không may, với muôn ảnh hưởng vật chất và áp lực ngày nay, khiến cho gánh nặng của cha mẹ càng lớn lao hơn bao giờ hết. Thậm chí còn đe dọa mối tan vỡ gia đình, một cột trụ căn bản nhất của xã hội đã được thành hình bởi nhân loại trước khi khai sáng nền văn minh.

Áp Lực Với Phụ Huynh

Có rất nhiều nguyên nhân trong sự việc này. Trước hết, mô hình kinh tế trong hai trăm năm qua đã thay đổi vô ngần từ nông nghiệp chuyển sang kỹ nghệ. Gia đình không còn lao động như một đơn vị nông dân ở trang trại. Cha mẹ làm việc xa con cái, mà người ta thường gọi những đứa con đó là “chốt-khóa”, và họ chỉ trở về nhà sau giờ làm việc. Đặc tính của công việc đòi hỏi họ phải có ý thức về thời gian và được trọng thưởng theo khả năng làm việc. Trong thời kỳ suy thoái, họ đối đầu với niềm bất an khi có thể bị sa thải hoặc giảm lương bỗng.

Trẻ em bị tiêm nhiễm với hàng loạt những mong muốn, lối tiêu thụ, và bao đòi hỏi từ các bạn bè trong trường học hay từ những hấp dẫn, đặc trưng trong quảng cáo qua nhiều đại hệ thống truyền thông, khiến cho cha mẹ rơi vào vòng áp lực để đáp ứng nhu cầu. Hơn nữa, các bậc phụ huynh đôi khi bị đánh giá bởi những đứa con ngỗ nghịch, vì chúng có tầm vóc kiến thức cao hơn. Họ thậm chí không thể có điểm tương ứng với con cái để mở đầu một cuộc trò chuyện thông thường. Sự rạn nứt này giữa cha mẹ và con cái được gọi là khoảng cách thế hệ.

Những thay đổi này gây ra áp lực lớn lao với cha mẹ, làm nhiều người dường như không thể nào đương đầu nổi với những đòi hỏi tâm lý. Bên cạnh tất cả, hai đại thế chiến của thế kỷ này đã tạo tác ra muôn kinh nghiệm hãi hùng mà quá nhiều người đã trải qua, khiến cho bao nhiêu quốc gia bỗng thay đổi quan điểm về một Đấng Tạo Hóa từ bi, liên quan đến tất cả các sinh linh ngài sáng tạo. Trong thời đại khoa học và kỹ thuật, những quan niệm truyền bá như thế bởi nhiều tôn giáo tỏ rõ sự mâu thuẫn với những gì nhân loại đã từng trải và qua bao khám phá khoa học hiện đại.

Áp Lực Với Con Cái

Hầu hết các bậc phụ huynh đều có vô vàn kỳ vọng và họ cảm thấy thất bại hoặc chẳng thỏa đáng, nếu con cái họ không thể thực hiện nổi. Chủ ý chính luôn luôn đặt trên khía cạnh vật chất đạt được và thường khoe khoang với bè bạn cùng hàng xóm, trong khi bao giá trị tinh thần lại bị gạt bỏ nên quả thật đáng buồn. Cũng không may, con cái họ trở thành những nạn nhân bởi bao áp lực tâm lý này. Họ được khuyến khích để xuất sắc hơn trong việc học tập, để bảo đảm một công việc với đồng lương cao, để leo lên bậc thang xã hội, và để tích lũy của cải càng nhiều càng tốt. Nhiều bậc cha mẹ không đặt trọng giá trị về đạo đức như là tri ân, trung thực, liêm chính, tử tế, quan tâm, và tha thứ. Việc đuổi bắt lấy sự giàu sang và thành toại trên thế gian này quả thật trọng đại đối với họ.

Do những áp lực xã hội như vậy, hoặc đúng hay sai, cha mẹ không suy nghĩ đến hậu quả, lại khuyến khích và thậm chí ép buộc con mình phải chăm chỉ và tranh đấu cho cái gọi là “thành công”.

Họ áp đặt cái hệ thống giá trị của họ lên con cái, mà đứa trẻ nào cũng bị thúc đẩy để được thông minh, được biết đến, và được trội hơn. Họ có ấn tượng rằng thành công có nghĩa là đủ khả năng ganh đua, chinh phục, và dập tắt sự chống đối, và vì thế đã xả bỏ điều cần thiết để xây dựng một hòa hợp nội tâm với chính bản thân.

Dù con cái có hưởng ứng hay không, chúng cũng bắt buộc phải tham dự các lớp học về điện toán, âm nhạc, vũ ba lê, bơi lội, và nhiều nữa, với niềm tin sai lạc rằng các hoạt động đó rất quan trọng cho sự thành công và hạnh phúc. Không có gì sai trái trong việc theo đuổi các hoạt động lành mạnh như vậy, nếu những đứa con ưa thích, có đủ tài năng, hoặc nếu đó chỉ là chủ ý để làm dồi dào thêm kiến thức của con em về thế giới xung quanh. Các hoạt động văn hóa và sự thành tựu rất cần thiết để làm con người giáo hóa hơn. Một sự hiểu biết phong phú về vẻ đẹp của cuộc đời sẽ giúp trẻ em trở nên sâu sắc hơn, từ bi hơn, và quý mến hơn về nét mỹ miều của thiên nhiên bao quanh.

Cũng là điều tự nhiên để cho cha mẹ muốn thấy các cá tính và đặc điểm riêng của họ được phản ảnh qua con cái.

Vẻ Đẹp Của Em Và Bộ Óc Của Anh

George Bernard Shaw đã từng tiếp cận với một nữ diễn viên quyến rũ trẻ đẹp, và cô ta thỏ thẻ vào tai ông: - “Bộ không phải là chuyện tuyệt vời hay sao nếu chúng ta kết hôn và có một đứa con với vẻ đẹp của em và bộ óc của anh?” George Bernard Shaw là một người đàn ông hầu như không mấy đẹp trai trả lời: “Em ơi, đó thực sự sẽ là chuyện tuyệt vời, nhưng nếu con của chúng ta có vẻ đẹp của anh và bộ não của em thì sao?” Cô nữ diễn viên không cần nhiều lời thuyết phục liền phóng đi nước đại.

Rất quan trọng để phân biệt giữa những gì cần thiết và những gì không. Thành công và hạnh phúc không phải chỉ nằm trong sự thuần thục những tài nghệ đó. Cha mẹ không nên đặt con trẻ dưới áp lực như vậy – muốn được vinh hiển khi chẳng có khả năng, thành kẻ cầm đầu khi chưa sẵn sàng lãnh đạo, hoặc thành vận động viên nổi tiếng khi không đủ lực tính thể thao. Với kết quả cho các mục tiêu không thực tiễn, trẻ em vì thế phải sớm bị đẩy vào một thế giới đầy thúc bách và trách nhiệm của người lớn. Chúng không thể tận hưởng cuộc sống vô tư của thời ấu thơ. Những ép buộc này gây hậu quả tai hại, dẫn đến tâm trạng bất an trong lứa tuổi trưởng thành. Chúng ta đừng thuyên chuyển những tham vọng của chính mình vào các con em và cướp đoạt lấy tuổi thơ ấu.

Nhận Định Ra Tiềm Năng

Một vị phụ huynh cần phải nhận định ra tiềm năng của con mình - những gì nó có thể đạt được trong tương lai theo tư chất riêng và trong thời điểm thích hợp. Trẻ em không đủ trưởng thành để lập kế hoạch lâu dài cho tương lai. Bạn không thể trông mong một học sinh tiểu học phải thiết lập chiều hướng để đi đại học, quyết định sự nghiệp, hay chọn lựa hôn nhân. Nhưng có điều này là chắc chắn nhất. Không có một “đứa trẻ nào vô dụng”. Mỗi con người đều có một số tài năng, một số tiềm năng. Một trẻ em học hành “ngu muội” có thể được sinh ra “tự nhiên” để sửa máy móc hoặc nấu ăn. Vì thế, đó là nhiệm vụ của các bậc cha mẹ phải nhận thức ra đứa trẻ khá về mặt nào, khả năng ra sao, đặc biệt chú ý đến những năng khiếu hay tài năng, và khuyến khích con em tinh tấn hơn thêm để hữu ích cho xã hội và lý tưởng thành công. Cố gắng đào tạo các con theo tâm ý của chúng để thể hiện một công việc nào đó, mà sau này có thể dùng lấy mưu sinh.

Một Bài Tụng Siêu Phàm

Một trong những Túc Sanh Truyện (những câu chuyện kiếp trước của Đức Phật) có một câu chuyện dí dỏm. Vào một thời đó có vị Bồ Tát hay Phật sẽ thành là một đạo sư nổi tiếng, người đã truyền đạt kiến thức của ngài bằng cách hướng dẫn giới học cao đẳng, vì các học viện cao cấp rất khan hiếm vào thời điểm đó. Những đạo sư uyên bác chỉ có thể phổ độ một vài đệ tử trong cùng một thời gian, và dạy họ nghệ thuật, ngôn ngữ, và một số bộ môn quan trọng khác. Họ lưu ý nhiều về trì giới, đạo lý, kiến thức tôn giáo, và cũng dạy cách sống chân thiện như bao nhiêu công dân tốt vì lưu tâm đến sự nghiệp của các đệ tử. Vị Bồ Tát quan sát thấy có một đệ tử yếu kém về học lực và điều này khiến ngài phiền muộn rất nhiều. Thay vì áp dụng áp lực, ngài bày ra một cách để người đệ tử yếu kém học vấn có thể mưu sinh sau này.

Một ngày nọ, vị đạo sư gọi đệ tử vào và từ tốn nói rằng, sự giáo dục cũng khá đủ và thời gian đã chín muồi để chú trọng vào cuộc sống gia đình hầu mong kiếm sống. Theo đó, vị Bồ Tát dạy cho đệ tử một bí quyết rất linh hiển dể trì tụng khi cần thiết. Người đệ tử rất phấn khởi về cử chỉ ân từ của sư phụ. Sau đó nói lời từ biệt, và ra đi với tất cả những hy vọng cùng tin tưởng cho tương lai. Dùng lời khuyên đã học hỏi được, chàng trai chỉ chú trọng nhiều vào bài kệ hơn là làm bất kỳ một công việc nào. Những lời nói của bài tụng này tuy nhiên có những ý nghĩa khác nhau tùy theo hoàn cảnh hiện hành.

Một đêm nọ, khi đang nằm ngủ ở ngoài ngôi nhà, anh ta nghe thấy tiếng động của một người đào đất gần đó. Trong lúc bất ngờ, anh ta choàng tỉnh dậy và bắt đầu đọc thuộc lòng bài kệ. Ý nghĩa của bài tụng đó là “Đào và đào, tại sao lại đào”. Khi nghe giọng nói này, những kẻ đang đào bới đã vất dụng cụ và sợ hãi bỏ chạy. Trong lúc rối loạn, anh đứng dậy và đi điều tra những gì đã thực sự xảy ra. Thật ngạc nhiên, anh thấy một hộp tiền vàng. Những tên trộm rõ ràng đã chôn cái hộp này sau khi đánh cướp tối hôm trước, và đã cố gắng đào lên món hàng ăn cắp; chúng đã khiếp sợ khi nghe bài kệ tụng và trốn chạy. Chàng trai may mắn đã thâu phục những đồng tiền vàng. Nhà vua khi nghe nói đến một thanh niên trẻ có một bài kệ siêu phàm, đến khi đọc xong đã đuổi ngay được những tên cướp, liên mời anh ta tới ngủ gần cổng hoàng cung.

Một ngày nọ, khi đang ngủ gần cổng hoàng cung, anh ta bất thình lình bị đánh thức bởi những âm thanh của một người đào bới. Ngay lập tức anh bắt đầu đọc bài kệ. “Đào và đào, tại sao lại đào?” Khi nghe lời này, những tên trộm đang cướp cung điện bằng cách đào lỗ thông qua bức tường thành dứt việc đào bới và vùng bỏ chạy. Khi nghe thấy rối loạn này, những người canh giữ cổng và các vệ sĩ trong hoàng cung đuổi theo bọn cướp và bắt trọn đồng bọn. Họ nhận ra rằng bài kệ tụng của người thanh niên trẻ đã giúp họ bắt trọn ổ những tên trộm. Khi nhà vua biết được việc này, ngài mời anh ta vào cung điện và bổ nhiệm anh làm vệ sĩ.

Người thanh niên trong nỗi hân hoan, rất vui mừng và nghiêm túc giữ lấy trọng trách một cách siêng năng. Nhà vua nghe nói về sức mạnh của bài kệ nên yêu cầu người thanh niên dạy cho. Ngài nhớ hết và đọc lại bất cứ khi nào có thời giờ. Với âm mưu đang khởi sinh để ám sát nhà vua hầu chiếm đoạt ngai vàng. Vị tể tướng của triều đình đã bắt tên thợ cắt tóc phải cắt cổ nhà vua trong khi cạo râu và hứa hẹn sẽ trọng thưởng nồng hậu. Ngày hôm sau, gã cắt tóc đến như thường lệ với bộ dao cạo và bắt đầu mài lưỡi dao, nhà vua tình cờ đọc bài kệ có nghĩa rằng: “Mài và mài, ta biết lý do tại sao phải mài”. Gã cắt tóc thật quá điếng hồn đến ngất lịm đi. Nhà vua tuy nhiên không nhận ra được âm mưu ám toán, liền hỏi gã cắt tóc tại sao và chuyện gì đã xảy ra. Trước sự ngạc nhiên của nhà vua, gã cắt tóc tiết lộ bí mật là hắn ta đã bị viên tể tướng bắt phải cắt cổ nhà vua như thế nào. Nhà vua liền triệu quần thần và truyền lệnh xử án tử hình vị tể tướng; người thanh niên trẻ, người đã dạy ngài bài kệ bí mật, được đưa lên thay thế.

Nếu các bậc thầy giáo và những đấng phụ huynh cố gắng hiểu được khả năng học lực, các thói quen tâm lý nội tại, và những tài năng tiềm ẩn của các trẻ em, tất nhiên không có khó khăn gì trong việc đào tạo các con em thành những công dân gương mẫu.

Cha mẹ phải xem xét lại các điều ưu tiên. Kiểu cách bây giờ của phụ huynh là so sánh thành tích học tập của con cái với cha mẹ khác. Bằng mọi phương tiện nên khuyến khích con trẻ tinh tấn trong việc học tập, nhưng đừng đánh giá một đứa trẻ chỉ dựa trên thành tích học đường. Chúng ta phải chấp nhận một đứa trẻ như chính là nó, và không phải những gì chúng ta hằng mong mỏi. Tuy nhiên, đây là điều mà tất cả các bậc phụ huynh vô tình phạm lỗi. Chung quy không có nghĩa là các bậc cha mẹ phải thả lỏng con cái, mà chẳng có sự đào tạo hoặc nhắm tới mục đích xuất sắc. Trẻ em cần được khuyến khích để thăng tiến, sau khi theo dõi năng khiếu, khuynh hướng, và khả năng. Con người không phải ai sinh ra cũng đều giỏi như nhau, vì vậy cha mẹ phải nhận diện ra tiềm năng của con cái mình và giúp chúng vượt lên trong những lĩnh vực đó.

Cha mẹ nên cố gắng thấy được tài năng thiên phú của con cái thay vì áp đặt ý kiến riêng của mình vào chúng. Không phải tất cả đứa trẻ nào sinh ra đời cũng làm kỹ sư và bác sĩ. Tuy nhiên, khi được khuyến khích và hỗ trợ, khả năng sẽ phát triển và tiềm năng sẽ tăng tiến tối đa.

Thần Đồng

Một cậu bé có tài năng thơ phú được sinh ra trong gia đình nghèo khó. Cậu tự nhiên nói ra lời thơ trong khi trò chuyện. Sở trường của cậu bé khiến nhiều người thán phục, nhưng đối với người cha thất học thì không chút nào ưa thích, vì chẳng thể hiểu được giá trị tài ba của đứa con trai mình. Một ngày nọ, khi cậu bé trả lời với cha bằng lời thơ phú, ông bỗng giận dữ và đánh đập cậu bé. Trong khi bị đòn, cậu bé nói với cha mình trong vần thơ.

“Thưa cha, xin hãy vui lòng,

Đánh con thì đánh vì dòng thơ kia;

Lời thơ thiên phú chẳng lìa,

Trời cho phải nhận phân chia thế nào

Nhập tâm chẳng mất biết sao;

Xin cha cho phép đượm vào vần thơ”.

Cha mẹ nên bảo đảm cho con cái một nền giáo dục vững chải, và cũng phải trang bị chắc chắn những hành vi đạo đức và luân lý. Chỉ có sự huấn luyện dày dặn về mặt đạo lý và tinh thần mới có thể phát triển được tiềm năng thực sự của một trẻ em. Francis Story, một tác giả Phật giáo uyên bác, nói: -

Kiến thức thì cần thiết cho sự thành công trên thế gian, Thiền định thì cần thiết để nhận thức ra hạnh phúc Niết Bàn; Đạo đức (Sila) thì cần thiết cho cả hai.

Cha mẹ phải dạy dỗ và hướng dẫn con cái không những bằng giới luật nhưng cũng bằng thí dụ. Dạy cho con cách hoàn thành nhiệm vụ và trách nhiệm, và tỏ lòng tri ân đối với người già cả và đấng sinh thành. Bằng với ví dụ thì trẻ em sẽ học và nhớ mau chóng hơn.

Mang Về Cái Giỏ

Ngày xưa có một cặp vợ chồng trẻ sống với cha chồng. Ông bố già thì rất phiền phức vì luôn luôn giận dữ và không bao giờ dứt lời phàn nàn. Cuối cùng hai vợ chồng quyết định tống cổ ông ra. Người con trai bỏ cha mình vào trong một cái giỏ lớn và đeo trên vai.

Khi người con đang chuẩn bị rời nhà, một cậu bé độ tuổi mười hỏi cha: “Cha mang ông nội đi đâu vậy?” Người con trai giải thích rằng anh sẽ bỏ ông nội ở trong núi một thời gian để ổng tự bảo vệ bản thân. Cậu bé giữ im lặng khi nhìn cha đang quay bước đi và đột nhiên nó hét lên, “Cha, đừng quên mang cái giỏ về nhé”. Ngạc nhiên, người con trai dừng lại và hỏi cậu bé lý do tại sao? Nó trả lời: “Dạ, con cũng sẽ cần cái giỏ đó để mang cha đi chỗ khác khi cha già nua”. Người con trai liền nhanh chóng đưa cha mình trở về nhà, kể từ đó đã chăm sóc chu đáo và phục tùng tất cả các điều cha muốn.

Có một số cha mẹ rất thiển cận nên có những hành vi vô đạo đức và sử dụng những từ ngữ thô tục ở nhà.

Cha mẹ phải đặc biệt chú ý khi hành động bất cứ điều gì trước sự hiện diện của con cái.

Bài thơ sau đây viết về sự trưởng dưỡng con cái, bày tỏ một số điểm thực tế về nghệ thuật nuôi con.

Nếu đứa trẻ sống khoan dung rộng lượng

Tánh kiên trì nhẫn nại hướng thật nhanh

Khuyến khích nhau đừng ấu đả phân tranh

Niềm tin lớn xây tâm hồn bé nhỏ

Nếu đứa trẻ sống công bằng thực có

Hành vi kia thật rõ lý đôi bên

Rồi trong khi yên ổn sống không quên

Nguồn tin tưởng hiện lên ngàn thiện phúc

Nếu đứa trẻ sống không bao vẫn đục

Yêu mến mình liền điều phục ác tâm

Sống hân hoan với bạn hữu uyên thâm

Trân quý lắm thế gian cầm tuyệt mỹ

Nhiều bậc cha mẹ lơ là nên cho phép con cái cư xử tự do, mà không khuyên dạy bất kỳ một đạo đức nào. Điều nghi vấn là để xem cha mẹ có thể thành công trong việc dạy dỗ con cái sau khi chúng vào lứa tuổi trưởng thành hay không, hay đến lúc đó thì quá muộn. Thay vì mơ màng cả ngày, phải tích cực hành động để dạy con cái yêu thương, kính trọng, hòa hợp, và trên tất cả thành một công dân gương mẫu của thế gian.

Một cội nguồn lo lắng cho phụ huynh là từ tư tưởng rằng con cái không vâng lời hay hiếu thảo. Họ lo âu con cái sẽ không quan tâm đến cha mẹ lúc tuổi xế chiều. Họ cũng sợ hãi khi con cái mang lại nhục nhã và buồn phiền thông qua những hành vi bất thiện, do đó làm bại hoại thanh danh gia đình. Như một quy luật, tình yêu cha mẹ to tát hơn tình yêu hiếu thảo. Một người không thể nào mong đợi đứa con chưa trưởng thành và thiếu kinh nghiệm gánh lấy trách nhiệm và yêu thương như bậc cha mẹ. Cho đến khi và trừ khi chính họ trở thành cha mẹ, chỉ có lúc đó họ mới nhận ra được giá trị và tình yêu phụ mẫu.

Có những trường hợp cha mẹ đã cố gắng hết sức mình để giáo dục và dạy dỗ những giá trị cao cả cho con cái, nhưng những nỗ lực này tan loãng như ném vào trong gió, vì bản tánh ngoan cố và bất trị. Có một số trẻ em không thể nào sửa đổi được, dù sinh ra với cha mẹ đạo dức nhất. Trong trường hợp như vậy, cha mẹ không cần phải hối hận vị họ đã thi hành nhiệm vụ thật xứng đáng của bậc phụ huynh. Cha mẹ nên xây dựng sự hiểu biết để thay đổi những gì làm được và chấp nhận những gì không thể làm được.

Khalil Gibran đã viết một vài dòng có ý nghĩa cho cha mẹ để chiêm nghiệm, về con ta là ai:

Con ta chẳng phải con ta.

Họ là trai gái thoáng qua cuộc đời.

“Dù qua mạch sống trùng khơi

Nhưng như hư ảo xa vời diệu tâm

Hôm nay gần gũi muôn phần

Thế mà vẫn cứ ngàn lần cách chia

Cho con yêu dấu tình kia

Nhưng không tư tưởng đoạn lìa đôi bên

Vì con riêng ý nghĩ nên

Dù cha mẹ ép mông mênh cũng thừa”.

Đức Phật cũng đã nói ra điều tương tự trong Kinh Pháp Cú. Một người với trí tuệ hạn hẹp nghĩ rằng con cái và tài sản thuộc về ta. Nhưng ngay cả bản thân ta cũng không phải là của ta, vậy thì còn nói gì đến con cái và tài sản. Làm thế nào có thể tin rằng họ có quyền sở hữu, khi họ không thể kiểm soát hoặc ngăn chặn được những thay đổi mà con cái và tài sản sẽ phải trải qua.

Một số cha mẹ đặt để bao đòi hỏi vào những đứa con đã dựng vợ gã chồng, mà chính họ cũng có riêng bao nhiêu vấn đề và vẫn nằm trong vòng áp lực lớn lao của xã hội. Khi cha mẹ phàn nàn về sự vô ơn bất nghĩa của con cái, điều đó lại càng làm con cái tránh ra xa hơn vì cảm giác tội lỗi và xấu hổ. Nhưng nếu cha mẹ thăng tiến các đức hạnh thanh nhàn, họ sẽ giữ lấy sự yên tĩnh và không đòi hỏi quá mức. Điều này sẽ mang lại một ý thức gần gũi và sự hiểu biết triệt để giữa cha mẹ và con cái, vì thế sẽ phát sinh ra sự hiệp nhất cần thiết trong gia đình.

Phụ Huynh Trong Xã Hội Hiện Đại

Một trong những điều đáng buồn nhất ở xã hội hiện đại là sự thiếu sót tình thương yêu của cha mẹ, mà các trẻ em ở những quốc gia kỹ nghệ thường là nạn nhân. Khi một cặp vợ chồng kết hôn, họ thường dự tính có con. Và khi đứa trẻ được sinh ra, cha mẹ có nhiệm vụ về mặt đạo đức để chăm sóc đứa con bằng tất cả khả năng. Cha mẹ phải có trách nhiệm nuôi nấng đứa trẻ không chỉ thuận lợi về mặt vật chất; nhưng ở các khía cạnh tinh thần và tâm lý cũng rất quan trọng.

Việc đáp ứng các tiện nghi vật chất thật ra không quan trọng khi so sánh với sự bồi đắp tình thương yêu và lòng chăm sóc của cha mẹ.

Chúng ta dư biết có nhiều phụ huynh từ những gia đình thấp kém đã nuôi dưỡng con cái thật giỏi dang với tràn trề tình yêu nồng thắm. Mặt khác, nhiều gia đình giàu có đã cung cấp đủ mọi thứ tiện nghi vật chất cho con cái, nhưng lại đoạn mất tình yêu thiết tha của cha mẹ. Những trẻ em đó khi lớn lên sẽ rỗng tuếch về tâm lý và đạo đức.

Chương 11 - Sợ Hãi Tử Vong

“Cuộc sống không gì chắc chắn, cái chết là điều chắc chắn”.

~ Đức Phật ~

“Thế gian này sợ hãi tử vong, với tôi nó mang lại niềm hạnh phúc”.

~ Sư Nanak ~

Một khi đời sống được khởi đầu, nó như một viên đạn bay ra để đạt tới mục tiêu, đó là cái chết. Tất cả chúng ta phải đối diện với điều bất khả kháng này, một hiện tượng hiển nhiên cho dù có thích hay không. Khi sự thật này được sớm chấp nhận, thì chúng ta mới có thể hướng dẫn cuộc đời vào mục đích cao quý hơn. Thực ra, chúng ta không bị xáo trộn quá nhiều bởi chính sự chết, nhưng do tà kiến sai lầm về tử vong. Tử vong chính nó không có gì khủng khiếp; nhưng khủng khiếp là niềm sợ hãi tử vong, cứ luôn luôn xâm chiếm mãi tận tâm thức.

Tuổi thọ của chúng ta được điều khiển bởi chiếc đồng hồ nhân sinh, được liên tục đánh tiếng tích tắc dần tan. Khi thân thể hao mòn, sớm hay muộn, chúng ta cũng chẳng có thể làm được gì hơn để gỡ gạt thêm chút ít thời gian. Một khi thời gian đã điểm, chúng ta phải chuẩn bị để đi qua tiến trình tự nhiên của tử vong.

Một người y tá kỳ cựu đã từng nói, “Với tôi dường như thường có một bi kịch trọng đại, mà rất nhiều người đi qua cuộc đời bị ám ảnh bởi nỗi sợ hãi của cái chết - nhưng rồi khi nó cuối cùng đến thì cũng bình thường như chính cuộc sống. Rất ít người sợ chết khi họ tiến đến phút giây kết liễu. Trong tất cả kinh nghiệm của tôi, chỉ có một người dường như cảm thấy khiếp sợ - một phụ nữ đã làm điều sai trái với chị cô ta và đến lúc đó đã quá muộn màng để sửa đổi”.

“Có điều gì đó lạ kỳ và tuyệt diệu xảy ra với mọi người khi họ đi đến cuối con đường. Tất cả sợ hãi, tất cả ghê rợn đều biến mất. Tôi thường thấy một bình minh hạnh phúc tuyệt vời trong ánh mắt, khi họ nhận ra sự thực thể hiện tiền. Đấy chính là tất cả muôn phần tinh hoa của Tạo Hóa”.

Một bác sĩ nổi tiếng, Sir William Oslet đã nói thế này: “Theo kinh nghiệm trị bệnh lâu năm của tôi, hầu hết con người ta chết thật ra không có đau đớn hay sợ hãi”.

Định Kỳ Với Tử Vong

Tất cả mọi người, không phân biệt giới tính, chủng tộc, hay tín ngưỡng, sẽ phải tiến tới định kỳ với tử vong. Không có một lối thoát nào khác. Cái chết là một quá trình tất nhiên của thế gian này. Không phải là chuyện thông thường mà chúng ta có đủ can đảm để mặt đối mặt với những tư tưởng chết chóc của chính mình. Dù thế nào, con người không được tự tại trong cuộc sống, trừ khi thoát ra khỏi niềm sợ hãi tử vong.

Sợ hãi tử vong thì cũng giống như sợ hãi vất đi một bộ quần áo cũ kỹ.

~ Gandhi ~

Rất khó khăn để chịu đựng sự mất mát những người thương yêu vì chúng ta quá lưu luyến họ. Điều này đã xảy ra với Visakha, một người phụ nữ nổi tiếng sùng đạo trong lúc Đức Phật còn tại thế. Khi mất cháu gái yêu quý, bà đến yết kiến Đức Phật để tìm lời khuyên nhủ trong nỗi sầu đau.

“Visakha, bà muốn có nhiều con cháu như số trẻ con trong thị trấn này không?” Đức Phật hỏi. “Vâng, thưa Đức Thế Tôn, con thực sự muốn lắm!”

“Nhưng có bao nhiêu đứa trẻ chết hằng ngày trong thị trấn này?”

“Một vài đứa trẻ, thưa Đức Thế Tôn. Thị trấn này không bao giờ thoát khỏi những trẻ con chết chóc, thưa Đức Thế Tôn “.

“Vậy thì, Visakha, trong trường hợp này bà có khóc được cho tất cả các đứa trẻ đó không? Visakha, những người có hàng trăm thứ yêu quý, họ có hàng trăm nỗi khổ sầu. Ai không có gì để thương yêu, sẽ không có sầu bi. Những người như thế được tự tại từ cơn phiền muộn”.

Khi chúng ta cứ khuếch trương ra lòng chấp thủ, chúng ta phải chuẩn bị để trả một giá cho niềm u uẩn khi phân tán chia ly.

Tình yêu cho cuộc sống đôi khi có thể khuếch trương ra nỗi sợ hãi bệnh hoạn về sự chết. Chúng ta không dám mạo hiểm trong bất cứ điều gì, ngay cả với nguyên nhân chính đáng. Chúng ta sống trong nỗi sợ hãi rằng một căn bệnh hoặc một tai nạn sẽ kết liễu cuộc sống trần gian, mà dường như thật quý báu và vĩnh cửu. Nhận thức rằng cái chết là điều chắc chắn, chúng ta hy vọng và cầu nguyện cho sự tồn tại của linh hồn ở chốn thiên đàng được an toàn và bền vững. Những niềm tin như vậy dựa trên lòng khát vọng mạnh mẽ để tiếp tục sự hiện hữu.

Theo các cuộc nghiên cứu tâm lý, những căng thẳng tinh thần được gây ra bởi sự chối từ để đối mặt với sự thật hiển nhiên và chấp nhận lấy thực tiễn của đời sống. Căng thẳng này, nếu không vượt qua nổi có thể dẫn đến bệnh lý nghiêm trọng. Nhất định rằng sự lo lắng và tuyệt vọng của bệnh tình sẽ gây thêm nhiều nguy kịch hơn. Chúng ta không thể nào lựa chọn các loại bệnh tật, cũng như chọn thời điểm thích hợp hoặc thuận lợi để chết. Nhưng chúng ta chắc chắn có thể chọn lựa để trực diện với bệnh tật và tử vọng mà không hề sợ hãi.

Mọi người kinh hoảng với các xác chết, nhưng trong thực tế kẻ sống thật ra còn nguy hiểm hơn cả xác chết. Xác chết không hại chúng ta, nhưng những kẻ sống có dư khả năng để gây thiệt hại to tát và thậm chí có thể dùng phương kế để giết người. Vậy thì đó có phải là một ý nghĩ rồ dại không, khi mọi người phải sợ hãi hoặc kinh khiếp xác chết?

Sinh Và Tử Là Gì?

Con người không cần phải sợ hãi cái chết. Sinh và tử như hai đầu của cùng một sợi dây. Bạn không thể cắt bỏ một đầu trong khi mong mỏi giữ lấy đầu kia. Điều bí ẩn của sinh tử rất là đơn giản. Sự phối hợp của tâm và sắc - còn được biết là ngũ uẩn - gọi là sinh. Sự hiện hữu của các uẩn được gọi là đời sống. Việc rã tan của các uẩn gọi là tử. Và sự tái phối hợp của các uẩn được gọi là tái sinh, và từ đó chu kỳ cứ liên tục cho đến khi chúng ta đạt được trạng thái hạnh phúc Niết Bàn.

Có rất nhiều cách thức để giải thích sự kiện đơn giản và tự nhiên này xảy ra, gọi là “CHẾT”. Một số người tin rằng cái chết là sự tan rã hoàn toàn của một chúng sinh, mà chẳng còn gì tồn tại sau này nữa; một số người khác tin vào sự luân chuyển của “linh hồn” từ một thể xác này qua một thân xác khác, và một nhóm nữa tin rằng linh hồn mãi mãi bị trì hoãn và đợi ngày án quyết. Tuy nhiên đối với Phật giáo, cái chết không có gì khác hơn là tạm chấm dứt của một hiện tượng nhất thời. Nó không phải là sự kết thúc của cái gọi là “hiện hữu”.

Mỗi một cá nhân cần phải nhận thức ra vai trò của cái chết trong số phận của chính mình. Dầu vua chúa hay thường dân, giàu hay nghèo, mạnh hay yếu, nơi an nghỉ cuối cùng của họ ở cõi đời này là trong cỗ quan tài nằm dưới ba lòng tấc đất, trong chiếc bình tro cốt, hoặc phơi rải rác trên mặt biển cả.

Tất cả chúng sinh cùng trực diện và chia sẻ chung một duyên phận. Bởi vì không thực sự hiểu biết bản chất của cuộc đời, chúng ta thường khóc lóc và than van, đôi khi thậm chí còn mỉm cười rồi lại khóc nữa. Một khi nhận định ra bản chất thật sự của cuộc đời, lúc đó chúng ta mới có thể đối mặt với sự vô thường của tất cả vạn hữu và thấy được sự giải thoát. Cho đến khi nào đạt được giải thoát ra khỏi những điều kiện thế gian, chúng ta còn phải nhìn vào mặt tử vong muôn vạn lần nữa. Trong phương diện này, vai trò của cái chết quả rất rõ ràng. Nếu một người cảm thấy rằng tử vong không thể nào hứng chịu nổi, vậy thì họ phải cố gắng bằng mọi nỗ lực để khắc phục lấy vòng sinh tử luân hồi.

Cái Chết Bình An

Mọi người đều hy vọng và mong muốn một cái chết an bình, sau khi đã hoàn thành bổn phận và trách nhiệm trong cuộc đời này. Nhưng có mấy ai đã thực sự chuẩn bị bản thân cho điều hiển nhiên như thế? Có bao nhiêu người đã dày công thực hiện bổn phận đến gia đình, họ hàng, bè bạn, quốc gia, tôn giáo, và vận mệnh của riêng mình? Quả là việc khó khăn để chết một cách yên bình nếu họ không thực hiện được bất kỳ một bổn phận nào.

Trước tiên hết chúng ta phải học hỏi phương pháp để vượt qua nỗi sợ hãi của tử vong, mà con người và cả thần thánh cũng khó tránh khỏi. Đừng để giây phút hiện tiền thoáng lướt chúng ta. Những ai cứ để thời gian vùn vụt qua nhanh như không đáng kể, sẽ có nhiều lý do để thở than khi họ phải tự đối mặt với chính mình gần phút cuối cuộc đời.

Nếu những ai từ biệt thế gian này mà không hoàn thành bổn phận, bất cứ là điều gì, thì sự hiện hữu như một chúng sinh chỉ thật hão huyền vì không mang lại hữu ích cho chính bản thân cũng như thế gian này. Vì vậy, chúng ta không được bỏ bê bổn phận và nhờ thế tự chuẩn bị để nhìn thấy tử vong trong dũng cảm và an bình. Và một ngày nào đó, chúng ta có thể đạt được trạng thái bất tử, mà mọi đau khổ đều được giải thoát.

Rất quan trọng để nhận thức ra rằng, chúng ta được sinh ra trong thế gian này để thi hành một số nhiệm vụ cho niềm vui và hạnh phúc của nhân loại. Chúng ta được ghi nhớ đến nhiều hơn khi làm những gì cho nhân loại hơn cho chính bản thân. Đức Phật nói: “Thân xác con người sẽ biến thành cát bụi, nhưng những ảnh hưởng và thành tích vẫn tròn vẹn mãi”. Điều này có thể biểu hiện qua những thành tựu xác thực của các bậc vĩ nhân với nhiều công trình tuyệt thế, mà vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, giúp hoàn hình lối sống hiện đại mặc dù họ không còn tại thế. Trong ý nghĩa đó, chúng ta có thể xem họ vẫn còn hiện hữu, như một minh chứng những thành tích giá trị mà họ hiến dâng cho nhân loại.

Khi mọi người nhìn thấy cuộc sống của mình là chỉ một giọt nước trong dòng sông không ngừng chảy, họ sẽ lần lượt đóng góp một phần nhỏ bé vào dòng đời vĩ đại. Người sáng suốt với trực giác biết rằng để sống chánh đáng, họ phải quyết chí giải thoát bằng cách tránh xa điều tà ác, làm điều chân thiện, và thanh lọc thâm tâm.

Những ai hiểu được cuộc đời theo giáo lý của Đức Phật sẽ không bao giờ lo lắng về tử vong.

Tôi Qua Đời Hôm Nay

David Morris là một học giả tây phương nổi tiếng về Phật giáo, người đã qua đời ở tuổi 85. Ngay sau khi cái chết của ông, nhà văn hiện đại này đã nhận được một lá thư từ chính ông (rõ ràng là ông đã viết nó trước đó với lời chỉ dẫn để đăng tải lên khi ông chết.) Nó viết như thế này, “Bạn sẽ rất vui mừng khi biết rằng tôi đã chết ngày hôm nay. Có hai lý do cho sự việc này. Trước hết, bạn sẽ đỡ lo âu khi biết sự đau khổ từ cơn bệnh tật của tôi cuối cùng đã kết thúc. Và thứ hai, kể từ khi tôi hoàn cải thành một Phật tử, tôi đã thực tâm hành trì ngũ giới. Kết quả, bạn có biết không, cuộc đời kế tiếp của tôi không thể nào là một bất hạnh.

Theo Phật giáo, tử vong không phải là kết thúc của một cuộc sống nhưng là sự khởi đầu của cuộc sống khác trong vòng luân hồi. Nếu bạn chân thiện, bạn có thể hưởng cuộc sống tương lai tốt đẹp hơn. Mặt khác, nếu bạn không muốn tái sinh một lần nữa, bạn phải tẩy trừ khát vọng cho sự hiện hữu và các ô nhiễm khác trong tâm.

Tử Vong Không Thể Thoát Khỏi

Cũng là điều khá nghịch lý, vì mặc dù chúng ta thường thấy cái chết đoạt lấy bao nhiêu tánh mạng, thế mà chúng ta hiếm có khi nào dừng lại để phản ảnh rằng, chúng ta trong một ngày rất gần cũng là nạn nhân tương tự của cái chết. Với lòng gắn bó chặt chẻ vào cuộc sống, chúng ta không hứng thú mang theo những ý tưởng chết chóc, cho dù trong thực tế, chết là điều chắc chắn. Chúng ta chỉ muốn tránh những ý nghĩ kinh hãi đó càng xa càng tốt - lừa dối chính bản thân rằng cái chết là một hiện tượng xa vời, không cần gì lo lắng. Chúng ta nên có đủ can đảm để đối mặt với sự hiển nhiên. Chúng ta phải chuẩn bị để trực diện thực tế. Chết là một diễn biến xác thực. Chết là một sự thật.

Chương 12 - Tại Sao Lo Âu Về Tương Lai!

“Hãy nhìn vào ngày hôm nay. Trong tiến trình ngắn ngủi được gom đầy tất cả sự thật về sự hiện hữu - Hành động, tình yêu, thoáng giây. Hôm qua chỉ là một giấc mơ, và ngày mai bị che phủ. Hãy sống ngay trong hiện tại!”

Đức Phật được hỏi câu này: Tại sao những người cao quý với tâm liễu ngộ thường biểu lộ dáng bình thản và rạng rỡ? Đức Phật trả lời:

“Họ không khổ đau vì những gì trong quá khứ,

Họ không khao khát khi những gì không đến,

Hiện tại thì vừa đầy đủ đối với họ,

Vì vậy họ biểu lộ dáng rạng rỡ.

Bởi có tham ái cho tương lai,

Bởi sầu muộn cho những gì trong quá khứ,

Vì lẽ này kẻ khờ dại mới phải héo mòn,

Như một cây sậy mềm yếu bị cắt xuống”.

Chúng Ta Đừng Lo Âu Về Tương Lai

Con người luôn luôn lo lắng về tương lai. Một ông thầy bói viếng thăm ngôi chùa đặt câu hỏi với vị sư, “Đại đức, ngài có muốn biết về tương lai không?” Nhà sư hẳn biết ý đồ của ông kia và trả lời: “Là kẻ tu hành, chúng tôi không lo lắng về tương lai”.

Sau đó ông thầy bói nhìn thấy hai cô gái ở bàn máy đánh chữ và cũng hỏi cùng một câu. Trước đó họ đã nghe câu trả lời của vị sư và nói với ông thầy bói rằng họ cũng không hề lo lắng về tương lai. Khi không có ai muốn nghe lời tiên đoán, ông thầy bói quyết định rời khỏi ngôi chùa. Khi ông đi rồi, vị sư mới nhủ thầm, “Có lẽ ông ta cũng đã bỏ lỡ một cơ hội để tiên đoán điều gì đó cho chính tương lai của ông ta”.

Bí mật để sống hạnh phúc và hoàn mỹ nằm trong những sự việc cần được thi hành ngay thực tại hiện tiền. Chúng ta không nên lo âu về quá khứ và tương lai. Chúng ta không thể quay trở về quá khứ để hoàn tác những điều đã làm, cũng không thể nào dự đoán mọi việc xảy ra trong tương lai do muôn điều kiện thế gian liên tục thay đổi. Chỉ một thời điểm mà chúng ta có ý thức được – “hiện tại!”

Chân lý này luôn luôn được công nhận bởi tất cả các nhà uyên bác vĩ đại trên thế gian. Họ thấy rất vô bổ để sống với kỷ niệm của quá khứ và ước mơ về tương lai, bỏ mất thời điểm hiện tại và bao nhiêu cơ hội. Thời gian cứ mãi dần trôi. Đừng đứng yên bất động và nhìn thấy những hy vọng thành công biến thành muôn ký ức thất bại. Đây là điều trong khả năng chúng ta xây dựng được ngay tại hôm nay. Đức Phật đã chỉ dẫn chúng ta phương pháp để duy trì niềm hoan hỷ qua lòng toại nguyện. Thời gian là hiện tại và sự lựa chọn thuộc về ta.

Kalidasa, một nhà thơ và kịch gia nổi tiếng Ấn Độ đã viết những dòng thơ này bằng tiếng Phạn về sự thật đơn giản của cuộc sống hiện tiền:

“Hôm qua là một giấc mơ,

Ngày mai chỉ thoáng bâng quơ hảo huyền,

Hiện tiền chân thiện thắng duyên

Đưa vào kỷ niệm muôn niềm hân hoan,

Tương lai ngày mỗi vẹn toàn

Nhìn trong hy vọng, vui ngàn thế gian.

Hôm nay chứng thực vô vàn”.

Lo Lắng Về Tương Lai

Nhiều người lo lắng khi nghĩ về tương lai. Không có lý do gì để mọi người phải lo lắng nếu họ học hỏi để dàn xếp tùy theo hoàn cảnh của cuộc sống thường nhật. Hơn nữa, họ cũng nên tận dụng lợi thế của tất cả những gì hiện có lúc này. Khả năng để xây đắp một ngả rẽ cuộc đời chỉ có thể thực hiện được ngay bây giờ, không trong quá khứ hoặc tương lai. Chỉ ngay trong hiện tiền một người mới có thể dừng lại hay bắt đầu thi hành sự việc. Bất cứ lâu đài nào xây dựng trên cao và bất cứ giấc mơ nào trong tâm thức đều trở thành con số không nếu họ chẳng hề thực hiện.

Những kẻ quỵ lụy về tương lai sẽ hóa thành món đồ chơi của vận mệnh. Một số người có thói quen đi xem thầy bói và chiêm tinh gia khi phải đối mặt với những lo lâu hay khó khăn. Trong khi một vài nhà chiêm tinh có thể dự đoán đúng, nhưng đa số những người vô đạo đức đã mạo nhận họ là kẻ đoán trúng tương lai để hốt bạc. Những người đi viếng thầy bói thường có tiềm thức ẩn khổ và thích nghe tương lai sẽ sầu não ra sao. Thầy bói nhanh chóng bắt lấy tâm lý của kẻ mê tín và rộng lòng bồi đắp thêm những mẫu chuyện vẽ vời đáng sợ về bao điềm xui xẻo sẽ xẩy ra. Những kẻ cả tin liền tiêu tiền vào các nghi lễ và cái gọi là lá bùa hộ mệnh để mong tránh khỏi lắm điều bất trắc. Mặt khác, khi được nghe bói toán điều may mắn sẽ đến, họ chi tiền rất bảnh bao vào sòng bài hoặc xổ số. Trong cả hai trường hợp, “Một kẻ ngốc ngác và tiền tài sẽ sớm chia tay”.

Thay Đổi Vận Mệnh

Con người lo lắng một cách vô bổ cho sức khoẻ, gia đình, lương bổng, danh tiếng, và tài sản. Họ cố gắng duy trì sự ổn định cho những điều đó, nhưng chúng đã vốn vô thường. Càng lo âu nhiều về tương lai, họ càng mất niềm tin vào cuộc sống và khởi sinh lòng tham dục ích kỷ. Một người khi luôn gắng sức thay đổi cuộc sống sẽ không hưởng tâm an lạc.

Một kẻ khổ đau khi tin vào số phận sẽ nghĩ rằng, “Đây là định mệnh đã được sắp đặt, điều này Thượng Đế đã định phần, vì vậy tôi phải cầu nguyện và yêu cầu Thượng Đế hiệu chỉnh lại cuộc đời này”. Họ có thể dành nhiều thời giờ để cầu nguyện, đến độ bỏ bê bao nhiệm vụ với từng ngày vội qua.

Nếu tin vào Nghiệp, chúng ta sẽ lý luận như sau: “Đây là kết quả của các hành vi trong tiền kiếp hoặc hiện kiếp. Tôi phải cố gắng đạt lấy sự quân bình, bằng cách nỗ lực làm điều chân thiện và tăng cường trí tuệ thông qua thiền định”. Với phương cách đó, những hậu quả bất thiện từ các nghiệp lực có thể được điều phục và nhờ thế đạt lấy thành tựu mỹ mãn.

“Sao đêm lấp lánh đầy trời,

Nhưng không ánh sáng rạng ngời soi tâm,

Và ta phải biết đừng lầm

Chánh nhân, bình đẳng, thiện cầm trong tay”.

“Đừng quay trở lại chuyện xưa,

Phải nâng niu mãi cho vừa tương lai

Tầm nhìn sáng tỏ ban mai,

Hiện tiền thực tại triển khai bây giờ,

Kẻ khôn mong thắng chẳng chờ,

Không bao giờ mất không ngờ chuyển lay”.

Thay vì lo lắng về tương lai một cách vô ích, hãy thi hành những gì có thể thực hiện được hầu sử dụng tất cả tiềm năng. Hãy nhớ rằng, hiện tại là con của quá khứ, và là cha mẹ của tương lai.

PHẦN III - NHỮNG PHẦN TỬ CHO HẠNH PHÚC

Chương 13 - Làm Sao Để Tìm Hạnh Phúc Chân Thật!

Cuộc đời nói, “Hạnh phúc” là giải thưởng,

Buộc thắng tâm trưởng dưỡng tánh kiên trì;

Nửa cuộc đua thành đạt xuất hiện khi,

Nguồn thúc đẩy, mục tiêu gần quanh khúc”.

Bạn có muốn hạnh phúc không? Câu hỏi đơn giản này sẽ luôn luôn được trả lời với một chữ “Có”. Vâng, tất cả chúng ta, không có ngoại lệ, đều muốn hạnh phúc, mặc dù ý tưởng về những gì tạo nên hạnh phúc và làm thế nào để đạt được hạnh phúc có phần khác nhau đối với từng người.

Một nhà văn nói: “Hạnh phúc, theo quan điểm của hầu hết mọi người, là một nơi được nhiều ưa chuộng. Đó là một cái gì đó để có được. Đó là một cái gì đó để trở thành. Tới chốn không may mắn này, hạnh phúc là ở đoạn kết của cầu vồng, là một hủ vàng. Họ dành cả một cuộc đời đuổi theo cầu vồng. Coi như rượt hình bắt bóng để không bao giờ tìm thấy được gì bên ngoài, khi hạnh phúc chỉ an trú nơi chính nội tâm”.

Hạnh phúc là ở trong cuộc hành trình, không phải ở nơi chốn nào đến. Hạnh phúc cho những ai có nguyện vọng cao cả và chân quý. Hạnh phúc cho những ai làm phong phú thêm cuộc sống của mọi người chung quanh. Hạnh phúc cho những ai nhường quyền để kẻ khác sống trong hòa bình mà không quấy nhiễu. Hạnh phúc cho những ai đóng góp vào thế giới này được tốt đẹp hơn để cùng chung sống. Hạnh phúc cho những ai có gia công, có làm lụng, có nhiệm vụ hằng ngày thành bao lao động của tình yêu. Hạnh phúc cho những ai yêu mến tình thương. Hạnh phúc cho những ai có hạnh phúc.

Tất cả mọi người đều khao khát hạnh phúc. Họ làm việc chăm chỉ ngày đêm để mong đạt lấy hạnh phúc, mặc dù biết rằng chỉ một thoáng qua mau. Tuy nhiên, bất chấp mọi nỗ lực, họ thường đi lạc lối rất xa xôi, hơn là tiến tới thật gần với những gì đang gắng sức để thắng lợi. Tại sao lại như vậy?

Tìm Kiếm Hạnh Phúc

Đời sống hiện đại là một cuộc đấu tranh - một cuộc đấu tranh để chiếm cứ tiền tài, sung túc, và giàu sang. Thay vì đem đến hạnh phúc, lối sống này mang lại bao lo âu và căng thẳng. Có những khoảnh khắc quan trọng trong cuộc đời, khi tất cả các vật chất đều vô giá trị nếu đem so sánh với niềm hoan hỷ tinh thần hay tâm linh, do sự buông bỏ vạn vật thế gian.

Trong cuộc sống túng quẩn, tầm quan trọng của phúc lợi kinh tế để dẫn đến một đời sống khá giả hơn không thể nào phủ nhận. Chúng ta không nên vờ vịt rằng mọi người có thể hạnh phúc nếu họ đang đói kém và sống trong tình trạng khốn khổ. Nghèo đói và chung sống trong khu ở tồi tàn có thể kiềm chế lấy hạnh phúc. Đó là cuộc sống thảm hại trong những khu ở nghèo hèn nếu một gia đình đông đúc phải sống, ăn, ngủ, và sinh đẻ trong một căn lều lụp xụp. Sự cùng khốn của môi trường và cuộc sống tuyệt vọng của những người dân thường làm các nơi đó như chỗ sinh sản ra tồi bại và đắng cay - trừ khi đó là sự thỏa hiệp của một cộng đồng thánh nhân tìm kiếm hòa bình trong nghèo khổ.

Tuy nhiên, rất hữu ích để nhớ rằng giàu sang và nghèo đói, hạnh phúc và khổ đau, tất cả đều tương đối. Một người có thể giàu sang nhưng không hạnh phúc; một kẻ khác có thể nghèo đói nhưng lại hạnh phúc. Sự giàu có là một phước lành nếu chân thiện và sáng suốt sử dụng. Nhưng một phần bi kịch của kẻ nghèo khó là lòng khát vọng ích kỷ về muôn vật chất. Nếu lòng tham muốn không được đáp ứng, họ sống trong oán giận. Còn bi kịch của những người giàu sang là họ không có khả năng để vượt lên trên sự giàu có. Họ bám víu vào của cải một cách dại khờ. Thành thử hạnh phúc không tìm thấy trong cả hai trường hợp, với kẻ nghèo hèn hoặc người sang trọng.

Một số người nghĩ rằng người bạn đời yêu quý và tương đắc là nguồn hạnh phúc. Có thể cũng đúng trong phạm vi nào. Một số người khác nghĩ rằng con cái cũng là một nguồn hạnh phúc. Nhưng những sự việc này không phải là điều kiện ổn định. Một người bạn đời có thể tử vong hoặc chia ly, trong khi một số con cái có thể mang lại nhiều nỗi buồn phiền hơn niềm tươi vui cho cha mẹ.

Chúng ta nên học hỏi để biết toại nguyện và hân hoan với những gì ít ỏi trong vòng tay. Chúng ta thậm chí cũng nên cảm nhận hạnh phúc và hài lòng với sự hiện hữu thực tại, mặc dù không đầy đủ may mắn để có chút ít phước lành với bao kỳ vọng khiêm tốn nhất.

Người Vợ Không Con

Thuở xưa có một cặp vợ chồng nghèo khó không con cái. Tuy trong tất cả mọi khía cạnh cuộc đời họ đều vui vẻ, người vợ vô cùng khao khát được làm mẹ và rất muốn có một đứa con. Người chồng đề nghị xin một đứa con nuôi, nhưng cô vợ không bằng lòng và nói rằng đứa con phải là máu mủ của chính mình. Họ cố gắng dùng tất cả các biện pháp nhưng không phương cách nào hiệu nghiệm. Người vợ càng trở nên suy nhược hơn, vì sự căng thẳng, lo âu, và cảm giác không xứng đáng, kéo tới ập tràn và bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Rồi thì người chồng dần dần nhận thấy có sự thay đổi với cô vợ. Người vợ giả vờ mang thai, trong khi thực tế thì không có. Đến một ngày nọ khi người chồng trở về nhà, anh ta thấy cô vợ thật rạng rỡ hạnh phúc, ôm ấp lấy một gói nhỏ. Anh ta xét kỹ cái gói thì nó chẳng gì khác hơn là một khúc gỗ nhỏ nhoi. Cô vợ ấp ủ thật thiết tha với tất cả tình yêu thương của người mẹ, như thể đó là một đứa bé thực sự. Cô thi hành việc chăm sóc “em bé”, mặc áo quần áo như một người mẹ thường làm. Cô thậm chí còn hoàn thành một cái võng ấm cúng và đu đưa “em bé” ngủ trong khi cô hát một bài ru con nhỏ nhẹ. Trong thực tế, cô hành động giống như một đứa trẻ đang chơi với búp bê. Người chồng rất lo lắng về tình trạng của vợ mình, và anh ta đưa cô vợ đến tham khảo ý kiến một vị y sĩ tâm thần nổi tiếng. Vị chuyên gia nghiên cứu trường hợp này thật cẩn thận và quyết định một cách rất ngạc nhiên, nhưng đầy nhân tính. Ông giải thích với người chồng rằng cô vợ cuối cùng đã tìm thấy hạnh phúc, bằng cách tưởng tượng ra những gì cô ấy không thể có được trong thực tế. Ông khuyên nếu tước đoạt đi hạnh phúc đó sẽ là điều vô cùng tàn nhẫn còn hơn sự cố gắng giúp đỡ cô ấy cư xử “bình thường” và vứt bỏ đi khúc gỗ.

Chúng ta thấy ở đây đôi khi sự quyết định liên quan đến mọi người phải được hướng dẫn bởi một tấm lòng chứ không phải bằng một lập luận lạnh lẽo. Chúng ta cũng có thể đề cập trong câu chuyện này rằng, nếu vì quá khao khát bất cứ điều gì ngoài lý lẽ, nó sẽ ảnh hưởng đến tinh thần và làm xáo trộn sự quân bằng của các căn thức.

Điều kiện hòa hợp trong môi trường chính trị, kinh tế, và xã hội rất quan trọng cho hạnh phúc mỗi cá nhân. Trong cuốn sách của Ngài Philip Gibs, Những Lối Thoát, nói rằng, “Điều gì mà bản chất con người cố gắng tìm kiếm, trong việc truy lùng muôn đời niềm hạnh phúc, là một hệ thống chính phủ và xã hội để cung cấp cho mỗi cá nhân một cơ hội đầy đủ và công bằng hầu triển khai nhân cách ở mức độ cao nhất: bằng công việc hữu ích và đừng quá nhiều; bằng sự an ninh cho bản thân, gia đình, và cộng đồng; một người nhạy cảm và quảng đại không thể tận hưởng được hạnh phúc, nếu khối lượng con người còn đang khổ đau xung quanh họ; bằng sự thoải mái tối thiểu, và bằng tự do tư tưởng và hành động, trong giới hạn của danh dự đạo lý để cấm tổn thương đồng loại. Với quyền tự do tư tưởng và hành động đó, họ có cơ hội để tìm hiểu và vui sướng: vừa nhận thức được vẻ đẹp, hội nhập thâm sâu vào kiến thức, làm chủ bản thân và môi trường xung quanh nhiều hơn. Tiếp cận với tất cả mọi thứ trong cuộc đời rất có giá trị cho tâm thần và thể xác”.

Đạo Phật dạy phải sử dụng những phương tiện vô hại và chánh đáng để xây dựng hạnh phúc. Ở đây không có nghĩa là hưởng thụ hạnh phúc bằng cách gây khổ đau cho người hoặc cho các chúng sinh khác. Điều này phù hợp với lời khuyên của Đức Phật: “Phước đức cho những ai nuôi dưỡng đời sống mình khi không làm hại người khác”.

Những Phần Tử Cho Hạnh Phúc

Trong việc bồi đắp lên một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa, chúng ta nên thể hiện từ bi và trí tuệ, đó là một đôi cánh có thể chuyên chở con người tới thượng đỉnh toàn hảo của nhân sinh. Nếu chúng ta chỉ phát triển các khía cạnh tình cảm mà quên phần tri thức, chúng ta sẽ trở thành kẻ tốt bụng nhưng dại khờ, trong khi chỉ phát triển trí tuệ mà sao lãng tình cảm sẽ làm chúng ta biến thành kẻ trí thức nhưng vô nhân đạo, không có xúc cảm cho muôn người khác. Theo Đức Phật, từ bi và trí tuệ phải cùng song song thăng tiến mới đạt được giải thoát. Cuộc sống hoan hỷ khởi sinh từ tình thương và hướng dẫn bằng trí tuệ.

Lòng từ bi là gì? Từ bi là tình yêu, bác ái, và khoan dung. Đó là hành động vì yêu thương và quan tâm đến tất cả những ai sống còn, đặc biệt là khi họ đang ở trong hoàn cảnh không may mắn.

Và trí tuệ là gì? Trí tuệ là thấy muôn điều như chính chúng hiển hiện, và thi hành bằng những phẩm hạnh cao quý từ tâm. Khi một chàng trai nhìn thấy một cô gái xinh đẹp và bị lôi cuốn, anh ta muốn gặp lại cô ấy thật nhiều lần. Anh ta nhận lãnh niềm sung sướng và lòng mãn nguyện trước sự hiện diện của cô gái. Tuy nhiên, khi tình hình thay đổi và lúc không còn có thể gặp lại cô ấy, anh ta bắt buộc không được hành động vô lý và cư xử dại khờ. Sự bất toại nguyện này là một kinh nghiệm thực tiễn của con người. Nếu không có chấp thủ quá đáng hay bám víu ích kỷ, anh ta sẽ tương đối ly khai nỗi khổ đau dễ dàng hơn. Trong bao khoái lạc của cuộc đời, rồi kết cuộc cũng phải nhuốm lấy đớn đau và phiền muộn. Không thể nào phủ nhận rằng sự sung sướng mà mọi người thu nhận được là từ cảm xúc hoan lạc, tuy nhiên bản chất của niềm thụ hưởng này ngắn ngủi và không tỏ rõ hạnh phúc lâu dài. Sự nhận định ra được quan điểm trung thực ở đây chính là trí tuệ.

Các phần tử bồi đắp cho hạnh phúc rất đơn giản. Niềm hạnh phúc là một trạng thái của tâm. Nó không thể tìm thấy được từ vật chất, chẳng hạn như giàu sang, quyền thế, hay danh vọng. Những ai dành cả cuộc đời để khai thác và tích lũy của cải nhiều hơn cần thiết, họ sẽ vỡ mộng và thất vọng khi phát hiện tất cả tiền tài trên thế gian không thể mua lấy một mảy may hạnh phúc, nhưng lúc đó lại quá trễ. Việc tìm kiếm khoái lạc không thể nào được nhầm lẫn với việc tìm kiếm hạnh phúc. Khoái lạc chỉ là một hình thức vui thú thoáng qua và không hiến dâng hạnh phúc vĩnh cửu. Khoái lạc có thể được mua bán, nhưng hạnh phúc thì không. Hạnh phúc đến từ bên trong nội tâm, dựa trên nền tảng của lòng bác ái đơn thuần và lương tâm thanh tịnh.

Không một ai hạnh phúc, trừ khi họ toại nguyện với chính bản thân. Sự tìm kiếm một tâm thần yên tĩnh chỉ có thể thành đạt bằng cách tu dưỡng tâm hay thiền định. Có quá nhiều điều phải làm, và có rất ít việc được thực hiện. Duy nhất với sự phân tích và thanh lọc cá tính, những chủng tử đạo đức ngủ ngầm mới có cơ hội nẩy mầm, để hiển lộ ra bản tính tuyệt hảo của con người. Đó là một chuyện không dễ dàng. Đòi hỏi lấy sự kiên trì, quyết tâm, và nỗ lực.

Hạnh phúc là một loại nước hoa mà bạn không thể nào đổ lên người khác khi chưa nhỏ cho chính mình một vài giọt.

Nếu bạn muốn sống hòa bình và hạnh phúc, hãy cho phép muôn người khác cũng sống hòa bình và hạnh phúc. Trừ khi và cho đến khi nào bạn tu chỉnh chính mình để sống theo những nguyên tắc cao quý, bạn không thể mong đợi hạnh phúc và hòa bình hiện hữu ở trong thế gian này. Và bạn cũng đừng nên ngóng chờ sự biết ơn từ kẻ khác. Dale Carnegie nói: “Nếu chúng ta muốn tìm thấy hạnh phúc. Chúng ta hãy ngừng ngay tư tưởng biết ơn hay vô ơn, và cứ ban tặng vì niềm hoan hỷ bố thí. Vô ơn là việc tự nhiên, giống như cỏ dại. Biết ơn như một bông hồng. Cần phải được chăm sóc, tưới nước, nuôi dưỡng, yêu thương, và bảo vệ”.

Bản tánh con người thường chẳng quý mến bất cứ điều gì đến quá dễ dàng. Tuy nhiên, khi những điều này bị thoát mất lúc đó họ mới hiểu rõ giá trị. Không khí chúng ta đang hít thở với bao phần cơ thể quan trọng này, tất cả đều không được trân quý, thậm chí còn bị lạm dụng, cho đến khi quá trễ. Chúng ta đừng nên như một con cá, không biết giá trị của nước cho đến khi bị mang ra bên ngoài.

“Theo sự quan sát của tôi,” Abraham Lincoln nói, “con người được hạnh phúc như vậy khi họ quyết định trong tâm như thế”.

Bạn không thể hy vọng đạt được hạnh phúc và an bình chỉ bằng cầu nguyện. Bạn phải đổ ra công sức để thi hành hầu mới hội nhập được phước lành. Niềm tin vào Đấng Tạo Hóa và sự cầu nguyện cho phước lành cũng hữu ích, nhưng bạn đừng quên khóa cửa khi đi ra khỏi nhà. Bởi vì không có gì đảm bảo rằng Đấng Tạo Hóa sẽ chăm nom căn nhà cho đến khi nào bạn trở về. Bạn không nên bỏ bê trách nhiệm của mình. Nếu bạn hành động theo luân thường đạo lý, bạn có thể tạo một thiên đường ngay đây trên quả địa cầu này. Nhưng khi bạn vi phạm chánh nghĩa, bạn cũng có thể cảm thấy ngọn lửa địa ngục trên trái đất. Con người bó tay và phàn nàn khi họ không biết cách sống theo nghiệp lực của thiên nhiên và vũ trụ, vì thế tạo tác ra rất nhiều rắc rối. Nếu mỗi người cố gắng sống với đời sống đáng kính nể như một thiện nhân, tất cả chúng ta có thể tận hưởng niềm an lạc thực sự trong thế gian này, mà không cần chờ chết mới có được. Không cần thiết để kiến tạo một thiên đường ở nơi đâu để ban thưởng cho đức hạnh hay tạo ra một địa ngục để trừng phạt suy đồi. Đạo đức và trụy lạc là những phản tác không thể tránh khỏi trong thế gian hiện hữu. Một trong những câu hỏi khó giải đáp nhất của nhân loại là liệu có những nơi gọi là “thiên đường” và “địa ngục” không. Con người không có sự hiểu biết rõ ràng về khái niệm này.

Thiên Đường Và Địa Ngục Ở Đâu?

Thuở nọ có vị sư yêu thích chủ đề giảng đạo là “thiên đàng và địa ngục”. Một trong những tín đồ đã quá nhàm chán khi nghe vị sư lặp đi lặp lại nhiều lần, ngày kia đứng lên và hỏi : “Hãy nói cho tôi biết nơi nào là thiên đường và địa ngục? Nếu thầy không thể trả lời, tôi sẽ kêu thầy là kẻ dối gạt!” Vị sư như người ngây ngô và bỗng dưng sợ hãi. Thay vì trả lời, vị sư cứ giữ im lặng. Sự im lặng khiến tín đồ kia càng thêm tức giận hơn và ông hét lên: “Nói cho tôi nghe hay tôi sẽ đánh thầy!” Thế là vị sư hoàn hồn, tập hợp lại tâm trí, và trả lời: “Địa ngục ở xung quanh ông bây giờ, với cơn giận dữ của ông”. Người đàn ông kia, nhận ra sự thật, bình tĩnh lại và bắt đầu cười. Lúc đó ông ta hỏi: “Vậy thì thiên đường ở đâu?” Vị sư trả lời: “Nó bây giờ ở xung quanh ông, với tiếng cười của ông”. Thiên đường và địa ngục là những gì chúng ta tạo tác trong cuộc sống. Thiên đường và địa ngục tồn tại ở bất kỳ chỗ nào trong vũ trụ mà nơi đó có chúng sinh hiện hữu. Không hề có những chốn nào riêng biệt.

Hạnh Phúc Ở Đâu ?

Nơi nào chúng ta tìm kiếm hạnh phúc? “Bên trong bạn,” Đức Phật dạy. Không ai phủ nhận rằng hạnh phúc là trạng thái mong mỏi nhất của sự sống. Hạnh phúc không phải một điều gì đó chỉ đơn giản xẩy ra. Hạnh phúc là một trạng thái của ý thức mà không phụ thuộc vào sự tham muốn vật chất và niềm đam mê.

Một Kẻ Không Áo Nhưng Mãn Nguyện

Có một vị vua Đông phương rất sầu muộn mong tìm kiếm lời khuyên nhủ của nhà triết học. Triết gia khuyên vua đi tìm người đàn ông hạnh phúc và mãn nguyện nhất trong vương quốc và mặc chiếc áo bào của ngài. Sau cuộc tìm kiếm lâu dài, nhà vua cuối cùng đã tìm thấy người đàn ông đó - nhưng rồi nhà vua không có áo bào để mặc!

Một nhà văn nổi tiếng nói: [đề cập đến Đức Phật]. Nếu bạn muốn gặp người đàn ông toại nguyện và hạnh phúc nhất trong thế gian này, hãy nhìn hoàng tử trong bộ quần áo người ăn xin.

Bất toại nguyện với lòng khát vọng là nguyên nhân chính của sự bất hạnh. Buông xả những tham vọng đó, bạn sẽ được an lạc. “Chi một điều duy nhất Ta dạy,” Đức Phật nói: “Nguyên nhân của khổ đau và con đường chấm dứt khổ đau. Cũng như nước biển chỉ có một vị mặn, lời giáp huấn của Ta cũng thế, chỉ đề cập tới khổ và chấm dứt khổ. Ta sẽ chỉ cho bạn thấy đường đi từ hư không đến thực tiễn, từ bóng tối ra ánh sáng, và từ cõi chết đến cõi vĩnh cửu”.

Bình an và mãn nguyện cũng phụ thuộc vào sự mong mỏi của mỗi cá nhân. Chó thích xương nhưng không thích cỏ. Bò thích cỏ nhưng không thích xương. Cũng như thế, một số người ưa kích thích hơn an bình, và đối với nhiều người khác thì bình an quan trọng hơn phấn khích. Cũng như thức ăn ngon của một người có thể trở thành hiểm họa cho kẻ khác; thuốc chữa bệnh của một người có thể gây hại chết chóc cho kẻ khác. Niềm vui của một người có thể trở thành sự phiền toái cho kẻ khác.

Hạnh phúc là một trạng thái tinh thần mà có thể đạt được qua sự tu dưỡng tâm. Những điều kiện bề ngoài như giàu sang, danh vọng, địa vị xã hội, và nổi tiếng chỉ là tạm bợ cho suối nguồn hạnh phúc. Chúng không phải là niềm vui sướng thực sự. Cội gốc trung thực chính là tâm. Tâm được điều phục và tu dưỡng là gốc rễ chân chánh của hạnh phúc. Quan điểm cho rằng tâm tĩnh lặng không thể hoàn thành được thật ra sai trái. Tất cả mọi người có thể trưởng dưỡng tinh thần an lạc và định tĩnh bằng cách thanh lọc tâm.

Bằng cách từ bỏ những gì dễ biến hoại trên quả địa cầu này, một người có thể đón nhận được món quà hạnh phúc bất diệt.

Chương 14 - Tìm Bình Yên Giữa Xung Đột Và Mâu Thuẫn

Một mụt nhọt không thể nào chữa trị khỏi bằng cách cắt đứt nó ra. Cũng như thế, chúng ta không bao giờ trải nghiệm được bình yên bằng vũ lực, nhưng bằng cách loại trừ các nguyên nhân chính gây ra cuộc xung đột.

Chưa bao giờ trong lịch sử thế giới từ trước tới nay, loài người lại có sự đòi hỏi vô cùng lớn lao cho nền tự do vì bao mâu thuẫn, ác ý, ích kỷ, dối trá, và xung đột. Chúng ta rất cần đến sự bình an không những chỉ ở trong nhà, văn phòng, và cuộc sống cá nhân, mà còn ở từng cấp độ toàn cầu. Sự căng thẳng, lo lắng, và sợ hãi phát sinh từ những mâu thuẫn không chỉ gây nhiều rắc rối, nhưng cũng liên tục tạo tác ra một cuộc sống kiệt quệ, cho tinh thần lẫn thể xác. Con người đã trở thành những chúng sinh bạo động nhất trong thế giới này.

Sự Bất An Và Xung Đột Toàn Cầu

Ngày nay, mối đe dọa hủy diệt toàn cầu do vũ khí hạt nhân là điều có thể xẩy ra. Nếu có một thế chiến nguyên tử, bất kỳ nơi nào cũng không thể trú ẩn được dưới ánh mặt trời để con người trốn thoát. Quả là một tình trạng xáo trộn mà loài người đã giáng họa xuống! Tiến bộ khoa học về mặt khai thác nguồn năng lượng vĩ đại trong nguyên tử đem lại nguy cơ đến với loài người. Khi con người vẫn bị chi phối bởi vô minh, ích kỷ, bất công, phục thù, và những vũ lực tàn hoại khác, không một ai được an toàn.

Sách có ghi nhận rằng “ánh sáng chói lòa” của quả bom nguyên tử đầu tiên rơi xuống Hiroshima đã thay đổi cục diện lịch sử thế giới. Ánh sáng tỏa ra khắp Hiroshima khởi sinh khổ đau, sợ hãi, hận thù, và bao bất trắc cho hàng triệu cuộc sống trên toàn thế giới. Trong khi hoàn toàn trái ngược, ánh sáng huy hoàng được “lóe lên và tỏa chiếu” với sự giác ngộ của Đức Phật dưới cội bồ đề hơn 2.500 năm trước đây cũng có đầy ý nghĩa đậm sâu đến số mệnh con người. Nó soi sáng con đường cho nhân loại vượt lên từ một thế gian tối tăm, chứa ắp lòng tham lam, sân hận, và si mê để đến một thế gian ngập tràn ánh sáng với đầy tình thương yêu, bác ái, và hạnh phúc.

Vấn đề căn bản mà chúng ta phải trực diện hiện nay là do suy đồi đạo đức và tâm thức mê hoặc. Mặc dù với tất cả các tiến bộ của khoa học và kỹ thuật, thế giới này vẫn còn quá xa xăm trong sự an hòa và thái bình. Khoa học và kỹ thuật đã thực sự làm cho cuộc sống con người trở nên bất an hơn bao giờ hết. Nếu không có sự cải thiện tinh thần tương ứng để giải quyết các vấn nạn, cuộc sống con người sẽ luôn luôn bị hiểm nguy.

Đức Phật chỉ dẫn con người hướng đi tới một thế giới mới có hòa bình, thịnh vượng, và bác ái. Nhưng ngày nay, loài người đã thờ ơ với thông điệp vượt thời gian này. Sự hủy diệt toàn bộ do vũ khí hạt nhân chỉ cần một nút bấm bởi kẻ lầm đường lạc lối. Con người có thể kiểm soát các vũ lực thiên nhiên, nhưng lại không tự kiểm soát được bản chất của riêng mình. Nếu họ tiếp tục xuôi theo phương pháp này, chỉ có một lối để tiến hành – sa vào con đường tự tàn phá và tuyệt chủng.

Trong việc tìm kiếm hòa bình và hòa hợp, các nhà lãnh đạo thế giới đã cố gắng xây dựng những hiệp ước và thỏa thuận quốc tế, hầu ngăn chặn hoặc giải quyết bao tranh chấp giữa các quốc gia. Liên Hiệp Quốc, một hội đồng thế giới, được thành lập sau thế chiến thứ hai để duy trì trật tự và ổn định toàn cầu. Mặc dầu đó không phải là phương tiện tốt nhất để đạt được mục đích, nhưng ít nhất Liên Hiệp Quốc cung cấp một hệ thống khả thi, theo đó các quốc gia tranh chấp có thể bàn bạc một cách văn hóa hơn để giải quyết các vấn đề. Tuy nhiên sự thù ngịch, sợ hãi, và hồ nghi giữa các chủng tộc, các quốc gia, và các giáo phái khác nhau, không làm cho sự chung sống trong hòa bình thành một mục tiêu dễ dàng thực hiện. Bất chấp bao nhiêu thời giờ liên tận để điều đình và hùng biện tại Liên Hiệp Quốc, các nước vẫn đánh nhau và thỏa thuận ngừng bắn thường bị vi phạm rất đều đặn mà không có sự trừng phạt. Con người tìm thấy bình an và hạnh phúc trong những hoàn cảnh như vậy ở chốn nào? Hạnh phúc không bao giờ khởi sinh khi có sợ hãi.

Thành Lập Nền Hòa Bình

Cuộc sống hạnh phúc và toại nguyện không thể đạt được nếu chúng ta lãng phí thời gian và năng lực trong mâu thuẫn và xung đột. Để có nền hòa bình, chúng ta phải buông xả sự xung đột trong mọi hình thức. Tâm, một khi được giải thoát từ xung đột đó, sẽ được an lạc để trở thành công cụ cho phúc lợi, thay vì một trở ngại cho xã hội. Tâm hùng mạnh và vô hình có thể chuyển hóa ra hạnh phúc cho nhân loại, thay vì khổ đau.

Một mụt nhọt không thể chữa trị khỏi bằng cách cắt đứt nó ra với một lưỡi dao. Vết máu ô nhiễm sẽ gây ra nhiều mụt nhọt nữa. Nguyên nhân gốc gác phải được điều tra trước tiên và tiêu trừ, thế mới thực hiện cách trị liệu triệt để. Tương tự như vậy, để có sự an lạc, tim và tâm, một hình thức căn bản trong hành động con người, cũng nên có lúc định tĩnh. Điều này có thể hoàn thành qua sự giác ngộ tâm linh chân thực. Những gì quan trọng không chỉ là đức tin, nhưng phải sống lấy cuộc đời yêu thương, chân chánh, và công bằng dựa trên những nguyên tắc đạo đức được giảng dạy bởi các vị đạo sư.

Vượt Xa Lạc Thú Thế Gian

Các vị đạo sư luôn luôn xác nhận rằng hạnh phúc con người không lệ thuộc vào sự toại nguyện cho lòng ham muốn và niềm đam mê vật chất, hay trong việc thu nhập của cải giàu sang. Thực tế này là điều rõ ràng từ kinh nghiệm con người. Ngay cả khi có được tất cả các lạc thú thế gian, chúng ta vẫn không thể có hạnh phúc và an lạc, nếu tâm liên tục bị ám ảnh bởi lo lắng và hận thù, phát sinh từ vô minh về bản chất thật sự của sự hiện hữu.

Hạnh phúc chân chính không thể định nghĩa bằng sự giàu sang, quyền lực, con cái, danh vọng, hay phát minh. Đây là những điều chẳng cần phải nghi ngờ, chúng sẽ dẫn dắt đến sự thoải mái cho thể xác rất tạm thời, nhưng không phải là hạnh phúc cứu cánh trong ý nghĩa tối thượng. Điều này đặc biệt đúng khi những vật sở hữu bị tước đoạt hoặc chiếm đoạt. Những vật ngoại thân này trở thành nguồn gốc của khổ đau, tội lỗi, và phiền não, hơn là hạnh phúc cho kẻ làm chủ nhân.

Sắc diện hấp dẫn, âm nhạc mê hoặc, hương thơm phưng phức, vị nếm ngọt ngào, và xúc thân cám dỗ đã nhầm lẫn và đánh lừa chúng ta, để rồi nô lệ hóa với lạc thú thế gian. Trong khi không ai phủ nhận rằng tuy có hạnh phúc nhất thời trong sự mong mỏi cũng như trong sự thỏa mãn của các căn thức, nhưng lạc thú đó chỉ là phù du. Khi quán sát với sự hồi tưởng, một người có thể hiểu được bản chất phù du và bất toại nguyện của bao lạc thú, mở đường cho một chánh tư duy tốt đẹp hơn về thực tế này.

Nếu của cải và vật chất là điều kiện tiên quyết cho hạnh phúc, vậy thì giàu sang và hạnh phúc cùng đồng ý nghĩa. Đây có phải là một lập luận đúng hay không? Một nhà thơ không đồng ý với quan điểm này, và viết như sau:

“Nhìn chung quanh, giàu sang là hạnh phúc?

Khổ nạn … vui! Phiền não ... dục huy hoàng!

Phúc lộc chi hào nhoáng đổ tuôn lan

Tâm hủy diệt, và nhiều đau khổ nữa!”

Sự giàu sang không thể nào dập tắt nổi cơn cháy khát vọng.

Chúng ta không bao giờ hạnh phúc nếu chỉ tìm cách để thỏa mãn những dục vọng thú tính ô uế, để đáp ứng nhu cầu khoái lạc ăn uống và tình dục. Nếu đúng như thế, vậy thì với sự tiến bộ to tát hoàn thành trong mọi lĩnh vực, thế giới này cũng có thể trên con đường tiến đến hạnh phúc toàn hảo. Nhưng điều này rõ ràng không đúng. Dục lạc thế gian không bao giờ có thể hoàn toàn được thỏa mãn, bởi vì trong thoáng giây nào chúng ta thâu nhận lấy điều gì thường hay mong mỏi, rất nhanh chóng nó liền trở thành nhàm chán và lại thèm muốn cái gì khác lạ hơn. Khi những thay đổi và hoại diệt xảy ra cho bao thứ thường hằng bám víu, chúng ta sẽ trải nghiệm lấy niềm bất hạnh. Việc hưởng thụ niềm vui nhục dục không phải là hạnh phúc thật sự. Hạnh phúc trung thực chỉ có thể phát sinh khi tâm hoàn toàn an lạc. Nguồn gốc của hạnh phúc không phải là thể xác: nó phải được tìm thấy trong tâm khi thoát khỏi sự rối loạn của tỉnh thức.

Kho báu của thế gian là vô thường, nhưng kho tàng siêu việt như lòng tự tin, đạo đức, quảng đại, chân chính, và trí tuệ là bất diệt. Cảm xúc chấp thủ vào thù hận và ích kỷ làm giảm giá trị con người; nhưng từ bi, bác ái, và rộng lượng sẽ làm cho một người trở nên cao quý, thậm chí siêu phàm ngay trong hiện kiếp này.

Con người có thể thăng tiến và duy trì sự bình an bằng cách quay vòng những tư tưởng vào bên trong thay vì hướng ra phía ngoài. Phải xem chừng bao hiểm họa và cạm bẫy của những năng lực nguy hại với tham lam, sân hận, và si mê. Học hỏi phương tiện tu dưỡng và kiên trì các năng lực nhân từ của yêu thương và hòa hợp. Bãi chiến trường là tự trong ta và cuộc chiến vĩ đại nhất phải được tranh đấu và khắc phục. Cuộc chiến không đấu tranh bằng vũ khí, nhưng với tỉnh thức của tất cả các năng lực tiêu cực và tích cực ngay chính trong tâm. Tri kiến này là chìa khóa để mở toang cánh cửa, mà từ đó bao mâu thuẫn, xung đột, cũng như những tâm bất thiện hiển hiện.

Tâm là nguồn gốc tối hậu của tất cả hạnh phúc và khổ đau. Để có được hạnh phúc trên thế giới, tâm của mỗi cá nhân đầu tiên phải được bình an và hạnh phúc. Hạnh phúc cá nhân dẫn đến hạnh phúc xã hội, và hạnh phúc xã hội có nghĩa là hạnh phúc cho cả dân tộc. Hạnh phúc của bao nhiêu quốc gia xây dựng lên hạnh phúc thế gian.

Từ những bài học cuộc đời, rõ ràng sự chiến thắng thực sự không bao giờ đạt được bằng những xung đột. Thành công không bao giờ hoàn tất bởi xung đột. Hạnh phúc không bao giờ trải nghiệm qua tà ác. An bình không bao giờ thành đạt bởi tích lũy nhiều của cải hoặc tranh giành quyền lực. Niềm an lạc đạt được bằng cách buông bỏ lòng ích kỷ và giúp ích thế gian với những hành vi yêu thương. Tâm an định điều phục tất cả các năng lực đối lập. Hãy tự giúp chúng ta duy trì một tinh thần lành mạnh và sống một cuộc đời phong phú với đầy ý nghĩa của hạnh phúc và toại nguyện.

Chương 15 - Thánh Thiện Và Phẩm Giá Của Đời Sống

“Giữ đạo đức cũng giống như dựng lên một hàng rào để bảo vệ ngôi nhà của mình và ngôi nhà hàng xóm hầu đề phòng bọn cướp”.

Đạo đức và luân lý thiết lập ra cốt lõi của lý tưởng về mặt xã hội, kinh tế, chính trị, và tôn giáo. Nếu yêu thương là dòng máu của sự sống, vậy chắc chắn đạo đức là xương tủy của đời sống. Nếu không có đức hạnh, cuộc sống nằm trong hiểm họa, nhưng nếu không có yêu thương cuộc sống như là chết. Phẩm hạnh của cuộc đời được thăng tiến với lòng tu dưỡng đức hạnh, và khi đức hạnh phát sinh thì các nguồn mạch yêu thương sẽ nẩy nở tràn trề. Vì con người không hoàn hảo trong bản chật, nên họ bắt buộc phải nỗ lực trau dồi đức hạnh.

Tu dưỡng đạo đức là một khía cạnh vô vùng quan trọng cho cuộc đời. Nhiều người có ý tưởng sai lầm về đạo đức là gì. Đối với họ, điều đó có nghĩa là áp dụng các kiểu cách cư xử bề ngoài như ăn mặc, xã giao, làm bộ, và giả nhân giả nghĩa. Họ quên rằng cái đạo đức giả tạo và thường tình đó là do con người kiến tạo bởi điều kiện xã hội, vì thế thường hay thay đổi để trở thành lỗi thời. Quần áo thích hợp với một khí hậu, thời gian, hay dân tộc có thể không phù hợp, hoặc thậm chí không đứng đắn trong một khí hậu hoặc thời đại khác. Quy tắc ăn mặc hoàn toàn là một câu hỏi về phong tục, và không phải là một tranh luận đạo đức sâu đậm. Vấn đề ở đây khởi sinh khi quy tắc bị nhầm lẫn với những pháp giới xác thực và bất biến.

Ngôn ngữ có gây ra sự khác biệt trong tư tưởng và hành động, nhưng chẳng phải là điều tối hậu để minh chứng rằng nhận thức của chúng ta khác biệt. Thức ăn, nước uống, và những giá trị tôn giáo, tất cả đều hoạt động như bộ thanh lọc tri giác; cho đến giá trị một cá nhân còn là sự cản ngăn cho tri thức trung thực.

Từ những tập tục, khó khăn, và nguyện vọng đặc thù này, một nhóm người có khuynh hướng tin rằng chỉ có quan điểm của họ là đúng, và mọi người hữu lý khác cần phải tôn trọng ý kiến của họ. Loại tư tưởng vị kỷ này rất ư hiểm họa. Yếu tố chính của nhận định và lòng tin là kinh nghiệm quá khứ, nhu cầu hiện tại, và kỳ vọng trong tương lai.

Đạo đức là gì? Đó là các tiêu chuẩn và đạo lý trong hành vi chân thiện phù hợp với chánh đạo. Tiếng Pali là Sila. Nó có nghĩa là: kỷ luật tự giác để thăng tiến đạo đức. Điều đó ngụ ý là một kỷ luật cá nhân phát triển từ nội tâm và không khởi sinh từ sự sợ hãi vì bị trừng phạt. Phát xuất từ những động cơ tinh khiết - vì yêu thương, không chấp thủ, và trí tuệ, được tăng trưởng với sự liễu ngộ về ảo tưởng cái “ta” và “bản ngã”.

Có câu nói trong tiếng Malay: “Kesal dabulu, jangan kesal kemudian” Có nghĩa là “Hãy hối tiếc trước khi làm, đừng hối tiếc sau đó”.

Khi Socrates gặp thầy

Hồi còn trẻ, Socrates viếng một nhà thổ và khi anh ta vừa mới bước ra thì thấy vị thầy giáo đi ngang qua. Chàng thanh niên trẻ lúc đó rất mắc cỡ và cố lẻn trốn, nhưng vị thầy đến gần và hỏi tại sao anh muốn lánh mặt. Socrates trả lời rằng anh cảm thấy xấu hổ về việc đã làm. Vị thầy mới khuyên rằng, “Con phải cảm thấy xấu hổ về hành động này trước khi bước vào căn nhà tai tiếng đó. Thì lúc này con tránh khỏi hành vi mà hiện tại con đang xấu hổ”.

Hư thân dễ học không thầy

Còn mong đạo đức như vầy cần sư

Thói chân thiện khó tập dư

Nhưng cùng sống dễ hiền từ bao dung.

Thói gian ác dễ đóng khung

Nhưng bao rắc rối sống chung với đời.

Đạo đức là bước đầu tiên trên con đường hướng tới hạnh phúc vĩnh cửu. Đó là nền tảng tâm linh cơ bản. Nếu không có nền tảng này, không thể nào có sự tiến bộ của con người và thăng tiến của tâm linh. Tệ hại hơn, một người vô đạo đức không những chỉ gây hiểm họa cho chính bản thân, mà còn liên lụy đến bao người xung quanh. Sau khi kiến lập một nền tảng đạo đức, một người có thể tiến hành để thăng tiến tâm và trí tuệ. Sự thực hành này sẽ hướng dẫn dần dần từ cấp độ thấp đến tầng độ cao để tiến triển tâm, và cuối cùng, đi đến thượng đỉnh của tất cả chứng đắc - Giác Ngộ.

Chỉ có học hỏi mà không thi hành thực sự là điều vô bổ. Theo Đức Phật, một người học rộng mà không thực hành Giáo Pháp cũng giống như một bông hoa sặc sở mà không có hương thơm. Rất cần thiết để dạy đức hạnh bằng giới luật và khuôn mẫu, như Đức Thế Tôn đã thể hiện khi đáp ứng nhân loại với lòng đại bi. Những lời giáo huấn về đạo đức và triết lý của Đức Phật phải được học hỏi và thực hành, trên tất cả, phải được chứng thực. Do đó chỉ có kiến thức mọt sách mà không có lương tri và hiểu biết thì quả vô ích để vượt qua các vấn nạn của chúng ta.

Đừng Trở Thành Kẻ Nô Lệ Cho Bất Kỳ Thánh Kinh Nào

Vào thuở nọ, có một người sáng lập ra giáo phái mới và bao nhiêu người coi ông là kẻ uyên bác thâm sâu. Ông có vài tín đồ thường ghi chép lời giảng dạy vào trong một cuốn sách. Sau bao nhiêu năm, cuốn sách trở nên dầy cộm với tất cả các loại chỉ giáo. Những tín đồ được khuyên năng không nên làm bất cứ điều gì khi chưa tra cứu thánh kinh. Bất cứ nơi nào họ đi và bất cứ điều gì họ làm, những tín đồ đều xem xét cuốn sách, coi như là sách chỉ dẫn cho cuộc đời họ. Một ngày kia khi giáo chủ đi qua cây cầu gỗ, ông ta trợt chân ngã xuống sông. Những tín đồ tuy cận kề đó, nhưng không ai biết phải làm gì trong trường hợp này. Thế là họ tra cứu cuốn sách.

“Cứu! Cứu!” Giáo Chủ hét to, “Ta không biết bơi”.

“Xin chờ một lát nữa Giáo Chủ. Xin đừng chết đuối”, họ năn nỉ. “Chúng con vẫn đang tìm kiếm trong thánh kinh. Phải có điều chỉ dẫn để làm những gì nếu Giáo Chủ rơi từ cây cầu gỗ xuống sông”.

Trong khi họ còn đang lật các trang thánh kinh để tìm ra lời chỉ dẫn phù hợp, Giáo Chủ đã biến mất trong dòng nước và đắm chìm.

Thông điệp quan trọng của câu chuyện là chúng ta nên áp dụng phương tiện sáng suốt và không mù quáng đeo theo những ý tưởng bảo thủ lỗi thời, cũng không cần dùng đến bất kỳ một cuốn thánh kinh nào mà không sử dụng tới lý lẽ thông thường. Trên bộ mặt thay đổi của mọi hoàn cảnh, với những khám phá và kiến thức mới, chúng ta phải học hỏi để tiện thích nghi và đáp ứng vì sự hữu ích cho tất cả mọi người.

Cư Xử Đạo Đức Và Tuổi Trẻ

Người ta thường nói có sự suy đồi về tiêu chuẩn đạo đức và giới luật trong lứa tuổi thanh niên ngày nay. Điều này chắc chắn không gán ghép vào tất cả tuổi trẻ, nhưng có rất nhiều người lầm lạc và thành phiến loạn. Hành vi và tập quán của họ vi phạm sự yên bình của quần chúng, trong khi đó những người vô tội yêu chuộng hòa bình phải trải qua muôn ngàn sỉ nhục và đau khổ.

Nói một cách khác, cha mẹ đáng bị khiển trách vì những hành vi xấu xa và thiếu suy xét của con cái. Vì quá dễ dãi, khuyến khích bởi tâm lý hiện đại, họ đã cho con cái thật nhiều tự do để chúng muốn làm gì thì tùy ý. Điều này thường phối hợp với một điểm là cha mẹ quá bận rộn vun đắp nhu cầu vật chất mà bỏ bê con cái. Để ngăn chặn sự suy đồi đạo đức trong xã hội, phụ huynh phải có trách nhiệm quan trọng để nuôi dưỡng và hướng dẫn con cái theo giáo lý được giảng dạy qua các tôn giáo lớn trên thế giới.

Trong việc giáo huấn về đạo đức và luân lý, nhãn hiệu tôn giáo không có gì quan trọng. Mỗi tôn giáo có quy luật đạo đức riêng được thành hình để điều phục hành vi con người, nhờ thế mọi người có thể sống hòa đồng như những chúng sinh giáo hóa. Cùng sánh lưng, họ có thể đóng góp cho cộng đồng sự tôn trọng, đoàn kết, và hỗ trợ tinh thần lẫn nhau. Nhưng rất đáng tiếc, những kẻ cuồng tín thường khơi mầu sự phân biệt, thù nghịch, và ganh ghét đối với các tôn giáo khác.

Làm Người Chân Thiện Hay Làm Chuyện Chân Thiện?

Trong cuốn sách của ngài, Đạo Đức Phật Giáo, Hòa Thượng Tiến sĩ H. Saddhatissa viết: “Nói chung, có hai tư tưởng về đạo đức: (i) làm kẻ chân thiện, và (ii) làm chuyện chân thiện. Điều đầu tiên mới chính thực là đạo đức, trong khi điều thứ hai có thể chỉ là một phương tiện cứu cánh. Con người có thể trở nên chân thiện để làm điều hữu ích, nhưng điều này rất hiếm hoi. Người ta thường làm những hành động tốt đẹp, mới trông qua thấy hoàn toàn vị tha, nhưng trên căn bản thì đượm vị kỷ, thúc đẩy bởi lợi lộc, ham muốn thâu lấy công đức, hạnh phúc, thiên đường, khen thưởng, hay bị thúc đẩy bởi sự sợ hãi vì kết quả trừng phạt hay địa ngục. Tất cả cái gọi là hành động “chân thiện” đều được gợi cảm hứng từ lòng ích kỷ và vì thế đối với người Phật tử, ý tưởng “người” chân thiện mới chính là đạo đức chân thật duy nhất”.

Người thừa nhận việc làm gian ác của mình thì ít nhất cũng còn tốt hơn so với người cố gắng biện hộ hành động xấu xa, luôn chối cãi, và giả vờ vô tội. Shakespeare thể hiện điều này rất xuất sắc khi Lady Macbeth thúc giục chồng trước khi ông ta giết vua “làm như một bông hoa trinh trắng nhưng thật là một ác quỷ bên trong”. Một kẻ gian ác công khai ít ra còn có thể tránh được, nhưng ý đồ gian xảo của kẻ đạo đức giả không nhìn thấy được cho đến khi quá muộn.

Điều gì sẽ làm lợi ích cho một người, mặc dù họ giàu sang, tốt số, và thụ hưởng tất cả báo ân do các thiện nghiệp trong quá khứ, khi họ không có đạo đức, từ thiện, và bác ái trong cuộc sống hiện tiền này? Họ giống như một người sống trên vốn liếng của mình, liên tục rút ra từ tài khoản ngân hàng thiện phước, nhưng lại không bổ sung thêm vào. Khi tất cả cạn vơi, họ sẽ tiến tới tương lai như một kẻ ăn xin tinh thần. Thế thì ai đây để đổ lỗi cho tình trạng khốn khổ của riêng mình - thần thánh hay số phận? Cả hai đều là không: họ chỉ có chính mình để buộc lỗi.

Trong trường hợp nhân sinh, sự khắc khoải trong việc lựa chọn hành động nào để thực hiện, dù thiện mỹ hay bất chánh, luôn vĩnh viễn là nghiệp lực theo chúng ta. Với những hoàn cảnh như vậy, chúng ta nên hiểu rõ các hậu quả nương theo sự lựa chọn đã thành hình. Thật chắc chắn như nước đánh dấu mức độ dâng, nghiệp cũng thế. Khi nhân duyên khởi sinh, nghiệp sẽ phát tác ra hậu quả không thể tránh khỏi, mà không được coi là phúc lợi hay hình phạt, nhưng chỉ xem đó là một tiến trình tự nhiên trong mọi việc. Đối với kẻ kém ý chí, tri kiến về luân hành của nghiệp giúp cản ngăn điều tà ác, trong khi người tiên tiến được khuyến khích thi hành điều chân chính.

Nhà triết học, Santayana, vạch rõ ra rằng điều khó khăn nhất trong cuộc đời không lệ thuộc quá nhiều vào việc chọn lựa giữa thiện và ác, mà ở vào sự quyết định giữa thiện và thiện. Khi còn trẻ, chúng ta chẳng nhận thức thấy mỗi khao khát không hề giống nhau. Một cậu bé có thể phân vân giữa hàng chục dự định khác nhau cho tương lai, nhưng một người trưởng thành sẽ phải từ bỏ nhiều hoạt động để hoàn thành một trách nhiệm.

Sự phân tích này cũng áp dụng cho cảm xúc. Trong khi chúng ta có thể hiểu ở tuổi vị thành niên, tình cảm hứng thú luôn chuyển đổi qua nhiều đối tượng khác nhau, nhưng đó lại là điều nhạo báng khi một người trưởng thành còn hành động như tuổi vị thành niên. Một ông lão mặc quần áo trẻ trung lòe loẹt và một người lão bà phục sức trong trang phục óng ả búp bê thật là những kẻ đáng thương hại. Họ vẫn chưa hiểu biết sự trưởng thành của con người đòi hỏi phải đóng nhiều cánh cửa lại, trước khi một cánh cửa lớn nhất được mở ra - cánh cửa của tình yêu viên mãn và những thành tựu chân thiện.

Aristotle nói: “Người đàn ông lý tưởng gặt lấy niềm vui khi giúp đỡ kẻ khác, nhưng họ cảm thấy xấu hổ khi nhận lấy ân huệ”. Thường thường được coi là dấu hiệu ưu việt để bố thí lòng từ ái, nhưng ngược lại với mặc cảm khi thọ nhận nó. Trong Phật giáo, tuy nhiên, bố thí và thọ nhận lòng thiện mỹ nên được thi hành với sự buông xả cả hai cảm giác ưu việt hay mặc cảm, không có động cơ thầm kín, và không mong mỏi sự đền ơn bằng vật chất hay tinh thần. Bằng cách này, động lực đi sau hành vi hoàn toàn tinh khiết, không nhiễm ô bởi cảm giác ích kỷ nhỏ nhặt.

Thay Đổi Cá Tánh Qua Tôn Giáo

Một cái cây được gọi tên bằng trái của nó. Tương tự như vậy, một tôn giáo trung thực phải cho thấy kết quả vĩnh cửu. Trong ý nghĩa này, rất chính đáng để thẩm định một tôn giáo do kết quả dẫn dắt.

Khi một người chấp nhận một tôn giáo, giáo lý sẽ giúp họ cải thiện hành vi. Nhưng nếu họ vẫn tiếp tục tham lam, thù hận, và ganh ghét, nếu họ vẫn lừa dối những nhân công làm việc, hoặc vẫn cướp bóc hàng xóm, nếu họ vẫn không bày tỏ lòng từ bi đối với chúng sinh đau khổ, hoặc khi chỉ bị một chút khiêu khích đã vội đâm ngay con dao vào lồng ngực kẻ khác – vậy thì những giáo huấn thật sự không có hiệu quả.

Khi chỉ có niềm tin thôi, cảm tưởng hoặc tôn vinh về một tôn giáo thật ra vô ý nghĩa, trừ khi họ cải thiện hành vi và hành động hợp hòa. Điều này có thể được ví như căn bệnh mà một người “cảm thấy khá hơn”, nhưng sự thực không như vậy vì nhiệt kế đo vẫn gia tăng.

Tôn giáo có khả năng cho chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất cuộc đời, cũng có thể cho chúng ta chấp nhận lấy các hình thức hạnh phúc khác nhau, khi được khởi sinh qua bao đoạn đường đời. Chúng ta nên hân hoan khi hạnh phúc đến, và hãy buông xả khi hạnh phúc chia lìa mà đừng hối tiếc. Thực tế này được nói lên bởi William Blake khi ông viết:

“Ai gom hỷ lạc thoáng bay,

Sống trong vĩnh cửu trưng bày nắng mai”.

Việc hành trì trong tôn giáo đưa một cá nhân trải qua sự chuyển hóa tâm thức, phát sinh từ nội tâm. Đó không phải là hình dáng bên ngoài khiến cho một người trở nên cao quý, nhưng chính là sự thanh lọc tư tưởng với cuộc sống mẫu mực. Chỉ có cá tánh thiện mỹ mới làm một người tuyệt vời và xứng đáng với vinh dự này.

Sự giàu sang có thể trang trí ngôi nhà của bạn,

Nhưng chỉ có đức hạnh mới có thể trang trí bạn.

Quần áo có thể trang trí hình dáng của bạn,

Nhưng chỉ có hành vi mới có thể trang trí bạn.

Đạo đức không chỉ áp dụng ở mức độ cá nhân, nhưng phải được hành trì bởi tất cả các công dân trong xã hội. Để có sự an lạc muôn nơi, mọi người không được đi ngã tắt tâm linh. Ai cũng có thể nghĩ rằng họ lẫn tránh được những hành vi tà ác. Họ thậm chí còn có thể bị cám dỗ để áp dụng các giá trị đạo đức bất thiện được tôn vinh trên đài truyền hình. Nhưng không một ai có thể thoát khỏi những hậu hoạn qua bao hành vi uế trược của chính mình, và không có xã hội nào yên bình khi còn những phần tử như vậy xung quanh.

Ngoài ra, để có hòa bình và hạnh phúc trong một xã hội, những người nắm trong tay quyền lực nên duy trì luân thường đạo lý, vì hành động của họ có ảnh hưởng sâu sắc tới muôn người. Đức Phật nói:

“Khi vua chúa của một xứ sở được công bằng và thiện mỹ, các vị tướng cũng trở nên đạo nghĩa và tốt lành. Khi các vị tướng được công bằng và thiện mỹ, các thủ lãnh cũng trở nên đạo nghĩa và tốt lành. Khi các thủ lãnh được công bằng và thiện mỹ, các viên chức cũng trở nên đạo nghĩa và tốt lành. Khi các viên chức được công bằng và thiện mỹ, những người dân cũng trở nên đạo nghĩa và tốt lành”.

Chương 16 - Bạn Tạo Lấy Sự May Mắn Và Định Mệnh

“Kẻ khờ dại chờ xem ngày may mắn

Nhưng may mắn đâu mà chẳng được nào.

May mắn là may mắn của trời sao

Trời sao sáng có cho ta thành tựu?”

~ Túc Sanh Truyện Phật Giáo ~

Niềm tin vào may mắn hay rủi ro rất phổ biến giữa muôn đại chúng. Đó là do thiếu hiểu biết về luật nhân quả, điều kiện thế gian, và hiện tượng thiên nhiên, mà mọi người quy cho sự may mắn đến bất ngờ là do số phần hên và sự rủi ro là do số phần xui. Đức Phật dạy chúng ta rằng hiệu ứng tốt, hay nói là hậu quả tốt, được thành hình từ nguyên nhân chân thiện, và hậu quả xấu do căn nguyên bất thiện, y theo quy luật nhân quả. Khi một người phải trực diện với những hiệu ứng xấu xa từ việc làm gian ác, tạo tác trong hiện kiếp hay từ tiền kiếp, họ không nên đổ thừa cho số phần xui xẻo. Thay vì thế, điều chính xác hơn để nói là họ đang trải nghiệm những hậu quả của ác nghiệp. Bất cứ ai hiểu được luật nhân quả sẽ không sái phạm mà tin tưởng vào hên xui, bởi vì họ biết chắc rằng bất cứ điều gì xảy ra đều là kết quả của một hay nhiều nguyên nhân, gây ra bởi tư tưởng tiêu cực và hành vi vô đạo đức đã tạo tác trong quá khứ. Như vậy có thể quán chiếu rằng họ tự chịu trách nhiệm cho hạnh phúc và phiền não, đặt nền tảng trên lối sống nhân hòa hay xảo trá như thế nào. Không có điều gì là hên xui may rủi. Sự lựa chọn tùy tiện vào chúng ta.

Đừng Đổ Lỗi Cho Những Vì Sao

Mặc dù Đức Phật không phủ nhận về ảnh hưởng của một số sao trời và tinh tú lên loài người, kẻ kém nghị lực thường nghĩ số phần là do ứng dụng của sao trời và tinh tú. Trí tưởng tượng và nỗi sợ hãi chỉ có khuynh hướng làm trầm trọng thêm tình hình vốn đã căng thẳng, tạo ra sự bực dọc và phiền não. Nhưng tất cả những ai có ý chí, dũng cảm, sáng suốt, và tự tin mạnh mẽ sẽ thành công với sự nghiệp, và vượt qua mọi khó khăn bởi không nô lệ vào những tà tín như vậy. May mắn và tài ba có liên quan chặt chẽ. Tất cả đều trở lại với sức mạnh của tâm, tiềm năng của mỗi cá nhân đều có thể thăng tiến.

Con người không nên chịu thua và bỏ cuộc trong sự phấn đấu để vượt qua niềm bất hạnh, vì cho rằng họ không bao giờ may mắn. Cũng không nên trở thành nạn nhân bởi niềm tin sai lạc như thế, vì chỉ cản trở sự tiến triển về mặt vật chất và tâm linh. Ngay cả khi sự nghiệp hoàn toàn thất bại bởi vì ác nghiệp, họ có thể chế ngự hoặc ít nhất giảm thiểu các hậu vận xấu, bằng cách duy trì một tâm lành mạnh và làm thêm điều chân thiện. Họ có thể làm điều đức hạnh bằng nhiều cách, bằng từ ái hoặc bằng hành động mà không cần đến chi tiêu tiền bạc. Ví dụ họ có thể thi hành những hành vi thánh thiện như lòng khoan dung, kiên nhẫn, bác ái, và cảm thông.

Theo Phật giáo, nỗ lực là điều kiện quan trọng nhất để có thể chuyển đổi diễn tiến của ác nghiệp. Bằng bao cố gắng thể hiện ngày hôm nay, một người có thể chuyển nghiệp để thay đổi môi trường và hoàn cảnh. Đó là điều luôn luôn có thể xẩy ra để chuyển đổi nghiệp chướng của mình. Nếu có thất bại vì thiếu khả năng, thiếu kinh nghiệm, hoặc lười biếng, họ phải cố gắng để tiến bộ hơn và học hỏi để khắc phục lấy thất bại, mà không đổ thừa vào sao trời, ma quỷ, hay thần linh. Sự quán thông về tự bản tính và sự chấp nhận lấy những yếu điểm với chính mình là bước đầu tiên hướng tới cải thiện bản thân.

Định Mệnh Trong Tầm Tay

Chẳng có điều gì gọi là số phần không tránh khỏi hay định mệnh không chuyển đổi theo như lời dạy của Đức Phật. Nếu chúng ta quán sát lại kinh nghiệm của chính chúng ta và bao người khác, điều hiển nhiên thực tế là sự bất hạnh và khổ đau đang trải nghiệm hôm nay được đúc kết từ những lầm lỗi đã tạo tác ngày hôm qua.

Ngài Mang Cho Tôi Điềm Xui Xẻo

Kalidasa là một nhà thơ người Phạn nổi tiếng sống ở Ấn Độ trong thế kỷ thứ ba. Lúc còn bé, ông rất nghèo và sống với mẹ trong một túp lều nhỏ đối diện với hoàng cung. Phía bên trong tường thành là một vườn xoài rộng lớn. Vào mùa trái chín, cây xoài nặng trỉu với những trái ngon ngọt. Những lúc không ai canh chừng, Kalidasa lén trèo qua tường thành và tự tiện hái xoài.

Một ngày kia khi Kalidasa đang hái trộm xoài, ông không biết nhà vua đang theo dõi từ cửa sổ hoàng cung. Sáng hôm đó, trong khi nhà vua cắt vỏ xoài, ngài vô tình cắt phạm vào tay. Vì vết cắt ra rất nhiều máu, nhà vua liền triệu tập những kẻ uyên bác và các chiêm tinh gia để tiên đoán vấn nạn quan trọng đó.

Những kẻ sáng suốt suy nghĩ một hồi và hỏi hoàng thượng đã nhìn thấy điều gì bất thường vào sáng hôm đó. Nhà vua trả lời rằng ngài nhìn thấy một cậu bé hái trộm xoài phía dưới cung điện. “Ồ! Điều mà hoàng thượng nhìn thấy là một điềm xấu. Thằng bé đó sẽ mang lại cho ngài sự xui xẻo,” những kẻ sáng suốt kia nói. “Tốt nhất hoàng thượng nên xử tử nó lập tức”.

Thế là nhà vua ra lệnh cho Kalidasa đến tấu trình trước mặt. Khi cậu bé run rẩy đứng trước mặt vua, nó được báo rằng nhà vua đã nhìn thấy nó ăn trộm xoài và điều này mang lại cho nhà vua điềm xui. Người ta hỏi nó có điều gì để nói trước khi bị hành quyết.

“Con thật vô vàn tạ lỗi đã mang lại cho ngài điềm xui xẻo. Thưa Bệ Hạ,” Kalidasa nói. “Nhưng cũng hợp lý để trừng phạt kẻ theo dõi con buổi sáng này, bởi vì như ngài thấy kẻ kia đã mang lại cho con cùng rủi ro”. Câu trả lời đó làm nhà vua rất đỗi ngạc nhiên, và nhận ra chính mình mới là kẻ ngốc ngác đã nghe theo lời các thầy bói toán được coi là những kẻ khôn ngoan. Rất ngưỡng mộ Kalidasa, nhà vua đem về làm con nuôi. Chính từ trong hoàng cung mà Kalidasa thăng tiến tài ba văn phú và sau này nổi bật lên thành nhà thơ tiếng tăm ở Ấn Độ.

Con người không phải là một con cờ của năng lực vũ trụ mà họ không có sự kiểm soát. Vận mệnh là một điều hoàn toàn do con người tự tạo ra và tự gán ghép. Cho dù đó là chân thiện hay tà ác. Mọi người tạo tác ra định mệnh của riêng mình qua hành động, ngôn ngữ, tâm ý (thân, khẩu, ý), và rồi từ bao nhân duyên đến sớm hay muộn, họ sẽ nhận ngay lại những gì đã đổi trao cho đời. Qua hậu quả của các hành vi, không có lối nào trốn thoát. Do đó, con người là những kẻ gây dựng lên lối sống, là tác giả của định mệnh, hiện tiền và vị lai.

Luật nhân quả định phần kết cuộc của số phận mọi người mà không hề thiên vị ân thù. Không có một động cơ nào cho sự trừng phạt trong năng lực vũ trụ tuyệt vời đó. Thiên nhiên là vô tư. Nó không thể xu nịnh và cũng không ban ân huệ đặc biệt theo lời yêu cầu nào. Khi nhân duyên hòa hợp phát sinh, những hành vi chúng ta gieo xuống sẽ gánh chịu kết quả. Vì vậy, khi đối diện với tai ương, chẳng có gì đạt được khi kêu trời gào thét. Chúng ta phải học hỏi để quán thông bản chất của các điều kiện thế gian, luôn ghi khắc bằng sự bất trắc và dường như cưu mang nỗi khổ “không công bằng”, với một tâm an định.

Kết quả của nghiệp với số phận của một người sẽ thay đổi. Do đó, khái niệm về đau khổ đời đời hay phúc đức vĩnh cửu hoàn toàn xa lạ với Phật giáo. Tất cả các hiện hữu trong vòng sinh tử (Luân Hồi) là vô thường. Chỉ có khi nào một người được thoát ra khỏi vòng luân hồi hiện hữu tương đối và đạt được cõi Niết Bàn, lúc ấy cực lạc vĩnh cửu mới có thể thực chứng.

Quá trình trưởng dưỡng tâm bao gồm lấy sự huân tập và trì giới đạo đức, thanh lọc tâm, và hướng theo một đời sống chân chính, đầy lòng bác ái, hòa hợp, và vị tha. Nhiều tôn giáo riêng biệt giải thích khác nhau về cách cứu rỗi nỗi khổ đau có thể thực hiện ra sao. Trong trường hợp của Phật giáo, một người có thể được giải thoát bằng cách sống phù hợp với luân thường đạo lý phổ thông và thanh lọc lấy tâm. Nhờ vậy, họ có thể sắp đặt được vận mệnh của chính mình mà không quá phụ thuộc vào những tha lực.

Là con người, chúng ta không được lãng phí cuộc đời vì sầu đau với quá khứ, hay để thời gian vụt lướt trong biếng nhác và thờ ơ. Nếu như thế chúng ta chỉ lãng phí đi cơ hội để tỏ ngộ mục đích thực sự của cuộc đời và làm trễ nải tiến trình giải thoát toàn diện khổ đau. Phải ấp ủ điều này trong tâm, và thánh thiện trong khi còn cuộc sống. Bằng lỡ mất đi thời gian, không những chúng ta mê hoặc kẻ khác, nhưng chúng ta cũng bỏ lỡ cơ hội ngàn vàng để thành tựu được một điều gì trong đời người quý giá.

“Không có điều gì gọi là định mệnh, ngoại trừ đó là kết quả của những hành vi đã tạo tác. Những hành vi tạo tác trước đây được gọi là định mệnh ... Những thành tựu của chúng ta được xác định bởi bao hành vi. Thành thử hành vi là số phận. Những hành vi quá khứ và hiện tiền, khi chúng có phương hướng đối nghịch, giống như hai con sơn dương húc đầu chống chọi lẫn nhau. Con nào mạnh mẽ hơn luôn luôn luôn quật đổ con kia ... Cho dù những hành vi đó là quá khứ hay hiện tại, hành vi nào hùng cường hơn sẽ quyết định lấy số phận chúng ta. Trong cả hai trường hợp, hành vi của con người là cứu cánh cho định mệnh theo sức mạnh nghiêng về phía nào ... Con người định đoạt vận mệnh bằng tư tưởng. Họ có thể làm những điều xẩy ra mà những điều đó không có dự định. Chỉ có những điều xẩy ra trong thế gian này là do họ tạo tác bằng những hành vi tự nguyện và không phải từ kẻ khác ... Do đó con người phải vượt qua khỏi định mệnh phủ phàng (kết quả của hành vi trong quá khứ) bằng những nỗ lực sâu sắc hơn trong hiện tiền. Không có điều gì trong thế gian này mà không thể đạt được, với bao nỗ lực chân thiện”.

“Mọi thứ đều có vẻ đẹp riêng, nhưng không phải tất cả mọi người cùng thấy được”.

~ Khổng Tử ~

PHẦN IV - CÁCH THỨC ĐỂ CÓ CUỘC SỐNG HẠNH PHÚC VÀ THÀNH CÔNG

Chương 17 - Hy Sinh Cho Phúc Lợi Của Mọi Người

Những nhân vật vĩ đại luôn luôn xem thể xác bằng xương bằng thịt của họ có hữu ích cho mọi việc chân thiện và phúc lợi của thế gian.

Nhiều câu trả lời khác nhau đã được nghe khi người ta hỏi điều gì quan trọng hơn, tiền bạc hay cuộc sống. Với một kẻ keo kiệt, tiền bạc quan trọng hơn. Với một người giàu có, cuộc sống quan trọng hơn. Và với người thánh thiện, đạo lý quan trọng hơn cả tiền bạc hay cuộc sống. Nhưng những bậc đại nhân ấy vô cùng hiếm hoi và chỉ có một số rất ít có thể được kể đến. Đó là lý do tại sao chúng ta xem họ như những người vĩ đại. Đôi khi họ gắn bó với đạo lý và nhất quyết không hàng phục trong mọi trường hợp, dù bị ngược đãi bởi đồng loại. Socrates bị đầu độc, Chúa Giê-su bị đóng đinh, và Gandhi bị ám sát.

Những người vĩ đại thực sự có cùng chung một điểm, đó là, họ sử dụng tất cả các phương tiện – trí tuệ, thiện cảm, nguyện lực, tinh tấn, tri thức - vì lợi lạc và hữu ích cho nhân loại. Họ quán thông rằng không những chỉ thể hiện điều tuyệt đẹp nhất cho bản thân mà cũng phải thi hành cho muôn người khác. Đức Phật nói một người nên tiên quyết tự tu chỉnh với những điều chánh đáng, sau đó mới giáo hóa được người khác. Một kẻ sáng suốt như thế sẽ không bao giờ hối hận.

Một người có thể rất thông minh, nhưng nếu họ lạm dụng kiến thức kia cho những tham muốn ích kỷ riêng tư, vậy theo quan điểm của Phật giáo, họ đã tự lãng phí chính bản thân một cách vô cùng trầm trọng.

Thái độ như thế chẳng mang chút lợi lạc nào. Albert Schweitzer, người thắng giải Nobel, nói rằng: “Chỉ có ai trong số các bạn hưởng lấy hạnh phúc thực sự là những người đã tìm kiếm và thấy được phương cách để phụng sự”.

Ruth Smeltzer viết:

“Cuộc nhân thế đo bằng năm tháng,

Bằng nhịp tim, lãng mạn, lệ nhòa,

Dưới trời tỉnh mộng ta ra,

Đo bằng ... phụng sự thiết tha với đời

Nhiều người nghĩ rằng sự hy sinh có nghĩa là phải cho nhiều hơn lòng họ muốn. Thật ra, trường hợp này không phải như vậy, vì mọi thứ đều phụ thuộc vào từng cá nhân về nhận thức giá trị và mức độ rộng lượng. Một người có nhu cầu cá nhân nhưng chỉ coi đó là phần phụ, trong khi họ nhận thấy rằng nhu cầu của những người khác cần cấp bách hơn. Có một câu chuyện có thật để diễn đạt điểm này.

Điều Phục Buồn Phiền Bằng Cách Giúp Đỡ Mọi Người

Hồi đó có một bác sĩ thành lập một phòng khám bệnh miễn phí, mở cửa mỗi tuần một lần để phục vụ các bệnh nhân nghèo. Vào một ngày nọ, có một người xông vào phòng khám bệnh đưa tin rằng đứa con trai út và yêu thích nhất của bác sĩ vừa qua đời. Mặc dù rất khổ não, vị bác sĩ quán tưởng đậm sâu với sự việc, và sau khi lấy lại bình tĩnh, vẫn tiếp tục chữa trị bệnh nhân.

Những người khác sau khi biết đến vụ này, khá ngạc nhiên với hành động dường như là tàn nhẫn của vị bác sĩ. Khi được hỏi, ông giải thích như sau: “Con trai tôi đã chết và tôi không thể nào giúp nó được nữa. Nhưng những bệnh nhân nghèo hèn ở đây, thậm chí không có khả năng trả tiền điều trị, cần sự giúp đỡ của tôi nhiều hơn. Tôi biết tôi có thể làm điều gì giúp họ. Như vậy có phải tốt hơn cho tôi nén xuống cơn sầu muộn và giúp nhân loại đang khổ đau hay không?”

Làm điều thánh thiện cho kẻ khác không phải là một nhiệm vụ. Đó là một đặc ân, và chính nó mang lại niềm hoan hỷ sẽ dẫn đến sức khỏe và hạnh phúc tươi đẹp hơn

~ Zoroaster ~

Nhân Ái Với Tất Cả Chúng Sinh

Con người thường hay thiển cận, đôi khi còn thậm chí cố tình, gây thêm trầm trọng sự sầu não và khổ đau của người khác. Đó là tâm lý kém giáo hóa khi họ đạt lấy niềm khoái cảm trong sự đau đớn và thống khổ của kẻ xung quanh. Nếu bản thân họ không muốn bị tổn thương, vậy họ có quyền gì để giáng xuống niềm khốn khổ cho mọi người? Đức Phật nói: “Ai yêu thương chính mình không làm tổn hại một ai”.

Hãy cư xử với người khác như bạn muốn được người ta đối xử với mình. Nguyên tắc quý báu này được xác định bởi tất cả các đạo sư ở mọi tôn giáo. Tuy vậy, mọi người thường bác bỏ quan điểm của cuộc sống thật quý trọng này đối với tất cả chúng sinh, và để minh chứng cho sự nhẫn tâm này trong hành vi nhân loại, chúng ta có thể nhìn thấy trong lịch sử loài người được lấp đầy với bao tàn sát, chém giết, và hành hạ. Với một số sát nhân, chém giết thậm chí trở thành một sở thích hay một trò chơi tiêu khiển. Hành vi tiểu nhân như vậy đã ngấm đẫm quá khứ đầy máu me. Vì lý do này, một số người đã phán xét Lịch Sử Nhân Loại như Lịch Sử Điên Rồ Và Vô Nhân Đạo.

“Chúng ta không nên tạo tác cho tha nhân những gì chúng ta không muốn tha nhân tạo tác cho ta”. Đây là câu châm ngôn cổ xưa nhưng vẫn có giá trị tới ngày nay. Trong cùng một hơi thở chúng ta cũng nói thêm: “Chúng ta nên đối xử với tha nhân như chúng ta mong muốn tha nhân đối xử với ta”. Những câu châm ngôn này nên được thực hành để vượt khỏi bản tánh ích kỷ và tự tôn thông thường, vì con người chỉ quan tâm đến bản thân và không có thời gian cho mọi người khác.

Tập Trung Hơn Vào Nhiệm Vụ

Có một số người ăn cơm nhà mà vác ngà voi trong thế giới này, luôn bận rộn với công việc của người khác, và tự gây rắc rối cho chính mình. Bạn đã nghe nói về câu chuyện của một con lừa cố công làm việc của một con chó chưa? Vâng, thuở nọ có một người nuôi một con chó và một con lừa. Rồi đêm khuya kia con chó cứ hú liên tục khiến ông chủ nó phải thức giấc và trong sự khó chịu ông đã đánh con chó. Bấy giờ con chó quá đau đớn nên đành nằm hờn dỗi trong góc nhà cả ngày đêm hôm sau. Quả là trời xui đất khiến, tối hôm đó có vài tên trộm lẽn vào nhà, nhưng con chó bỏ bê nhiệm vụ và cứ giữ im lặng. Con lừa đứng ở bên ngoài, quan sát tất cả mọi chuyện đang xảy ra. Rồi nó tự nói, “Coi kìa, ông chủ ta còn đang ngủ, những tên trộm đang ăn cắp đồ, và con chó không thi hành nhiệm vụ. Ta phải giữ lấy nhiệm vụ của con chó ngay lập tức và bắt đầu kêu be be thật to”. Con lừa thực hiện điều này với một ý tốt mặc dù đó không phải là nhiệm vụ của nó. Ông chủ liền thức giấc và hét lên, “Cái gì thế? Tối hôm qua là con chó, bây giờ là con lừa ngu ngốc này”. Vừa nói xong là ông đi ra khỏi giường, trong một cơn giận dữ, nắm lấy cây roi và quất vào con lừa, khiến nó đau đớn vô cùng. Con lừa sớm nhận ra bài học của mình và than thở, “À! Những ai cố gắng thi hành nhiệm vụ của kẻ khác khi không được lệnh hành động chắc chắn sẽ bị mập đòn”.

Tinh Thần Từ Thiện

Đời sống thật chân quý đối với tất cả chúng sinh. Mọi loài đều co quắp mình lại trong nỗi sợ hãi với một ý nghĩ bị tước đoạt sự sống. Chúng ta không muốn chết, thì những chúng sinh khác cũng không muốn chết. Chúng ta sợ hãi với một tư tưởng đơn thuần của cái chết, vậy thì các chúng sinh khác cũng thế. Cho nên chúng ta không nên giết hại cũng không gây ra chết chóc cho bất kỳ một chúng sinh tồn tại nào, dù nhỏ bé đến đâu. Chúng ta phải mở cửa kho tàng đức hạnh trong thâm tâm để cảm nhận những người kém may mắn và gắng sức giúp đỡ họ.

Đạo Phật dạy chúng ta không cố ý làm tổn thương hoặc giết chết bất kỳ chúng sinh nào. Chúng ta được khuyến khích để yêu thương và bảo vệ tất cả muôn sinh vật. Nếu mọi người trong xã hội đều học hỏi để thấu hiểu từ bi và tri ân, hay sẵn sàng đền ơn, dù bằng một phương cách nhỏ bé, với lòng nhân từ ấy, xã hội loài người sẽ hòa bình và tươi vui hơn để sống hòa đồng. Như định luật của tác động và phản ứng, mối liên hệ giữ loài người là sự trao đổi hai chiều. Khi yêu thương và kính trọng được thể hiện trong đời sống riêng tư hay công khai, sự xung đột hoặc hiểu lầm gây ra xáo trộn đến thiện ý và mối quan hệ chân chánh sẽ được tiêu trừ.

Chúng ta nên luôn luôn nỗ lực để giúp đỡ và phục vụ mọi người. Đồng thời, chúng ta không nên chối bỏ việc đào luyện và tinh tấn quán thông, để có thể nhìn thấy tất cả mọi pháp như chúng thực sự hiển hiện và không phải dường như vậy. Điều này chúng ta có thể thi hành được bằng lý lẽ thông thường. Khi giúp đỡ một ai, rất quan trọng để biết họ ra sao cùng thái độ thế nào, hầu giúp chúng ta lưu tâm xử lý cho chính chắn.

Hãy cẩn thận với những ai bạn cố giúp đỡ, người hiền lành giúp kẻ tà gian, cần phải hành động sáng suốt, nếu không thì cũng trực diện với cùng vấn nạn và sa vào rắc rối. Mặc dù mọi tôn giáo đều trân quý những phụng sự như vậy, nhưng phải được hoàn thành với một tri kiến.

Coi Chừng Những Kẻ Ác Độc

Có một người nọ nhìn thấy con cọp sa vào mạng lưới. Cọp nài nỉ xin thả nó ra, nhưng ông nói, “Không được, mày sẽ ăn thịt tao nếu tao thả mày ra”. Nhưng cọp cứ van xin, nài nỉ, và hứa rằng nó chẳng những sẽ không làm gì, mà thậm chí còn bảo vệ ông ta suốt cả cuộc đời. Thế là người đàn ông khờ dại kia liền tin cọp và gỡ lưới ra. Không cần phải nói, con cọp vô ơn vồ ngay ông nọ. Người đàn ông la hét trong sợ hãi và lôi cuốn sự chú ý của một con cáo đang lần mò đến xem chuyện gì đang náo động xảy ra. Người đàn ông nói với cáo là đã thả cọp ra. Tuy nhiên cọp đánh chính rằng ông kia chẳng làm gì nhiều để thả nó ra. Trong khi cả hai bên đang tranh cãi, cáo nói ngay, “Này chờ chút. Ta hoàn toàn đang rối rắm. Nếu đôi bên muốn ta giải quyết vấn đề này, ta phải biết chuyện khởi đầu như thế nào. Vậy thì, ta muốn xem cọp ở đâu khi ông đến”. Người kia bắt đầu giải thích nhưng cáo nói, “Ta vẫn chưa hiểu. Chỉ cho ta cọp bị bắt bằng cách nào”. Con cọp dại dột lại bước vào lưới. Khi cáo chắc chắn con mãnh thú đã kẹt cứng, nó quay sang ông nọ và nói, “Bây giờ ông đi đi và hãy coi chừng những kẻ độc ác, chỉ hứa hẹn nhưng chẳng bao giờ có ý định giữ lời”.

Kẻ Chế Ngự Thật Sự

Ngày nay, con người cố gắng thống trị lẫn nhau. Họ luôn hồ hỡi đấu tranh cho tiền bạc, quyền lực, và địa vị để mong kiềm chế được muôn người. Lợi ích hơn nếu chúng ta có thể nhận định ra rằng điều quan trọng đầu tiên là chế ngự lấy tự bản thân. Đức Phật dạy chế ngự chính mình vẫn khả dĩ hơn chế ngự thế gian, và buông xả những lạc thú trần tục còn tốt lành hơn tích lũy tất cả giàu sang của thế gian. Mọi người nên hết sức nỗ lực điều phục sân hận, ghen ghét, ngã mạn, tham lam, và khuyết điểm. Can đảm, nghị lực, và kiên trì thật vô cùng cần thiết để kiểm soát và khắc phục những ý lực nguy hại trên.