Làm Thế Nào Để Sống Không Sợ Hãi Và Lo Âu

Làm Thế Nào Để Sống Không Sợ Hãi Và Lo Âu

LÀM THẾ NÀO

ĐỂ SỐNG KHÔNG SỢ HÃI

VÀ LO ÂU

HT K. Sri Dhammananda

Dịch Việt: Tâm Quang Nguyễn Cảnh Lâm

Nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin

Mục Lục

LỜI TỰA

LỜI CẢM TẠ

LỜI DỊCH GIẢ

PHẦN I - LO ÂU VÀ NGUỒN GỐC

Chương 01 - Sợ Hãi Và Lo Âu

Nguyên Nhân Của Lo Âu

Nỗi Sợ Hãi Và Niềm Mê Tín

Lo Âu Hại Gì Ta?

Chương 02 - Rắc Rối Của Chúng Ta

Đối Mặt Với Trắc Trở

Phát Triển Dũng Cảm Và Hiểu Biết

Đặt Vấn Đề Vào Khía Cạnh Thích Đáng

Chương 03 - Tại Sao Chúng Ta Khổ Đau?

Bản Chất Cuộc Đời

Hiểu Thực Thể Cuộc Sống

Hạnh Phúc Thoáng Qua

Hình Ảnh Cuộc Đời

Chúng Ta Có Thể Đáp Ứng Lòng Ái Dục Không?

Lạc Thú Không Phải Là Hạnh Phúc

Suy Gẫm Về Bản Thân

Con Bọ Cao Ngạo Trong Đống Phân Bò

Tuổi Của Một Phụ Nữ Trẻ

Ảo Tưởng Của Hành Giả

Chương 04 - Hành Hạ Tinh Thần Và Sức Khỏe Tâm Thần

Cuộc Sống Trong Thế Giới Hiện Đại

Cuộc Sống Như Bãi Chiến Trường

Hướng Tới Sức Khỏe Tâm Thần

PHẦN II - LÀM THẾ NÀO VƯỢT KHỎI LO ÂU TRONG HIỆN TIỀN

Chương 05 - Kiểm Soát Sân Hận

Một Kẻ Giận Dữ Khi Mở Miệng Ra Là Nhắm Mắt Lại

Nguy Hiểm Của Sân Hận

Kiểm Soát Sân Hận

Các Vị Hiền Nhân Không Bao Giờ Thách Thức Những Kẻ Hạ Lưu

Chương 06 - Hiểm Họa Của Ích Kỷ

Cần Nuôi Dưỡng Tình Thương Và Lòng Từ Ái

Chương 07 - Khắc Phục Ganh Ghét Và Ích Kỷ

Nguyên Nhân Của Ganh Ghét

Nhiều Rắc Rối Đến Từ Đồng Loại

Nhận Thức Của Tâm

Đối Phó Với Ích Kỷ

Ông Có Thể Làm Tôi Tuân Theo?

Chương 08 - Xử Sự Với Kẻ Thù Và Chỉ Trích

Phản Ảnh Của Tâm

Bắt Lỗi Người Khác

Phải Làm Gì Khi Bị Chỉ Trích

Đừng Sợ Lời Chỉ Trích

Đừng Xía Vào

Bạn Có Thể Bước Lên Chân Tôi

Đoàn Kết Là Sức Mạnh

Chương 09 - Giành Lại Sự Kiểm Soát Tâm Tính

Tôn Kính Và Thân Ái

Không Xấn Xổ Vào Bất Cứ Điều Gì

Hành Động Từ Lòng Từ Bi Với Mọi Người

Chương 10 - Áp Lực Và Niềm Vui Nuôi Dưỡng Con Cái

Áp Lực Với Phụ Huynh

Áp Lực Với Con Cái

Vẻ Đẹp Của Em Và Bộ Óc Của Anh

Nhận Định Ra Tiềm Năng

Một Bài Tụng Siêu Phàm

Thần Đồng

Mang Về Cái Giỏ

Phụ Huynh Trong Xã Hội Hiện Đại

Chương 11 - Sợ Hãi Tử Vong

Định Kỳ Với Tử Vong

Sinh Và Tử Là Gì?

Cái Chết Bình An

Tôi Qua Đời Hôm Nay

Tử Vong Không Thể Thoát Khỏi

Chương 12 - Tại Sao Lo Âu Về Tương Lai!

Chúng Ta Đừng Lo Âu Về Tương Lai

Lo Lắng Về Tương Lai

Thay Đổi Vận Mệnh

PHẦN III - NHỮNG PHẦN TỬ CHO HẠNH PHÚC

Chương 13 - Làm Sao Để Tìm Hạnh Phúc Chân Thật!

Tìm Kiếm Hạnh Phúc

Người Vợ Không Con

Những Phần Tử Cho Hạnh Phúc

Thiên Đường Và Địa Ngục Ở Đâu?

Hạnh Phúc Ở Đâu ?

Một Kẻ Không Áo Nhưng Mãn Nguyện

Chương 14 - Tìm Bình Yên Giữa Xung Đột Và Mâu Thuẫn

Sự Bất An Và Xung Đột Toàn Cầu

Thành Lập Nền Hòa Bình

Vượt Xa Lạc Thú Thế Gian

Chương 15 - Thánh Thiện Và Phẩm Giá Của Đời Sống

Khi Socrates gặp thầy

Đừng Trở Thành Kẻ Nô Lệ Cho Bất Kỳ Thánh Kinh Nào

Cư Xử Đạo Đức Và Tuổi Trẻ

Làm Người Chân Thiện Hay Làm Chuyện Chân Thiện?

Thay Đổi Cá Tánh Qua Tôn Giáo

Chương 16 - Bạn Tạo Lấy Sự May Mắn Và Định Mệnh

Đừng Đổ Lỗi Cho Những Vì Sao

Định Mệnh Trong Tầm Tay

Ngài Mang Cho Tôi Điềm Xui Xẻo

PHẦN IV - CÁCH THỨC ĐỂ CÓ CUỘC SỐNG HẠNH PHÚC VÀ THÀNH CÔNG

Chương 17 - Hy Sinh Cho Phúc Lợi Của Mọi Người

Điều Phục Buồn Phiền Bằng Cách Giúp Đỡ Mọi Người

Nhân Ái Với Tất Cả Chúng Sinh

Tập Trung Hơn Vào Nhiệm Vụ

Tinh Thần Từ Thiện

Coi Chừng Những Kẻ Ác Độc

Kẻ Chế Ngự Thật Sự

Phẩm Giá Con Người

Chương 18 - Ngôn Ngữ Dịu Dàng

Vọng Ngữ

Điều Gì Đã Xảy Ra Với Bộ Não?

Con Cáo Cảm Lạnh

Hành Động Khôn Ngoan Trong Tình Huống Căng Thẳng

Nếu Tôi Không Điên, Làm Thế Nào Tôi Có Thể Nói Rằng Ông Điên?

Quán Niệm Tư Tưởng

Tu Dưỡng Biện Tài

Chúng Ta Không Thể Nào Tránh Được Vấn Nạn Khi Mở Lời Hay Im Lặng

Chương 19 - Giá Trị Của Lòng Nhân Ái

Yêu Thương Và Nhân Ái

Nuôi Dưỡng Tình Nhân Ái

Chương 20 - Khoan Dung, Kham Nhẫn, Và Tri Túc

Làm Sao Để Tránh Rối Loạn

Kham Nhẫn

Noi Theo Tấm Gương Đức Phật

Quyền Lực Của Kham Nhẫn

Tôi Không Nghe Những Gì Ông Nói

Chương 21 - Thất Vọng Trong Tình Yêu

Ai Đã Kết Hôn Với Người Con Gái?

Bùa Mê Hiệu Quả

Đổ Vỡ

Chương 22 - Hạnh Phúc Trong Cuộc Sống Hôn Nhân

Xây Dựng Một Hôn Nhân Mỹ Mãn

Tình Dục Trong Hôn Nhân

Người Nào Văn Minh Hơn?

Để Có Một Hôn Nhân Lý Tưởng

Một Đầu Và Hai Bà Vợ

Chương 23 - Vẻ Đẹp Của Bạn

Chương 24 - Tích Lũy Của Cải

Thiểu Dục (Biết Đủ)

Bám Theo Đồng Tiền

Phương Trình Sai Lạc

Sử Dụng Sự Giàu Sang Đúng Cách

Bạc Tiền Có Thể Mua Gì

Chương 25 - Sống Hòa Hợp Với Mọi Người

Tư Cách Và Phong Tục

Cho Phép Mọi Người Được Quyền Khác Biệt

Chúng Tôi Không Thể Làm Hài Lòng Mọi Người

Kham Nhẫn Và Khoan Dung

Trò Đùa Cho Kẻ Đùa

Ông Ta Không Phải Là Đầy Tớ Mà Là Thầy Của Tôi

Giao Thiệp

Chương 26 - Con Người Có Thể Thay Đổi Môi Trường

Tu Dưỡng Đức Hạnh

Báu Vật Thật Sự Là Gì?

Sáng Tạo Tư Duy

Đọc Ý Nghĩ Của Kẻ Khác

Sứ Mệnh Của Chúng Ta

Chương 27 - Phẩm Giá Con Người

Đạo Đức Hổ Thẹn Và Đạo Đức E Ngại

Bản Chất Dị Biệt Của Con Người

LỜI TỰA

Con người sinh ra, họ khổ đau, rồi họ chết. Theo Anatole France, đó là điều mà kẻ uyên bác đã từng tóm lược về thân phận loài người. Mặt khác, một số nhà tư tưởng tự do nói rằng: “Con người là guồng máy nhỏ, cấu tạo bởi sự sắp xếp ngẫu nhiên của các nguyên tử và phát triển theo quá trình tiến hóa tự nhiên. Đau khổ không thể nào tránh khỏi trong cuộc đấu tranh của con người cho sự sống còn. Không có ý nghĩa nào khác hơn, cũng chẳng mục đích chi cao cả. Chết là sự tan rã của các phần tử hóa học; không còn gì tồn tại”.

Trong khi cả hai phần trên đều là điều quan sát chung trong số các người hoài nghi, duy vật gia, và thậm chí đến vài nhà tư tưởng vĩ đại; những triết gia và các bậc đạo sư của các tôn giáo đã cố gắng tìm kiếm một số ý nghĩa và mục đích trong cuộc sống, đặc biệt là vấn đề liên quan đến khổ đau.

Theo như Đức Phật, đặc tính của tất cả vạn vật là sinh, hoại, và diệt trong tiến trình không bao giờ kết thúc. Tất cả mọi yếu tố không ngừng thay đổi và luôn xung đột. Những chúng sinh tin vào một linh hồn hay một thực thể vĩnh cửu đều gia tăng thêm niềm khát vọng ích kỷ, mà họ không bao giờ có thể tự mãn nguyện, vì thế dẫn dắt đến nỗi sợ hãi và lo âu.

Đức Phật đặt nền tảng căn bản đạo đức vào giáo lý khi Ngài tuyên bố rằng, trong khi có khổ đau và ngờ vực giữa sự hiện hữu, con người mặc dù vậy cũng có thể trải nghiệm được cả hai niềm hạnh phúc tuyệt đối cũng như tạm thời, nếu họ học hỏi để phân biệt giữa khéo léo và vụng về trong các hành động. Để đáp ứng, con người trước tiên phải có Chánh Kiến, có nghĩa là họ phải nhận thức ra bản chất bất toại nguyện của chính mình cùng những thú vui nhục dục, và hướng dẫn cuộc sống thật chánh đáng để chấm dứt những tư tưởng bất mãn và lòng không kiên định.

Tại Sao Lo Âu

Ấn bản đầu tiên Tại Sao Lo Âu đã được xuất bản vào năm 1967 (10.000 bản) và kể từ đó nhu cầu đòi hỏi càng nhiều và đã được in lại không ít hơn sáu lần với tỷ lệ 5,000 quyển cho mỗi lần tái bản. Những lá thư tri ân và cảm ơn đã đổ về từ các nơi trên thế giới - Mỹ, Anh, Đức, Nam Phi và hầu hết các nước Á Châu. Những người bày tỏ lòng tri ân cho cuốn sách không chỉ riêng Phật tử, nhưng có cả người Ấn giáo, Hồi giáo, Thiên chúa giáo và thậm chí một số “nhà tư tưởng tự do”. Sức hấp dẫn của cuốn sách là do một phần được viết đơn giản, chẳng tích trữ kỳ vọng, và cũng vì mục đích chính của nó là để tiết lộ sự thật về cuộc sống không chỉ từ quan điểm của Phật giáo, mà còn qua quán chiếu hợp lý của những tôn giáo khác cùng các nhà tư tưởng lớn. Quyển sách được viết chủ yếu để mang lại sự an lạc và niềm khuây khỏa cho những ai đang cần sự hướng dẫn, để đối mặt với bao bối rối và đầy phức tạp của nền văn minh hiện đại.

Một số người viết đến để nói họ ngăn chặn được ý tưởng tự tử ra sao bằng cách đọc sách, những người khác nói rằng họ đọc một vài trang mỗi đêm để giúp họ bình tĩnh tâm trí và vững vàng tự nhắn nhủ với chính họ rằng, thật sự có những giải quyết đơn giản và thực tiễn cho các vấn đề bao trùm trên thế giới.

Nhiều điều đã xảy ra kể từ khi Tại Sao Lo Âu xuất hiện lần đầu tiên, bao thay đổi đã luân chuyển. Trong những năm qua, tác giả đã quán nhập được nhiều hiểu biết mới liên quan đến vấn đề nhân sinh qua kết quả thâu nhận vô ngần những lá thư đã viết cho Ngài, cũng như trong các cuộc thảo luận giá trị với những người gặp khó khăn từ các tầng lớp xã hội. Chính vì thế đã dẫn đến quyết định cho ra đời ấn bản mới vào thời điểm này.

Ấn bản cải tiến này tìm cách giải đáp những vấn đề có từ muôn thuở và những đặc thù trực diện trong hiện tại. Nhưng trọng tâm chính của sách vẫn không thay đổi: đó là, thể hiện phương cách hướng dẫn một người có thể sống mà không có sự sợ hãi và lo âu, với điều kiện người đó phải có Chánh Tư Duy (suy nghĩ đúng). Quyển sách này sẽ cố gắng thảo luận về các vấn đề từ quan điểm thực tiễn và nhân văn. Để kết thúc, nhiều trích dẫn, những giai thoại, những câu nói dí dỏm, những truyện ngụ ngôn đã được gom lại để cho thấy những người sáng suốt đã quán xét tình trạng nhân sinh như thế nào qua thời gian và không gian. Nhiều người trong số này có tư tưởng Đông phương, còn một số độc giả khác có thể gặp khó khăn thấu hiểu được và họ cảm thấy chỉ thích hợp với một văn hóa có đặc thù riêng khác hơn. Tuy vậy những độc giả đó cũng được hưởng lợi ích nếu họ có thể phân biệt giữa cốt lõi của những mẫu chuyện và quan điểm được hình thành. Kết cuộc, những vấn đề đại đồng và các chân lý đều có thể ứng dụng chính chắn cho tất cả mọi người.

Thiết tha hy vọng cuốn sách này sẽ mang lại nguồn cảm hứng mới mẽ và đầy hy vọng cho bất cứ một ai đọc nó mà không có ý nhạo báng và nghi ngờ.

K. SRI DHAMMANANDA

WESAK DAY 19/5/89

B.E. 2533

LỜI CẢM TẠ

Chúng tôi muốn gửi lời cảm tạ chân thành tới các ông Victor Wee và Vijaya Samarawickrama đã hỗ trợ trong việc kiểm thảo cuốn sách này và những đề nghị hữu ích của họ đã giúp mang lại hình thức hiện tại. Chúng tôi cũng xin cảm ơn bà Chong Hong Choo đã dành nhiều thời gian xem xét từng chi tiết cần thiết trong việc sản xuất, từ giai đoạn lập kế hoạch cho đến khi hoàn thành. Cũng xin cảm ơn các ông Charles Moreira, Lim Teong Chuan, LLG Jayawardene, HMA de Silva, The Thean Choo, Tân Teik Beng, Yau Yue Kai, Tân Siang Chye và các cô Lily See, Lim Mooi Hwa, Hema Cheah, Janet Teoh và Susi Lo đã giúp đỡ bằng cách này hay cách khác, nếu không cuốn sách này sẽ không thể nào thực hiện được.

LỜI DỊCH GIẢ

Bao kiếp vòng quay bánh luân hồi

Vô thường trần lụy mãi vậy thôi

Ngã vô minh chấp nên ảo tưởng

Nghiệp chướng vô biên ngập núi đồi

Đâu là vô thỉ khởi đầu tiên

Gieo nhân, gặt quả, rước nhân duyên

Chính cuộc tử sanh, sanh tử mãi

Trần gian vô vọng phút bình yên

Con tự biết khả năng còn quá yếu kém, kiến thức lại thô thiển, và Phật pháp rất nông cạn, nhưng thiết nghĩ cuốn sách “How To Live Without Fear And Worry” của Hòa Thượng K. Sri Dhammananda có thể mang lại nhiều ích lợi cho mọi thân hữu, nên con nỗ lực phiên dịch ra Việt Ngữ. Kính mong các bậc thức giả cao minh xin vui lòng tha thứ cho những sai sót lỗi lầm. Dịch giả không giữ bản quyền Việt Ngữ và mọi ấn tống đều tùy tiện quý độc giả.

Với sự khuyến khích và giúp đỡ của các Đạo Hữu: Tuệ Đăng Phan Viết Cường, Từ Hạnh Võ Xuân Hảo, Thiện Phúc Võ Thanh Phong, và Nhuận Thuận Nguyễn Minh Phương Thảo, bản dịch Việt Ngữ “Làm Thế Nào Để Sống Không Sợ Hãi Và Lo Âu” được thành hình. Tất cả chúng con xin hồi hướng công đức hoằng pháp này lên Ngôi Tam Bảo và thập phương pháp giới chúng sinh. Cầu nguyện Hồng Ân Tam Bảo thùy từ gia hộ cho Quý Vị và Bửu Quyến thân tâm thường an lạc và hạnh phúc.

Phật Lịch 2557, Arlington, Texas

Tâm Quang Nguyễn Cảnh Lâm

PHẦN I - LO ÂU VÀ NGUỒN GỐC

Chương 01 - Sợ Hãi Và Lo Âu

“Chúng ta phải trả một giá bằng sự sợ hãi và lo âu để sống cuộc đời nhân sinh. Bản tánh nhạy cảm trong lo âu là gốc rễ của vạn vấn đề”.

Nỗi sợ hãi và niềm lo âu dường như là một phần thiết yếu của đời sống con người. Một người đắm mình trong thế gian trần tục thì không thoát khỏi các trạng thái bấn loạn tâm thần.

Tại sao và người ta lo âu những gì? Lo âu của họ khởi sinh là do nhiều cam kết và trách nhiệm. Niềm lo âu cấu kết rất đa dạng và khác nhau. Họ cảm thấy không đầy đủ khi so sánh mình với người khác. “Có lẽ tôi không đủ khả năng để làm công việc đó” hoặc “Tôi nghĩ rằng tôi không đủ tài ba để gây một ảnh hưởng”. Họ có thể không tự tin trước sự hiện diện của những người khác, vì vậy họ sẽ nói với chính mình: “Tôi không để cho mọi người có thể biết được thực chất của tôi. Nếu tôi làm như vậy, họ có thể mất niềm tin hay xem thường tôi”. Vì vậy, họ hành động và giả vờ là một người khác trong khi thực tế họ không như thế.

Con người lo âu rất nhiều về diện mạo bên ngoài. Phái nam lo âu khi bị hói đầu, trong khi phụ nữ lo âu khi các nếp nhăn bắt đầu xuất hiện trên khuôn mặt, hoặc khi họ quá gầy hay quá mập, quá đen hay quá trắng, quá cao hay quá lùn, và cứ tuần tự như vậy.

Họ sợ bị chỉ trích, bị công kích bởi những người khác, hoặc bị khiển trách bởi cấp trên. Họ sợ trình bày quan niệm hay ý kiến trước công chúng vì nghĩ rằng sẽ bị chế nhạo, nhưng lại cảm thấy tức giận với chính mình khi người khác được tuyên dương công trạng vì trình bày cùng một quan điểm. Họ cảm thấy bị cản trở bởi sự chỉ trích, ngay cả khi họ biết chỉ trích đó không thích đáng và phi lý.

Họ lo âu về bối cảnh gia đình. “Có lẽ tôi không phải là người cha/người mẹ/người con tốt như vậy”. Có những ông chồng lo âu người vợ trẻ đẹp của mình có thể tằng tịu với người đàn ông khác. Đồng thời có một số bà vợ lo âu anh chồng đẹp trai có thể bỏ rơi họ hoặc dành thời gian cặp bồ với các cô gái khác. Người chưa lập gia đình lo âu đến phương cách kết hôn, trong khi có những cặp vợ chồng lại lo âu đến nỗi cô đơn khi không có con cái. Mặt khác, có những người đông con thường xuyên lo âu làm cách nào hay nhất để dạy dỗ chúng. Một số cha mẹ lo âu một cách mơ hồ về sự an toàn của các đứa con, tiền chi phí hằng ngày trong gia đình, an ninh trong nhà, và sức khỏe của những người thân yêu.

Tại nơi làm việc, họ có thể phải đối đầu với bao trở ngại khi thi hành nhiệm vụ và luôn gặp những khó khăn trong sự quyết định. “Nếu quyết định của tôi chứng tỏ ra sự sai lầm?” “Tôi có nên bán những cổ phần bây giờ hay sau này?” “Công nhân của tôi có nên tin tưởng để giao tiền, hay họ sẽ lừa đảo công ty trong thời gian tôi vắng mặt?” Một số người lo âu đến sự mất mát có thể xảy ra, không được thăng chức, hay ủy thác với quá nhiều trách nhiệm. Một số người khác lo âu vì nghĩ rằng có người cùng sở ganh tị với họ.

Trong thực tế, danh sách những người đối mặt với niềm lo âu hằng ngày kéo dài vô tận. Sự hiện hữu của loài người luôn chứa đầy lo âu và sợ hãi, cứ ẩn nấp đợi chờ bên trong góc tối của tâm thức. Con người có rất nhiều nỗi sợ hãi – sợ hãi phát sinh từ sự bất an, như sợ hãi kẻ thù, sợ đói, sợ bệnh, sợ mất mát của cải và tài sản, sợ già, sợ chết, và thậm chí sợ luôn cả kiếp sau.

Không những họ lo âu và sợ hãi bất cứ khi nào sự việc thất bại, mà họ vẫn lo âu khi mọi việc được êm xuôi! Họ gợi lên một cảm giác mơ hồ về nỗi sợ hãi trong tâm thức rằng sự thể đột nhiên sai lạc và hạnh phúc đang thụ hưởng bây giờ bỗng chừng có thể chuyển đổi sang sầu bi. Mặc dù một số người nói, không có tin tức có nghĩa là điều tốt, thế mà họ lại cứ lo âu khi không có tin tức. Những sự lo âu vô cớ lấn áp lên cuộc sống của họ đưa tới cơn sợ hãi mơ hồ. Trạng thái cùng khốn ấy cứ vây bủa lấy muôn người. Và không một ai tự tại ngoại trừ các vị đạt được đạo quả chánh giác hay chẳng ô nhiễm vô minh.

Nguyên Nhân Của Lo Âu

Trong tất cả các trạng thái tâm thần đối nghịch, sự lo âu triền miên rất ư nguy hiểm và bất an. Tại sao con người lại mãi lo âu? Theo lối phân tích tối thượng nhất, chỉ có một câu trả lời. Họ lo âu bởi vì cái ý niệm về “tôi” và “của tôi”, hay theo Phật giáo có nghĩa là “Ảo tưởng của tự Ngã”.

Hầu hết tất cả các loài thú dưới con người đều hành động theo tự bản năng. Nhưng con người không phải thế, họ có năng lực tư duy tối thượng phối hợp cùng trực giác. Với lý trí thực tiển đã mang lại cho họ ý tưởng về một cái tôi vĩnh cữu để tự bảo trì. Phật giáo trong dòng lịch sử về tư tưởng nhân loại đã vạch ra ý nghĩ tự ngã. Từ niềm tin của “bản ngã”, họ tiêm nhiễm ra cái tà kiến về “tôi” và “của tôi”, cùng với tất cả các cảm giác thèm thuồng, ham muốn, ích kỷ, kiêu căng, tự hào, và những suy nghĩ bất thiện khác. Ý niệm về “bản ngã” là nguồn gốc chính của tất cả các vấn đề, chấp chứa gây ra những xung đột cá nhân cho đến biết bao nhiêu cuộc chiến tranh giữa các quốc gia.

Từ ý nghĩ về “bản ngã”, con người tin vào quan niệm sai lầm về một thể xác trường tồn phải cần được thỏa mãn và đôi khi đi đến cực đoan hầu đáp ứng sự thèm muốn. Khi nhu cầu và khát vọng không được toại nguyện, họ đâm ra lo âu và khắc khoải.

Do đó, lo âu không gì hơn là một trạng thái tiêu cực của tâm thức được phát sinh từ sự chấp thủ với những khoái lạc trần tục. Càng gắn bó chặt chẻ bao nhiêu, thì nỗi sợ hãi mất mát chúng càng lớn rộng bấy nhiêu. Khi con người thỏa mãn được nhu cầu mong mỏi vào một thời điểm nào đó, họ lập tức bắt đầu khao khát ngay một điều khác.

Tương tự như vậy, con người trở nên sợ sệt khi tiến vào hoặc tiếp xúc với một điều gì đó mà họ cho là kỳ bí. Thói chấp thủ vào những cảm giác dễ chịu hay không ưa thích những chuyện khó chịu liền phát sinh ra nỗi lo âu. Đôi khi sự sợ hãi có thể phát tác do sự gắn bó hoặc liên kết với các đối tượng hay tình huống đặc thù, mà chính chúng hoàn toàn vô hại. Trường hợp này được gọi là “ám ảnh” giống như sợ bóng tối, sợ không gian khép kín, sợ khoảng không bao la, sợ cao độ, sợ thú vật, sợ quỷ và ma, sợ kẻ trộm, sợ kẻ thù, sợ sự quyến rũ, và sợ hãi hảo huyền về mình bị công kích hay bị giết bởi một người nào đó ẩn nấp phía sau.

Những lo âu và đau khổ mà con người đã trải qua không có gì khác hơn sự tương tác của lòng dục vọng ích kỷ với vạn vật đổi thay trên thế gian. Khi không thông suốt lý lẽ thực tế này, đó chính là nguyên nhân gây ra nhiều khổ đau. Nhưng đối với một người đã huân tập được tâm thức của mình để nhận ra bản chất thực sự và đặc điểm của cuộc sống, họ liền đạt được mức tiến triển trong việc khắc phục niềm khổ đau. Họ nhận ra rằng sự chia ly hoặc xa cách những cảm thọ thú vị và những gì họ yêu quý bắt buộc không thể nào tránh khỏi. Điều này xảy ra bất cứ lúc nào, từ lúc ban đầu, cho đến khỏang giữa, hoặc thậm chí tới mức cuối cùng. Điều chắc chắn duy nhất trên thế gian vô thường này là tất cả vạn sự đều phải kết thúc. Vì vậy, một người nghĩ rằng họ không thể nào thiếu được trên cõi đời này hay họ cần có mặt để xem những gì đang được thực hiện, phải nên xét kỹ lại coi sự thể sẽ ra sao khi họ không còn nữa. Họ sẽ được tưởng nhớ và sự vắng mặt sẽ được cảm nhận có lẽ chỉ trong một thời gian ngắn thôi. Vì không ai là người cần thiết nhất trên thế gian này, thế giới này vẫn tiếp tục hoạt động bình thường khi không có họ. Nếu như thế, tại sao phải lo âu nhiều vậy, chứa chấp nỗi sợ hãi vô hình chỉ có hại cho sức khoẻ và rút ngắn lại thời gian trong cuối cuộc hành trình của đời sống - Chết!

Phút phân ly trong vòng kết hợp cũng mang lại đau khổ. Con người cảm thấy mất mát, chán nản, tuyệt vọng, và giận dỗi khi người thương yêu rời bỏ, dù đây là một quá trình tự nhiên. Họ cảm nghiệm niềm đau khổ bất cứ khi nào bị gạt bỏ ra bởi những người mà họ yêu mến. Nhưng đôi khi thay vì đối đầu với tình trạng này bằng cách để thời gian hàn gắn vết thương lòng, họ trở nên tê dại trong chán nản, suy đi nghĩ lại muôn lần trong tâm não, tìm kiếm bao phương cách và biện pháp để mong gắn bó lại trái tim tan vỡ. Một số người thậm chí còn biểu hiện sự tức giận và thất vọng qua hành động bạo tàn.

Nỗi Sợ Hãi Và Niềm Mê Tín

Lại có một loại sợ hãi khác ẩn lén trong tâm trí loài người. Đó là nỗi sợ hãi các động lực thiên nhiên không ngờ đến và những điều chưa hiển hiện. Sự sợ hãi này đã đeo đẳng theo con người qua các thời đại, và họ đã học theo kinh nghiệm để đối đầu với loài dã thú hoặc bảo vệ chính bản thân qua các cuộc công kích của các bộ lạc. Trong đêm dài man rợ đó và trong nỗ lực liên tục đối phó với các tiềm ẩn thiên nhiên, những chủng tử mê tín dị đoan được vun trồng trong tâm thức con người. Những mê tín đã tồn tại và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ nọ cho đến tận ngày hôm nay.

Sợ hãi trong ý nghĩa đơn giản được mô tả như một cảm xúc gây tác ứng mãnh liệt, với đặc tính là muốn trốn chạy khỏi tình huống đang xảy ra và những thay đổi sinh lý như tái mặt, run rẩy, tim đập nhanh, khô miệng, v.v. Theo nhà tâm lý học nổi tiếng John Broadus Watson, sợ hãi là một trong ba phản ứng nhạy cảm không phải học hỏi, hai nhạy cảm kia là yêu thương và giận dữ. Theo Watson, nỗi sợ hãi của trẻ ấu thơ thường là sự nâng niu bị mất mát đột ngột hoặc do những âm thanh thật ồn ào. Cả đến trẻ sơ sinh, ông tin rằng, phải nhận được những tình thương và sự bảo đảm của người “làm mẹ” để giảm thiểu mối căng thẳng phát sinh từ niềm lo âu sơ bản. Có người tin rằng một số sợ hãi trong trẻ sơ sinh có thể là do những điều chắp nối từ tiền kiếp đã được giữ lại và vẫn còn sống động trong tâm trí của đứa bé, những viễn tượng liên quan đến niềm sợ hãi đôi khi hiển hiện lúc này hay lúc nọ trong giai đoạn đầu đời.

Khi đối mặt với những vũ lực vượt quá sức tưởng tượng, sự khác biệt giữa loài người tiền sử và loài cầm thú trở nên rõ ràng. Loài cầm thú thích ứng theo bản năng và quy theo vũ lực này. Mặc khác, loài người tiền sử, khi bị vây hãm bởi những loài dã thú, hoặc khi phải đối mặt với các động lực thiên nhiên như mưa, gió, sấm sét, hoặc thiên tai như động đất, núi lửa, bệnh dịch, họ sẽ phủ phục trên mặt đất trong kinh hoàng, cầu xin được bảo vệ qua quyền lực vô hình. Từ nhận thức ban đầu về một ngoại lực mà họ tưởng có thể hiển lộ qua lời cầu nguyện, loài người bày ra nghi thức và thờ phượng các vũ lực thiên nhiên làm thần thánh. Mãnh lực tốt trở nên “thánh thiện”, trong khi mãnh lực độc trở thành “thánh ác”.

Niềm sợ hãi luôn hiển hiện với bất cứ ai không liễu đạt được định luật của tạo hóa. Như là một nguyên tắc hoặc một động cơ thúc đẩy, sợ hãi là bước khởi đầu của mê tín dị đoan. Quan niệm làm vừa lòng “Đấng Tạo Hóa” đã thấm nhuần vào tâm trí những tín đồ của nhiều tôn giáo, họ lệ thuộc vào khái niệm này để viên mãn niềm tin. Nền tảng của một số tôn giáo trong sự thờ phượng được đặt trên căn bản bất khả tri (không thể biết được). Niềm sợ hãi tạo tác bởi tôn giáo là một hiện trạng tệ hại nhất vì chính nó giam hãm và cầm tù tâm thức. Sợ hãi vun trồng mê tín dị đoan và nuôi dưỡng sương mù vây kín vô minh.

Con người luôn khao khát niềm an ổn cho chính bản thân và cho những người họ yêu thương trong thế gian biến chuyển bụi trần, nhưng không khi nào họ có giải pháp vĩnh cửu. Trong một thời điểm họ nghĩ đã giải quyết xong một vấn đề, nhưng các điều kiện xung quanh tình huống chợt đổi thay và hàng loạt các vấn đề khác tự nhiên khởi sinh, khiến họ lại bối rối và càng lạc bước. Họ băn khoăn như một đứa trẻ xây lâu đài trên cát biển và luôn sợ hãi mỗi làn sóng bủa xô vào.

Từ lòng tham ái về sự an ổn và niềm sợ hãi tử thần, con người chợt trở thành con mồi của mê tín dị đoan. Bao quanh bởi những bí ẩn của toàn vũ trụ, họ khuếch trương niềm tin vào những điều mà họ sợ hãi. Đó chính là vô minh vì sự kinh sợ về những điều bí ẩn, đã phát sinh ra tín ngưỡng tà giáo xa xưa. Các biến chuyển của vũ trụ được giải thích lầm lẫn qua quan điểm của những siêu thần thánh đang kiểm soát loài người. Mặc dù khoa học đã đóng góp thật nhiều để phá tan những chuyện thần thoại và nâng cao kiến thức con người hiện đại, phần lớn các mê tín dị đoan thừa hưởng từ quá khứ vẫn còn tiếp tục và con người vẫn chưa tự đập vỡ u mê để thoát ra khỏi sự bám víu này. Mê tín dị đoan làm suy yếu và nô lệ hóa tâm thức. Những ý tưởng, tín ngưỡng, và thực hành mê tín dị đoan đã thấm sâu không những chỉ trong người thất học, nhưng kỳ lạ thay cũng có bao gồm nhiều nhà đại trí thức.

Nên ghi nhớ lại những lời Đức Phật đã nói: “Bất cứ khi nào sự sợ hãi khởi sinh, nó chỉ xuất phát từ kẻ dại khờ, và không bao giờ từ người sáng suốt”.

Lo Âu Hại Gì Ta?

“Khi ganh ghét, thù hận, và sợ hãi biến thành những thói quen,”

Tiến sĩ Alexis Carrel nói, “nó bắt đầu khơi dậy những căn bệnh”. Khoa học y tế quan sát rằng các bệnh như tiểu đường, huyết áp cao, loét dạ dày, bệnh ngoài da, và hen suyễn trở nên trầm trọng hơn, nếu có băn khoăn và lo âu. Tư tưởng có thể tạo tác ra các rối loạn hữu cơ như chúng ta có khuynh hướng thu hút những gì chúng ta mong đợi trong cuộc sống. Các bác sĩ nghiệm ra rằng bệnh nhân của họ hay thường lành bệnh phù hợp theo kỳ vọng của riêng bệnh nhân, chứ không phải theo sự khám xét được dự đoán. Doanh nhân không biết đương đầu với lo âu và các hoàn cảnh căng thẳng thường hay chết sớm. Những người luôn giữ bình tĩnh và duy trì an lạc bất kỳ trong sự hổn độn nào bên lề cuộc sống thế gian đều có thể cô lập được sự rối loạn thần kinh.

Kinh nghiệm cho thấy khá nhiều bệnh về sức khỏe thể chất cũng như tâm thần có thể truy nguồn tới nỗi lo âu. Lo âu làm khô máu sớm hơn so với số tuổi. Vài mức độ sợ hãi, lo âu, và băn khoăn là điều tự nhiên và thậm chí có thể cần thiết để tự bảo trì, nhưng khi chúng không được kiểm soát, sự sợ hãi triền miên và niềm lo âu dài lâu sẽ tàn phá bản thân. Những yếu tố này góp phần làm suy yếu của các chức năng cơ thể thường hằng.

Theo quan điểm y tế, trong việc điều trị các chứng bệnh rối loạn chức năng, điểm cần chú ý là tình trạng tâm thần của bệnh nhân. Họ phải nhận ra rằng lo âu không giải quyết được vấn đề, ngược lại chỉ làm trầm trọng thêm, vì thế sẽ hủy hoại thể chất lẫn tinh thần. Ngoài ra, một người luôn lo âu thường tạo ra một bầu không khí bất an trong gia đình, tại hãng xưởng, và cả xã hội. Xuyên qua các hành động liều lĩnh xuất phát từ nỗi lo âu và niềm băn khoăn, họ làm xáo trộn sự an lạc và hạnh phúc của những người xung quanh.

Cũng như lo âu có khả năng gây nhiều thiệt hại cho chính ta và người, sự sợ hãi cũng tương tự như vậy. Một người sa vào tình trạng căng thẳng và đau khổ vĩnh viễn sẽ mãi giữ cơn sợ hãi dai dẳng, dần dần xói mòn cuộc sống và giảm thiểu tâm thần. Sợ hãi là một ảo giác bi quan tối cao để bôi nhọ tương lai. Nếu một người nuôi dưỡng bất kỳ loại sợ hãi nào, cách suy nghĩ của họ liền bị ảnh hưởng. Trạng thái tâm thần bất thiện này có khả năng bào mòn nhân cách và họ sẽ biến thành “chủ nhà ma”.

Niềm sợ hãi đeo theo con người được mô tả đúng đắn là kẻ thù chung của nhân loại. Nó đã trở thành một trạng thái tâm thần cố định trong hàng triệu người. Tiếp tục sống trong kinh hãi, khúm rúm, và ám ảnh bởi nỗi sợ hãi ma quỷ, thánh thần là tà kiến mà nhân loại vẫn chìm đắm trong vô minh.

Nỗi sợ hãi có thể chuyển sang kinh hoàng trong lúc hoang mang bất ngờ, nếu không có sự chuẩn bị để đối phó mối đe dọa.

Chương 02 - Rắc Rối Của Chúng Ta

“Một tình huống khó khăn có thể được xử lý theo hai cách: Chúng ta có thể làm điều gì đó để thay đổi hay là trực tiếp đối mặt. Nếu chúng ta có thể hành động, vậy thì tại sao phải lo âu và giận dữ - chỉ cần thay đổi là xong. Cũng như thế, nếu chúng ta không thể làm gì được, thì tại sao cũng lại phải lo âu và giận dữ? Vạn sự chẳng khá hơn khi nổi giận và lo âu”.

~ Shantideva ~

Cuộc đời là một cuộc hành trình liên tục bị vây hãm bởi bao trắc trở. Khi chúng ta còn đang hiện diện trên thế gian này, bao vấn đề và lắm rắc rối sẽ luôn đúc kết vào phần kinh nghiệm của bản thân. Trong một số trường hợp, chúng ta có phước để đạt được danh vọng, lời khen ngợi, hay niềm hạnh phúc; và cùng lúc chúng ta cũng có thể phải đối mặt với những tình huống bất lợi như mất mát, bạc đãi, chê trách, và khổ đau. Cuộc đời đu đưa như một con lắc. Trong một thời điểm, nó tung về phía thuận lợi và chúng ta rất hoan hỷ nhận lấy; nhưng tại thời điểm khác, nó thay đổi hướng tung quay sang điều bất lợi và chúng ta tìm cách tránh né trong áo não.

Thay vì tìm hiểu điều kiện thế gian như những gì thực sự hiển hiện, con người đôi khi có khuynh hướng làm rắc rối hơn. Điều này tương tự như câu nói: “việc bé xé ra to (making a mountain out of molehill)”. Khi mất một ai hay một vật gì mà họ yêu thương, con người cảm thấy như họ sẽ không bao giờ có lại được niềm hạnh phúc một lần nữa. Khi bị quấy rầy và phiền nhiễu bởi những người không cùng tư tưởng, họ cảm thấy như bị đối xử một cách khắc nghiệt. Và họ mang theo nỗi tổn thương vào tâm trí, cứ bám víu theo niềm đau vô bổ để tiếp tục chịu khổ với những tà kiến nguy hại. Có tốt hơn không để xả bỏ những suy nghĩ thiển cận và nhận ra rằng tất cả vạn sự đều phải kết thúc một ngày nào đó, vì vậy những tình huống bất bình mà họ đang trải nghiệm rồi cũng sẽ qua đi.

Chúng ta nên hiểu rằng có cách để thoát ly khỏi khổ đau cùng các phiền nhiễu mà chúng ta phải đối mặt trong cuộc đời này. Không có nỗi đau nào bị kết án một cách tuyệt vọng và bất diệt, ngoại trừ tự bản thân ta cho phép như vậy. Điều quan trọng là biết quán xét tất cả các pháp, trong đó có ngàn khổ đau và vạn trắc trở, phát sinh từ nhiều nhân duyên cấu hợp, và không có điều gì có thể tạo ra do một nhân duyên độc lập. Có chứng thực ra điều này, chúng ta mới có thể chấm dứt mọi hình thức khổ đau khi phơi bày ra nguyên nhân cội gốc của các vấn đề.

Đối Mặt Với Trắc Trở

Chúng ta không nên thất vọng khi va chạm các trắc trở, thay vì thế chúng ta phải hành động một cách khôn ngoan trong việc khắc phục chúng. Không có một phàm phu nào có thể thoát khỏi các phiền nhiễu trên thế gian. Do đó, không phải trực tiếp đối mặt với trắc trở là thể hiện được sự khác biệt giữa người trí và kẻ ngu, nhưng chính là ở phong cách đối xử khi tiếp cận.

Socrates, một nhà đại triết gia Hy Lạp, có người vợ nổi tiếng là nóng tánh, luôn luôn tìm thấy lỗi nơi ông, và vì thế thường cằn nhằn hầu như mỗi ngày. Một ngày nọ, khi bà đã nói xong những gì muốn nói, Socrates lại ngợi khen rằng bà thể hiện một số cải tiến trong lời lẽ và ngôn từ so với bao lần trước.

Điều này cho thấy một người khôn ngoan ứng xử bằng tính hài hước thế nào khi phải nhận lấy lời cáo oan và chê trách.

Pandit Nehru đã từng nói: “Chúng ta gặp trắc trở và cố gắng giải quyết. Chúng ta chắc chắn phải đối mặt với chúng bằng căn bản tâm linh, nhưng quyết không trốn chạy khi dụng tâm linh”.

Ella Wilcox đã viết về nụ cười là lối thoát ra vòng trắc trở.

“Dễ dàng trong nỗi hân hoan

Đời như bài hát ngập tràn chơi vơi

Một người xứng đáng tuyệt vời

Là người cười mãi sáng ngời tâm tư

Khi điều sai lạc ngần ngừ

Trái tim thử nghiệm quán từ khó khăn

Song hành sánh bước muôn năm

Nụ cười đáng giá vẫn nằm trong ta

Những lời khen ngợi bao la

Nụ cười tỏa sáng trải qua năm dài”.

Tiến sĩ Rabindranath Tagore, một nhà thơ nổi tiếng của Ấn Độ, giải thích trong lời cầu nguyện rằng phương pháp tiếp cận để đối mặt với các trắc trở mà không cần che giấu sự sợ hãi hay lo lắng như sau.

“Nguyện cầu không để thoát nguy

Đối đầu trắc trở chẳng chi nề hà

Nụ cười đừng ẩn xót xa

Để tâm chinh phục kiến tà vô minh

Đừng khao khát vọng cứu tinh

Lòng kiên nhẫn thắng cho mình tự do”

Khi một điều không vui xảy ra, giả tỉ như chúng ta đánh mất một món đồ rất ưa thích hoặc vô tình làm vỡ một vật sở hữu giá trị. Có hai cách để đón nhận sự mất mát và thiệt hại. Chúng ta có thể chọn niềm ủ rũ, bằng cách đổ lỗi cho chính bản thân hay vào kẻ khác. Hoặc chúng ta có thể xả bỏ khi tự nhủ rằng: “Chuyện ấy đã qua rồi. Tuy đáng tiếc đã đánh mất nó, nhưng tại sao ta lại cứ để cho nó gây trắc ẩn khiến nỗi khổ ải ập đến vì sự mất mát và thiệt hại đó?” Việc hữu ích là theo dõi lại các nguyên nhân đã dẫn đến sự tan vỡ và mất mát để tránh sự kiện ấy xảy ra trong tương lai. Chúng ta cũng có thể suy nghĩ làm cách nào để thay thế sự mất mát đó, hoặc làm thế nào để tự ngoảnh mặt đi trong bất cứ vấn đề nào khởi sinh từ sự mất mát. Nếu sự thiệt hại không gây hậu quả thực sự cho những ai, chúng ta liền bắt đầu chú ý để thực hành một công việc khác để tâm trí không còn nghĩ đến sự kiện kia nữa, vì nó là bản chất của pháp hữu vi đưa sự thể xảy ra như vậy. Nếu có điều gì không may xảy ra và ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, nhưng với sức hỗ trợ của trí tuệ về bản chất cuộc đời, chúng ta có đủ can đảm để đối mặt với muôn trắc trở.

Nói một cách khác, phải phấn chấn nhận lấy trạng thái của tâm thức tích cực khi phải đối đầu với những vấn đề khó khăn, chứ đừng để tâm trụ vào trạng thái tiêu cực. Nếu niềm hạnh phúc không khởi sinh vì tâm sa vào ý tưởng tiêu cực, vậy đó thực ra là lỗi chúng ta tự tạo hoặc lao vào.

Theo Đức Phật, “Tâm dẫn đầu tất cả các pháp. Tâm là chủ; tâm tạo tác các pháp”. Đức Phật cũng giáo huấn rằng nỗi khổ não gây ra là do hành động của chính chúng ta và phát sinh từ sự vô minh. Ngài đã chỉ dẫn chúng ta làm thế nào để có thể chấm dứt khổ đau, nhưng bản thân chúng ta phải chấp tác mới mong đạt được hạnh phúc.

Phát Triển Dũng Cảm Và Hiểu Biết

Tất cả các động lực tiêu cực có thể bị bứng gốc lên theo đúng phương pháp thiền định hay thăng tiến trí tuệ như Đức Phật đã dạy, bởi vì khi tâm thức chưa được điều phục đó là nguyên nhân chính của những căn bệnh hoặc các phiền não. Đức Phật đã nói rằng tâm rất khó có thể nhận thức thấy, cực kỳ tinh tế, và dong rủi lang thang tự do. Một người sáng suốt luôn luôn canh phòng tâm và với tâm cảnh giác sẽ mang lại hữu ích cho hạnh phúc.

Thông thường con người hay đổ lỗi cho kẻ khác về những lo âu của họ, đặc biệt khi nào họ không tìm thấy giải pháp cho bao phiền nhiễu. Trong hoàn cảnh này, điều tiện lợi cho họ là tìm kẻ giơ đầu chịu báng: nghĩa là một người được dùng để chịu lỗi cho những vấn đề và là kẻ mà mọi sự than phiền được trút lên đầu. Khi một đứa trẻ bị đau nó sẽ khóc. Để cho đứa bé đừng khóc và để nó cảm thấy vui vẻ hơn, người mẹ giả vờ đánh một người khác để tỏ cho đứa bé biết rằng người kia đã gánh chịu phần trách nhiệm làm cho nó khóc. Đứa trẻ khi được hài lòng bằng sự trả thù, nó ngưng khóc và bắt đầu mỉm cười. Điều này cho thấy rõ ràng sự trả thù mang đến lòng thỏa mãn trong tâm thức thường tình của con người.

Rất khó khăn để thừa nhận những khuyết điểm của một cá nhân và rất dễ dàng để đổ lỗi cho kẻ khác. Trong thực tế, có một số người thậm chí làm như vậy để tạo ra niềm hỷ lạc nhưng đó là một thái độ bất thiện khi áp dụng. Có lúc đối mặt với một tình huống tương tự, chúng ta không nên bực bội hay giận dữ. Chúng ta phải ráng hết sức thận trọng và bình tĩnh để giải quyết những trắc trở. Vẫn luôn là điều tốt để ghi nhớ rằng trong khi những kẻ khác có thể gây rối loạn, tạo điều kiện khởi sinh ra những lo âu, nhưng không ai có thể tạo tác ra nỗi lo âu trong tâm trí của chúng ta, nếu chúng ta biết cách phòng hộ tâm mình.

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật nói: “Kẻ thù nguy hiểm nhất không thể hại ta nhiều bằng tâm ta khi bất điều phục. Một khi tâm được khắc phục, không ai có thể giúp ta hơn cho dù là cha, mẹ, hay bất kỳ bà con nào”.

Những lời huấn thị sau đây của một nhà thơ nổi tiếng có thể giúp chúng ta đối mặt với những rắc rối bằng lòng dũng cảm và không chứa chấp oán thù hay sợ hãi.

Có Niềm Tin Nơi Ta

“Nếu bình thản giữa muôn người vây hãm,

Họ bất hòa mà lại đổ cho ta,

Hãy tự tin dù nghi vấn bao la,

Tha thứ hết những điêu ngoa ngờ vực;

Nếu chờ mãi mà không hề mệt sức,

Hay bị lừa tuyệt không trả dối gian,

Bị căm thù nhưng chẳng chút than van,

Không sấn xổ, cũng không ngàn lời trách;

Nếu mơ ước đừng để mơ thử thách

Nếu nghĩ gì đừng suy tưởng nghịch duyên

Rồi một khi thắng lợi lẫn nạn thiên

Ta xem đó chỉ hai điều giả tạm

Nếu có thể đặt trọn phần chiến cảm

Vào thử trong vòng thảy của cuộc đời

Khi bại rồi bắt đầu lại một nơi

Và không nói lời kêu ca mất mát

Nếu can đảm tự nghe mình diễn đạt

Kẻ bất lương xoắn bẩy kẻ dại khờ

Thấy những điều vụn vỡ kiếp bụi nhơ

Đừng xây đắp những đơn sơ vô bổ

Nếu ép buộc tim, gân, kinh mạch độ

Để kéo dài mạch sống cũng tạm xong

Bám víu theo mòn mỏi mãi ngóng trông

Ngoài ý chí để nói rằng: “Dừng lại!”

Giữa đại chúng vẫn chánh tâm thiện mãi

Đi cùng vua không lạc bước thế gian

Kẻ thù hay bằng hữu chẳng oán than

Và tất cả đều hợp hòa đồng chí

Nếu chịu đựng phút giây không ủy mị

Sáu mươi giây vội chạy cố kiên trì

Ta là đất với mọi điều vô thỉ

Còn nữa chi một kẻ ý từ quang

Khi chúng ta đối diện với sợ hãi, sự dũng cảm tối cao rất cần thiết để nhận định thực thể nguồn gốc của mối sợ hãi, và phải có lòng can đảm lớn lao hơn để chấp nhận sự thật sau khi đã trải qua. Chúng ta nghiệm lấy những gì ta sợ hãi và khi giáp mặt lại, nỗi sợ hãi bỗng dưng vụt mất. Đưa nỗi sợ hãi công khai ra ngoài và thẳng thắn trực diện nó là điều tối quan trọng. Nếu chúng ta có thể khách quan truy nguyên nguồn gốc của sợ hãi thì chúng ta đã chiến thắng được nửa phần trong việc khắc phục nó.

Khi đối diện với những lo âu, chúng ta không nên bày tỏ khuôn mặt đăm chiêu và biểu lộ ra. Mọi người đều có vấn đề riêng mà họ không cần phải gom góp thêm nữa từ kẻ khác. Chúng ta có thể tâm sự những trắc trở đó với một người nào thực sự sẵn sàng giúp đỡ chúng ta, nhưng không nên tỏ lộ cùng ai không giúp được ta vì chỉ làm cho họ gánh thêm khổ ải.

Chúng ta có đủ can đảm và sức mạnh để duy trì một nụ cười khi trực diện với những khó khăn không? Thật ra điều đó không thực sự khó khăn nếu chúng ta tự giảm lòng vị kỷ, vì chính nó dẫn ta tới niềm tin rằng chỉ có riêng ta mới là người cần được an ủi. Ngoài ra, chúng ta nên quan tâm ở các thiện duyên hơn là những khuyết điểm. Luôn luôn ghi nhớ câu nói, “Tôi phàn nàn rằng tôi không có giày đi cho đến khi tôi gặp một người không có đôi chân”. Khi chúng ta nghĩ như vậy, chúng ta sẽ nhận ra rằng có rất nhiều người thậm chí còn ở trong những tình trạng tệ hại hơn, và theo sự liễu ngộ đó chúng ta có thể giảm bớt bao phiền não.

Nghĩ về sự an lành của người khác nhiều hơn là cứ nghiền ngẫm về các ưu phiền của bản thân cũng là một phương cách gieo hạnh phúc. Người lo bận rộn làm kẻ khác hưởng niềm vui tươi sẽ không có thời gian để tư duy về nhu cầu ích kỷ của chính họ.

Một sinh viên đã từng hỏi giải phẫu gia nổi tiếng người Anh rằng: “Cách nào hữu hiệu nhất để chữa trị căn bệnh sợ hãi?” Câu trả lời của ông là: “Hãy thử làm một điều gì hữu ích cho một người khác”. Các sinh viên vô cùng ngạc nhiên và yêu cầu lời giải thích cho sáng tỏ hơn. Để trả lời vị giảng sư nói, “Các trò không thể có hai tập hợp tư tưởng đối lập trong tâm thức tại một điểm và cùng một lúc. Một tập hợp ý tưởng sẽ luôn loại ý tưởng kia ra ngoài. Giả dụ nếu tâm trí của một người nào đó hoàn toàn bận rộn với một mong mỏi giúp đỡ vô vụ lợi cho người khác, tâm họ vì thế không thể nuôi dưỡng sự sợ hãi cùng một lúc”. Cái khái niệm về thiện tâm và ác tâm không thể nào hiện hữu tại một điểm và cùng một thời gian đã được vạch ra trong giáo huấn của Đức Phật. Bằng cách liên tục phấn đấu để phát sinh một thiện tâm, chúng ta không có chỗ cho ảo tưởng hay sợ hãi gây mầm. Hơn thế nữa, chúng ta cũng duy trì một cảm giác an lạc khi thực hành điều gì ích lợi cho mọi người.

Bước quan trọng trong việc kiểm soát tâm là giữ giới luật đối với thân nghiệp và khẩu nghiệp. Ngũ căn như nhãn (mắt), nhĩ (tai), tỷ (mũi), thiệt (lưỡi), thân (thể xác) – cho tất cả chúng sinh sự cảm thọ từ mọi môi trường. Mắt nhìn thấy đối tượng liền khởi sinh ý tưởng. Tương tự như vậy, tai được nghe âm thanh và mũi để ngửi mùi cũng tạo ra những tâm ý. Phát sinh từ ngũ trần như sắc (thấy), thinh (nghe), hương (ngửi), vị (nếm), và xúc (cảm), tâm phân biệt ra thọ lạc (dễ chịu), thọ khổ (khó chịu), và thọ xả (trung lập). Ngoài ra, các căn cũng điều hành những gì thân cần vận động để đáp ứng lại với các cảm thọ. Hầu hết chúng ta ai cũng phản ứng ngay lập tức với căn – trần – thức, và phát sinh ra sự chấp thủ với đối tượng hữu ái và niềm ác cảm với đối tượng phi hữu ái. Có rất hiếm người không bị ô nhiễm bởi phản ứng của căn thức.

Ta phải học cách điều phục tâm để có một sự kiểm soát chặt chẻ về thân nghiệp và khẩu nghiệp. Tư tưởng có thể được phân loại là thiện tâm và ác tâm. Những thiện tâm đóng góp vào sự phát triển cá tính tích cực, thái độ đúng đắn, và chánh hạnh. Những ý tưởng như thế dẫn đến muôn hữu ích và bao hạnh phúc cho nhân loại. Mặt khác, những ý tưởng làm suy yếu những đức tính tích cực của một cá nhân và góp phần gây thiệt hại cho nhân loại là những ác tâm.

Ta cũng nên học cách nhận thức bản chất của tư tưởng khi phát sinh qua từng thời điểm, phân biệt được những thiện tâm và ác tâm. Khi một người đã trau dồi phương tiện quán xét ý tưởng, họ lúc đó hình thành một bước tiến quan trọng trong việc nuôi dưỡng những thiện tâm. Nếu những ý tưởng trong tâm trí của họ là ác tâm, họ phải áp dụng chánh hạnh để loại bỏ ác tâm đó, và đồng thời ngăn ngừa những ác tâm mới sẽ khởi sinh. Nếu những ý tưởng là thiện tâm, họ phải ứng dụng chánh hạnh để tu dưỡng và thúc đẩy những ý tưởng lành. Hay nói cách khác, qua việc tu dưỡng chánh niệm của một cá nhân, họ học cách quán tâm thay vì phản ứng qua những căn thức.

Tiến trình trì giới của thân, khẩu, ý mang lại niềm hỷ lạc. Mọi người đều muốn sống trong hạnh phúc, và hạnh phúc là quyền thừa hưởng của tất cả mọi người. Để đạt được hạnh phúc mà bất cứ ai cũng có được, chúng ta nên thực hành tứ chánh cần theo giáo điều của Đức Phật:

1 ) Tinh tấn diệt trừ những ác tâm đã phát sinh;

2 ) Tinh tấn ngăn ngừa những ác tâm chưa khởi sinh;

3 ) Tinh tấn nuôi dưỡng những thiện tâm đã phát sinh;

4 ) Tinh tấn phát triển những thiện tâm chưa khởi sinh.

Bốn nguyên tắc đơn giản này rất dễ dàng thực hành trong cuộc sống thường nhật của chúng ta. Đây là một trong những cách để duy trì tâm trí lành mạnh mà tất cả mọi người có thể làm được. Mặc dầu nhiều người chọn không theo lời khuyên nhủ, hàng phục vào mệnh lệnh của sự thèm muốn, khao khát, và ganh ghét. Chúng ta không nên cho phép sự thỏa mãn đó xảy ra nếu chúng ta chân thành mong mỏi có được hạnh phúc. Không bao giờ quá muộn để bắt đầu thực hành tự giác và trì giới để tu dưỡng một tâm thức tích cực, chân thiện, và hữu vi. Bất cứ thời điểm nào cũng thích đáng để khởi đầu, đặc biệt ngay từ lúc này.

Đặt Vấn Đề Vào Khía Cạnh Thích Đáng

Đôi khi phải trực diện với một vấn đề nghiêm trọng, chúng ta bỗng thấy phiền muộn bởi một cảm tưởng đè nén đến tột độ. Khi điều này xảy ra, rất lợi ích để tản bộ ra ngoài vào buổi tối và nhìn lên bầu trời. Chúng ta thấy vô lượng tinh tú. Từ bên ngoài không gian, mặt trời trong thái dương hệ chỉ hiện diện như một tinh tú trong vô số các vì sao. Nếu mặt trời bất ngờ biến mất, vậy sự vắng mặt của nó có được nhận diện từ ngoài không gian không?

Thế giới chúng ta chỉ là một hạt bụi nhỏ bé trong vũ trụ. Nếu chúng ta biến mất khỏi thế giới này, vậy sự việc đó có gì quan trọng trong vũ trụ này không? Hay lẽ tất nhiên những người thân yêu và bạn bè sẽ nhớ thương ta trong một thời gian ngắn, và rồi chẳng còn ai khác nữa. Nhưng so với chính ta, những vấn đề đó nhỏ hơn bao nhiêu? Khi chúng ta xem xét vũ trụ bao la với một hạt bụi nhỏ như mặt trời và một hạt bụi nhỏ hơn nữa mà chúng ta gọi là thế gian, những biến cố của chúng ta hiển nhiên không đáng kể trong sự so sánh.

Nếu chúng ta có thể thấy những vấn đề qua khía cạnh này, chúng ta sẽ hiểu được bước đầu tiên của Bát Chánh Đạo, đó là, Chánh Kiến. Điều này có nghĩa là những giá trị về ý thức chân thiện, đó là, không tự nghĩ rằng chúng ta quan trọng hơn chúng ta thực sự như vậy. Và nếu chúng ta có thể khai triển quan điểm này, chúng ta sẽ biết những điều gì trong cuộc sống là thiết thực, và những trắc trở đến rồi đi như không cần phải chú ý đến. Ngẫm nghĩ một tí về ý nghĩa của câu nói giá trị nêu lên dưới đây trong Hồi giáo.

“Đức tin là nguồn lực của tôi.

Buồn phiền là bạn của tôi.

Kiến thức là vũ khí của tôi.

Kiên nhẫn là Áo và Đức Hạnh của tôi”

~ Tiên Tri Mohammad ~

Trắc trở rồi sớm qua mau. Những gì đã làm ta bật khóc ngày hôm nay sẽ chóng lãng quên trong ngày mai. Ta có lẽ nhớ rằng ta đã khóc, nhưng không biết chính xác trong trường hợp nào gây ra những giọt lệ rơi kia. Như chúng ta đi giữ quãng đời, chúng ta lãng phí quá nhiều năng lượng tâm linh khi ta nằm dài trong đêm thao thức, ai oán một điều gì đó làm ta tức giận lúc ban ngày. Chúng ta vun đắp nỗi oán giận với ai ai và cứ tiếp tục xoay vần tâm tư để suy đi nghĩ lại. Trong khi chúng ta có thể rơi vào một cơn giận dữ lúc này, sau một thời gian trôi qua, các phiền toái khác phát sinh cấp bách hơn, chúng ta bắt đầu thắc mắc vì cớ sao ta lại nổi cơn giận dữ trước đó? Nếu chúng ta suy gẫm về những bực bội trong quá khứ, chúng ta sẽ ngạc nhiên khi thấy chúng ta đã cố tình tiếp tục sầu bi, khi chúng ta có thể thực sự chấm dứt niềm khốn khổ bằng cách hành động hoặc suy nghĩ một điều gì khác.

Bất cứ chuyện buồn rầu nào của chúng ta, với bao cấp bách có thể hiển hiện, thời gian sẽ chữa lành muôn vết thương. Nhưng bên cạnh để thời gian hàn gắn, chắc chắn phải có phương cách nào đó cho chúng ta thực hành hầu ngăn chặn sự tổn thương khởi sinh đầu tiên. Chúng ta có thể duy trì tâm an định bằng cách không cho phép kẻ khác hoặc một trắc trở nào làm tiêu hao nghị lực, vì chính ta mới tự cảm thọ nỗi khổ đau chứ chẳng phải ai.

Chúng ta đạt được kiến thức học đường nhưng không có kinh nghiệm cá nhân. Trang bị với kiến thức học đường một số những người trẻ nghĩ rằng họ có thể giải quyết được tất cả các vấn đề trên thế giới. Khoa học có thể cung cấp kỹ thuật để giải quyết vấn đề vật chất, nhưng không thể nào giúp giải quyết các trắc trở tâm linh. Không thay thế nổi những người trí thức, đầy dẫy kinh nghiệm trên thế giới. Hãy suy nghĩ về lời lẽ này: “Khi tôi 18 tuổi, tôi nghĩ cha tôi thật là một kẻ khờ. Bây giờ tôi 28, tôi ngạc nhiên ông ấy đã học nhiều trong 10 năm qua!” Không phải là người cha đã hiểu biết hơn, mà thật ra chính ta đã học được cách quán xét vạn sự trong chính chắn.

Chương 03 - Tại Sao Chúng Ta Khổ Đau?

Nguyên nhân của khổ đau không có gì khác hơn là dục vọng ích kỷ, xung đột giữa các ngũ uẩn, nghị lực, và vô thường.

~ Đức Phật ~

Không ai có ý thức sâu sắc và quan tâm đến sự khổ đau của con người hơn Đức Phật. Có lẽ rất hữu ích để chúng ta biết đến Đức Phật và sự tìm kiếm của Ngài về nguồn gốc và cách chữa trị nỗi trầm luân.

Khi còn là một hoàng tử, Tất Đạt Đa có một cuộc sống bao phủ giữa cao sang, mỹ lệ, và an bình trong lâu đài điện ngọc. Không bao giờ thiếu thốn, mọi sự đều ung dung và sang trọng. Ngày lẫn đêm, Ngài luôn tiêu khiển vui chơi với những kẻ hầu người hạ xinh đẹp, các nhạc sĩ trong hoàng cung, và các vũ công quyến rũ. Ngài có tất cả mọi thứ mà con người hằng tham muốn về hoan lạc thế gian, nhưng Ngài vẫn cảm thấy trống rỗng trong cuộc sống vương giả của chính mình.

Trong khi mạo hiểm ra khỏi cung điện một ngày nọ, Tất Đạt Đa chứng kiến bốn cảnh tượng, tuy là bình thường qua nhãn quan của chúng ta, nhưng đã gây một tác động mãnh liệt đối với Ngài. Ngài đã quan sát các trường hợp riêng biệt như một lão già, một người bệnh tật, một xác chết, và một khất sĩ. Bốn điểm tham quan này tạo một ấn tượng sâu sắc trong tâm khảm, khi Ngài trực diện với chúng lần đầu tiên trong cuộc đời. Ngài vô cùng đột xuất về bản chất khổ đau của con người trên thế gian khi đã chứng kiến ba điều đầu tiên xẩy ra. Chính sự trực diện đó đã nhắc nhở Ngài rằng lão thành, bệnh tật, và cuối cùng là tử vong đều là việc hiển nhiên đến với tất cả chúng sinh, và rồi Ngài cũng sẽ là người nhận cùng chung số mệnh.

Tuy nhiên, cảnh tượng của một khất sĩ đã mang đến cho Ngài niềm hy vọng giải thoát. Nguồn linh cảm và lòng chí dũng đã dấy lên để Ngài từ bỏ ngôi vị vương giả và tất cả những lạc thú trần tục, trực chỉ tìm kiếm một Chân Lý hầu giúp nỗi khổ đau nhân loại.

Rồi một đêm, Ngài quay lưng bỏ lại tất cả của cải vật chất và đi tìm những giải đáp phổ quát bao quanh các vấn đề tương quan đến sự hiện hữu. Đó là đêm khi Ngài lặng lẽ rời bỏ hoàng cung, chỉ mặc chiếc áo choàng duy nhất. Trong sáu năm dài đăng đẳng, Ngài hầu như không biết đi về chốn nào hoặc tạm nghỉ nơi đâu. Ngài không có bạn đồng hành và không có bữa ăn nào chính đáng, ngoại trừ những gì bá tánh ban bố. Ngài dùng bữa từ cái bát khất thực như một kẻ ăn xin tầm thường. Đã quen với kiếp sống xa hoa, Ngài xém nôn khi lần đầu tiên nhìn thấy cơm thừa canh cặn lẫn lộn trong bát mà người dân nghèo hèn bố thí. Nhưng Ngài hứng chịu tất cả - thực phẩm thừa, mặt trời gay gắt, mưa lũ trút sũng, và những đêm khuya lạnh cóng trong rừng - lang thang đi chân trần từ nơi này đến nẻo nọ, từ thầy tu ấy đến đạo sư kia để mong tìm ra Chân Lý.

Ngài cuối cùng liễu ngộ Chân Lý sau sáu năm khi ngồi tham thiền dưới cội cây Bồ Đề. Trong quá trình tìm kiếm, Ngài đã hội nhập toàn bộ kinh nghiệm bao quát về nhân sinh. Ngài đã thấu hiểu về sự bất toại nguyện không chỉ từ cuộc sống của Ngài trong nhung lụa cao sang, mà còn của các nhà tu khổ hạnh đã ép xác họ với niềm tin rằng trí tuệ và an lạc có thể đạt được thông qua phương pháp ấy. Ngài gần như chết từ sự thực hành ép xác mà cuối cùng được chứng tỏ là điều vô ích. Ngài gia công học hỏi từ các tổ sư mà ai cũng sẵn sàng dạy Ngài, nhưng không ai có thể trả lời được những gì Ngài hằng mong mỏi.

Khi nhận biết Ngài đã tìm thấy Chân Lý bằng nỗ lực của chính mình, Ngài liền từ bỏ lối tu hành ép xác và đi theo con đường Trung Đạo để tránh những thái quá cực đoan của sự buông lung và sự hành hạ. Với quyết tâm kiên nhẫn và bền bỉ, Ngài đạt được Phật quả bằng nỗ lực kiên trì.

Đức Phật liễu ngộ rằng sự khổ đau, do lòng khát vọng, có thể được triệt tiêu bằng cách hướng theo Bát Chánh Đạo. Thông qua con đường này, khổ đau có thể chấm dứt hoàn toàn. Hiểu được trọn vẹn bản chất của cuộc sống, Đức Phật tận hiến phần còn lại của đời Ngài để giáo huấn những gì Ngài đã phát hiện ra cho tất cả những ai chịu lắng nghe và học hỏi.

Bản Chất Cuộc Đời

Đức Phật thấy khổ đau như khổ đau và hạnh phúc như hạnh phúc. Đây không phải những điều mà tâm phàm phu chưa giác ngộ có thể chứng được. Nói chung, hầu hết mọi người không ưa thích khi phải đối mặt với những sự kiện trung thực của cuộc đời. Họ ru mình vào một cảm thọ sai lạc về sự an ổn bằng cách mộng mơ và tưởng tượng, gieo hình mà bắt bóng. Nhiều người không bao giờ nhìn thấy, biết được, hoặc thậm chí không quan tâm để tìm hiểu thực chất của cuộc đời, mà chỉ ưa thích một cuộc sống nhàm chán trong cái thế giới mà họ được sinh ra.

Nếu chúng ta khảo sát hiện trạng của nhân loại thì rõ ràng trạng thái này được đánh dấu bằng sự bất toại nguyện đại đồng. Mỗi chúng sinh trong toàn vũ trụ phải luôn tranh đấu để được tồn tại trong vạn cuộc chiến không bao giờ kết thúc. Niềm hạnh phúc trong khoảnh khắc ngắn ngủi đã vội chấm dứt với sự khởi đầu của bệnh tật, già nua, và chết chóc.

Goethe, nhà thơ, kịch gia, và nhà triết học vĩ đại của Đức, đã một lần nói rằng nếu ông đếm tất cả những ngày hạnh phúc thật sự có trong cuộc đời thì chỉ cộng lên không quá hai tuần.

Tuy nhiên dù chúng ta có khéo léo đến cỡ nào để lập kế hoạch và tổ chức một xã hội, điều chỉnh các mối quan hệ giữa mọi người, nhưng khi thế giới này vẫn còn hiện hữu thì cả đến những người sáng suốt giỏi nhất trong chúng ta cũng không thể thoát khỏi khổ đau. Ngay cả khi, bằng sự may mắn đột ngột, chúng ta tránh được các bức rức thường tình của cuộc sống, nhưng chúng ta lại không thể nào thoát khỏi cái chết. Thể xác của chúng ta có trong đó những chủng tử dễ rã tan. Tử vong là điều bẩm sinh trong thế giới cấu hợp. Một kẻ vô minh không thể nào chấp nhận nổi ý tưởng về cái chết như là sự kết thúc tất cả những hiện hữu, họ bị vướng mắc vào màng lưới tồn tại thế gian và hăng say thụ hưởng cuộc đời ngắn ngủi mà họ nhầm lẫn là vĩnh cửu.

Rất nguy hiểm về việc chối bỏ lý lẽ chân thật và không chấp nhận lấy những thực thể của cuộc sống, như già và chết, sẽ gây khổ đau nhiều hơn trong thời gian dài đăng đẳng. Suy gẫm về sự thật hiển nhiên của cái chết, cùng với thái độ đúng đắn của tâm, cho ta một can đảm để sống hữu ích và điềm tĩnh trong những lúc buồn rầu và tại thời điểm tử vong.

Bất toại nguyện theo dấu chân con người như chiếc bóng soi dọc con đường đời. Suốt thời thơ ấu, họ lo gánh vác những nhiệm vụ được trao. Trong tuổi trưởng thành, họ vất vả không ngừng để hỗ trợ bản thân và gia đình trong gánh nặng. Những năm sau suy tàn mang lại bệnh tật, yếu kém, phụ thuộc, cô đơn, đau khổ, và cuối cùng là tử vong. Đó là số phận chung của tất cả nhân loại.

Quả là điều điên rồ để mong mỏi lấy sự an ổn và niềm hạnh phúc thiên thu, trong khi cuộc lưu trú tạm bợ ở thế gian này lệ thuộc vào vô thường. Con người làm việc khó nhọc và trải qua nhiều khốn khổ để mong có chút niềm hỷ lạc. Nhưng họ phải đánh mất cơn vui thoáng qua nếu họ muốn bảo vệ lấy hạnh phúc vĩnh cửu. Nếu con người muốn chấm dứt khổ đau, họ phải diệt trừ lòng ích kỷ và nuôi dưỡng lòng thiểu dục.

Hiểu Thực Thể Cuộc Sống

Những ai chưa từng ngẫm nghĩ lời giáo huấn của Đức Phật không thể nào hiểu được ý nghĩa của câu: sự hiện hữu phát sinh đau khổ. Giảng giải về ý này: Mỗi chúng sinh sống trên quả địa cầu này, một là đi săn những con vật khác, hai là phải tự làm con mồi. Tất cả chúng sinh hoặc đi săn hoặc làm mồi. Cho đến loài thú ăn thực vật cũng sống trong sợ hãi bởi vì chúng cũng là những nạn nhân của các loài động vật khác và luôn cả con người. Không ai có thể thoát khỏi cuộc chiến vô tận cho sự sống còn mà chính nó tạo tác ra niềm khổ đau, sợ hãi tử vong, và đầy bất trắc. Bước ngoặt trong cuộc đời Đức Phật đến khi Ngài vẫn còn là một hoàng tử. Một ngày nọ, Ngài quan sát thấy một con rắn đã nuốt chửng một con ếch. Ngay lúc đó một con chim ưng sà xuống và quắp lấy cả hai con rắn và ếch đi. Hoàng tử quán xét hiện tượng này và thấy rằng mọi sự hiện hữu đều khổ não vì chúng sinh cố gắng trốn thoát lẫn nhau. Đồng thời, lại săn bắt lẫn nhau để sinh tồn. Rất khó hiểu tại sao những chúng sinh vô tội lại phải khổ đau nếu họ được cấu kết bởi một Đấng Tạo Hóa đầy quyền lực và từ bi. Làm thế nào mà một Đấng Tạo Hóa có thể chấp nhận để tạo vật của Ngài ăn thịt lẫn nhau và mãi sống trong sợ hãi?

Trong thế gian in dấu với đầy dẫy bất toại nguyện, Đức Phật không hề giả vờ bày tỏ ý ổn định trong các tình huống mà những điều chủ yếu đó thật ra không có ổn định. Một số người không hiểu điều này nên bảo Ngài là kẻ bi quan. Họ giống như một đứa trẻ xây dựng lâu đài trên cát biển và cho rằng bất kỳ dự đoán nào về sự hủy hoại lâu đài cát kia bởi thủy triều dâng là sự bi quan. Nhưng Đức Phật biểu lộ ra điều tột cùng tối cao này, hơn sự ổn định mà những phàm phu lanh quanh tìm kiếm trong các pháp thế gian bất ổn định. Ngài giáo huấn cho họ phương tiện để đạt đến sự ổn định tối thượng, chính là Niết Bàn, đó là niềm an lạc và ổn định vĩnh cửu.

Điều kiện thế gian, theo Phật giáo, là vô thường và bất toại nguyện. Trong nhịp sóng bất bình mà con người đang ngụp lặn, chủ yếu là do sự vô minh về thực thể phù du của cuộc đời. Đa số chúng ta hoàn toàn không biết đến bản chất này. Thậm chí nếu chúng ta hiểu được, chúng ta vẫn theo thói quen không áp dụng nó vào cuộc sống hằng ngày. Trong sự vô minh đó, chúng ta lại đổ lỗi vào chính quyền, xã hội, hoặc người khác ngoại trừ chính ta. Là người sang suốt, chúng ta phải biết rằng bản ngã và vô minh của chính chúng ta đáng bị khiển trách. Điều ngăn cản chúng ta tỏ ngộ lấy CHÂN LÝ là lòng ích kỷ, cao ngạo, sân hận, và si mê. Những ô uế này thể hiện trong tâm đến độ dù niềm tin mãnh liệt nhất vào Chân Lý cũng phải bị lụn bại.

Chúng ta không thích sự thật bởi vì đôi khi nó chẳng được như ý, bất lợi, hay không vừa lòng ham muốn. Không có lời huấn thị nào quan trọng hơn, cũng không có một ý nghĩa nào sâu sắc hơn cụm từ (được sử dụng bởi Shakespeare trong Hamlet) “Để ngươi tự thừa nhận sự thật”. Hay nói một cách khác, phải trung thực với lương tâm của chính ta. Dù chúng ta có chấp nhận sự thật rằng tham ái gây khổ đau hay không, mọi sự thể không làm biến đổi các nguyên tắc cơ bản của vũ trụ. Chúng ta có thể nhận định ra sự khác biệt giữa đúng và sai, nhưng với sự ngu xuẩn và điên rồ, chúng ta lại hợp thức hóa nó hay biện hộ ngàn lý do khi ta thất bại trong việc nhận thức sự khác biệt đó. Với trí thông minh, chúng ta có thể biện minh cho hành động bất thiện đã dính vào, nhưng trong sự phân tích tối hậu, tốt hơn hết là nên nói thẳng nói thật. Chúng ta phải giống như một bác sĩ phẫu thuật đại tài, có thể xác định nguồn gốc của bứu ung thư và loại bỏ nó. Sự mổ xẻ tuy có đau đớn, nhưng một khi phần bệnh hủ bại được tẩy trừ, cơ hội hưởng lấy sức khỏe lành mạnh sẽ được nâng cao tột cùng.

Hạnh Phúc Thoáng Qua

Cuộc đời là bất toại nguyện bởi vì nó vô thường. Henri Bergson, một triết gia người Pháp nói: “Để tồn tại là để thay đổi, để thay đổi là để trưởng thành, để trưởng thành là để liên tục tạo ra chính mình mà không hề chấm dứt”. Vì vậy, những ai khổ đau và tuyệt vọng đang tìm kiếm sự sáng tỏ và chỉ đạo, không nên đặt hy vọng vào hạnh phúc cuộc đời mà các yếu tố hằng thay đổi liên tục như cát chuyển vị tại cửa sông.

Khi một người có cuộc sống hạnh phúc, họ muốn thời gian đứng dừng lại. Thời gian không ngừng trôi rõ ràng là một phẩm chất của cuộc đời mà chúng ta không trang trọng. Trong sự chuyển động không ngừng, tất cả vạn pháp chúng ta thấy đều phải sinh, trụ, hoại, và diệt, và chúng ta sẽ mãi đi qua tiến trình này.

“Sự sống thì không có gì chắc chắn”, Đức Phật dạy, “nhưng cái chết là điều chắc chắn”.

Định luật vô thường đặt bàn tay độc ác lên tất cả mọi người. Tất cả trẻ trung kết thúc bằng già nua, tất cả khỏe mạnh bằng bệnh tật, tất cả sức mạnh bằng bất lực, tất cả đẹp đẽ bằng xấu xí, và tất cả sống còn bằng tử vong. Không có gì ngăn chặn được tiến trình này. Sự chết theo sau sinh nở, như ban đêm theo sau ban ngày. Quá trình thay đổi này cùng chung cho tất cả - đến với kẻ nghèo và người giàu như nhau, cho cả trẻ con và lão thành. Nhưng một số chúng ta tự quên điều này, sống và hành động như thể chúng ta bất diệt.

Nếu chúng ta nhìn kỹ vào cuộc đời, chúng ta có thể thấy nó liên tục thay đổi và di chuyển giữa các tiếp điểm. Chúng ta sẽ thấy nó dao động như thế nào giữa tăng và giảm, thành công và thất bại, được và mất, danh dự và khinh bỉ, khen và chê. Chúng ta thấy rõ hơn trái tim ta sẽ đáp ứng thế nào với hạnh phúc và nỗi sầu, niềm vui và tuyệt vọng, hài lòng và bất toại, hy vọng và sợ hãi.

Những cơn sóng bạo cường của cảm xúc đưa chúng ta lên, nhưng khi chúng vừa chợt tới đỉnh thì cơn song lại dìm ta xuống. Hầu như không có lúc an nghỉ, trước khi chúng ta bị quét lên một lần nữa bởi sức mạnh của một làn sóng mới. Làm thế nào chúng ta có thể ngóng trông để đạt được một vị thế trên đỉnh của sóng? Ở chốn nào mà chúng ta xây dựng được cuộc sống giữa đại dương dậy sóng của sự hiện hữu, nếu không phải trên hòn đảo bình thản để che chở chúng ta khỏi mọi bão tố? Hòn đảo bình thản phát sinh trong tâm trí sau khi chúng ta đã trải qua nhiều thất vọng, và cuối cùng xuất định được sự khôn ngoan hơn. Nó là hòn đảo mang đến sự ổn định và an lạc khi đối mặt với bệnh tật, chia ly, và tử vong.

Hình Ảnh Cuộc Đời

Ngay cả niềm vui cũng là cơ bản của bất toại nguyện. Nếu chúng ta muốn tỏ ngộ Chân Lý, chúng ta phải nhận thức ra điểm này, cho dù thích hay không. Điều này có thể khó thú vị khi thoạt nhìn, nhưng nếu chúng ta chịu thua vì sự khó khăn đó, Chân Lý sẽ trở nên xa vời. Chúng ta sẽ bị mù quáng bởi Maya - ảo tưởng.

Không dễ dàng gì để chấp nhận lấy cái thế giới này mà dường như có lúc nó cũng công bằng. Nhưng tuy nhiên, khi chúng ta nhìn xung quanh, thấy ngay trong vẻ đẹp của mùa xuân, nhiều tử vong và nhiều khổ đau từ những chứng bệnh nan y. Chúng ta kinh nghiệm qua thất vọng, bực bội, bất hạnh, và khổ đau qua các hình thức khác nhau.

Dần dần, khi tuổi đời chồng chất và kinh nghiệm trải dài, tầm nhìn về một thế gian biến đổi được mở rộng, nếu chúng ta không cố tình mù quáng. Tìm kiếm sâu hơn phía dưới bề mặt của cuộc đời, chúng ta có nhiều lợi ích khi học hỏi những sự kiện trong cuộc sống từ những người khác. Chúng ta thấy thế nào khi kết thúc có đượm an vui mặc dầu sự khởi đầu chan chứa buồn phiền, hoặc giả một chút khinh suất hay yếu đuối nhỏ bé có thể làm hại cả một đời.

Do đó những gì không chắc chắn trong tất cả các pháp là điều chắc chắn. Sự tỏ ngộ này có thể là niềm an ủi phổ độ cho tâm bất toại.

Thế gian cuộn lấy thế gian

Từ sinh cho đến rã tan muôn đời

Như bong bóng nước sông trôi

Vừa long lánh chiếu, vỡ thôi xa lìa.

~ Shelley~

Một du già và cũng là nhà thơ Phật giáo Tây Tạng, Milarepa, cho thấy hình ảnh đơn giản nhưng toàn diện về đời sống con người sau đây.

“Trong tuổi trẻ tựa hoa tươi mùa hạ -

Chỉ thoáng giây bỗng tàn tạ rũ sầu.

Như tuổi già tợ ánh lửa lan sâu

Xuyên qua cánh đồng mau chân bén gót.

Đức Phật dạy: “Đỉnh tử sinh chót vót

Tợ mặt trời mọc lặn giữa thế gian

Đến rồi đi trong vạn nỗi than van”.

Trầm luân quá kiếp luân hồi khổ ải

Bệnh tật đến như chim non bé dại

Ná đả thương để chim phải ưu phiền

Biết hay không, dù sức khỏe vô biên

Thời gian đến cũng bỏ liền sanh mạng

Tử vong viếng như đèn dầu khô cạn

(Nhấp nháy rồi vĩnh viễn tắt lửa thôi)

Thế gian này vô thường quá đổi ngôi;

Không vĩnh cửu là một điều chắc chắn

Ác nghiệp giống thác ngàn rơi đổ hẳn

Mà chưa từng thấy thác thẳng ngược lên,

Kẻ tội đồ như cây độc chênh vênh –

Nếu dựa phải, ôi não nề đau khổ.

Kẻ phạm pháp như đậu đông lạnh độ -

Như mỡ hư, làm hủy hoại bao điều.

Pháp chánh hành, phước điền biết bao nhiêu.

Nhân nghiệp quả vòng luân hồi khởi điểm –

Ai phá vỡ lãnh lấy phần trách nhiệm.

Luân hồi là gai độc nhọn hư hao

Đâm xác phàm – nếu chẳng nhổ lao đao,

Độc tố trải lan tràn bao tử khí.

Đến với chết như bóng từ ủy mị

Rợp vòng cây khi nắng tắt hoàng hôn –

Thời gian nhanh thoáng vụt quá dập dồn

Đến lúc đó ai giúp ngoài Pháp Thánh?

Chiến thắng tâm là mạch nguồn dũng mãnh,

Nhưng ít ai nguyện ước lãnh duyên lành.

Mà muôn người cứ quấn rối lanh quanh

Trong bể khổ kiếp luân hồi ảo tưởng

Sinh ra cõi thăng trầm nên vất vưởng,

Gắng cố công trộm cướp để lợi riêng

Lúc bình thường khỏe mạnh chẳng cử kiêng

Không nghĩ đến hiện tiền muôn bệnh tật,

Nhưng khi đến tột cùng công lực nhất

Như sét qua lằn xẹt chớp trên đầu.

Đời chướng dày nhập cuộc thế gian sâu

Điều sinh tử nào bao lần nghĩ đến

Rồi thần chết như sấm vang tử lệnh

Ập tràn lên liền thân mệnh bất ngờ.

Ôi bệnh tình, già khụm, chết hư vô

Bao giờ hãy vào nấm mồ gặp gỡ

Có sợ hãi những chướng sâu nặng nợ

Đã từng gieo vụn vỡ thuở xưa kia?

Chứng thực ra nỗi khổ khó phân chia

Niềm bất hạnh luôn tìm về hiện tại?

Nhưng tai ương cứ xẩy ra mãi mãi

Như sóng cuồng biển cả hãi hùng thay –

Một sóng nhô vừa mất đã vội ngay

Một sóng khác thế vào trong sóng cũ.

Khi nào thoát niềm đau sầu ủ rũ

Nguồn vui đi rồi đến thật ngẫu nhiên

Như người qua trên đường phố bình yên.

Niềm vui thú mỏng manh liền mong đợi

Như tắm nắng ánh mặt trời vời vợi

Tạm bợ như bão tuyết tới bao lần

Sao vô thường chẳng báo trước bâng khuâng

Còn chi nữa chỉ một lần ghi nhớ

Sao bạn không thực tập Chánh Pháp này?”

~ Bài Ca của Milarepa ~

Chúng Ta Có Thể Đáp Ứng Lòng Ái Dục Không?

Không có gì đáng ngạc nhiên khi trong một xã hội tiên tiến của chúng ta ngày hôm nay bị chi phối bởi tham lam, sân hận, nghi ngờ, và sợ hãi. Với số lượng con người càng gia tăng, họ cảm thấy cô đơn, bực bội, ghen ghét, thù hận, và chẳng thấu hiểu bất kỳ ý nghĩa gì của cuộc đời. Các bạn trẻ ngày nay thực sự không có khả năng để thấy được chánh đạo trong cuộc sống, bằng chứng là họ phạm pháp đến nghiện ngập ma túy.

Kẻ thù của thế gian này là niềm khát vọng ích kỷ. Thông qua muôn vàn ích kỷ, bao điều bất thiện bủa vây vào nhân loại. Con người luôn luôn khao khát những thú vui, giàu sang, và tài sản. Họ bị mê hoặc với ý tưởng rằng hạnh phúc phải chứa đựng sự thỏa mãn của lòng ái dục. Niềm tin như vậy thật đặc biệt phổ biến trong một xã hội đầy dẫy vật chất của chúng ta. Trong khi sự viên mãn về các nhu cầu và mong mỏi có mang đến một số hình thức hạnh phúc mà không gây hại cho kẻ khác, tuy nhiên ta không nên hướng dẫn tư tưởng rằng sự thỏa mãn nhục dục là nguồn hạnh phúc duy nhất hay một loại hạnh phúc tối cao. Một người tán thành ý tưởng đó sẽ sống một cuộc đời bất toại nguyện, như dong rủi đuổi theo một cầu vồng.

Có những điều cho chúng ta niềm hỷ lạc, vì vậy chúng ta cố gắng bám giữ lấy và mong gia tăng số lượng. Một số điều khác không mang lại sự hài lòng, và thế chúng ta nỗ lực trốn tránh hoặc loại bỏ chúng ra. Trừ khi chúng ta có thể làm chủ và kiểm soát các mãnh lực ái dục và ảo giác, nó sẽ đưa chúng ta từ một kinh nghiệm phiền não này đến một kinh nghiệm phiền toái khác. Ái dục và ảo giác hoạt động chung với nhau: tại một thời điểm nó là ảo giác thi hành, tại thời điểm khác nó là ái dục.

Khi đói hoặc khát khởi sinh, một cảm giác khó chịu được xuất phát. Sau đó, sự ham muốn nổi lên để xoa dịu cảm giác khó chịu đó. Bắt đầu từ sự khó chịu hay một cảm giác nào đó để báo rằng có điều gì thiếu thốn. Và liền chúng ta tìm kiếm những gì mà chúng ta nghĩ có thể lấp đầy khoảng trống đòi hỏi đó. Nếu không có sự thỏa mãn cho điều mong muốn, cảm giác đói khát vẫn tiếp tục hoành hành cơn đau. Tuy nhiên, nếu việc mong mỏi đó thành công, niềm mong muốn và cơn đói hoàn toàn thỏa mãn trong một thời gian ngắn. Mặc dù vậy, khi niềm hân hoan về mối kỳ vọng tan biến mất, chúng ta lại cảm thấy như bị lừa dối và thất vọng bởi vì những gì chúng ta trải nghiệm qua không bao giờ hoàn toàn theo mong ước. Và như vậy, những ham muốn và kỳ vọng mới cứ tạo tác ra. Những phát sinh và bao sự tìm kiếm cứ liên tục hiện hữu hầu thỏa mãn những ái dục, và đó chính là cơ bản thiết lập ra cuộc sống phàm tục.

Một số người dành cả một đời của họ để tích lũy vật chất: không có số lượng nào có thể làm cho họ hài lòng. Niềm tham vọng để được nhiều hơn và nhiều hơn nữa là điều họ tận tụy xây đắp cả đời người. Khi không gặt hái được những mưu cầu, họ trở nên thất vọng. Nhưng ngay cả sau khi tiếp nhận được những điều gây dựng được mỹ mãn, họ vẫn có thể thất vọng như trước. Đối tượng trong giấc mơ của họ dường như giảm đi tuyệt diệu, bớt hấp dẫn và khao khát hơn trước đó. Đến bấy giờ, lòng ái dục và kỳ vọng lại gia tăng thêm vài bậc, và họ trở nên bất toại nguyện với món đồ mới thâu nhận được. Họ liên tục hăm hở trên quan điểm rằng “cỏ luôn xanh thẳm hơn bên phía kia hàng rào”. Người như thế không bao giờ hưởng trọn vẹn hạnh phúc và mãn nguyện. Trong thực tế, khi con người càng có nhiều, lòng ái dục lại càng to tát. Người ta nói rằng nhu cầu của con người, chẳng hạn như thức ăn, chốn ở, và quần áo, có thể được đáp ứng, nhưng ít khi đó là niềm mong muốn của họ.

Lạc Thú Không Phải Là Hạnh Phúc

Nhiều người có ý tưởng sai lầm rằng họ có thể giải quyết tất cả các vấn đề bằng tiền bạc. Xong tiền tuy cần thiết để có cuộc sống thoải mái trong xã hội hiện đại, nó không luôn luôn giải quyết được hết vấn đề. Không những vậy, nó cũng tạo tác ra nhiều rắc rối khác. Vì vậy, điều quan trọng là chúng ta phải đặt mọi thứ cũng như cuộc sống chúng ta vào khía cạnh chánh đáng. Khi chúng ta nhận định ra giá trị đích thực và bản chất của tất cả các pháp và từ đó giảm thiểu lòng ham muốn vào thỏa mãn ái dục, chúng ta sẽ có nhiều niềm an lạc khởi sinh từ sự đơn thuần và ý mãn nguyện.

Để đáp ứng lòng tham đắm và sân hận, con người tạo tác ra nhiều trắc trở cho chính bản thân và cả những người khác. Các quốc gia gây chiến tranh vì lý do này. Họ hy vọng đánh bại kẻ khác và chinh phục đất đai. Những trận đánh và bao chiến tranh đã diễn ra, và những câu chuyện tận cùng đau thương đã được ghi lại trong sử học của lịch sử thế giới. Nhưng tất cả các chúng sinh, vướng mắc vào cõi thế gian, không dễ dàng ý thức được. Họ phải chịu đựng quá nhiều đau khổ và đối mặt với muôn vàn nguy hiểm, nhưng vẫn không thức tỉnh với thực tế. Họ như con lạc đà ưa thích ăn bụi gai hoang. Nó càng ăn nhiều gai thì máu lại trào tuôn ra cửa miệng càng nhiều. Mặc dù vậy, nó vẫn tiếp tục ăn bụi gai và không từ bỏ được. Trong thực tế, niềm hoan lạc thế gian mà mọi người trải nghiệm cũng giống như ăn một củ khoai tây nóng.

Đức Phật dạy rằng tất cả các khổ đau phát sinh từ những tà dục: có nhiều tiền hơn để tự thỏa mãn, mãnh lực mạnh mẽ hơn kẻ khác, và trân quý cái ý tưởng rằng thanh danh ta mãi mãi sống còn dẫu một mai ta chết. Niềm khát vọng này làm cho con người trở nên bất an với cuộc sống. Điều này đặc biệt đúng khi con người chỉ quan tâm đến những gì hứng thú đối với họ thôi, và không đếm xỉa đến hạnh phúc của kẻ khác. Khi họ không đạt được ý nguyện, họ trở nên xáo trộn và bất mãn. Đồng thời khi chúng ta thâu nhận được điều hằng mong đợi và cầu nguyện, chúng ta lại vẫn phải trải nghiệm qua niềm bất toại và thất vọng vì sự sợ hãi sẽ đánh mất nó đi.

Tất cả khổ não tinh thần phát sinh do chính khát vọng dục lạc. Hãy ngẫm nghĩ kỹ về điều này. Chúng được gây ra bởi lòng ham muốn những gì không phải chính thực là ta, lấy được những gì chúng ta không có, và mong những ai đừng có thứ gì chúng ta đã có. Nếu chúng ta suy nghĩ tường tận và lâu dài, thì không thể phủ nhận rằng thủ phạm chính trong niềm bất toại nguyện để mong hưởng lấy cảm giác hạnh phúc là do ái dục.

Sợ hãi là niềm mong muốn để trốn tránh; tham lam, là niềm mong muốn để thâu nhập; ganh tị, là niềm mong muốn kẻ khác không được có; thương tiếc, là niềm mong muốn lấy lại một điều gì hay một ai. Tất cả các cảm xúc tiêu cực trên đều có thể giải tỏa bằng những ái dục, đó là sợi xích cột chặt chúng ta. Cách duy nhất để buông bỏ sự bất an này là phải giảm thiểu hoặc loại trừ những khát vọng gây ra. Có thể đó là điều khó khăn để thực hiện, nhưng không phải không thể làm được. Khi một người vượt qua được nỗi bất an, họ tiến đến một trạng thái an bình và tự tại.

Đức Phật đã nói: “Niềm hoan lạc của ái dục trên thế gian, cùng những thiên đàng thì không đáng giá trị tới một phần mười sáu của niềm hoan hỷ phát sinh từ sự diệt trừ ái dục”.

Đây là một câu khác từ một nhà văn để cho bạn suy gẫm:

“Buồn phiền gánh nặng lên thân,

Tỉnh tâm hoan hỷ xả lần nợ kia;

Một khi thoát gánh xa lìa,

Không còn nặng nợ phân chia kiếp trần”.

Khổ đau, đó là một giá chúng ta phải trả cho sự hiện hữu, được mang đến bởi lòng tham vọng. Kết quả của tham vọng này làm chúng ta thực hiện bao hành động hoặc gieo những chủng tử được tàn trữ trong tâm trí. Sau đó trong cuộc sống này hay cuộc sống tới, những chủng tử trong các hành động quá khứ sẽ trổ quả tạo thành nghiệp. Hay nói cách khác, niềm khao khát ích kỷ tạo nghiệp phát sinh ra nhân quả. Những hành động quá khứ, kết hợp với nhân duyên, tạo ra thiện quả và ác quả mà chúng ta trải nghiệm hôm nay.

Suy Gẫm Về Bản Thân

Khi con người đi trong cuộc đời, một số người được lão thành trong uyên bác và tích lũy trí tuệ phát sinh từ kinh nghiệm. Họ chứng thực ra rằng để thèm muốn là phải gánh lấy khổ đau nhiều hơn, và để chữa trị căn bệnh khổ đau thì không cần phải cầu khẩn tới bất cứ các vị thần thánh nào để được cứu giúp, nhưng chỉ bằng cách tìm lấy sự cứu rỗi trong chính bản thân mình.

Tuy nhiên, một người với bản chất thế tục phải chịu quá nhiều đau xót và phiền não. Khi còn trẻ, họ miệt mài thỏa thích với những ngày dài trong hưởng thụ. Nhưng đến khi thức tỉnh, những năm tháng vụt trôi qua và tuổi già đã tới. Họ khốn khổ khi thấy cơ thể trở nên yếu đuối, không đủ sức để hưởng thụ thú vui hoan lạc, mặc dù trái tim vẫn mơn mởn trong niềm dục vọng. Đây là những kẻ có lòng ham muốn cứ dần tăng theo tuổi tác: càng lớn tuổi bao nhiêu, lòng ham muốn của họ trở nên mạnh mẽ bấy nhiêu. Trong trường hợp này, sự khổ đau của họ sẽ tương ứng to tát hơn.

Một lý do cho sự thất bại trong việc kiểm soát lòng khát vọng là cá tánh cao ngạo. Trong cảm giác hư giả của lòng ngạo mạn, con người phạm vào những điều tà ác và không công nhận lấy sự thật hiển nhiên. Tương tự như vậy, chúng ta nên tránh việc duy trì niềm tự hào tuổi trẻ khi còn trẻ, tự hào sức khỏe khi còn khỏe mạnh, và tự hào trong cuộc sống khi còn sống tốt đẹp.

Một số người, không tự xem xét địa vị thực sự của mình, cứ nghĩ rằng họ cao quý hơn tất cả mọi người. Họ quá tự phụ để luôn đắp xây ý kiến vĩ đại về chính cá nhân. Điều này có thể thật nguy hiểm bởi vì “Trèo cao té đau (Pride always goes before a fall)”.

Con Bọ Cao Ngạo Trong Đống Phân Bò

Xưa kia có một con bọ mò mẩn bò đến một đống phân bò. Nó đút mình vào và rất thích thú những gì đã thấy, thế là nó mời bạn bè tham gia cùng nhau xây dựng một thành phố trong đó. Sau khi làm việc cuống cuồng trong mấy ngày liền, chúng kiến thiết một “thành phố” tuyệt vời trong đống phân bò và cảm thấy rất tự hào về thành tích nọ, nên chúng quyết định chọn con bọ đầu tiên lên làm hoàng đế. Để vinh danh vị “vua” mới lập, chúng tổ chức một cuộc diễn hành to lớn thông qua “thành phố” mới. Trong khi các tiến trình náo nhiệt này đang được diễn ra, một con voi tình cờ đi ngang qua và nhìn thấy đống phân bò phía dưới, nó liền nhấc chân lên để tránh đạp vào. Vua bọ trông thấy voi và giận dữ hét vào mặt con thú khổng lồ. “Đồ khốn! Bộ mi không có chút tôn trọng dành cho hoàng tộc hả? Mi không biết đó là điều khi quân khi nâng chân lên khỏi đầu thánh thượng của ta? Tạ lỗi ngay lập tức hay ta sẽ trừng phạt mi”. Con voi cúi xuống nhìn và nói, “Thánh thượng vạn tuế, kẻ hèn khiêm nhường mong mỏi sự tha thứ của ngài”. Thế rồi nó quỳ xuống ngay trên đống phân bò và nghiền nát cả vua, thành phố, công dân, và khí thế cao ngạo chỉ trong một cái đảnh lễ.

Đức Phật, vượt qua ba ngạo mạn lúc nhìn thấy tứ động tâm (four sights). Khi Ngài thấy một lão già, tất thì niềm cao ngạo về tuổi trẻ liền xả bỏ. Khi Ngài thấy một kẻ bệnh hoạn, niềm cao ngạo về sức khỏe liền xả bỏ. Khi Ngài thấy một xác chết, niềm cao ngạo trong cuộc đời liền xả bỏ. Nếu chúng ta tẩy trừ ba loại cao ngạo này ra khỏi tâm, chúng ta sẽ không sửng sốt và khổ não khi phải đối mặt với những trạng thái trên. Rất hữu ích để quán chiếu những điều này:

• Ta sẽ đến tuổi già, ta không thể vượt xa nổi tuổi già.

• Ta sẽ bị bệnh tật, ta không thể vượt xa nổi bệnh tật.

• Ta sẽ đến hồi chết, ta không thể vượt xa nổi cái chết.

• Trong tất cả những gì ta gần gủi và thương yêu nhất, đều thay đổi và chia ly được.

• Ta là kết quả của hành vi chính ta, bất cứ hành vi nào ta gây ra, dù tốt hay xấu, ta sẽ trở thành kẻ thừa kế của hành vi đó.

Một điểm thực tế của xã hội hiện đại là sự trẻ trung được coi như hấp dẫn nhất, trong khi tuổi già phải lánh xa bằng mọi giá. Vì vậy chúng ta sẽ sử dụng tất cả mọi cách thức để biểu lộ sự trẻ trung, ngay cả khi cơ thể đã tàn tạ trong già nua. Chúng ta thậm chí còn nói dối về tuổi tác.

Tuổi Của Một Phụ Nữ Trẻ

Một ngôi sao điện ảnh đã từng bị đưa lên trước một vị thẩm phán vì say rượu khi lái xe và cô ta được hỏi bao nhiêu tuổi, cô ấy trả lời: “30 tuổi”.

Một vài năm sau đó, ngôi sao điện ảnh lại xuất hiện tại tòa án vì hành vi phạm tội tương tự và lần này cô ta cũng khai “30 tuổi”. Bấy giờ cô ấy đứng trước mặt vị thẩm phán và ông cũng nhớ ra cô. “Vậy là sao?” Ông hạch hỏi “năm năm trước cô nói cô 30 và bây giờ cô nói cô vẫn còn 30”. Không chịu thua kém, nàng nữ diễn viên lu mờ nháy nháy hàng lông mi giả và giải thích, “Thư quan tòa, tôi đã được căn dặn nhiều lần là không bao giờ thay đổi lời khai trước pháp luật. Tôi đã nói với quan tòa một lần là tôi 30 và tôi sẽ không bao giờ đổi thay lời lẽ”.

Đối với tất cả đàn ông và phụ nữ mong muốn được sống hạnh phúc và có một cuộc đời tươi đẹp hơn mà không cần phải dối trá như ngôi sao điện ảnh kể trên, thì tự mình phải hiểu lấy chính mình, đó là yếu tố quan trọng nhất. Bước đầu tiên để biết bản chất của tâm là phải kiểm soát nó thông qua tu tĩnh lý trí và thiền định. Văn hóa tinh thần là sản phẩm của tuệ giác mà có thể thắp sáng cuộc sống. Như một ngọn đuốc, nó làm sáng tỏ con đường nhiễu loạn quanh co của cuộc đời và cho phép ta phân tách điều tốt từ điều xấu, điều phải từ điều trái, và nhận ra ánh sáng rõ ràng của tuệ giác, từ đó sẽ sớm sát nhập vào chánh đạo. Do đó thiền định là để rửa sạch tâm.

Khi chúng ta thiền định, phải nên kiểm soát lại ảo giác, đặc biệt là về phần tâm linh đạt được. Những tưởng tượng có thể xuất hiện ngay cho cả kẻ có kinh nghiệm thiền định nếu họ không cẩn thận.

Ảo Tưởng Của Hành Giả

Xưa có một vị sư đã triển khai thiền định tới trạng thái tột cao của các tầng thiền tâm linh. Vị ấy có thể phóng tâm sở hành của mình ra thành hình ảnh cụ thể mà người khác có thể thấy được. Bởi vì điều này, vị sư nghĩ rằng ông đã đắc quả viên mãn, một vị A-la-hán (Thánh Giả).

Vị sư có một đệ tử thực hành thiền định ở mức độ cao hơn và cũng trở thành một vị A-la-hán. Khi đạt được tầng thiền này, đệ tử ông mới vỡ lẽ ra rằng sư phụ của mình đã không thể tiến bộ hơn nữa vì tánh ngã mạn. Nhưng cái khó khăn là làm thế nào để làm cho sư phụ nhận ra thực tế này.

Một ngày nọ vị đệ tử đến gặp sư phụ và hỏi có phải thầy là một A-la-hán. “Lẽ tất nhiên, ta chính là A-la-hán”, vị sư phụ nói như thế, “và để chứng minh điều đó. Ta có thể tạo ra bất cứ điều gì con muốn với tâm linh của ta”.

“Biến ra một con voi lớn”, vị đệ tử nói. Một con voi lớn xuất hiện ngay trước mặt họ. “Bây giờ làm con voi kia xông tới trước”. vị đệ tử lại nói. Vị sư phụ liền làm con voi xông lên ngay phía mình. Khi con voi vừa chồm lên, vị sư phụ đã đứng phắt dậy từ ghế ngồi và tháo chạy. “Khoan đã. Nếu sư phụ là một A-la-hán,” vị đệ tử nói, “Sư phụ đã không có sợ hãi, vậy thì tại sao sư phụ lại đứng dậy để chạy?” Lúc đó vị sư phụ mới hiểu rõ ra rằng mình chưa đạt được thánh giả.

Sanh thân của chúng ta chỉ kéo dài ít hơn một thế kỷ là quá lắm và trải qua bao thay đổi theo từng sát- na. Cảm xúc của chúng ta chỉ là một dòng cảm thọ với sắc tướng; tâm của chúng ta không gì hơn ngoài một dòng ý tưởng. Cá tính của chúng ta thay đổi theo năm tháng. Bên trong sự tương tác phức tạp của tâm và thân, không có bản chất nào vĩnh viễn mà có thể được xem như tự nó không hề thay đổi.

Giả sử có một hố sâu khoảng 100 thước tây và chúng ta đổ than đốt ở phía dưới. Sau đó chúng ta hạ một cái thang vào hố và yêu cầu từng người một trèo xuống. Những người khi bắt đầu trèo xuống không phàn nàn về sức nóng cho tới chiều sâu từ 30 đến 40 thước. Sau 40 đến 50 thước, họ cảm thấy một nhiệt độ nóng. Khi họ trèo xuống xa hơn đến 70 hoặc 80 thước và gần đến phần than cháy, họ trải nghiệm những cảm giác thiêu đốt. Cũng như thế, những người trẻ chưa chiêm nghiệm nhiều nỗi khổ đau mặc dù Đức Phật nói đời là bể khổ. Nhưng đây là một tương đồng giá trị để giải thích rằng khi chúng ta thâu nhận thêm nhiều kinh nghiệm thì chúng ta mới thấy sự thật về khổ đau càng rõ ràng hơn.

Phải thừa nhận rằng, để có phù hợp trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta vẫn nói chuyện theo thường lệ và sử dụng những từ ngữ như “chính tôi” hay “chính anh”. Đó cũng giống như nói rằng mặt trời đang mọc lên, mặc dù chúng ta đều biết trên thực tế trái đất xoay theo trục và quay xung quanh mặt trời.

Chương 04 - Hành Hạ Tinh Thần Và Sức Khỏe Tâm Thần

Có lẽ không quá khó khăn để làm điều tốt, nhưng lại rất gay go để trở thành người tốt. Duy trì tâm trong trạng thái an lạc khi phải đối mặt với những lời buộc tội, chỉ trích, và cản trở của kẻ khác là một việc gian nan nhất.

Từ ngữ “Man (Người)” có lẽ bắt nguồn từ chữ Sankrit, “manas”, có nghĩa là tâm. Loài người được thành hình không những bằng thể xác, nhưng cũng cấu kết bằng tinh thần. Phối hợp với một tâm trí, con người có khả năng suy nghĩ vì đây là chức năng cụ thể của tâm. Thông qua tâm, và không phải qua thể xác, giá trị con người được hiểu rõ, chấp nhận, và truyền đạt.

Nếu một người không sử dụng tâm trí của mình để suy nghĩ cho hợp lý cũng như nhân đạo, họ không xứng đáng xắp vào hàng nhân loại.

Bạn được sinh ra trong thế giới này để thi hành một số điều hữu ích, không nên để ngày tháng trôi qua trong biếng nhác và trở thành một gánh nặng cho xã hội. Luôn luôn quyết chí thăng tiến hơn để làm điều chân thiện và cao thượng. Nếu không bạn đã lạm dụng đặc ân của tâm thức cao cả này mà bạn may mắn có được.

Với tất cả vô số chúng sinh trong vũ trụ, con người đã leo lên mức tối thượng trong cuộc tranh đấu khó khăn để đạt tới đỉnh hiện hữu toàn hảo. Chúng ta đang tiến gần tới và trong một hay hai vòng nữa, chúng ta có thể lên đến tận điểm chót vót. Nhưng ngay cả khi chúng ta không vào nổi vòng cuối cùng để có thể vượt qua tột đỉnh trong cuộc đời này, chúng ta tuy vậy vẫn có thể trực thẳng trên đại đạo an bình, đưa chúng ta lên cao hơn mà không có nguy cơ rơi vào hạ giới. Vòng cuối cùng mặc dù có khó khăn nhưng với chí cương quyết, chúng ta có thể bảo đảm đạt đến một giai đoạn mới và không bao giờ quay trở lại.

Do đó nhiệm vụ cấp bách nhất của chúng ta là để cam đoan không bị rơi xuống phía dưới bề mặt sống còn. Vì mục đích này, chúng ta tuyệt nhiên cố gắng để hiểu được quá trình của cuộc sống và nhận định ra rằng mỗi người phải lãnh đạo lấy tương lai của chính mình. Chúng ta bắt buộc tránh xa những hạ giới thấp hèn bằng cách giữ lấy bản đồ chánh Pháp.

Cuộc Sống Trong Thế Giới Hiện Đại

Cuộc sống dường như thế nào đối với đại chúng? Như một cái cối xay. Qua một phần tư thế kỷ, họ cố làm việc để có được những phương tiện sinh sống; một phần tư thế kỷ nữa, họ phải vật lộn giữa lo âu triền miên để mong tích lũy chút ít giàu sang và tài sản, và một phần tư thế kỷ tới, họ tiến dần đến cái chết mà không hiểu đích xác lý do tại sao phải sống.

Nhiều người quá bận rộn với công việc làm ăn và họ không có thời giờ để sống. Họ chỉ cố gắng giữ đẹp bộ dạng bên ngoài mà không chú ý đến tinh tấn nội tâm. Bị che khuất bởi ngũ căn (senses – mắt, tai, mũi, lưỡi, và thân), họ nhầm lẫn nhận lấy sự sai trái mà cho đó là điều trung thực. Họ thậm chí tranh đấu khốc liệt để dành lấy sự giàu sang, quyền lực, và địa vị, vì nghĩ rằng họ là kẻ “thành công” nếu đạt được những lợi lộc đó trong cuộc sống này. Ở đây, một nhà văn nói cho chúng ta biết chúng ta sống như thế nào:

“Chúng ta sống vừa làm vừa mơ mộng,

Với ai kia nuôi rộng một giản đồ,

Rồi khi vui ta cười thấy hư vô,

Đôi khi khóc những đổ xô khổ não,

Và năm tháng chợt trôi đi mờ ảo”.

Một trong những tệ nạn bao quát nhất đối diện với thế giới hiện đại là quá nhiều hoạt động. Hoạt động, nhiều hoạt động hơn nữa, và lại vẫn còn nhiều hoạt động đã khắc dấu vào cuộc sống mọi người, kể từ khi mới lọt lòng cho đến khi nhắm mắt. Hiếm có được năm phút trong tĩnh lặng để cho tinh thần thư giãn.

Ngày nay con người có thể du hành gấp hai lần tốc độ âm thanh trong chiếc phi cơ phản lực siêu âm. Trên đất liền, họ có thể đi một tốc độ khủng khiếp trong cái gọi là “xe lửa đạn”, và lướt trên mặt đại dương trong chiếc trực thăng. Ở trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của con người, khuynh hướng là phải làm nhiều hơn trong khoảng thời gian ngắn. Họ lao đầu vào chỗ này rồi lại chốn kia khi cuộc sống hiện đại đòi hỏi. Họ vồ lấy một bữa ăn vội vàng và hồ hởi nhẩy bổ ra lần nữa để tham gia vào cuộc đua thường nhật. Họ gieo mình xuống giường, lăn qua lật lại mất cả nửa đêm. Khi mới dỗ được giấc ngủ, đồng hồ báo thức lại reo vang, và họ thức dậy để bắt đầu vào một ngày khác. Con người hiện đại đã hành hạ thể xác và tâm thần quá dai dẳng và họ không thể nào tiếp tục chịu đựng được mức độ sống xô bồ của ngày hôm nay. Vì thế, chỉ là vấn đề thời gian ngắn hay dài trước khi họ ngã quỵ mà thôi. Thiên nhiên không bao giờ vội vã; chúng ta cũng nên như thế.

Con người hiện đại quá bận rộn trong lúc làm việc, đến độ đôi khi họ nói chuyện hoặc thậm chí mộng du trong giấc ngủ. Với một tốc độ vùn vụt lướt qua, cuộc sống cũng giống như tiếng máy xe gầm rú liên hồi. Sự phung phí năng lực tinh thần và sự hao mòn tâm thức sẽ làm suy yếu cả tâm thần lẫn thể xác.

Họ dường như bị vướng mắc trong tất cả các loại ý niệm, quan điểm, và tư tưởng, được xem là thú vị cũng như ngu xuẩn. Họ bị ảnh hưởng đến tột cùng bởi hàng loạt phương tiện truyền thông, như ti-vi, phim ảnh, báo chí, mà chính những phương tiện đó uốn nắn lối suy nghĩ, niềm khát vọng, và phong cách sống của họ. Giới tính con người được khai thác triệt để trong các truyền thông, hằng mong thuyết phục mọi người mua xắm, ngay đến cả những vật dụng không thiết thực. Âm nhạc, khiêu vũ, và các hình thức giải trí khác, trước đó dùng để thư giãn, nay trở thành như ma túy, tạo ra những hứng thú và háo hức trong tâm trí để khơi dậy thú tính. Cuối cùng, họ trở nên lầm lạc và quay ngược khỏi con đường chánh trực và tri kiến, để hướng theo ngả rẽ đam mê mù quáng và đầy dục vọng.

Cuộc Sống Như Bãi Chiến Trường

Thế gian tự nó là một bãi chiến trường vĩ đại. Nơi đâu cũng có chiến tranh, bạo động, và đổ máu. Sự hiện hữu được đặc trưng bởi cuộc đấu tranh liên tục: phân tử chống đối phân tử, nguyên tử chống đối nguyên tử, điện tử chống đối điện tử, nam giới chống đối nam giới, phụ nữ chống đối phụ nữ, con người chống đối thú dữ, thú dữ chống lại con người, quỷ thần chống đối con người, con người chống lại quỷ thần, con người chống đối thiên nhiên, và thiên nhiên chống lại con người. Chỉ cùng trong một cơ thể mà luôn luôn có sự đột biến và vùng vẫy không ngừng.

Cũng giống như thế gian trên, tâm là một phạm vi rộng lớn mà trong đó có bao nhiêu trận chiến được đánh đổi. Mỗi một tình tiết nhỏ bé đủ làm rối loạn sự quân bằng của tâm. Tâm trở nên cực kỳ hoan hỷ khi có một đứa con sanh ra. Cùng thời điểm tiếp theo, tâm bỗng nhiên áo não khi đứa trẻ lên cơn ốm đau, bị tai nạn, hoặc nhiểm bệnh nan y. Biến chuyển của tâm luôn dao động giữa hai thái cực hạnh phúc và khổ đau, bởi vì tâm chưa được điều phục để thực sự thấy bản chất của cuộc đời. Bởi lý do đó, những phàm phu luôn luôn trải nghiệm qua nhiều khổ đau, sợ hãi, không chắc chắn, và bất toại nguyện trong thế gian hằng biến đổi. Một khi tâm được điều phục với thiền định và nhận ra bản chất của vạn pháp chính thực như hiện tiền, lúc đó tâm mới không còn bám víu hay ràng buộc vào thế gian. Kết quả là sự giải thoát ra khỏi nỗi khổ đau và những điều bất hoàn mỹ của thế gian này.

Cuộc đời là một cuộc đấu tranh vĩnh viễn đánh đổi trên hai mặt: một là hướng ngoại và hai là hướng nội. Con đường bên ngoài là trí năng và chánh trực. Nếu sức mạnh đối mặt đầu tiên bị tiêu hao, con người liền rút vào đối mặt thứ hai là cảm giác nội tâm cùng tư tưởng, và tìm cách chiến đấu bằng một phương pháp khác. Khi mặt đối thứ hai cũng bị tổn hại, họ co ro bó mình để chữa trị vết thương lòng trong một thời gian, để rồi lại vùng lên và chiến đấu trong một ngày mới. Tuy nhiên, khi mọi việc hoàn toàn tan vỡ và tự mình hồi bước, họ sống trong giận dữ, thất vọng, hoài bảo, và mộng tưởng qua thời gian dai dẳng, khiến cuối cùng tinh thần phải chịu ảnh hưởng.

Tâm không kiểm soát liền bị chi phối bởi các tư tưởng bất thiện như ích kỷ, tham lam, và chấp thủ với danh tiếng thế gian, lợi lạc, và những sở hữu. Nếu xu hướng này không được tra xét, tâm sẽ hóa thành một nơi nuôi dưỡng ma quỷ, biến đổi con người thành một quái vật, sẵn sàng tiêu diệt và hủy hoại bất cứ ai và bất cứ điều gì chắn ngang lối họ.

Vì ưa thích vật chất và sung túc, con người hiện đại không lắng nghe theo tiếng nói thiên nhiên. Họ tham muốn quá nhiều trong cuộc sống, và vì thế họ tự “vỡ nợ”. Họ tin rằng “thành công” có nghĩa là đủ khả năng để làm tất cả mọi việc và sẽ là kẻ “trọng vọng nhất” trong tất cả các hoạt động đó. Lẽ dĩ nhiên, đấy là việc mà thân thể không cách chi đáp ứng nổi. Tâm thần quá bận rộn với phúc lạc tương lai, đến độ chểnh mảng trong các nhu cầu cần thiết cho cơ thể, và bỏ lững cả tầm quan trọng của thực tại hiện tiền. Không có khả năng để định đoạt được điều ưu tiên chánh đáng là một trong những nguyên nhân chính của bao thất vọng, băn khoăn, sợ hãi, và bất an.

Thế thì, kết quả của tất cả các điều này là gì? Những lo âu và căng thẳng biểu hiện qua các căn bệnh tâm thần và rối loạn, gọi chung là “kẻ giết cảm giác”, những xúc cảm tiêu cực này như sợ hãi, lo âu, bất an, ghen ghét, và nhiều hơn nữa, không những chỉ phát sinh ra khổ đau cho chính mình, mà còn cho những người xung quanh.

Ở nhiều nước tân tiến, họ thấy rằng khoảng hai trong mười người bị mất trí hoặc đang cần được điều trị tâm lý cho đủ chứng loạn thần kinh. Càng nhiều bệnh viện và các cơ quan được xây dựng lên cho bệnh nhân tâm thần bị gây ra bởi động não bộ trong nhiều trạng thái khác nhau. Còn rất nhiều người nữa không nhận được bất kỳ sự điều trị nào, và họ rất cần được giúp đỡ. Mức gia tăng tội phạm có đôi khi tương ứng với tình trạng tâm thần khốn khổ thật sự hiện diện trong xã hội, đã đạt tới một tỷ lệ nguy ngập. Một trong những kết quả thâu hoạch khả quan từ khoa nghiên cứu của Freud là sự thừa nhận rằng những tội phạm tay nghề và những kẻ phạm pháp đều có tâm bệnh thần kinh, họ cần chúng ta nghiên cứu và điều trị thêm hơn là bị trừng phạt. Để khắc phục vấn đề này cần phải có căn bản cải cách xã hội để từ từ tiến triển và gây dựng phương tiện cho việc phục hồi hơn là sự trả thù và trừng trị.

Có những phương pháp hoặc kỹ thuật chung trong phép trị liệu tinh thần khi điều trị những người bị chấn não bộ. Ban đầu, mục đích là để bệnh nhân khai báo ra các trạng thái tinh thần mà từ lâu vẫn còn ngủ ngầm. Bác sĩ tâm thần phải khuyến khích bệnh nhân nói chuyện và tiết lộ những tư tưởng khuất lấp đã ẩn náo từ xa xưa. Vị bác sĩ nên cố tình tránh né nói với bệnh nhân phải làm những gì, ngược lại phải cố gắng đưa họ đến trạng thái tỉnh thức để nhận diện ra thái độ sai lầm của tư tưởng. Và vì vậy, trong cách thức này, một vị bác sĩ tâm thần chuyên nghiệp nói lên sự thật cho mỗi bệnh nhân rằng kẻ tạo tác ra căn bệnh trong mọi trường hợp không ai khác hơn là chính bệnh nhân. Sự khơi màu này cho bệnh nhân sự quan sát sâu sắc về bản chất tiềm tàng trong các rắc rối cũng như làm thế nào để khắc phục được chúng.

Đường lối này cũng tương tự như phương pháp của Đức Phật “Tự ta dẫn chứng”, với một mục tiêu nhắm cho chúng ta nhận định ra bản chất thật sự của cuộc đời, của ta, và của các vấn đề. Theo phương pháp thứ tự này, chúng ta từ từ sẽ sáng tỏ rằng những trắc trở lớn lao nhất trong thế gian này là do khát vọng và vô minh. Đồng thời, chúng ta cũng thực hành để giảm thiểu những ô uế và tẩy trừ gốc rễ của mọi vấn đề, từ đó sẽ cho chúng ta sự tăng trưởng thêm kinh nghiệm tâm linh và hoàn toàn giải thoát từ điều kiện thế gian và khổ đau.

Hướng Tới Sức Khỏe Tâm Thần

Các tâm lực và các cảm xúc tiêu cực bắt buộc phải được kiểm soát và giảm bớt tới mức tối thiểu. Ở trong bối cảnh này, nghỉ ngơi là một điều lợi lạc, không phải là một niềm hưởng thụ. Chúng ta cũng nên thuyên giảm hoặc ngăn chặn tất cả các hoạt động không cần thiết. Nên dậy sớm hơn để có thêm thời gian vận áo quần và nói chuyện với gia đình, và tạo một thói quen để có thời gian riêng tham gia vào một số hoạt động hữu ích như đọc sách, suy niệm, và thư giãn thể chất lẫn tinh thần.

Tất cả các căn bệnh của mọi đều người phụ thuộc vào chính họ, làm cách nào tốt đẹp nhất để có thể thoát khỏi những cơn sóng cuộc đời. Không một ai có thể vượt đại dương trong chiếc thuyền buồm nếu coi thường cơn gió; thay vậy, cánh buồm phải được điều chỉnh xuôi theo hướng gió. Dòng đời luôn luôn trôi chảy theo một chiều và sẽ không bao giờ thay đổi ngả rẽ, cũng giống như ánh mặt trời không thay đổi hướng. Con người phải biết thích nghi với dòng đời trôi chảy để tìm lấy sự hòa hợp hoàn toàn của chính mình với những môi trường.

Tuân theo pháp giới trường tồn của vũ trụ, như lời giảng dạy của Đức Phật. Ai giữ giới luật này được sống hạnh phúc trong thế gian hiện tiền và kiếp sống kế tiếp. Đó là bổn phận của mỗi chúng sinh lo sử dụng chánh tâm thánh thiện. Tâm phải xoi thẳng tới phía trước để triển khai một thế gian công bằng, vô tư, và hòa bình. Nếu tâm cứ lang thang đây đó bất định, tâm sẽ trở nên vô kỷ luật, méo mó, và trụy lạc. Đa số những khổ đau trên thế gian là do các căn nguyên đó. Một người không có niềm an lạc với chính mình thì không thể nào có hòa bình với những người khác.

Hận thù là một thái độ không lành mạnh làm tăng thêm sự ám muội và ngăn cản chánh tư duy. Hận thù hạn hẹp; tình yêu tha thứ. Hận thù bóp nghẹt; tình yêu tư do. Hận thù mang lại hối hận; tình yêu mang lại an bình. Hận thù khích động; tình yêu yên lặng, êm dịu, điềm tĩnh. Hận thù chia rẽ; tình yêu đoàn kết. Hận thù cứng rắn; tình yêu mềm mại. Hận thù cản trở; tình yêu giúp đỡ. Khi nhận thức ra giá trị của tình yêu, hận thù bắt buộc phải được xóa bỏ.

Con người cầu nguyện cho hòa bình, nhưng hòa bình không có thể nào đạt được trên toàn thế giới cho đến khi các cuộc xung đột giữa tự chính bản thân được giải bày. Để có thực hiện được, sự cấp bách nhất là phải điều phục tâm ngay. Một người có thể hỏi, “Làm sao chúng ta có thể làm được?” Trong khi câu hỏi này rất hợp lý, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là, “Chúng ta có muốn thi hành không?” Nếu câu trả lời rõ ràng là “Có”, kèm theo sự cam kết, một người chắc chắn phát triển được sự tinh xảo để điều phục tâm.

Pháp Căn Bản Của Tâm: - (Pháp Ngũ Uẩn Của Tâm)

Khi bạn nhìn thấy (sắc uẩn) – rồi bạn cảm xúc (thọ uẩn)

Khi bạn cảm xúc (thọ uẩn) – rồi bạn suy nghĩ (tưởng uẩn)

Khi bạn suy nghĩ (tưởng uẩn) – rồi bạn quyết định (tưởng uẩn)

Khi bạn quyết định (tưởng uẩn) – rồi bạn hành động (hành uẩn)

PHẦN II - LÀM THẾ NÀO VƯỢT KHỎI LO ÂU TRONG HIỆN TIỀN

Chương 05 - Kiểm Soát Sân Hận

Một Kẻ Giận Dữ Khi Mở Miệng Ra Là Nhắm Mắt Lại

Một bà góa phụ thuộc dòng dõi quý tộc giàu sang, nổi tiếng trong giới thượng lưu là đầy lòng nhân từ, có một người giúp việc trung thành và siêng năng. Một ngày nọ, vì tánh tò mò, cô ta quyết định tra dò xem chủ nhân của mình có thật sự tử tế tự nhiên hay chỉ giả vờ đóng vai đạo đức để qua mặt cái xã hội trưởng giả phong lưu.

Sáng hôm sau, cô giúp việc thức dậy khá muộn vào khoảng giữa trưa và bà góa phụ đã khiển trách cô dậy trể. Qua đến bữa kế tiếp cũng vậy, cô giúp việc lặp lại hành động như cũ. Bà góa phụ, trong cơn giận dữ đã hành hạ và đánh cô với một cây gậy, khiến cô vô cùng đau đớn. Nguồn tin được lan truyền qua những khu phố và bà góa phụ giàu sang không những bị mất hết danh tiếng mà còn mất luôn cả cô giúp việc trung thành.

Tương tự như thế, trong xã hội hiện đại ngày nay, con người thường tử tế và khiêm tốn khi điều kiện chung quanh họ là lương thiện và chánh đáng. Khi những tình trạng thay đổi và trở nên bất lợi, họ quay ra cáu kỉnh và giận dữ. Có câu châm ngôn rằng “Khi những người khác lương thiện, chúng ta cũng có thể lương thiện. Khi những kẻ khác bất thiện, lúc đó rất dễ dàng để chúng ta trở nên bất thiện”. Sân hận là một cảm xúc xấu xa và nguy hại. Tất cả chúng sinh đều thể hiện lòng sân hận qua nhiều hình thức khác nhau trong cuộc sống hằng ngày. Nó luôn luôn ngủ ngầm trong tiềm thức, chờ đợi một cơ hội để bùng lên và chiếm cứ lấy sinh mệnh của chúng ta khi duyên cớ khởi sinh.

Sân hận có thể ví như một tia sáng lóe lên khiến chúng ta tạm thời quáng mắt và vì thế gây ra bao hành động không chánh đáng. Cũng giống như bất kỳ một cảm xúc nào khác, sân hận có thể được đè nén trong vòng kiểm soát.

Nguy Hiểm Của Sân Hận

Một số loài vật theo bản chất không thể nhìn thấy vào ban ngày, trong khi một số khác bị khiếm thị vào ban đêm. Một kẻ bị dồn ép lên đến tận đỉnh sân hận và đắng cay liền sa vào mù quáng với lương tri, cho dù là ban ngày hay ban đêm. Có câu tục ngữ nói, “Một kẻ giận dữ khi mở miệng ra là nhắm mắt lại”.

Người ta nói rằng, một kẻ giận dữ sẽ chuyển tiếp hết hậu quả sân hận vào chính mình khi hồi tỉnh lại. Giống như tiền lưu trữ trong ngân hàng được thâu nhận phần lãi, cũng như thế niềm sân hận tàng trữ trong tâm thức lâu ngày rồi phải gặt lấy đắng cay.

Những ai hoặc điều gì mà chúng ta phải ấu đả với khi cơn giận dữ xông lên? Chúng ta thật ra tự gây gổ với chính mình, và vốn thế, ta là kẻ thù độc ác nhất đối với chính ta. Chúng ta phải cố gắng tiêu trừ toàn diện kẻ thù nguy hiểm này, khi nó cứ lẩn quẩn trong tâm trí với mối am tường đúng đắn trong mọi tình thế.

Sân hận càng lúc càng mạnh mẽ hơn khi bị thúc đẩy bởi cảm xúc, đặc biệt khi tham ái là động cơ phía sau cảm xúc đó. Tại thời điểm mà cơn sân hận vọt lên tới cao độ, một người liền mất đi lý trí: họ trở thành một con vật nguy hiểm có khả năng hủy hoại không những kẻ khác nhưng cũng tự chính mình. Sân hận có thể tướt mất đi danh vọng, công việc, bạn bè, người thân, an lạc, sức khỏe, và thậm chí cả chính cá nhân mình.

Đức Phật nói về điều bất hạnh của lòng sân hận và khi một người nổi cơn giận dữ, bảy điều xảy ra sẽ là động cơ giúp đỡ và làm cho kẻ thù càng thêm hoan hỷ. Bảy điều này là gì?

• Họ sẽ xấu xí mặc dù có chưng diện và ăn mặc bảnh bao.

• Họ sẽ nằm đau đớn, ngay cả khi ngủ trên một chiếc ghế dài mềm mại và thoải mái.

• Họ sẽ làm những điều sằng bậy gây ra tai hại và phiền não cho chính bản thân như nhầm lẫn ác cho là thiện và thiện cho là ác, liều lĩnh, và không nghe theo lẽ phải.

• Họ sẽ đánh mất tài sản khó kiếm và thậm chí gặp rắc rối trong vòng pháp luật.

• Bạn bè, người thân, và họ hàng sẽ lẫn tránh và xa lánh.

• Sau khi chết họ sẽ tái sinh trong kiếp sống hiện hữu bất thuận lợi, vì khi một người bị sân hận áp chế thường hay thi hành điều bất thiện qua thân, khẩu, và ý, rồi phải gặt lấy bao hậu quả bất toại nguyện.

~ Tăng Chi Bộ Kinh ~

Những bất hạnh kể trên là những gì mà kẻ thù của ta hằng mong mỏi sẽ đến với ta. Nhưng đó cũng là những rủi ro xảy ra với chính bản thân ta khi mất tự chủ trong cơn giận dữ.

Kiểm Soát Sân Hận

Một cách tốt nhất để kiểm soát sân hận là phải chứng thực những tư tưởng bất chánh không có hiện hữu trong tâm. Sử dụng lấy lý chí cương trực, chúng ta định tâm vào điều gì đó chân thiện và như thế sẽ chinh phục được cảm xúc tiêu cực. Không phải là chuyện dễ dàng để phản ứng một cách yên bình khi bị kẻ khác xúc phạm. Mặc dù thân thể không bị tổn hại, nhưng lòng tự ái cảm thấy bị sỉ nhục, do đó họ muốn trả đũa lại. Rất khó khăn để đáp lại sự sỉ vả bằng cách cư xử lịch thiệp và trang trọng. Sự thử thách của cá tính là làm cách nào để chúng ta có thể đối phó với tất cả các tình huống trực diện trong cuộc sống hằng ngày. Hình như, ngay từ thuở ấu thơ, chúng ta đã ưa thích trả thù để được hài lòng.

“Họ hành hạ tôi, họ đánh đập tôi, họ chiến thắng tôi, họ cướp giật tôi. Những ai nuôi dưỡng tư tưởng này, lòng căm thù sẽ không chấm dứt”.

~ Đức Phật ~

Bóng tối không thể xua tan bởi bóng tối ngoại trừ khi có ánh sáng. Cũng như vậy, hận thù không thể khắc phục bằng hận thù ngoại trừ lòng từ bi.

Một số người giống như dòng chữ khắc trên bia đá, họ dễ dàng nổi cơn giận dữ và cố bám víu theo những ý tưởng bực tức qua thời gian dai dẳng. Một số khác giống như dòng chữ viết trên mặt cát, họ tuy có mở lối cho sự tức giận, nhưng những suy nghĩ căm hờn chợt thoáng qua nhanh. Cũng có số người như dòng chữ viết vào trong nước, họ chẳng giữ lại những trầm tư mặc tưởng, và có những vị toàn giác như dòng chữ viết ra trong gió, họ để những chuyện nhảm nhí oán hờn bực bội vụt lướt qua mà không hề chú ý. Tâm họ luôn luôn tinh khiết và chẳng chút muộn phiền.

Ngay cả khi chúng ta cảm thấy tức giận vì sự bất công đối với người khác, chúng ta cần đè nén cơn giận dữ, bởi vì những hành vi sẽ không chính chắn khi tâm sa vào trạng thái rối loạn. Chúng ta phải ý thức được sự sân hận khi lòng giận dữ dấy lên. Quan sát sân hận như một tỉnh thức, mà không hướng đạo tâm vào các đối tượng gây ra cơn tức giận. Chúng ta phải cần rèn luyện tự chính mình để quan sát và phân tích những cảm xúc trong lúc hằn học. Bằng cách liên tục thực hành sự phân tích tính khí, lòng tự tin sẽ phát triến hơn trong việc kiểm soát bản thân và sẽ không hành động một cách ngu xuẩn hoặc vô lý. Lời khuyên của Đức Phật là:

Đức hạnh là kiềm chế hành vi; đức hạnh là kiềm chế ngôn ngữ; đức hạnh là kiềm chế tâm thức; đức hạnh là kiềm chế tất cả vạn pháp.

Một người cao quý thực hành được sự kiềm chế thì tất cả các pháp đều được giải thoát khỏi niềm khổ đau.

Không phải tất cả những ai cũng áp dụng cùng một phương pháp để tự kiểm soát lòng giận dữ. Một cách hữu hiệu là sử dụng theo lối “trì hoãn thời gian”. Thomas Jefferson tóm tắt cách này bằng lời nói: “Khi tức giận, hãy đếm tới mười trước khi mở lời; Khi quá giận dữ, hãy đếm đến một trăm”.

Một phương thức khác để phát triển sự kiểm soát toàn vẹn hơn về tính khí của chúng ta là cứ lặp lại những ý nghĩ sau đây trong tiềm thức nhiều lần trong ngày.

“Tôi có thể kiểm soát lòng sân hận,

Tôi có thể khuất phục được tâm cáu kỉnh,

Tôi sẽ tiếp tục điềm tĩnh và an bình,

Tôi sẽ không lay chuyển bởi lòng sân hận như một khối đá,

Tôi có dũng cảm và tràn trề hy vọng”.

Bằng cách lặp đi lặp lại những dòng chữ này, chúng ta có thể tăng trưởng tâm thức để đạt được lòng tự tin và sự an lạc tinh thần. Khi đối mặt với các hành động thiếu suy nghĩ của kẻ khác, chúng ta cũng có thể ghi nhớ những lời Đức Phật đã giáo huấn:

“Nếu một kẻ hạ lưu đối xử với ta sai lạc, ta sẽ hoàn trả lại với sự bảo vệ của tình yêu vô hạn, càng nhiều ác hại xuất phát từ họ, ta lại càng cho nhiều chân thiện mỹ hơn; hương thơm của phước đức sẽ luôn đến với ta, và riêng họ chỉ nhận lấy tiếng xấu xa”.

“Một kẻ bại hoại đi trách móc một người đạo đức cũng giống như một người ngửa mặt lên trời và phun đàm, nước bọt kia trực chỉ rơi thẳng xuống làm ô uế họ. Một kẻ hay phỉ báng cũng giống như một người quăng bụi vào trong cơn gió ngược, bụi bặm sẽ tung vào kẻ ném. Một người đạo đức không thể nào bị tổn thương, niềm bất hạnh luôn quay trở lại kẻ phỉ báng.

Các Vị Hiền Nhân Không Bao Giờ Thách Thức Những Kẻ Hạ Lưu

Một con heo rừng quyết định trở thành chúa tể sơn lâm. Thế là nó đứng phắt dậy từ đống phân nơi nó nghỉ ngơi và tìm đến một con sư tử, hoàng đế của các loài thú, và thách thức một cuộc chiến đấu. Tất nhiên con sư tử chỉ hỉnh mũi quay qua vì mùi hôi thối, phớt lờ, và bỏ đi mà không thèm trả lời. Câu chuyện này dẫn dụ cho thấy rằng khi các vị hiền nhân bị thách thức bởi những kẻ hạ lưu, người trí thức không lãng phí thời gian cho kẻ bại hoại.

Đức Phật cũng đã đưa ra một số lời khuyên trong việc kiểm soát sận hận. Nếu thực hiện theo đúng lời khuyên, sự tăng tiến càng có hiệu quả khi luôn tinh tấn thực tập:

• Ghi nhớ lời khuyên của Đức Phật về sự hiểm nguy của sận hận và những phiền não được tạo tác bởi tâm thức chứa chấp tư tưởng bất thiện.

• Nhớ lại một số phẩm chất tốt của kẻ đáng ghét. Khi bỏ qua những đặc tính xấu của họ vì coi đó là yếu điểm của con người, và bắt đầu nghĩ về những đức tính tốt và những điều chân thiện họ đã thực hành, lúc đó lòng sận hận có thể lắng dịu và nhường chỗ lại cho ý từ bi.

• Ghi nhớ lại tự tánh của nghiệp. Tất cả các chúng sinh là chủ và cũng là kẻ thừa kế của các nghiệp đã tạo tác, và họ sẽ thừa hưởng lấy những hậu quả của các hành vi chân thiện hay xấu xa. Bằng sự hiểu biết pháp thế gian này, họ sẽ bớt đi khuynh hướng nổi cơn giận dữ với mọi người. Thay vì bực tức, nên phát triển lòng thương hại đối với những kẻ rồi đây sẽ phải trực diện với muôn quả báo vì các hành vi bất thiện của họ.

• Nuôi dưỡng những tư tưởng thân ái cho tất cả chúng sinh. Đại phước lành đến với những người tinh tấn trí tuệ qua việc thực hành vô tận lòng yêu thương và bác ái.

• Không để tâm bị ô nhiễm bởi bao ác ý về những ai đã làm hại hoặc làm tổn thương ta. Niềm sân hận tích trữ trong tâm chỉ làm thiệt hại cho ta nhiều hơn kẻ kia. Vì vậy, phải nuôi dưỡng một cuộc sống an vui và yêu mến, ngay cả khi sống giữa những hận thù.

Chương 06 - Hiểm Họa Của Ích Kỷ

Ích kỷ giết chết sự sinh trưởng nhân cách và tâm linh của một cá nhân

Một người cao ngạo và ích kỷ chỉ biết sống cho riêng mình. Họ không biết thế nào là thương yêu và tôn trọng; luôn tranh luận và cãi vả về mọi vấn đề nhỏ nhặt, và cuộc đời họ trở nên cuộc hành trình bất hạnh cho đến vô tận. Họ nghi ngờ bao kẻ chung quanh đều là tình địch, ganh ghét sự thành công và chiến tích của những người khác. Họ thèm muốn tài sản của những ai kia và không thể nào chịu đựng được khi thấy bất kỳ ai có hạnh phúc. Cuối cùng, họ tự đầu độc tư tưởng và trở nên một mối hiểm họa cho xã hội.

Cho dù giàu hay nghèo, một người ích kỷ bị điều khiển bởi lòng tham lam. Họ không bao giờ hài lòng hay vừa ý với những gì đang có. Thánh Mahatma Gandhi đã từng nói, “Thế gian này vừa đủ cho nhu cầu của mọi người, nhưng không bao giờ vừa đủ cho lòng tham của một người”. Nếu có giàu sang, họ lo âu về nhà cửa, tài sản, và tất cả các vật sở hữu khác. Họ luôn luôn nặn óc tính kế để kiếm nhiều tiền hơn và không sẵn sàng bỏ ra một chút ít để chia sẻ, cho dù là một đại nghĩa chính đáng. Họ mãi đắp đầy lo lắng như bị cướp bóc, bắt bớ, hoặc lừa đảo. Họ lo ngại về công việc buôn bán và nghi ngờ sự trung thành của nhân công. Họ lo lắng một khi nhắm mắt từ trần, của cải sẽ được sử dụng ra sao. Mặt khác, nếu nghèo khó, họ khổ đau trong sự thiếu thốn.

Họ mãi mãi khao khát sự giàu sang và tài sản. Khi không thể có được sự giàu sang và nhiều tài sản qua các phương tiện chân chánh lúc còng lưng cực nhọc, họ chưng dụng những mánh khóe bất hợp pháp để đáp ứng lòng khát vọng.

Tánh ích kỷ được khởi sinh qua những tà kiến sai lầm và từ sự thất bại để nhận thấy thực tế của cuộc đời. Bắt nguồn từ tham ái và niềm tin vào một bản ngã, ích kỷ là một năng lực cảm xúc rất nguy hại. Nếu các biện pháp phòng ngừa và khắc phục không được sử dụng để giảm thiểu cảm xúc tiêu cực này, nó có thể gây ra nhiều khổ đau và phiền muộn không thể ngờ được. Có bao nhiêu người trong chúng ta đã từng ngẫm nghĩ về câu nói sâu sắc của William Gladstone:

“Ích kỷ là lời nguyền to tát nhất của nhân loại”

Tư tưởng là nguồn năng lực, trong khi ích kỷ là một vũ lực tiêu cực mạnh mẽ nhất, đem lại hậu quả đầy tai hại. Theo với pháp luân thường đạo lý phổ quát của vũ trụ, chúng ta sẽ gặt hái những hậu quả do các hành vi bắc nguồn bén rễ từ trong tư tưởng. Sự khổ đau và phiền muộn là kết quả của những ác tâm, ngược lại hạnh phúc là kết quả của những thiện tâm.

Chúng ta bị chi phối qua từng tư tưởng. Một hận thù ăn sâu bám chặt hay thậm chí một ác cảm ấp ủ sẽ xé nát những ai nuôi dưỡng nó ra từng mảnh vụn. Một cảm giác đong đầy phẫn uất cũng giống như một loại vi trùng gây ra yếu đuối và bệnh tật. Nếu một người không may mắn có kẻ thù, để cho sự oán giận đào sâu vào trong tâm khảm, và lòng thù hận trở nên thâm căn cố đế, thì quả thật đó là điều tồi bại nhất cho tự bản thân.

Cần Nuôi Dưỡng Tình Thương Và Lòng Từ Ái

Tất cả chúng sinh đều là hành giả trong khổ đau, phải cùng gánh chung tình thế hiểm nguy. Trong tâm trí con người là một đống rác rưởi ác tà; nhưng may mắn thay, có một kho tàng đức hạnh đang đợi chờ để được khai thác. Sự lựa chọn để tinh tấn chân thiện mỹ hoặc thực hành gian ác xảo đều tùy thuộc vào từng cá nhân. Cảm thông đến niềm khổ đau của những người khác là một đức tính nên được nuôi dưỡng. Cuộc sống hạnh phúc và toại nguyện chỉ đạt được khi vượt qua khỏi lòng ích kỷ, và phải trau dồi thiện chí, liễu ngộ sự thực, và gây dựng nhân từ. Chúng ta không nên lên án bất kỳ những ai bằng cách đổ thừa vào những yếu điểm hay sai lầm, mà gạt bỏ qua công quả tốt và bản chất đẹp của họ.

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy: “Hận thù không bao giờ làm nguôi ngoai hận thù trong thế gian này. Nó chỉ được lắng dịu bởi tình thương yêu. Đây là một pháp vĩnh cửu”. Định luật hiển nhiên này cũng được giảng dạy bởi Chúa Giê-su khi Ngài nói rằng một người nên đối xử thánh thiện với kẻ ghét ta.

Làm điều chân chánh là để mang lại cho chính mình tất cả các yếu tố lành mạnh trong bản chất. Làm điều tà ác là để đón nhận những yếu tố tàn hoại. Những ai sống trong thù hận sẽ chết trong thù hận, cũng giống như những ai sống bằng đao gươm sẽ chết vì đao gươm. Mỗi tư tưởng độc ác như thể một lưỡi kiếm hướng vào chính họ lúc rút ra. Khi một người nhận thức ra được thực thể này, họ nên kinh hoàng đến sự chấp chứa những tư tưởng quỷ mị và ích kỷ.

Một sự thật về tâm linh, tội ác chỉ có thể khắc bị phục bằng một năng lực tích cực đối nghịch, đó là thánh thiện. Yêu mến và tình thương là thuốc giải độc cho thù hận. Tâm từ bi là thuốc trị độc cho lòng sân hận. Sự hiện diện của một năng lực tích cực ám chỉ sự vắng mặt của một năng lực tiêu cực đối nghịch. Bằng cách thăng tiến tình thương yêu, lòng từ ái, và thiện chí tốt, chúng ta có thể tạo những tư tưởng chân thiện thành những tài sản quý giá nhất.

Không có điều gì bên ngoài có thể ảnh hưởng nhiều bằng bao tư tưởng đang diễn tiến xảy ra trong tâm. Đó là một thực tế đã được chứng minh, “Khi một người suy tưởng trong thâm tâm mình, họ sẽ như thế”.

Tự chinh phục bản thân thực sự còn to tát hơn so với cuộc chinh phục tất cả kẻ khác; cho dù là thần thánh, Ma vương, với Phạm Thiên cũng không thể giành lại được sự chiến thắng của một người đã tự mình khắc phục, và thậm chí còn sống trong sự kiềm chế.

~ Kinh Pháp Cú ~

Chương 07 - Khắc Phục Ganh Ghét Và Ích Kỷ

Lòng ích kỷ là nguyên nhân của ganh ghét, trong khi ganh ghét nuôi dưỡng lòng ích kỷ.

Xưa kia cái đuôi và cái đầu của một con rắn cãi cọ nhau để xem phần nào phải nên lãnh đạo. Cái đuôi nói với cái đầu rằng: “Mày luôn luôn đi đầu, vậy không công bằng. Mày phải nên để tao dẫn bước đôi khi chứ”. Cái đầu trả lời: “Đâu có thể được bởi vì đó là quy luật tạo hóa nên tao mới là cái đầu. Không thể nào thay đổi vị trí với mày”.

Cuộc tranh cãi diễn ra trong mấy ngày liền cho đến một bữa nọ, quá giận dữ, cái đuôi mới tự cột chặt nó vào một thân cây. Cái đầu không thể nào trườn tới trước được, đành phải quyết định để cái đuôi vừa ý. Nhưng chăng may, cái đuôi không nhìn thấy đường để trườn đi, thế là con rắn rơi vào một hố lửa và thiệt mạng.

Một số người không bao giờ toại nguyện với những sở hữu hiện tiền và luôn ganh ghét với những ai có nhiều hơn họ. Những tư tưởng ganh tị được nuôi dưỡng trong thâm tâm đã khiến họ không trân quý những gì hiện có trong tầm tay. Ngay cả khi đã thành công trong ánh mắt mọi người, họ vẫn không hài lòng và cứ bị dày vò vì có một ai khác đã thực hiện hoàn hảo hơn. Đáng là điều hữu ích cho họ xoay vòng những tư tưởng đó vào bên trong nội tâm, và chú ý đến các phước lành chứ đừng miệt mài với những nghĩ suy ghen ghét.

Nguyên Nhân Của Ganh Ghét

Nguyên nhân căn bản của ganh ghét là lòng ích kỷ. Khi một người trở thành lập dị và ngạo mạn, họ chỉ biết sống cho bản thân và coi tất cả mọi người như đối thủ. Họ ganh tị khi kẻ khác thành công. Họ tham muốn tài sản không thuộc về họ. Họ khó chịu khi thấy hạnh phúc của những ai. Họ ghen tức với thành tích của mọi người. Trong sự phân tích cuối cùng, họ trở nên hoàn toàn cô lập và nguy hiểm, tạo tác ra nhiều rắc rối. Bao trắc trở của họ có thể đến từ nhiều lý do.

Nhiều Rắc Rối Đến Từ Đồng Loại

Một con chó thực hiện chuyến du hành để thưởng ngoạn toàn xứ sở. Vài ngày sau đó, nó trở về, và bạn bè hỏi nó có phải đối mặt với các vấn đề trong chuyến đi chơi không. Nó nói rằng đã gặp gỡ nhiều người và các loài động vật khác trong chuyến du hành. Họ không gây ra bất kỳ trở ngại nào và cho phép nó ung dung hướng theo con đường riêng biệt.

“Một vấn đề duy nhất mà tao phải đối mặt là từ đồng loại”. Nó nói. “Chúng không để tao yên thân. Chúng sủa và rượt đuổi theo, mà lại còn cố cắn tao nữa”.

Cũng cùng một lối nghĩ đó, khi một người hiển nhiên thành công, những người chưa từng quen biết sẽ chẳng đến quấy rầy. Ngược lại quả thật dị hợm, họ phải kiên nhẫn chịu đựng một số bạn bè và các người thân thuộc vì lòng hiềm tị. Những kẻ kia vẽ vời ra nhiều chuyện nhảm nhí, và thậm chí tạo ra bao trở ngại. Trong trường hợp này, họ nên cố gắng vững chải tánh kiên nhẫn. Rất hữu ích để ghi nhớ rằng: dễ dàng để xã giao với người xa lạ hơn là người quen biết.

Lòng ích kỷ được khởi sinh từ tà kiến sai lầm và khi chẳng nắm vững được cảm nhận thực tế của cuộc đời. Ích kỷ là một cảm xúc vô cùng nguy hại dựa trên khát vọng, gây ra nhiều khổ đau lẫn phiền muộn không kể xiết. Những biện pháp điều phục và phòng ngừa nên được thực hiện để kiểm soát bao cảm xúc tiêu cực như vậy.

Tư tưởng là một năng lực mà những điều chân thiện được xây dựng lên, để lôi cuốn muôn chân thiện khác. Những thành quả mà chúng ta gặt hái luôn phù hợp với tư tưởng đã gieo. Đau khổ và hạnh phúc đều là kết quả trực tiếp từ ác tâm hay thiện tâm, đặt căn bản trên pháp thu hút mà mỗi một hành động dự tính đều đồng nhất. Nếu một người không mấy may mắn có kẻ thù, điều tệ hại nhất để tạo tác cho chính mình là để oán giận đào xoắn vào trong tâm khảm và cho phép niềm thù hận trở thành thâm sâu.

Chúng ta tất cả đều là bạn đồng hành trong khổ đau và cùng chịu một quy luật chung. Sự lựa chọn để thăng tiến đạo đức hay gian ác đều tùy thuộc vào chúng ta. Do đó, nếu chúng ta khó chịu khi nhìn thấy hoặc nghe được những chiến tích thành công của kẻ khác, chúng ta cần phải xem xét lại bản chất chân thực của chính mình.

Nhận Thức Của Tâm

Bằng cách quán sát và kiểm tra những tư tưởng tiêu cực, một người sẽ nhận ra rằng không ai hết ngoại trừ cá nhân mình mới có khả năng hay phương tiện để phá vỡ niềm an lạc nội tâm và sự quân bằng trong tiềm thức. Khi so sánh mình với bao người khác, họ tạo ra sự khổ đau bằng cách thầm nghĩ họ thiếu thốn hơn hoặc những người khác có nhiều thành công hơn. Không có một lợi ích nào đạt được khi chấp chứa ghen ghét, mà thường thường đó là nguyên nhân gây ra rất nhiều sự chia rẽ trong thế gian.

Chúng ta nên nhận thức rằng những cảm xúc tiêu cực như ganh ghét, giận dữ, và ác ý sẽ bóp nghẹt sự phát triển của tâm linh. Chúng ta phải mau mắn để tự giải thoát khỏi ảnh hưởng tà quấy ấy bằng tất cả mọi giá. Ganh ghét sẽ không bao giờ mang lại những gì chúng ta mong mỏi, nhưng ngược lại nó sẽ dẫn chúng ta xuống ngõ cụt của hận thù, bất an, và khổ đau tới thể xác lẫn tinh thần.

Chúng ta phải luôn luôn cảnh giác những tư tưởng bất thiện. Bất cứ khi nào một ý nghĩ tiêu cực phát sinh trong tâm, chúng ta phải cố gắng thay thế hoặc chuyển đổi các ý nghĩ tiêu cực đó với những tư tưởng tích cực. Điều này đòi hỏi chúng ta phải nhận định được những gì diễn tiến đi vào trong hay ra ngoài tâm thức. Thông qua từng bước quá trình trong sự nhận thức đó, chúng ta có thể kiểm tra và loại trừ những ý nghĩ tiêu cực trước khi chúng nô lệ hóa tâm chúng ta.

Đối Phó Với Ích Kỷ

Khi nhận biết sự hiểm họa do chấp chứa ganh ghét, chúng ta có thể dành thời gian và năng lực để vun trồng những tâm chân thiện cho lòng nhân ái và tình cảm thông. Chúng ta nên nghĩ rằng không có gì mất mát cả mà còn gây dựng nhiều lợi lạc. Chúng ta nên trưởng dưỡng khiêm tốn, diệt trừ tham ái tự hào, và phát huy cảm thông khi bao người khác hưởng được hạnh phúc. Một người thấm nhuần tư tưởng cao quý như vậy là gieo phước đức cho riêng mình và cho toàn thế giới nói chung. Thực hành lấy sự cảm thông đến niềm khổ đau của kẻ khác nên được khuyến khích, đồng thời cũng tẩy bỏ những ý tưởng ích kỷ. Một cuộc sống hạnh phúc và toại nguyện chỉ có thể đạt được một khi vượt qua khỏi tánh ích kỷ và xiển dương thiện chí, hiểu biết, và từ ái.

Đức Phật khuyến khích các đệ tử của Ngài phải phát huy tánh cảm thông và quý mến niềm hỷ lạc khi những người khác có hạnh phúc, mà đó chính là toa thuốc giải độc hiệu nghiệm nhất cho lòng ganh tị. Họ ôm ấp lấy thái độ hoan hỷ để chúc mừng bao nhiêu người khác khi được thịnh vượng và thành công, nhưng đó lại là điều khó khăn đối với cá tánh chúng ta. Hãy nghĩ rằng: “Chúng ta có muốn thịnh vượng và thành công không? Chúng ta có muốn được phước lành hạnh phúc không? Cũng giống như những gì chúng ta muốn cho chính bản thân, vậy thì những người khác không muốn được may mắn với thịnh vượng, thành công, và hạnh phúc sao?” Duy trì một thái độ như vậy có thể giải thoát được nhiều khổ đau, cũng như ngăn ngừa lúc tuột dốc bại tàn, đặc biệt là khi ác ý và hành động độc hại khởi sinh từ những tư tưởng ghen ghét. Nó cũng chặn đứng bao nhiêu con người trong công việc tiến triển tốt đẹp của họ.

Mặt khác, phải có tánh kiên nhẫn với những ai ganh ghét sự thành công của chúng ta. Phản ứng của họ đôi khi có thể phát tác bởi vì chúng ta đã không hành động trong sự khiêm nhường. Nên rộng lượng bằng cách không khoe khoang những thành tựu trước mặt kẻ khác khi họ chưa bằng ta. Trong khoảnh khắc của sự thành công, chúng ta phải nhớ lại lần thất bại trong quá khứ, để có thể hiểu rõ hơn về tâm trạng của ai kia khi họ chưa được thực hiện hoàn hảo.

Khi những kẻ khác cư xử theo lối chống báng vì lòng ghen ghét, hãy canh chừng lấy tánh bất bình. Nên nhắc nhở mình rằng, chúng ta cũng như những người khác, là chủ của những hành vi tương ứng (nghiệp). Chúng ta nên nghĩ như thế này: “Vậy giờ đây là cớ gì mà ta phải tức giận họ? Sân hận sẽ không giải quyết được vấn đề, mà chỉ làm sự tình càng thêm căng thẳng. Lòng sân hận chỉ tạo ra ác nghiệp, rồi sẽ dẫn ta đến khổ đau và lụn bại. Bằng vào câu trả lời với sự oán giận, chúng ta chỉ làm tổn thương tới chính bản thân như một kẻ nhặt than hồng cháy trong tay để đánh nhau”. Có một câu chuyện để rõ ràng minh chứng phương cách một Pháp sư khuất phục được một đối thủ ganh ghét mà không hề giận dữ.

Ông Có Thể Làm Tôi Tuân Theo?

Thuở nọ có một Pháp sư thuyết pháp với sự tham dự đông đảo của đại chúng từ các tầng lớp. Ngài không bao giờ sử dụng triết lý cao thâm để giảng giải, nhưng chỉ nói lời thẳng thắn từ con tim đến với quần chúng.

Vào một buổi tối kia, có một đạo sư từ giáo phái khác đến dự buổi thuyết pháp. Ông ta tức giận vì vị Pháp sư này thu hút đa số đại chúng, trong đó có một số tín đồ theo ông. Đạo sư ngạo mạn kia quyết tâm phải có một cuộc tranh luận với vị Pháp sư.

“Này, Pháp Sư kia!” Ông ta gọi. “Đợi một chút. Những người khác có thể lắng nghe và tuân theo những gì ông nói, nhưng một người như ta không tôn trọng ông. Ông có thể nào làm cho ta vâng lời chăng?”

“Hãy đến đây bên cạnh ta và ta sẽ chỉ cho ông”, vị Pháp sư nói.

Đạo sư đẩy mình qua đám đông và tự hào đứng bên cạnh vị Pháp sư.

Vị Pháp sư mỉm cười. “Đi qua bên phía trái của ta”. Đạo sư liền tuân theo.

“Không, ta nghĩ rằng tốt hơn nếu ông qua đứng bên phải của ta,” vị Pháp sư lại nói. “Chúng ta có thể nói chuyện thuận tiện hơn theo hướng đó”. Đạo sư vẫn tự hào bước qua bên phải.

“Ông thấy không,” vị Pháp sư nói, “Ông đang tuân theo lệnh ta. Ta nghĩ rằng ông là một kẻ hòa nhã. Bây giờ hãy ngồi xuống và lắng nghe”.

Chương 08 - Xử Sự Với Kẻ Thù Và Chỉ Trích

“Lạy Chúa, xin cứu vớt con từ bạn bè. Con biết làm thế nào để tự bảo vệ bản thân chống lại kẻ thù”.

~ Voltaire ~

Rất ít người có thể tuyên bố rằng họ không có kẻ thù. Thậm chí đến các vị tổ sư vĩ đại của những tôn giáo đã quên mình để phục vụ nhân loại, như Đức Phật, Krishna, Chúa Giê-su, và Mohammed, các triết gia lỗi lạc như Socrates, các nhà cải cách xã hội như Abraham Lincoln, và cha lành của bất bạo động, Mahatma Gandhi, tất cả đều có tình địch và kẻ thù. Những bậc đạo sư và các nhà lãnh đạo cao thượng đã kiên nhẫn trải qua bao dèm pha và chỉ trích của kẻ thù, mà không hề xê dịch ra khỏi các nguyên tắc cao quý của họ. Một số thậm chí còn phải đối mặt với cái chết không hẹn trước, nguyện theo luân lý đạo đức mà họ đánh giá tột cao hơn tất cả mọi điều.

Đôi khi có những người làm việc để lợi ích chung cho cộng đồng cũng có ý đồ bất thiện. Luôn luôn có sự xung đột liên tục phát sinh giữa thiện và ác. Khi có ai nỗ lực làm điều chân chánh, một số người khác lại ưa thích tìm lỗi nơi họ chứ không tưới tắm lời khen ngợi. Họ bị đổ lỗi cho dù họ có làm hay không làm. Để trả lời Athula, một đệ tử của Đức Phật, người đã phàn nàn vì không hài lòng với lời giảng dạy và phong cách trả lời câu hỏi của các đồng môn khác, Đức Phật nói: “Thiên hạ trách móc những ai im lặng. Họ cũng trách móc những ai nói nhiều hoặc nói chừng mực. Do đó, không có ai trên thế gian này là không bị trách móc”.

Một người phải chuẩn bị để chấp nhận lấy sự trách móc với một mức độ kham nhẫn nếu cần thiết, ngay cả khi các cáo buộc này là vô cớ. Abraham Lincoln có một cách rất khiếm tốn và thực tế để xử lý lời chỉ trích. Ông nói: “Nếu tôi chỉ cố gắng đọc thôi, chẳng cần phải trả lời, tất cả những công kích về tôi, thì cái cửa hàng này cũng phải đóng như các doanh nghiệp khác. Tôi cố làm những gì tốt nhất mà tôi biết, cách tốt nhất mà tôi có thể làm; và bất cứ giá nào tôi cũng tiếp tục làm như vậy cho đến cuối cùng. Nếu cuối cùng mang lại lẽ phải, vậy những lời xuyên tạc tôi sẽ không có gì quan trọng. Nếu cuối cùng lộ ra sai quấy, lúc đó dù có mười thiên thần thề thốt cho tôi cũng không có nghĩa lý gì”.

Phản Ảnh Của Tâm

Tư tưởng và niềm tin sẽ định hướng cuộc đời, kinh nghiệm, và hoàn cảnh. Giống như tấm gương, tất cả mọi người như những tấm hình phản ảnh lại từ tâm thức. Họ quan sát được sự phản chiếu của cá tính và nội tâm. Cho đến khi một người nhận thức ra cá tính chỉ là kết quả của những tư tưởng và niềm tin, họ vẫn mãi còn là nạn nhân của hoàn cảnh xung quanh. Nhưng một khi thực sự nhận ra chân lý cao thượng này, họ bắt đầu cuộc hành trình mà có thể giải thoát được từ những độc tố của sân hận.