Làm Thế Nào Để Sống Không Sợ Hãi Và Lo Âu

Một vài tuần trước khi Ngài Mahatma Gandhi qua đời bằng một viên đạn dưới bàn tay kẻ ám sát, có một người thăm viếng thắc mắc hỏi làm thế nào Ngài Mahatmaji điều động quá nhiều dũng cảm mặc dù thân thể yếu đuối, và Ngài Gandhi đã nói rằng lòng dũng cảm không phải là phần thể xác nhưng thuộc về tâm.

Mặc dù một người đi chinh phạt một ngàn lần khắc phục được cả ngàn người trong chiến trận, khi họ chiến thắng chính bản thân, đó mới là kẻ vĩ đại nhất của tất cả những kẻ đi chinh phạt.

~ Đức Phật Thích Ca ~

Nếu chúng ta có thể chế ngự được chính mình, những người khác sẽ tin tưởng và tôn trọng vì sự chinh phục đó. Đức Phật chế ngự bản thân đầu tiên và sau đó Ngài đã chinh phục cả thế gian với yêu thương, từ bi, và trí tuệ. Vì vậy, Ngài được tôn thờ khắp nơi bởi các Phật tử và những ai không là Phật tử. Con người phải hiểu rằng họ chính là chủ nhân của vận mệnh mình. Hạnh phúc và phiền não đều do họ thành hình. Do đó, bằng sự hiểu biết này, chúng ta phải tự điều phục bản thân cho phù hợp với cuộc sống tôn kính và an lạc. Để thể hiện điều này, chúng ta phải tìm lấy sự tiếp dẫn và giáo hóa cần thiết từ một tôn giáo hữu lý, hầu đem lại niềm suy luận cởi mở mà không lệ thuộc đến bất kỳ đức tin mù quáng nào.

Con người phải hiểu rằng hậu quả gặt lấy đều phù hợp với hành vi tạo tác. Nếu họ đắm đuối trong những cảm xúc uế trược, họ sẽ luôn nằm trong cương vị hiểm nguy. Khi tư tưởng bất thiện khởi sinh, họ phải hành động một cách sáng suốt bằng cách điều phục lấy tâm mình. Bằng sự tu dưỡng tâm thức, họ sẽ lập tức tự tìm thấy hạnh phúc và mục đích chân chánh qua thân (hành động), khẩu (lời nói), và ý (suy nghĩ). Trong cuốn sách Thiền Phật giáo, Hòa thượng Tiến sĩ Vajiranana đã viết: “Nếu thiền định hay tu dưỡng tâm được thành công, sự biểu lộ tích cực của Từ Bi (Metta) sẽ là động lực thúc đẩy cho những hành vi của chúng ta. Đó là nói rằng, thái độ tâm linh của lòng nhân từ và thiện chí, khi được mở rộng trong tâm, bắt buộc hiển lộ ra ngoài bằng hành động từ bi”.

Con người sống trong thế giới này chịu ảnh hưởng bởi nhiều mãnh lực. Điều quan trọng là phải thấu hiểu bản chất của điều kiện thế gian, hầu biết sử dụng phương pháp chánh đáng để điều chỉnh cuộc đời mình, một là trực diện hai là khắc phục. Lúc đó họ sẽ biết được vị trí của họ trong xã hội loài người ở đâu, và làm thế nào để sống hòa hợp với định luật vũ trụ cùng những chúng sinh khác. Nếu thế gian này hỗn loạn, đó là do con người đã tạo tác ra như vậy. Ngược lại, trong vòng quyền lực con người có thể thay đổi phẩm hạnh toàn cầu, bằng cách đúc kết những tư tưởng và hành động thiện mỹ. Với thể hiện đó, con người không những chỉ hướng tới việc tinh tấn tâm linh, mà còn chia sẻ việc sắp xếp vận mệnh của cả thế giới vì lợi lạc cho tất cả chúng sinh.

Phẩm Giá Con Người

Các quy tắc để phát triển phẩm giá con người trong Phật giáo rất đơn giản. Một cá nhân phải làm việc chăm chỉ và có lương tâm. Họ không được lãng phí thời gian cần thiết, dậm chân tại chỗ, và không thi hành gì cả. Thậm chí cho đến giấc ngủ, một người bắt buộc phải có giấc ngủ hữu lý, bằng cách giữ nó ở mức tối thiểu cần thiết cho sức khỏe. Không nên lấp liếm bào chữa rằng ngày quá nóng hoặc quá lạnh khi thi hành nhiệm vụ. Mang tánh xây dựng và có lương tâm trong bất cứ công việc gì. Đức Phật được ghi nhận là vị Giáo Chủ miệt mài và tích cực nhất đã từng sống trong thế gian này. Trong bốn mươi lăm năm giáo huấn cao quý cho nhân loại, Ngài chỉ ngủ trong khoảng thời gian hai giờ mỗi ngày. Đức Phật đi khắp nơi trong nước, giảng dạy mọi người sống cuộc đời thánh thiện.

“Một cuộc sống lâu dài có thể không đủ hoàn hảo, nhưng một cuộc sống hoàn hảo là đủ lâu dài”.

~ Benjamin Franklin ~

Chương 18 - Ngôn Ngữ Dịu Dàng

“Đa ngôn khoác lác hiểm nguy,

Giữ bao im lặng thoát đi họa hoằn,

Vẹt trong lồng nói lăng xăng,

Chim không biết nói thường hằng tự do”.

~ Du Già Tây Tạng ~

Một thuở nọ có bốn người bạn thân hứa với nhau cùng trì giữ bảy ngày im lặng trong thiền định yên tĩnh. Vào ngày đầu tiên tất cả đều im lặng và thiền định liên tục như dự tính. Nhưng khi đêm vừa phủ, ngọn đèn dầu đã cạn dần và bắt đầu lập lòe. Người đầy tớ ngủ gật gần đó. Một trong bốn người bạn không giữ được nữa liền nói với kẻ giúp việc: “Sửa lại ngọn đèn”.

Người bạn thứ hai kinh hoàng khi nghe người đầu tiên nói. “Suỵt,” anh nói, “Chúng ta đang cố ý đừng nói lời nào, nhớ không?”

“Cả hai bạn tệ quá. Tại sao lại nói chuyện? người thứ ba nói. Rất nhẹ nhàng, người thứ tư thì thào, “Tôi là kẻ duy nhất đã không nói điều gì”.

Con người có thể vượt lên trên loài thú, và xây dựng nền văn minh với các hệ thống xã hội phức tạp, do khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ và văn thư. Không những họ có thể trò chuyện với nhau ở cùng thời đại, họ cũng có tài ghi xuống ý tưởng bằng văn thư để truyền đạt tới thế hệ tương lai sau khi không còn tại thế.

Trong xã hội hiện đại, truyền thông đóng góp một vai trò quan trọng trong mối liên hệ giữa loài người. Từ lúc sinh ra, chúng ta đã có sự thúc dục bẩm sinh để trò chuyện và giao tiếp với mọi người. Ngôn ngữ giúp chúng ta vô vàn nếu sử dụng đúng đắn. Nhưng thông thường, chúng ta vội vàng mở lời mà thiếu suy nghĩ về những điều chúng ta sẽ nói. Như bốn người bạn trong câu chuyện đề cập ở phần trên, nhiều khi chúng ta ước rằng đừng nói điều gì đó sau khi đã thốt ra. Nhưng đến lúc đó thì quá trễ, vì một khi lời nói thốt ra sẽ không bao giờ thu hồi lại được. Chúng ta có thể xin lỗi để rút lời lại, nhưng tai hại đã thành hình.

Một nhà văn khác nói: “Lời nói là trang phục của tư tưởng, nên đừng biểu thị bằng sự tả tơi, rách rưới, và bụi bẩn hơn con người bạn”.

Vọng Ngữ

Rõ ràng trong tất cả các chúng sinh, con người được xem như những kẻ dối trá cao siêu nhất. Bạn chắc chắn đã chứng kiến những rắc rối và lộn xộn gây ra bởi vọng ngữ, chẳng hạn như những lời gian dối, lời chia rẽ, lời ác độc, lời thị phi, và lời thêu dệt vô căn cứ.

Một số kẻ có thể trốn thoát và sống sót ở bất cứ nơi nào sau khi lừa đảo thiên hạ, vì cách giao tiếp mánh khóe và xảo quyệt, trong khi những người vô tội khác lại gặp nhiều trắc trở. Thế nên mọi người phải tiếp xúc với những kẻ như vậy một cách sáng suốt.

Điều Gì Đã Xảy Ra Với Bộ Não?

Có câu chuyện xưa về một con sư tử rất thích ăn món khoái khẩu, não trâu. Trong khu rừng nọ có một con trâu, và sư tử đã hết sức cố gắng mà không thể bắt được con thú ngon này. Vì vậy, nó quyết định sử dụng món đòn xảo quyệt để đoạt lấy những gì mong muốn. Sư tử gọi kẻ hầu cận đến, một con cáo, và nói rằng: “Mi biết không, ta thực sự không hiểu tại sao chúng ta phải sống trong nỗi sợ hãi lẫn nhau. Xin làm ơn đi nói với trâu rằng kể từ bây giờ ta quyết chí trở thành một kẻ ăn chay và mời trâu đến chia sẻ cái hang”. Cáo đi đến gặp trâu và chuyển tải thông điệp. Trâu nghi ngờ lúc đầu, nhưng cáo cứ lập luận rằng sư tử thực ra vô hại. Xét cho cùng có phải trâu cũng đã sống với sư tử trong một thời gian dài? Cuối cùng trâu cũng bị thuyết phục. Nó tiến vào hang động, được đối xử một cách trang trọng, và do đó vững tâm nằm xuống ngủ. Sư tử không lãng phí nhiều thời gian nữa. Trong nháy mắt nó vồ lấy và kết liễu đời trâu đáng thương với một cú tấn công. Bây giờ món ăn khoái khẩu của sư tử là não trâu và mặc dù rất đói, nhưng tất cả sự chờ đợi khiến nó mỏi mệt. Thành thử sư tử quyết nghỉ ngơi và dặn dò cáo phải trông chừng xác trâu trong khi nó ngủ. Lẽ tất nhiên, cáo bây giờ cũng khao khát não trâu, và trong khi chủ nhân còn đang say giấc, cáo mở sọ trâu ra và ăn lấy não ngon lành. Được thỏa lòng, cáo khéo léo khép lại sọ trâu, và với bộ mặt ngây thơ đứng chờ đợi chủ nhân tỉnh ngủ. Khi sư tử thức dậy và háo hức đi thưởng thức món ăn thượng hạng, nhưng quá ngạc nhiên và giận dữ khi mở đầu trâu ra và chỉ thấy trống rỗng. Điên tiết lên, sư tử gặng hỏi lời giải thích, cáo trả lời: “Thưa chủ nhân, lý do sọ kia trống không là vì con trâu này không có bộ óc. Chủ nhân có nghĩ rằng nếu nó có bộ óc thì khi nào lại bị lừa bịp được?”

Đức Phật nói về bốn loại vọng ngữ. Đầu tiên là nói lời dối trá. Khi một người đến tòa án công lý, hay trong cuộc hội họp với người thân và bạn bè, họ nói “Tôi biết” khi họ không biết, và “Tôi không biết” khi họ biết. Để tự cứu mình hoặc vì một lợi ích nhỏ, họ cố tình thốt ra những lời gian dối.

Thứ hai là lời chia rẽ. Khi một người đi lòng vòng đó đây, họ lan truyền những dèm pha gây ra sự ly gián. Họ phá rối tình bằng hữu, không hòa giải sự xung đột, vui thú và thỏa thích khi ai tranh cãi, và thốt ra lời xúi giục cho người gây gỗ.

Thứ ba là lời độc ác. Những ngôn từ thốt ra thật xấc xược, thô lỗ, và cay đắng cho người ta nghe. Con người luôn cáo buộc những kẻ khác, dù là những lỗi lầm nho nhỏ, nhưng lại giữ im lặng khi có lợi ích riêng tư. Một nhà văn nói: “Khi tôi chân thiện mọi người vờ quên, nhưng khi tôi bất thiện mọi người chẳng quên”.

Thứ tư là lời thêu dệt. Loại ngôn ngữ này được người ta bịa đặt ra không trung thực hoặc không xác đáng. Lời nói không kiềm chế, không đúng thời, thiếu suy nghĩ, và không mang lại bất kỳ lợi ích nào.

Khi chúng ta mở lời lần tới, hãy suy nghĩ trước khi hé miệng. Lời huấn thị “Hãy suy nghĩ trước khi bạn nói” có thể giúp chúng ta xa lánh các tranh chấp hoặc cãi vả, và tránh làm tổn thương người khác. Chúng ta phải phân tích những suy nghĩ và ý định trước khi thể hiện. Chúng ta không những phải biết nói ra điều gì, mà còn phải biết lý do tại sao, lúc nào, trường hợp nào, và làm thế nào để nói cho chính đáng.

Một người sáng suốt biết làm thế nào để tránh rắc rối, bằng cách cẩn thận về lời ăn tiếng nói. Có câu châm ngôn nói rằng ngay cả một con cá sẽ không bị mắc câu nếu nó biết ngậm miệng đúng thời. Có một truyền thuyết để diễn tả sự thật này.

Con Cáo Cảm Lạnh

Khi xưa có một con sư tử già đói lã nhưng quá yếu đuối để đi săn mồi. Tuy nhiên nó có gia nhân, một con cáo, đã phụng sự thật nhiều năm. Bấy giờ sư tử quả tuyệt vọng đói và quyết định điều duy nhất có thể làm là ăn lấy cáo. Nhưng trên danh nghĩa là chúa tể sơn lâm, nó không thể nhào đến vồ lấy cáo, vì vậy nó kiếm cớ để giết kẻ hầu trung thành. Sư tử gọi cáo vào và nói, “Cáo, ta sẽ hỏi mi một câu và mi phải trả lời trung thực. Nếu mi không trả lời đúng đắn thì ta sẽ giết mi. Cho ta biết, ta có mùi ngửi dễ chịu hay mùi hôi thối?” Cáo rõ ràng nhìn thấy cái bẫy. Nếu nó nói sư tử ngửi mùi hôi thối, sư tử sẽ bị xúc phạm và giết nó. Nếu nó nói sư tử ngửi mùi dễ chịu, nó sẽ bị gọi là kẻ dối trá và cũng bị giết. Vì vậy, con cáo nghĩ suy cẩn thận và trả lời: “Thưa chủ nhân, tôi sợ rằng chủ nhân hỏi câu này không đúng lúc. Thấy không, tôi đang cảm lạnh quá mức và mũi tôi bị nghẹt, thành thử tôi thực sự không thể nói chủ nhân ngửi mùi như thế nào. Ngoài ra tôi đang lo lắng rằng tôi sẽ lây cơn cảm lạnh cho chủ nhân. Thế thì với sự quan tâm cho sức khỏe của chủ nhân, tôi phải rời chủ nhân và đi thật xa”.

Người khôn ngoan biết cách cứu mình ra khỏi tình huống khó khăn bằng cách nói điều chí lý vào đúng thời điểm.

Lời giận dữ có thể tiếp theo sau bằng bao tai họa. Một người kiềm chế được hoàn cảnh sẽ không dễ dàng khơi màu cuộc ấu đả hay hành động dại dột. Luôn luôn nhớ rằng mọi gây hấn liền bị thất bại, ngay thời điểm bạn mất đi sự cân nhắc. Đúng vậy, rất đáng quan sát và nhìn rõ hiệu quả mà bạn có thể tạo ra cho người khác khi chối bỏ sự khiêu khích. Họ sẽ phát cáu nhiều hơn vì không thể làm bạn tức giận, nhưng họ sẽ xác định bạn là kẻ thắng cuộc. Hãy bắt lấy cơ hội để nghiên cứu về nhân tính. Con người thật ngờ nghệch thế nào khi họ không dằn nổi cơn giận dữ. Tương tự như vậy, bạn cũng nên nhận thức ra rằng bạn trông dại dột ra sao khi bạn mất bình tĩnh.

Hành Động Khôn Ngoan Trong Tình Huống Căng Thẳng

Chúng ta có thể tránh cuộc tranh cãi nảy lửa khi hành động sáng suốt. Đôi khi tình hình trở nên căng thẳng vì những điều đã nói ra hay đã thi hành, khiến người khác tức giận. Một số người nổi nóng trong cuộc bàn luận khi họ to tiếng, làm tim mọi người sớm đập loạn xạ. Trong những trường hợp như vậy, chúng ta nên sử dụng một số phương pháp để phân loãng tình trạng bung nổ.

Nếu Tôi Không Điên, Làm Thế Nào Tôi Có Thể Nói Rằng Ông Điên?

Có một ông lão rất thất thường. Tâm trạng ông thay đổi nhanh chóng đến độ mới cười đùa một lúc và liền phát cơn giận dữ. Điều này xảy ra rất thường xuyên khi ông đến viếng thăm bạn bè, khiến nhiều người bị xáo trộn bởi hành vi đó. Một ngày nọ, người bạn nhận xét chắc có điều gì đó sai trái với tâm trí của ông.

Khi nghe qua những gì đã nói về mình, lão già quá đỗi tức giận.

Ông liền đối chất với người bạn và hỏi rằng. “Tại sao ông lại nói tôi điên?” Ông lão hết sức nghiêm trọng và sẵn sàng bắt đầu cuộc tranh cãi.

Người bạn thức tỉnh ra rằng chính ông không nên thốt những lời như thế, nhưng bây giờ phải làm thế nào? Ông là một kẻ sùng đạo nên không muốn có cuộc gây gỗ sôi động. Rất nhanh chóng người bạn trả lời, “Vâng, ông có biết tôi cũng điên không!”

Thật ngạc nhiên, ông lão hỏi . “Làm thế nào mà ông nói là điên?”

“Ừ, ông bạn thân ơi, nếu tôi không điên, thì làm thế nào tôi có thể nói rằng ông điên?” Khi nghe câu trả lời tài tình và thân hữu này, ông lão bật cười và vấn nạn to lớn có thể xảy ra được giải quyết.

Rất khó khăn để tìm hiểu điều sự chân thật của một vấn đề khi cãi vả. Một kẻ có tài năng hùng biện có thể xoay vòng, bóp méo, và giấu kín các sự kiện vì lợi ích riêng của họ, và dễ dàng triệt tiêu quan điểm của đối thủ, để thoát hiểm bằng lời nói mà không có đượm chút sự thật. Cuộc cãi vả nóng nảy không bao giờ mang lại bất kỳ kết quả tốt đẹp nào. Sự thật không hề trổi dậy và làm tổn thương cảm xúc của người khác với những lời oán giận tàn nhẫn. Những người tham dự vào cuộc tranh cãi nảy lửa thường trở nên tự thủ, thấy khó khăn hơn để nhìn nhận lỗi lầm, và quên đi những vấn đề khởi tác ban đầu.

Mặt khác có một số người xảo quyệt nhận ra rằng họ không thể bào chữa hoặc lấp liếm những sai lầm, nên thường cố gán tội tình địch bằng cách đào bới những yếu điểm cá nhân hoặc cáo buộc điều khác, để chuyển hướng sự chú ý khiến tình địch quên bẵng tội vạ ban đầu.

Nếu muốn biết sự thật, chúng ta phải suy nghĩ trong tĩnh lặng và thảo luận những ý kiến với người khác một cách bình tĩnh và dịu dàng.

Khi nói năng chậm rãi, chúng ta luôn điều phục được những cảm xúc. Khi bị khiêu khích hay khi cảm xúc bị quấy động, chúng ta phải lưu tâm đừng để những tâm trạng đưa chúng ta đi quá trớn mà hành động ngu xuẩn và mù quáng. Đừng bị bức chế bởi lòng sân hận hay oán hờn, để thể hiện hành vi bất thiện thành một hậu quả do sự khiêu khích đó. Chúng ta phải điều khiển tình huống thật tuyệt đối và đừng cho phép tình huống điều khiển lấy chúng ta. Đây là dấu hiệu chân quý của một người tự biết điều phục chính mình. Cảm giác tĩnh lặng vẫn tốt hơn ý nghĩ điên rồ.

Rất đáng tiếc một số người có đầu óc thiển cận hay nhỏ nhen, bất cứ khi nào trực diện với sự hiểu lầm hay tranh luận thường xúc phạm đến danh dự bên kia, bằng cách chửi bới và chê bai cá nhân họ như chủng tộc, giai cấp, và màu da. Thái độ khó chịu và không lành mạnh này có thể tạo ra lòng thù hằn hay sân hận, lan tràn trong suốt cuộc đời, với sự thù nghịch như vậy thường dẫn đến bạo động và đổ máu.

Quán Niệm Tư Tưởng

Những ai biết được bản chất về hoạt động của tâm thức nói rằng một khi tư tưởng thành hình, cho dù chân thiện hay bất thiện, nó vĩnh viễn mãi trụ trong tâm. Rất tốt để suy gẫm về khái niệm này và xem xét lại các ý tưởng nào nên nuôi dưỡng, vì tác dụng của những tư tưởng đó.

Tư tưởng thoáng biến thành bao ngôn ngữ,

Câu ngôn từ hóa hiện thứ hành vi,

Những hành vi tiến triển thói quen trì,

Và quen thói cá nhân thành bản tánh.

Hãy quán xét lấy tâm bằng đức hạnh,

Để vươn lên trong nhân ái yêu kiều,

Vì quan tâm nhân loại biết bao nhiêu.

Những lời lẽ bên trên vang vọng những gì Đức Phật đã giáo huấn hơn 2.500 năm trước đây: “Chúng ta là những gì chúng ta suy nghĩ. Tất cả mọi điều khởi sinh do bao suy nghĩ. Với những suy nghĩ đó, chúng ta thành hình thế gian này” Chân lý của câu này vượt thời gian; đó là sự thật cho dù là quá khứ, hiện tại, hoặc vị lai.

Chúng ta nên nuôi dưỡng thói quen là luôn lưu tâm đến những lời nói. Lúc đó chúng ta mới phân biệt giữa những ngôn từ nào có thể làm trái ý và những ngôn từ nào có thể gây ra hoan hỷ. Qua sự lưu ý này, chúng ta sẽ có thể cân nhắc giá trị của tất cả những hành động (thân), ngôn ngữ (khẩu), và tư tưởng (ý). Điều phục tâm có nghĩa là điều phục lời nói. Điều phục lời nói có nghĩa là điều phục hành động. Khi tất cả các căn thức được điều phục, con người trở thành vô hại và cao quý.

Tu Dưỡng Biện Tài

Điều quan trọng là quán tưởng miệng lưỡi của chúng ta như kẻ gia nhân. Chúng ta là chủ nhân; miệng lưỡi sẽ thi hành mệnh lệnh. Miệng lưỡi sẽ phải nói những gì chúng ta muốn nói và không phải những gì nó muốn chúng ta nói. Thật không may, hầu hết chúng ta, miệng lưỡi là chủ nhân và chúng ta là nô lệ. Chúng ta phải lắng nghe những gì nó nói trên danh nghĩa chúng ta, và dường như không thể nào ngưng được cái tinh nghịch đó. Kết quả của sự thiếu kiểm soát luôn luôn mang đến thảm họa.

Một số người hứa sẽ trì giới tĩnh lặng sau một kinh nghiệm bất tường vì đã vọng ngữ. Họ canh giữ miệng lưỡi để ngôn từ ác độc không thoát ra khỏi đôi môi. Nhưng nếu sống trong một xã hội, chúng ta có thể nào duy trì mãi sự im lặng không?

Chúng Ta Không Thể Nào Tránh Được Vấn Nạn Khi Mở Lời Hay Im Lặng

Khi xưa có vị sư nuôi một chú tiểu lười biếng, thường hay ngủ muộn vào buổi sáng. Một ngày nọ vị sư đánh thức chú tiểu dậy và mắng rằng, “Mi vẫn còn ngủ! Ngay cả những con rùa cũng ra tới bờ ao, nằm phơi nắng mặt trời”.

Lúc đó, có một anh chàng đang đi bắt rùa để về làm món súp bổ vị cho mẹ, nghe thoáng lời vị sư vừa nói, thế là anh ra đến bờ ao. Quả đúng, rất nhiều rùa nằm phơi nắng trời buổi sáng. Anh ta bắt một vài con và nấu thành súp cho mẹ mình. Nhưng anh không quên vị sư đó. Để tri ân lời nói của nhà sư, anh cúng dường món súp rùa. Vị sư kinh hoảng khi biết rằng lời nói của mình gánh trách nhiệm cho cái chết của những sinh vật nọ và tuyên bố sẽ không bao giờ nói nữa.

Qua một thời gian sau, vị sư đang lúc ngồi trong hiên của ngôi chùa. Ông nhìn thấy một người mù đi bộ trên đường và đang hướng về phía bờ ao. Vị sư rất muốn kêu người mù đó dừng bước, nhưng lại nhớ đến lời hứa phải giữ im lặng. Trong khi còn đang phân vân trong tâm trí để làm những gì, người mù kia đã đi thẳng đến bờ ao và rớt tõm xuống ướt đẫm. Điều này khiến vị sư cảm thấy vô cùng phiền não và thức tỉnh ra rằng, con người không thể nào sống trong thế gian này chỉ đơn giản bằng im lặng hay nói năng. Chúng ta phải sử dụng lương tri để tồn tại.

Có một nghệ thuật đàm thoại, đó là nói chuyện nhỏ nhẹ và lịch thiệp, không gay gắt hay vô lễ. Chúng ta phải học hỏi để nói đúng thời và đúng nơi về mọi vấn đề, nếu muốn tránh sự xung đột hay chỉ trích.

Hãy nói lên sự thật, không điều gì ngoại trừ sự thật. Nhưng nên sáng suốt, nếu sự thật bạn sẽ nói không được như ý.

Chương 19 - Giá Trị Của Lòng Nhân Ái

Chúng ta có thể không đủ thánh thiện để thương yêu kẻ thù, nhưng vì lợi ích của sức khỏe và hạnh phúc của bản thân, hãy để chúng ta ít ra cũng tha thứ và bỏ qua.

~ Dale Carnegie ~

Một mẹ mìn đuổi bắt kịch liệt người phụ nữ quý tộc và em bé của cô. Khi người phụ nữ đó nghe nói Đức Phật đang giảng dạy Giáo Pháp (Dhamma) tại tu viện, bà ta đã đến gặp Ngài và đặt bé trai dưới chân của Đức Phật để được bảo vệ. Do đó mụ bà kia đã bị ngăn cản xâm nhập vào tu viện. Sau đó bà ta được gọi vào, và cả hai người phụ nữ và mụ bà đã được Đức Phật khuyên nhủ.

Đức Phật nói trong một cuộc sống quá khứ, một trong hai người hiếm hoi sinh đẻ và chồng cô ta đã thu xếp để kết hôn với phụ nữ khác.

Sau đó khi người vợ đầu tiên biết được người đàn bà kia đang mang thai, cô ta trộn một loại thuốc độc vào thức ăn, và vì thế người vợ thứ hai bị sẩy thai. Hai lần tương tự như vậy đã xẩy ra, và trong lần thứ ba người vợ lẻ qua đời. Tuy nhiên, trước khi chết, người đàn bà bất hạnh này trong cơn giận dữ đã thề rằng sẽ trả thù người vợ hiếm hoi kia và con cháu tương lai của cô.

Do đó mối cừu hận quá khứ như kẻ tình địch và sự oán thù chứa chấp cho nhau, dẫn đến việc giết hại con cái trong những kiếp sống sau này. Lòng tham đắm của mụ bà để giết đi đứa con của phụ nữ kia chỉ là một sự tiếp nối cừu hận thâm sâu. Hận thù chỉ có gây thêm hận thù; nó chỉ có thể chấm dứt bởi yêu thương, bằng hữu, liễu ngộ, và nhân ái. Cả hai người đàn bà nhận ra sai trái của họ, và theo lời khuyên của Đức Phật, họ làm hòa với nhau.

Câu chuyện này cho chúng ta biết con người mang theo niềm cừu hận ngay cả sau khi chết cho đến những kiếp sống vị lai.

Yêu Thương Và Nhân Ái

Mưu cầu hạnh phúc không phải là điều khó khăn nếu chúng ta có thái độ đúng đắn. Yêu thương là chìa khóa của hạnh phúc. Mọi người đều có khả năng ban bố và thâu nhận yêu thương. Chúng ta là cả nhà kho chứa đựng yêu thương.

Yêu thương là một món quà vô giá để ban bố cho mọi người. Bằng yêu thương, chúng ta có thể mang đến sự ấm áp hầu đáp ứng những đòi hỏi yêu thương sốt nóng của một cá nhân. Đối với những ai yêu thương và được yêu thương, họ sẽ có hạnh phúc hơn so với những ai trống rỗng yêu thương. Bố thí yêu thương càng nhiều chúng ta sẽ nhận lãnh lại càng nhiều hơn. Điều này phù hợp với luật nhân quả vĩnh cửu.

Trong giáo huấn của Đức Phật, tinh thần yêu thương quan trọng hơn cả hành vi tốt đẹp. “Tất cả những hành vi tốt đẹp, bất cứ là điều gì cũng không một mảy may giá trị bằng tình yêu thương để giải thoát tâm. Tình yêu thương để giải thoát tâm bao gồm những hành vi tốt đẹp. Nó chiếu tỏa, đem lại ánh sáng và rạng rỡ”.

Yêu thương là một trong những công cụ vĩ đại của thiên nhiên. Nguồn lực yêu thương là gắn bó và keo sơn của xã hội – là tinh thần và cuộc sống của vũ trụ. Yêu thương là điều quý giá nhất trên thế gian.

Không cần biết bạn sầu muộn trong hiện tại hay quá khứ như thế nào, bạn vẫn có thể tìm thấy hạnh phúc trong tương lai. Chìa khóa vào hạnh phúc là yêu thương, và bạn đang nắm quyền sở hữu chiếc chìa khóa quý giá đó, ngay bây giờ và mãi mãi về sau. Hãy ghi nhớ, yêu thương bắt đầu từ bạn. Khởi hành tiến trình này bằng cách trải rộng yêu thương và từ bi cho tất cả mọi chúng sinh. Sự phản hồi không thể nào tránh thoát, chắc chắn là sự nhận lãnh vô vàn yêu thương ngược lại. Nói với một ai

“Tôi yêu thương bạn” có thể đôi khi là một điều liều lĩnh, nhưng phần tưởng thưởng lại rất đáng kể.

Nuôi Dưỡng Tình Nhân Ái

Ý tưởng về yêu thương có thể hiểu khác nhau đối với mọi người. Yêu thương, theo Đức Phật, không có nghĩa là bám víu vào một người hoặc một đồ vật, vì sự tham vọng để đáp ứng lòng ham muốn ích kỷ của chính mình. Yêu thương phải là lòng từ bi với sự hy sinh vô biên, luân lưu tự tại cho tất cả chúng sinh. Trong kinh Metta, Đức Phật nói:

Đừng để ai lừa dối ai

Hay đừng khinh thường bất cứ người nào ở bất kỳ mọi nơi.

Trong cơn giận dữ hay ác ý,

Đừng để họ mong gieo họa cho một kẻ khác.

Như một người mẹ bảo vệ đứa con,

Dù nguy cơ cho cả cuộc sống,

Hãy để họ tu dưỡng tâm vô biên

Hướng tới tất cả chúng sinh.

Yêu thương là đất mà trong đó những người thân yêu được sinh trưởng. Nó làm phong phú thêm, tuyệt không có giới hạn hoặc hạn chế. Yêu thương nâng cao con người. Yêu thương chẳng một chút tốn kém. Yêu thương không phải lựa chọn. Một số người nghĩ rằng yêu thương như một điều gì chỉ để đón nhận, nhưng thật ra đó là căn bản của một tiến trình ban bố.

Trong việc tu dưỡng yêu thương và nhân ái, chúng ta nên bắt đầu với những người trong gia đình. Yêu thương giữa cha mẹ ảnh hưởng rất nhiều trong bầu không khí gia đình và nẩy nở ra tình yêu, chăm sóc, và chia sẻ giữa các anh chị em. Chồng vợ phải đối xử với nhau bằng sự tôn trọng, nhã nhặn, và trung thành.

Phụ huynh cần thực hiện năm nhiệm vụ cho con cái: tránh làm điều tà ác và làm gương sáng với những hành vi chân thiện, bồi đắp nền giáo dục, hỗ trợ và thông hiểu trong vấn đề tình yêu của con cái, sắp xếp việc hôn nhân, và cho con thừa hưởng gia sản đúng thời điểm. Mặt khác một người con nên kính trọng cha mẹ và làm tất cả những điều gì đã được giao phó. Con nên phụng sự cha mẹ, giúp việc lao động, tôn thờ dòng dõi, bảo vệ tài sản gia đình, phục vụ người khác bằng vinh dự của cha mẹ, và cúng bái sau khi cha mẹ qua đời. Nếu vợ chồng, cũng như cha mẹ con cái nghe theo lời khuyên răng này của Đức Phật chỉ dạy, chúng ta sẽ luôn có hạnh phúc và bình an trong gia đình. Cuộc đời được hoàn thành từ những điều nhỏ nhặt trong đó có nụ cười, tốt bụng, và bổn phận, khi ban bố như một thói quen, hành vi trở nên thắng lợi và duy trì được tâm thánh thiện.

Dấu hiệu của một người yêu thương là họ có tâm từ bi. Chúng ta nên nuôi dưỡng thói quen giúp đỡ cho những người gặp khó khăn và người kém may mắn. Một người không chỉ đơn thuần thương hại bằng cảm xúc, nhưng phải tìm cách để chuyển hóa cảm xúc đó thành hành động tích cực. Mở rộng yêu thương và nhân ái không có nghĩa là vung vít quà tặng, nhưng là tưới tắm lấy lòng dịu dàng và quảng đại. Nhân ái là một đức tính mà cả người mù có thể nhìn thấy và người điếc có thể nghe được. Miễn sao có một người duy nhất mà bạn có thể an ủi bằng lời nói, làm sinh động và cổ vũ bởi sự hiện diện của bạn, làm khuây khỏa bằng sự giúp đỡ. Cho dù không đáng kể hoặc không quan trọng như thế nào, bạn là sở hữu quý giá đối với nhân loại và bạn không bao giờ nên thất vọng hay chán nản. “Hầu như bất cứ điều chân thiện nào bạn làm cũng có vẻ không đáng kể,” Gandhi nói, “nhưng rất quan trọng là bạn phải làm”.

Tìm kiếm một người nào đó kém may mắn hay kém khỏe mạnh hơn bạn. Mở rộng bất kỳ sự giúp đỡ hoặc hỗ trợ nào bạn có thể làm với phương tiện và khả năng. Hãy để lòng thương hại, cảm thông, và từ ái bắt kịp theo khả năng của bạn để tự tiến triển. Bạn có thể bị lừa gạt hoặc bị bỏ rơi bởi những kẻ khác, và không có một ai trên thế gian này mà không phải đối mặt với những cá nhân xảo quyệt như vậy. Không có sự xấu hổ hay nhục nhã nếu bạn bị lừa dối, nhưng có sự xấu hổ nếu bạn hành động cũng như vậy với người khác. Đừng bao giờ chứa chấp những tư tưởng trả thù lại những ai đã làm điều sai quấy với bạn.

Có lẽ đôi lúc những người mà bạn yêu thương dường như chẳng hề lưu ý, và bạn có khuynh hướng cuốn nhập vào tâm. Nhưng đó không phải lý do chính đáng để thất vọng. Chẳng có hề gì nếu những người khác không biết tri ân hoặc không quan tâm tới bạn, miễn sao bạn có tin tưởng đầy đủ với lòng nhân ái và yêu thương cho mọi người.

“Có đây ánh sáng bao quanh,

Khi tình yêu đượm thắm xanh trong nhà,

Âm thanh hoan hỷ vang xa

Khi tình yêu chớm trong gia đình mình

Thời gian nhẹ lướt hiển vinh

Khi tình yêu trải xinh xinh đượm nồng”

Tri ân là một đức tính hiếm hoi ngày nay. Vì hạnh phúc, chúng ta không nên mong đợi sự cảm tạ cho mỗi hành vi thể hiện. Nếu cứ mong mỏi như thế, chúng ta bắt buộc phải trực diện với những thất vọng và dỗi hờn. Nếu vinh dự hoặc công cán đến với chúng ta, cứ bình thản: Nếu không đến, cũng chẳng cần.

Chương 20 - Khoan Dung, Kham Nhẫn, Và Tri Túc

“Sống trên thế giới này mà không có chút khoan dung về chủng tộc, tôn giáo, phong tục, và màu da của mọi người thì cũng giống như sinh ra là người Ét-ki-mô (Eskimo) và lại có ác cảm với tuyết”.

Khoan dung là một đức tính quan trọng trong đạo đức Phật giáo. Nên trau dồi tánh khoan dung bởi vì điều đó giúp chúng ta tránh bao vấn nạn. Khoan dung cũng giúp chúng ta hiểu được sự khó khăn của người khác, tránh những lời chỉ trích bại hoại, và nhận định ra ngay cả những con người tế nhị nhất cũng có lúc sai lầm. Những yếu điểm xét thấy với người láng giềng, cũng có thể hiển hiện ngay trong bản thân chúng ta.

Một người giác ngộ tâm linh hay khoan dung nhiều hơn người thường. Họ không thích can thiệp vào quyền tự do suy nghĩ của một ai, vì đó là chuyện riêng tư của mỗi cá nhân. Họ không dễ dàng bị xúc phạm và chấp nhận người khác cũng có thể đúng mặc dù không đồng quan điểm. Họ không bướng bỉnh hoặc vô lý với quán xét của họ. Nếu nghĩ rằng người nào sai trái, họ có thể cố gắng thuyết phục để nhận định ra lỗi lầm bằng lý luận rõ ràng, nhưng không bao giờ bắt buộc một ai phải chấp thuận theo cùng quan điểm.

Một trong những bi kịch vĩ đại nhất trong mối liên hệ giữa loài người là chúng ta không có khả năng và không sẵn sàng khoan dung và hòa hợp những ý kiến bất đồng. Nếu theo quan điểm tôn giáo, những người có các tín ngưỡng dị biệt thì chẳng thể nào hợp chung cùng một diễn đàn với nhau như những người trí thức, vậy thì chắc chắn nhiệm vụ của các đạo sư từ ái đã thất bại thật thảm hại. Tại những diễn đàn như vậy, tốt hơn hết là phải thảo luận và trao đổi những quan điểm mà chúng ta cùng thống nhất và khoan dung những điều dị biệt. Khi những rối loạn khởi sinh, phải biết cách để vượt qua mà không làm trạng thái càng thêm căng thẳng.

Làm Sao Để Tránh Rối Loạn

Một thủ lĩnh trong ngôi làng nọ có người cha rất nóng tánh. Mỗi lần nổi giận, ông lão đùng đùng bỏ ra khỏi nhà và chửi mắng đứa con trai mình. Mặc dù tính khí cáu kỉnh đó nổi tiếng nhất trong làng, khi bộc phát luôn gây ra sự ngượng ngịu và xáo trộn trong tâm tư mọi người.

Một ngày nọ, vị thủ lĩnh treo một vòng sắt trước nhà và bảo các trẻ con trong làng hãy đánh kiểng liên tục mỗi lần người cha mắng chửi anh. Tiếng vang dội rất lớn, lôi cuốn nhiều sự chú ý, và chẳng bao lâu ông lão nhận ra rằng minh đã làm trò hề cho thiên hạ và ngưng mắng chửi đứa con trai.

Kham Nhẫn

Trong cuộc sống hằng ngày, có nhiều điều chúng ta phải cố gắng chịu đựng. Đè nén lấy tất cả mọi thứ đau đớn, về cả thể chất lẫn tinh thần. Phải trực diện với bao lo lắng, bực bội, phiền muộn, và tất cả các sợ hãi hão huyền. Là điều rất hữu ích để biết cách đối trị với nỗi đau đớn này, vì có nhiều rối loạn thể chất được tạo ra bởi những thói quen sai lạc trong tư tưởng, những thái độ tâm thần không lành mạnh, và những lo âu không đáng thiết. Trong bối cảnh như vậy, điều lợi lạc là huân tập kham nhẫn.

Kham nhẫn được nhắc đến như một trong những đặc điểm cao quý của một tín đồ, cùng với chân thật, mau mắn trong cảm thông, và dịu dàng. Những ai có bốn phẩm chất này được cho là xứng đáng để kính trọng.

Noi Theo Tấm Gương Đức Phật

Có một lần Đức Phật được một Bà-la-môn mời tới để khất thực. Đức Phật đến viếng ngôi nhà của Bà-lamôn. Thay vì tiêu khiển với Ngài, người Bà-la-môn tuôn ra hàng loạt lời lăng mạ bằng từ ngữ bẩn thỉu nhất.

Đức Phật lịch sự hỏi: -

“Khách có đến nhà của ông không, Bà-la-môn tốt?”

“Có”, Ông ta trả lời.

“Ông làm gì khi họ đến?”

“Ồ, chúng tôi chuẩn bị một bữa tiệc thịnh soạn”.

“Nếu khách không đến thì sao?”

“Thế thì chúng tôi hân hoan lấy lại phần kia”.

“Vâng, Bà-la-môn tốt, ông mời tôi đến đây khất thực mà đối xử bằng những lời lăng mạ, nhưng tôi từ chối. Xin vui lòng lấy lại phần kia”.

Đức Phật không trả đũa, nhưng bằng cách lịch sự đã hoàn lại những gì Bà-la-môn kia đã cho Ngài. Không trả thù, Đức Phật khuyên.

“Hận thù không ngưng khi còn thù hận, nhưng chỉ bằng yêu thương hận thù liền chấm dứt”.

Không có vị tôn sư nào được ca tụng tột cùng và lại bị chỉ trích, chửi rủa, và trách móc nặng nề như Đức Phật. Đó là số phận của những nhân vật vĩ đại.

Trong một hội đồng công chúng, người phụ nữ thấp hèn tên là Cinca, giả vờ mang thai, cáo buộc tội tình cho Đức Phật. Với khuôn mặt tươi cười, Đức Phật kham nhẫn chịu đựng sự xúc phạm và rồi chứng minh sự vô tội của Ngài.

Đức Phật một lần bị buộc tội giết chết một phụ nữ với sự hỗ trợ bởi các đệ tử của Ngài. Những kẻ không phải Phật tử chỉ trích nặng nề Đức Phật và các vị đệ tử, đến mức độ Đại đức A Nan (Ananda) phải thỉnh cầu Đức Phật đi sang thị trấn khác.

“Sao thế, A Nan, nếu những dân làng kia cũng lăng mạ chúng ta thì sao?”

“Vậy thì, thưa Thế Tôn chúng ta sẽ tiến hành qua một thị trấn khác nữa”.

“Thế thì, A Nan, cả toàn nước Ấn Độ này sẽ không có chỗ cho chúng ta dung thân. Hãy kham nhẫn. Những sỉ vả vô căn cứ sẽ tự nhiên chấm dứt”.

Magandiya, một thiếu nữ rất ghét Đức Phật vì lời diễn tả sự ghê tởm với dáng đẹp quyến rũ của cô, khi người cha, qua ý dại khờ, đã mong mỏi gả cô con gái cho Đức Phật. Cô thuê những kẻ say rượu nhục mạ Đức Phật nơi công cộng. Với tâm hoàn toàn thanh thản Đức Phật chịu đựng sự sỉ nhục. Nhưng Magandiya đã phải gánh lấy đau khổ vì hành động bất chánh.

Xúc phạm là điều thông thường mà con người phải đối mặt và chịu đựng. Khi miệt mài làm việc để đưa danh vọng cao hơn, chúng ta lại càng có dịp bị nhiều xúc phạm và sỉ nhục.

Quyền Lực Của Kham Nhẫn

Sau khi đạt được giải thoát, Tân Đầu Lô (Pindola), một đệ tử của Đức Phật trở về quê hương, Cự Thưởng Di (Kosambi), để đền ân những người dân đã đối xử tử tế với ngài. Vào một ngày hè nóng nực, khi vừa tới ngoại ô Cự Thưởng Di, Tân Đầu Lô ngồi thiền dưới bóng mát của tàng cây trong một công viên bên bờ sông Hằng.

Cùng lúc đó, vua Udena đến công viên với hoàng hậu để giải trí, sau khi thưởng thức âm nhạc và vui chơi, hoàng thượng ngủ trưa dưới bóng mát của tàng cây. Trong khi nhà vua còn say giấc, hoàng hậu cùng các cung nữ đi dạo chơi công viên trong lúc chờ đợi, và đột nhiên gặp Tân Đầu Lô đang ngồi thiền định. Họ nhận ra ngài là một thánh tăng và yêu cầu ngài dạy cho họ thiền định.

Khi thức giấc ngủ trưa, nhà vua đi kiếm hoàng hậu cùng các cung phi và thấy họ đang vây quanh và lắng nghe theo lời giáo huấn của một vị thánh tăng. Sẵn có tâm ganh tị, nhà vua càng tức giận và nhục mạ Tân Đầu Lô rằng: “Không thể nào tha thứ được cho ông, một thánh tăng, mà ngồi ở giữa đám phụ nữ để khoái chí trò chuyện nhảm nhí”. Tân Đầu Lô lặng lẽ nhắm mắt lại và vẫn giữ im lặng.

Nhà vua càng giận dữ hơn liền rút gươm ra và đe dọa Tân Đầu Lô, nhưng vị thánh tăng vẫn im lặng và vững chải như một tảng đá. Điều này khiến nhà vua vô cùng căm phẫn liền phá vỡ mở một tổ kiến rồi ném đống đất với bầy kiến vào người ngài. Tân Đầu Lô vẫn ngồi thiền định và lặng lẽ chịu đựng sự sỉ nhục và đau đớn.

Thế xong nhà vua cảm thấy xấu hổ về hành vi bất chánh của mình và cầu xin Tân Đầu Lô tha thứ. Qua kết quả của sự kiện này, giáo huấn của Đức Phật thấm nhập vào hoàng cung và từ đó lan rộng trên toàn xứ sở.

Hãy kham nhẫn. Lòng tức giận chỉ dẫn đến một khu rừng vô lối. Trong khi sự căm thù gây phiền toái và phá rối mọi người, nó cũng hại lấy chính bản thân mình, làm suy yếu thể xác và nhiễu loạn tâm thần.

Một lời lỗ mãng, giống như mũi tên bắn ra từ một cây cung, không bao giờ có thể thâu hồi trở lại mặc dù có ngàn lời xin lỗi sau này. Đừng bao giờ sử dụng những lời khắc nghiệt trong cuộc tranh cãi nóng nảy. Sự trả đũa luôn luôn là đầu mối tạo tác ra bao rắc rối.

Bằng cách tu dưỡng và tinh tấn lòng kham nhẫn, nguồn năng lực ẩn chứa trong cảm xúc tiêu cực sẽ không có cơ hội trào dâng, để dẫn dắt và chỉ đạo chúng ta làm điều tà ác.

Tôi Không Nghe Những Gì Ông Nói

Sau khi Ngài Xá Lợi Phất, vị đại đệ tử của Đức Phật, đối mặt với một Bà la môn, người đã sỉ vả Ngài bằng những lời căm phẫn. Khi những lời vô ý nghĩa chẳng chút chi động chạm đến Ngài Xá Lợi Phất, Bà la môn kia càng thêm phẫn nộ.

“Ông không nghe thấy những gì tôi vừa nói sao?” Bà la môn tức giận hét lên. “Ông không có gì đáp lại tất cả những lời lăng mạ của tôi?”

Ngài Xá Lợi Phất mỉm cười dịu dàng với Bà la môn và trả lời: “Thưa ông bạn, tôi nghe lớn lắm và rõ ràng. Nhưng từ lúc biết rằng ông bạn chẳng có điều gì hữu ích để nói, tôi nghe toàn âm thanh vang động không thôi”.

Hãy tha thứ mọi tội lỗi hay xúc phạm: luôn ghi nhớ mỗi lòng nhân ái. Thế gian này đã chứng kiến quá đủ hận thù. Để tương lai dựa trên nền tảng bao quát của nhân ái, từ bi, và trí tuệ. Đường lối Phật tử đối phó với các vấn nạn là không phải chỉ xem toa thuốc mà bằng cách trị liệu. Sân hận hay giận dữ, giống như bất kỳ một cảm xúc tiêu cực nào, cần được tiêu trừ không bằng sự đè nén nhưng phải từ từ loại bỏ gốc rễ của nó.

Nếu chúng ta trả đũa bạo lực với bạo lực, thế thì không bao giờ hạ hồi kết thúc. Hận thù truyền kiếp sẽ mãi gia tăng thù hận. Một khát vọng trả thù sẽ khơi dậy những tâm báo oán. Lòng phẫn uất không bao giờ có thể bị khắc phục bởi lòng oán giận, và sân hận chỉ sinh đẻ thêm sân hận. Phương pháp tiếp cận tốt nhất với các tà ác là xoa dịu chúng bằng những thứ thuốc giải độc như cảm thông, tha thứ, khoan dung, và kham nhẫn. Gandhi nói: “Lấy một mắt để đền một mắt, vậy cả thế giới này sẽ bị mù lòa”.

Chương 21 - Thất Vọng Trong Tình Yêu

Ta không nên hạ thấp nhân phẩm của một người hay trở thành mối phiền toái cho bên kia.

Trong thế gian này, tất cả các khao khát của chúng ta không thể nào hoàn toàn được thỏa mãn. Không cần biết một người có quyền lực và uy thế ra sao, họ vẫn phải trải nghiệm niềm thất vọng. Những điều chưa có, họ ao ước được có. Khi đã có rồi, họ lại mong mỏi được thêm nữa hay mong muốn thay đổi. Sự khát vọng vô đáy này là điều phổ thông với đại chúng.

Trong vấn đề yêu đương, đòi hỏi được tình yêu của một người khác luôn luôn mang đến niềm thất vọng. Khi một người đang yêu và nhận thấy rằng tình cảm của mình không được đáp lại, họ trở nên thất vọng. Điều này thường xảy ra ở lứa tuổi trẻ trung. Mặc dù nhiều khi mọi chuyện rõ ràng êm đẹp, nhưng vẫn có thể thay đổi bất ngờ. Để minh chứng:

Ai Đã Kết Hôn Với Người Con Gái?

Thuở đó có chàng trai trẻ yêu đắm đuối cô gái sống trong một làng nọ. Chàng ta viết những lá thư tình dài tha thiết cho cô gái hằng ngày để thể hiện tình yêu của mình. Sau khi gửi đi vài trăm lá thư, chàng ta phát hiện trong nỗi kinh hoàng rằng cô gái đã yêu và kết hôn với kẻ đưa thư, người đã giao thư của anh ta.

Một số người rơi vào tình yêu từ thoáng nhìn đầu tiên và họ vẫn hạnh phúc cho đến suốt cả cuộc đời. Một số người khác cũng lạc bước vào yêu từ phút đầu gặp gỡ, rồi nhận ra đó chỉ là mê đắm và hối hận về sau. Nhưng đa số, tình yêu cần phải có thời gian để tìm hiểu. Do đó nếu tình yêu không nảy nở ngay lập tức, cũng không nên chán nản quá dễ dàng. Có câu châm ngôn nói rằng một con tim yếu đuối không bao giờ giành được một người đẹp. Câu này có nghĩa là một người chịu thua quá nhanh chóng sẽ không thể nào kết hôn với người mình mong muốn.

Một số có thể tự khắc phục bản thân thật chính chắn và từ từ thu hút sự chú ý của người khác phái bằng tình ưu ái, tôn trọng, kiên định, và yêu thương. Một người chẳng nên vô lý hoặc ích kỷ trong sự biểu lộ tình cảm của mình. Xét cho cùng, tình cảm con người cũng giống như tất cả mọi điều trong thiên nhiên, có thể thay đổi. Khi cư xử chân thật, họ có mọi cơ hội cho người khác bắt đầu nhận định ra những đức tính tốt và phát sinh cảm giác êm ái về họ, tất cả những sự việc này đều cần phải có thời gian.

Nhưng phải có một giới hạn trong sự cố gắng để chiến thắng trái tim người khác, đặc biệt khi câu trả lời rõ ràng là “KHÔNG”, và người đó không nên đi đến cực đoan để thể hiện tình yêu. Phải cho người kia được quyền quyết định và rồi tôn trọng quyết định đó. Không có luật lệ nào nói tình yêu cho ra phải được bù đáp. Trong các trường hợp khi tình yêu không được đáp lại, cách tốt nhất cho cả hai bên là chúc nhau hạnh phúc trong tương lai và chia tay như bạn bè, không gây bất kỳ trở ngại với chuyện riêng tư hay làm một mối phiền toái nào.

Bùa Mê Hiệu Quả

Một chàng trai trẻ muốn người con gái trong mộng phải bù đáp tình yêu của mình. Chàng ta cố gắng gửi hoa và quà tặng, nhưng cô gái kia không có phản ứng nào. Dù cố dụng nhiều cách thức khác nhau, nhưng vẫn không chiếm được tình yêu của cô ta, cuối cùng anh nghĩ ra một kế - bùa mê tình yêu, và chàng ta đi đến một ngôi chùa để thuyết phục nhà sư làm lá bùa mê.

“Xin lỗi, chúng tôi không làm bùa mê tình yêu ở đây,” nhà sư nói. “Nếu cô gái kia không quan tâm đến anh, vậy anh hãy cố gắng tìm một người nào khác”. Nhưng chàng trai trẻ chỉ khăng khăng muốn tình yêu của cô gái kia thôi.

Không thể thuyết phục chàng trai với lời khuyên bảo, nhà sư thử phương pháp khác. “Được rồi”, vị sư nói, “cầm lấy dầu này. Khi gặp cô gái ấy lúc ban sáng, hãy sức dầu này lên trán cô ta”.

Chàng trai thức dậy thật sớm vào sáng hôm sau và háo hức chờ đợi người con gái bước ra từ ngôi nhà bên cạnh. Khi cô xuất hiện với một cây chổi trong tay để quét sân, anh ta chạy xộc về phía trước, nhúng ngón tay vào trong chai dầu, và trét lên trán cô gái theo lời hướng dẫn của nhà sư.

Cô gái không những hết sức kinh hoảng, nhưng rồi hóa ra tức giận, cô đuổi chàng ta ra và đánh bằng cây chổi quét sân. Chàng trai học lấy bài học đắng cay về bùa mê tình yêu, và quyết định chuyển đổi tình yêu của mình sang một người con gái khác, mà chính cô lại thích anh. Vì cố sự này, chàng trai đã đủ khôn ngoan để kết hôn với người con gái thực sự yêu anh.

Đổ Vỡ

Với bất kỳ chuyện tình cảm nào, đều luôn luôn có thể đổ vỡ. Mối tình như một giấc mơ đã trở nên chua chát và đôi bên nhìn thấy sự chia tay sắp tới. Trong tan vỡ của tình yêu có chấp chứa niềm đau khổ, đặc biệt là khi những cảm xúc của một người như gút thắt chặt chẻ. Các gút thắt cảm tình phải bắt buộc bị cắt đứt dù sớm hay muộn, và mỗi khi bị cắt đoạn hai bên cùng hy sinh đôi chút. Một người phải chấp nhận thực tế rằng họ sẽ chịu lấy những xúc động vô ngần. Ký ức về lời nói hay hành động có thể phát sinh và ngập tràn với dòng cảm xúc.

Trong tình huống như vậy, một số người ôm lấy thương đau như những nạn nhân. Nếu không có điều gì làm được để tránh khỏi sự đổ vỡ, việc trước nhất là chấp nhận sự thật. Chỉ có khi nào như thế, bằng không một người sẽ bị tê liệt, với dòng tư tưởng cứ chạy lòng vòng trong tâm trí, là làm thế nào để hàn gắn lại điều mà không thể vá víu lại được. Chúng ta phải chuẩn bị để trải qua vài giai đoạn sầu cảm trước khi hồi phục từ sự tan vỡ.

Đầu tiên, sẽ có xúc động. Khó tin rằng sự chia tay đã thực sự xảy ra. Sau lần xúc động là tự tánh bản ngã bị tổn thương. Bị mất mặt, đặc biệt cho chính bản thân. Sau lần xúc động và tìm kiếm phương cách để cứu vãn bản ngã, một người lại phải trực diện với nỗi cô đơn. Nhưng ngay cả điều này rồi sẽ từ từ nhạt phai. Không đột mất trong một ngày hoặc một tuần; sẽ mất một thời gian, và cũng sẽ qua đi. Trong thời gian này, nên cố gắng sống qua từng ngày. Không nghĩ suy về quá khứ hoặc lo lắng quá nhiều về tương lai. Sống từng ngày một sẽ giúp khắc phục chuỗi ngày sầu bi nhất. Và rồi chỉ trong chớp nhoáng, không còn luyến lưu sự tan vỡ, và một người lại tự do lần nữa.

Nên tránh làm điều khờ dại trong giai đoạn đổi thay. Cũng có lúc, chúng ta đọc trên báo chí về những thảm cảnh tự tử, bạo động, và giết người gây ra bởi những kẻ thất tình. Có trường hợp của một người thanh niên trẻ nhảy xuống sông và chết đuối, với những lá thư tình còn gói ghém gọn gàng vào bao nhựa nhét trong túi áo. Chàng ta thất tình vì cô bạn gái quyết định kết hôn với người đàn ông khác. Chàng trai trẻ này đã tự giết phần thể xác. Một số khác tự giết tâm thần bằng cách nổi điên vì bực tức và thất vọng với mối tình tan vỡ. Một số chối bỏ kết hôn hoặc xa lánh tình yêu lần nữa sau lần phụ bạc.

Tại sao con người lại phải trải qua sự khổ đau này? Đó là vì họ chưa bắt đầu thấu hiểu về sự bất trắc của cuộc đời, do đó phải bị cuốn lôi vào niềm cảm xúc hỗn loạn. Họ cứ gia tăng sự chấp thủ và có những hoài vọng vô lý. Một người có hiểu biết rõ ràng hơn về đặc tính của cuộc đời sẽ nhận định ra rằng cuộc đời bị ảnh hưởng bởi tám điều kiện biến động ở thế gian. Trong một thời điểm, nó thuận lợi và được chào đón với vòng tay rộng mở, nhưng tại một thời điểm khác, nó trở nên bất lợi và phải khó khăn chịu đựng. Giống như một con lắc đong đưa qua lại, những hoàn cảnh ưa thích và đáng ghét mãi mãi lưu hành trong thế gian này, và tất cả mọi người đều phải đối mặt với chúng, không có ngoại lệ nào.

Con người có thể vui hưởng một số lợi lộc, nhưng trong mỗi lợi lộc cũng có chứa nguy cơ mất mát. Điều này xác thực với danh vọng, ngợi khen, và hạnh phúc, trong đó đều có sự rủi ro phản kháng phát sinh, cụ thể là mất danh vọng, phỉ bang, và bất hạnh. Tuy nhiên, sự xuất hiện của tất cả các điều kiện tiêu cực cũng mang lại niềm hy vọng rằng mọi việc sẽ biến chuyển tốt hơn. Một mất mát có thể bố trí nền tảng cho một lợi lộc trong tương lai, trong khi mất tiếng có thể biến thành nổi tiếng, phỉ báng thành khen ngợi, và bất hạnh thành hạnh phúc. Đó là điều bất ổn của các điều kiện thế gian. Con tim yêu đương bị chi phối bởi điều kiện thế gian cũng không ngoại lệ. Một tình yêu giữa hai người có thể nảy nở thành sâu sắc và hoàn thiện, bồi đắp với lòng vị tha, tôn trọng lẫn nhau, và cùng chia sẻ. Tình yêu cũng có thể trở nên chua chát khi đôi bên bất cẩn với nhau hoặc khi hoàn cảnh thay đổi mà không phải lỗi của riêng một ai.

Một cách để tìm lấy niềm an ủi cho nỗi đau tinh ái hoặc thất vọng là phải thấu hiểu mức độ sầu muộn và khó khăn đã được trải nghiệm bởi những người khác. Bạn nghĩ tất cả mọi điều xung quanh như sắp sụp đổ. Tuy nhiên, nếu bạn nhiếp tâm về kho tàng trữ và cố gắng đếm lại các phước lành, bạn sẽ ngạc nhiên rằng bạn vẫn còn khá hơn so với nhiều người khổ đau khác. Hay nói một cách ngắn gọn, bạn đã phóng đại những trắc trở riêng đó quá mức. Nhiều người còn tồi tệ hơn nhưng họ không lo lắng quá chừng mực.

Một phương pháp khác để giảm thiểu các vấn đề là gom góp lại những gì bạn đã trải qua, trong những hoàn cảnh tương tự hoặc tệ hại hơn, và làm thế nào để khắc phục được những việc mà dường như vô vọng, bằng sự kiên nhẫn và nỗ lực. Với cách đó, bạn không cho phép các vấn nạn hiện hữu đó “nhận chìm bạn”. Ngược lại, bạn sẽ quyết chí giải quyết bất cứ vấn đề hoặc trắc trở nào phải trực diện. Bạn nên nhận ra rằng bạn đã vượt qua những hoàn cảnh còn trầm trọng hơn và sẵn sàng đối phó với các vấn đề nào có thể xảy ra. Bằng tri kiến này, bạn sẽ sớm lấy lại lòng tự tin và có khả năng giải quyết bất cứ trắc trở nào đang chờ đợi.

Chương 22 - Hạnh Phúc Trong Cuộc Sống Hôn Nhân

Một số người tin tưởng rằng hôn nhân là sự thành tựu ở thiên đàng. Nhưng khi hôn nhân đến hồi thậm tệ, điều đó coi như là sự thành tựu trong địa ngục.

Trong hôn nhân, cả hai vợ chồng phải suy nghĩ nhiều về mối quan hệ chung thân hơn là cá nhân riêng biệt. Chung thân là sự đan kết của những chủ ý và hy sinh, phải được thực hiện vì lợi ích của đôi bên. Đó là từ sự hiểu biết và mối quan tâm lẫn nhau, dẫn đến sự an ổn và toại nguyện trong vòng hôn nhân.

Không có ngõ tắt nào đưa đến hạnh phúc hôn nhân. Chẳng có hai con người nào có thể sống chung với nhau trong mối liên hệ tình cảm mật thiết qua thời gian dài, mà không có đôi khi hiểu lầm hoặc xích mích. Hiểu biết rồi tha thứ rất cần thiết để vượt qua những cảm giác ghen tuông, giận dữ, và nghi ngờ. Nếu nghĩ rằng một người không cần phải áp dụng thái độ cho-và-nhận thì cũng coi tình yêu trong hôn nhân chỉ nhận đòi hỏi mà chẳng cho bất kỳ sự hy sinh nào.

Xây Dựng Một Hôn Nhân Mỹ Mãn

Sự thành tựu trong hôn nhân được dựa trên khả năng tương hợp, thay vì chỉ tìm kiếm đối tượng như ý. Đôi bên phải cố gắng để thành vợ chồng xứng đáng, bằng hành vi tôn trọng, yêu thương, và quan tâm lẫn nhau. Tình yêu là cảm giác và nguyện vọng nội tâm, phát sinh từ sự tăng trưởng an hòa với và cho người bạn đời. Trong cuộc hôn nhân mỹ mãn, một người bạn đời bắt buộc không được đòi hỏi mọi chuyện theo ý riêng của mình. Điều này gợi đến một câu châm ngôn hài hước - “Đàn ông có ý chí của họ, nhưng đàn bà được ý muốn của họ”. Chỉ có một con đường để cả hai tiến bước, dù có thể không bằng phẳng, lại gập ghềnh, và đôi khi còn khó khăn, nhưng luôn luôn vẫn là “lộ trình sánh bước”.

Hạnh phúc hôn nhân không phải là điều hiện hữu với con mắt nhắm. Chúng ta phải thấy cả hai mặt xảo quyệt cũng như đức hạnh, và nên chấp nhận thực tế rằng không có một ai hoàn hảo. Chồng và vợ phải học hỏi cách chia sẻ hạnh phúc và khổ đau trong đời sống thường nhật. Cảm thông nhau là bí quyết của hạnh phúc hôn nhân. Hôn nhân là một

phước lành, nhưng không may, nhiều người xem đó là điều đắng cay vì không có sự giao tiếp và hiểu biết chính chắn.

Hầu hết các rắc rối và lo lắng trong hôn nhân thường phát sinh do sự thiếu thiện chí của một người bạn đời để hòa hợp và thực hành kham nhẫn. Quy tắc tối thượng để tránh một hiểu lầm nho nhỏ mà luôn được thổi phồng ra to là hành trì kham nhẫn, độ lượng, và cảm thông. Con người có tình cảm và do đó hay bị lôi cuốn vào vòng ấu đả rồi dẫn đến lòng căm phẫn. Vợ chồng nên cố gắng hết sức mình đừng để cả hai tức giận cùng một lúc. Đây cũng là quy tắc cao thượng cho hạnh phúc hôn nhân. Nếu cả hai bên không giận dữ cùng một lúc, những rắc rối có thể dễ dàng được giải quyết bằng cách áp dụng tinh thần cao quý của lòng kham nhẫn, độ lượng, và cảm thông.

Người chồng nên đối xử với vợ với sự tôn trọng, cảm thông, và ân cần, đừng xử sự như một người đầy tớ hay một con búp bê trong tay. Mặc dù người đàn ông được coi là cột trụ của gia đình, họ cũng phải có trách nhiệm để giúp vợ với công việc gia đình bất cứ khi nào rảnh rỗi. Mặt khác, người vợ không nên thường cằn nhằn hay càu nhàu với chồng về mọi vấn đề nhỏ nhặt. Nếu người chồng thực sự có những khuyết điểm nào đó, người vợ nên cố gắng hàn huyên và nhắc nhở trong tư cách dịu dàng. Vợ chồng phải miệt mài chịu đựng và xử lý nhiều việc mà không cần phiền toái tới người bạn đời, đặc biệt là những rắc rối có ảnh hưởng đến sự nghiệp. Nếu một người có khuynh hướng ghen tuông, phải bắt buộc gắng sức kiềm chế những ngờ vực về hành vi của người bạn đời, vì tất cả mọi chuyện không thể nào chứng minh hết. Trong Phật giáo, sự tôn trọng và tín cẩn lẫn nhau thật vô cùng quan trọng trong hạnh phúc hòa hợp.

Tình Dục Trong Hôn Nhân

Tình dục có một vị trí trong hạnh phúc hôn nhân. Như ngọn lửa, tình dục là một đầy tớ tốt, nhưng lại là một chủ nhân xấu. Nó không nên bị kiềm chế hay quá lạm dụng. Sự khao khát tình dục, cũng giống như bất kỳ một cảm giác nào, phải được quy định bằng lý lẽ. Mặc dù đó là một yếu tố quan trọng trong hạnh phúc của hầu hết các cặp vợ chồng, điều cần thiết để nhận thức ra rằng một người vẫn có hạnh phúc mà không cần cho tình dục đóng vai trò tối cao. Mặt khác, một người có thể có đời sống tình dục lý tưởng và vẫn không hạnh phúc. Tình yêu chân chính không phải chỉ là xác thịt: đó là một phối hợp tâm hồn, cuộc gặp gỡ của ý thức.

Tình dục có ý nghĩa nhiều hơn là sự thỏa mãn thể xác vì cơn khát vọng. Nó là căn bản cho một đời sống âu yếm của lứa đôi. Qua từng thời đại, tình yêu và tôn kính lẫn nhau đã được chứng minh là cột trụ cho sự âu yếm thiết tha giữa hai giới. Tiến sĩ Helen Kaplan của Trung Tâm Y Tế Cornell nói rằng nếu không có sự âu yếm, vậy chẳng có tình yêu thực sự. Bà định nghĩa sự âu yếm này là niềm chia sẻ cảm giác, mà không phải là sự trao đổi giữ kiện. Các cặp vợ chồng không có niềm âu yếm thường nói chuyện với các chủ đề lăng nhăng như thời tiết, các chương trình truyền hình mới nhất, hoặc tối nay ăn gì. Họ không bao giờ xác định cho nhau biết được rằng đang thực sự có hạnh phúc, bất hạnh, sợ hãi, lo lắng, hay bất kỳ cảm giác âu yếm nào khác. Họ cũng chẳng hề quan tâm đến cảm giác của người bạn đời ra sao.

Các cặp vợ chồng nên hết sức cố gắng nuôi dưỡng những đức tính cao cả như tinh khiết, trung thực, và đứng đắn. Sự tăng trưởng thực sự chỉ có thể trải nghiệm bằng sự tinh tấn trau dồi các đức tính này. Không một ai có thể bãi bỏ được luân lý nhân quả của vũ trụ, trong sự phối hợp vô tận của tất cả mọi chúng sinh. Thừa nhận lấy định luật căn bản này là niềm hy vọng để phát triển nhân tính và hòa hợp trong một xã hội, chứ không phải đầu hàng chính bản thân để trụ về thú tính, vì đó chỉ mang lại khổ đau cho những người mà chúng ta rất yêu thương. Tự tôn trọng, nhân phẩm, và nhân đạo đang bị xoi mòn trong xã hội hiện đại.

Người Nào Văn Minh Hơn?

Truyền thống vận quần áo của những thiếu nữ vùng cao nguyên là để trần phần trên cơ thể. Họ chẳng gây bất kỳ sự chú ý nào cho những người đàn ông khi làm công việc hằng ngày, qua bao nhiêu thế hệ. Tuy nhiên, khi sắp được viếng thăm bởi một số cán bộ thực hiện việc nghiên cứu về đời sống bộ lạc, vị tù trưởng bảo các cô gái trẻ phải ẩn mình. Những người thiếu nữ này sống an toàn trong nhóm đàn ông cùng bộ lạc, nhưng không biết những người gọi là trí thức từ thế giới văn minh sẽ gây ra chuyện gì với họ.

Xu hướng của con người ngày nay lệ thuộc vào ham muốn về tình dục là điều đáng sợ hãi. Tổ tiên của chúng ta dựng lên một bức màn bí mật và đạo đức giả xung quanh vấn đề này, và tấm màn che đó phần lớn đã bị xé bỏ. Nhưng khi tình dục được tuyên dương và cổ võ giống như đường lối ngày hôm nay, nó ngăn cản sự tiến triển cho các giá trị cao cả trong xã hội. Các phương tiện truyền thông vĩ đại đặc biệt khai thác những bề mặt khiêu dâm của đời sống để cám dỗ và thật thành công, khiến nhân loại bị dồn dập bởi hàng loạt loại kích thích tình dục từ muôn phía. Họ sắp đặt để cho những người khác biết rằng đời sống tình dục là khía cạnh quan trọng nhất của con người, và bỏ bê tất cả các nhiệm vụ và trách nhiệm hệ trọng khác.

Để Có Một Hôn Nhân Lý Tưởng

Đức Phật bảo rằng một cuộc hôn nhân giữa hai chồng vợ hư hỏng cũng giống như một xác chết hiện hữu với một xác chết. Cuộc hôn nhân giữa người nam sai quấy và một người nữ tốt lành cũng giống như một xác chết bên cạnh một thiên thần. Cuộc sống hôn nhân giữa người đàn ông chân chánh và người đàn bà tà ác cũng giống như một thiên thần bên cạnh với một xác chết. Cuộc sống hôn nhân giữa chồng vợ chân thiện giống như là một thiên thần sống chung với một thiên thần. Montaigne đùa về cuộc sống hôn nhân bằng lời nói: “Cuộc hôn nhân lý tưởng là giữa cô vợ mù và anh chồng điếc”. (Người vợ mù sẽ không nhìn thấy khuyết điểm của người đàn ông và người chồng điếc sẽ không nghe lời cằn nhằn của người đàn bà.)

Theo một vài tôn giáo, một người đàn ông có thể cưới nhiều vợ, trong khi các tôn giáo khác hạn chế kết hôn chỉ một người chồng và một người vợ. Theo như quan điểm của Phật giáo, hôn nhân là một sự lựa chọn cá nhân, và con người phải tuân theo pháp luật của quốc gia họ đang sinh sống. Ngay cả ở những nước mà quyền đa thê được chấp nhận, có đủ bằng chứng cho thấy một người đàn ông đa thê chỉ mời mọc thêm lo lắng và gánh nặng suốt cả cuộc đời.

Hầu hết chúng ta đã có quá đủ rắc rối. Thay vì khắc phục chúng nhiều người lại ra ngoài tìm kiếm thêm rắc rối.

Một Đầu Và Hai Bà Vợ

Thuở kia có một lão già không hài lòng với người vợ đã kết hôn bao năm. Ông quyết định lấy người vợ quyến rũ và xinh đẹp thứ hai. Thế rồi người vợ thứ hai này cảm thấy xấu hổ khi thiên hạ thấy đi bên cạnh một ông già như vậy. Để làm ông lão trông trẻ trung hơn, cô ta đã dành rất nhiều thời giờ nhổ ra tất cả các sợi tóc bạc hiện ở trên đầu. Khi người vợ cả nhận thấy điều này, bà liền nhổ ra từng sợi tóc đen, hy vọng sẽ làm cho ông lão trông vẫn già nua hơn. Cuộc thi đua giữa hai người vợ tiếp tục kéo dài và cuối cùng, lão già hoàn toàn trọc lóc, mà không còn đến một sợi tóc bạc hay một sợi tóc đen trên đầu.

Phụ nữ hay chấp thủ rất nhiều vào những ngày trọng đại như sinh nhật và kỷ niệm. Người chồng quan tâm nên nhớ những ngày này và đừng bao giờ quá bận rộn, để còn mãi giữ cho tình yêu nồng thắm với chút quà và tình yêu cho vợ. Những hành vi lưu ý nhỏ bé này nói lên với người bạn đời rằng bạn đang nghĩ đến họ, bạn muốn làm hài lòng họ, với hạnh phúc và chăm sóc thật chân quý trong con tim của bạn. Những người vợ thường cảm kích hành vi lưu ý nhỏ bé như vậy từ người chồng nhã nhặn, và đó chính là tình thắm thiết muôn đời để giữ ngọn lửa gia đình mãi cháy. Những hành động yêu thương nhỏ bé như thế lại nằm dưới tận cùng của hạnh phúc hôn nhân.

Các cặp vợ chồng ngày nay có thể chọn lựa số đông con cái trong gia đình thông qua kế hoạch gia đình thích hợp. Cặp vợ chồng sáng suốt nên hoạch định gia đình theo đồng lương thu nhập và khả năng. Không có lý do nào để Phật tử phản đối biện pháp ngừa thai và kiểm soát sinh đẻ hầu ngăn chặn sự thụ tinh của trứng. Tuy nhiên, khi phôi thai được thành hình, phải để tiến trình mang thai được hoàn tất. Phật giáo không hỗ trợ cũng không tha thứ cho các hành động phá thai, vì đó là hành vi sát nhân.

“Hôn nhân tương tự như một cái kéo được nối lại với nhau mà không thể tách rời. Thông thường hai lưỡi di chuyển theo hai hướng ngược nhau. Nhưng khi tai họa xảy ra với bất cứ một ai, cả hai đều quy lại”.

“Sợi dây xích kết hôn quả thật nặng nề nên cần đến cả hai khuân vác”.

Chương 23 - Vẻ Đẹp Của Bạn

Vẻ đẹp rất là chủ quan. Những gì bạn cho là đẹp đẻ có thể xấu xí đối với kẻ khác.

Quảng cáo đóng một vai trò quan trọng vào ảnh hưởng sâu đậm về vẻ đẹp trong quan niệm của chúng ta. Vẻ đẹp là điều chúng ta nhìn thấy, như câu châm ngôn nói là - “vẻ đẹp nằm trong ánh mắt của người hâm mộ”. Những sách lượt quảng cáo được tích cực sử dụng để uốn nén kỳ vọng của khán giả, cũng cải cách mức độ chấp nhận về thời trang, phẩm chất, và quyến rũ. Theo thời gian họ có thể khơi động những kỳ vọng không thực tế tới mức độ làm cho đàn ông và phụ nữ cao ngạo trên toàn thế giới đòi hỏi sắc đẹp là một nhân quyền căn bản. Và cái gọi là vẻ đẹp mà nhiều người mong mỏi chỉ là bề ngoài hơn là nội tâm. Sắc đẹp ngoài diện mạo là những gì họ mong tìm kiếm khi lựa chọn bạn bè hay người bạn đời.

Bởi vì đặt quá nhiều trọng vọng ở sắc đẹp ngoại hình, mọi người cố thử các phương pháp khác nhau để mong đạt được trạng thái khao khát này. Điều đó có nghĩa là đi tập thể dục nhịp điệu, học khóa giảm cân khó nhọc, đi căng da mặt, mặc âu phục thời trang, cắt kiểu tóc mới, hoặc trang điểm lộng lẩy. Thông thường phụ nữ và một số đàn ông có khuynh hướng rất ý thức và tỉ mỉ về cân lượng, khi họ phát hiện nặng thêm một vài cân.

Trong khi nam giới không thái thoát từ cái mốt này, thường thường là đúng mà nói rằng phái yếu hay tốn nhiều công của để được nhìn và cảm thấy đẹp. Nữ giới trong xã hội hiện đại tiêu khá nhiều tiền thâu nhập của họ vào áo quần và mỹ phẩm đắt tiền. Sự lựa chọn về những món hàng để mua bị rất nhiều ảnh hưởng và khuyến dụ do những mánh khóe quảng cáo rất tốn kém, bởi các công ty thời trang và mỹ phẩm.

Thật đáng ngạc nhiên khi phụ nữ chú trọng đến quần áo thâm thúy như thế nào. Ví dụ, nếu một cặp trai gái gặp một người đàn ông và người đàn bà khác trên đường phố, người phụ nữ ít khi nào nhìn người đàn ông: cô ta thường quan sát người đàn bà kia mặc quần áo thời trang ra sao.

Cho dù bao nghiêm trọng trong việc tìm kiếm vẻ đẹp, mọi người đã quên sử dụng cội gốc mà tất cả mọi người được ưu đãi bởi thiên nhiên, nhưng không thường xuyên được dùng. Họ bỏ lỡ cội gốc tự nhiên này cho vẻ đẹp. Có lẽ cội gốc này dễ dàng bị bỏ qua bởi vì mỹ phẩm ngày nay cung cấp sự thay thế thuận tiện để làm đẹp ngay lập tức, mặc dù quan niệm về vẻ đẹp thực sự sai lầm. Trong thời đại thức ăn lập tức và tất cả các loại “lập tức thế này” và “lập tức thế kia”, nhiều phụ nữ dùng đến đồ trang sức và mỹ phẩm lập tức, mà có sẵn bán trên thị trường. Bây giờ trở lại với vẻ đẹp cội gốc tự nhiên, chúng ta muốn hỏi: Cội gốc của vẻ đẹp này là gì? Không có gì khác hơn lòng nhân ái, thương yêu, đơn giản, và vẻ đẹp của tâm. Với tất cả các mỹ phẩm có sẵn, tuyệt đẹp nhất là lòng từ ái. Vì nó tự nhiên, không tốn kém, và luôn luôn hiệu quả. Một người có đức tính này trông tuyệt diệu, không cần lo lắng những gì phải trát lên khuôn mặt hoặc xịt trên làn tóc.

Ngay cả khi một người sinh ra với dáng vẻ đơn giản, người đó cũng có thể trông rạng rỡ và thu hút nếu các đức tính yêu thương, nhân ái, và kham nhẫn được vun trồng. Những đức tính đó phát sinh ra tâm hồn dễ thương để tỏa chiếu ra bên ngoài, và khiến họ có sức lôi cuốn mạnh mẽ. Nhiều người sẽ bị thu hút bởi sự lôi cuốn đặc biệt này như vẻ đẹp tự nhiên tràn ngập từ cơ thể họ. Không giống như vẻ đẹp thể xác bên ngoài rồi chợt tàn phai như một bông hoa, vẻ đẹp nội tâm có một hào quang lôi cuốn, mà thường trở nên rực rỡ khi một người càng trưởng thành hơn.

Mặt khác, cho dù một người sinh ra xinh đẹp với các đặc điểm tuyệt mỹ, nhiều người cũng sẽ quay lưng xa lánh nếu họ luôn có ý ganh ghét, ích kỷ, xảo quyệt, và ngã mạn. Nhưng nếu họ có tràn trề lòng từ ái, nói năng nhẹ nhàng lịch sự, họ sẽ quyến rũ vô ngần so với cái gọi là con người xinh đẹp mà đầy kiêu ngạo và tự hào. Một làn da tuyệt đẹp có thể thu hút sự chú ý, nhưng tới bao lâu? Không có một làn da nào có thể giữ tròn đẹp mãi, đặc biệt nếu tâm của họ suy đồi. Vẻ đẹp ngoại hình sẽ chóng tàn phai như tất cả mọi thứ phải đến hồi kết cuộc. Câu châm ngôn nói “vẻ đẹp chỉ là bề ngoài” thật là chí lý. Nhưng vẻ đẹp của lòng từ ái vẫn mãi tồn tại và được quý mến bởi tất cả mọi người.

Thế giới này giống như một tấm gương. Nếu nhìn vào tấm gương với một khuôn mặt tươi vui, chúng ta sẽ thấy một khuôn mặt đang mỉm cười nhìn lại. Nhưng nếu nhìn vào với một bộ mặt cau có hoặc giận dữ, chúng ta cũng sẽ nhìn thấy bộ mặt ghê tởm phản ảnh trở lại. Cũng như thế, nếu chúng ta hành động với lòng nhân ái và cảm thông, những phẩm chất chân thiện ấy cũng sẽ được hoàn trả lại. Và khi chúng ta thực hiện những đức tính cao quý được phát sinh từ nơi tâm khảm, điều đó sẽ biến chuyển thành lời nói và hành vi chân chính, thật rõ ràng cho tất cả mọi người.

Nếu ai sinh ra đẹp đẽ mỹ miều, hãy nên xem mình là kẻ được may mắn. Được sinh ra xinh xắn hay đẹp trai là một phước lành theo như Đức Phật. Nhưng không nên lạm dụng vẻ xinh xắn hoặc đẹp trai đó để khởi sinh cao ngạo hoặc tự phụ. Điều đó chỉ làm cho một người càng bị xa lánh. Không những lòng tự phụ hại đến diện mạo, nhưng quan trọng hơn, nó sẽ là trở ngại cho sự tinh tấn tâm linh và hạnh phúc.

Chương 24 - Tích Lũy Của Cải

Không phải là điều sai trái để trở nên giàu sang, nếu những lợi lộc đạt được bằng các phương tiện chân chánh.

Sau nhiều ngày mưa tầm tã, một ngôi làng nổi tiếng với những người bơi lội giỏi, bị ngập lụt bởi bờ đê tan vỡ. Khi cơn mưa ngưng hẳn, năm sáu người bạn trong làng quyết định chèo ghe qua bờ bên kia. Lúc họ tới giữa dòng sông, chiếc ghe bỗng dưng nứt ra. Vì tất cả mọi người đều bơi lội giỏi, họ nhảy ùm xuống sông và bắt đầu bơi sang bờ sông kia. Một anh bạn lội thật chậm mặc dù sử dụng hết tất cả sức mình.

“Này, tại sao anh tụt lại phía sau vậy?” Một người bạn hét lên. “Anh thường bơi khá hơn bọn chúng tôi mà”.

“Tôi có một ngàn đồng tiền đeo quanh vòng bụng của tôi nên rất nặng nề!”

“Nước trôi thật nhanh và dòng sông quá mạnh mẽ. Hãy tháo vòng tiền ấy ra và vất nó đi!” Bạn bè khuyên nhủ anh.

Mặc dù kiệt sức, anh ta vẫn lắc đầu vì không thể chịu nổi cảm giác xa rời đồng tiền liền khúc ruột của mình.

Một số bạn bè lên tới bờ bên kia nhìn thấy anh ta chìm xuống mau chóng. “Vứt bỏ tiền đi!” Họ lại hét to. “Tại sao bạn ngu ngốc quá vậy?

Bạn đang chìm lĩm kia kìa!”

Nhưng anh ta vẫn cố đeo theo vòng tiền, và chẳng bao lâu dòng sông chảy xiết cuốn trôi đi xác thân chìm đắm.

Thiểu Dục (Biết Đủ)

Không một ai có thể đạt được trạng thái hạnh phúc trọn vẹn, trừ khi họ đem con tim và tâm trí tham vọng vào sự điều phục toàn diện. Khi vẫn còn tìm kiếm nguồn vui ngay trong sự thỏa mãn của cơn khát khao vật chất, họ sẽ không bao giờ tìm thấy hạnh phúc. Đó chỉ là một giấc mộng mơ hồ. Không thể nào đạt được tất cả mọi thứ hằng mong mỏi, vì bản tánh bất toại nguyện là đặc tính của tham ái.

Bám Theo Đồng Tiền

Tôn giáo của thế giới vật chất ngày nay là sùng bái đồng tiền. Mọi người đều muốn được giàu sang trong phút chốc, bằng tất cả mọi giá, và bằng bất kỳ phương tiện nào sẵn có, cho dù những phương pháp đó đúng đắn hay sai lầm. Thế giới quá vướng mắc vào sự tích lũy tài sản, khiến các nhân phẩm cao quý về đạo đức, trung thực, và liêm khiết dường như mất cả ảnh hưởng cùng ý nghĩa đối với nhân loại. Dưới sự vây hãm của chủ nghĩa vật chất, con người đang nhanh chóng đánh mất tầm nhìn về giá trị tâm linh. Không phải là điều sai trái để trở nên giàu sang, nếu những lợi lộc đạt được bằng các phương tiện chân thiện. Những lợi lộc bất chính, tuy nhiên, sẽ dẫn đến muôn rắc rối, khó khăn, và mặc cảm tội lỗi.

Trong việc đeo đuổi theo sự giàu sang, con người đã đánh mất thực tế rằng đồng tiền chỉ là một phương tiện cứu cánh. Họ không thực sự hiểu biết được bản chất, ý nghĩa, và mục đích của giàu sang. Họ chỉ quan tâm đến một mục tiêu - để có nhiều tiền hơn. Kết quả cuối cùng là sa vào ngõ cụt trong thất vọng và mịt mờ, bởi vì họ cũng chẳng tiến gần với hạnh phúc chân mỹ hơn khi họ còn nghèo nàn. Đây là lý do tại sao một số người giàu có lại bất hạnh, buồn bực, và khổ sở, bởi vì họ không có tri kiến rằng đồng tiền có khả năng mua được dục lạc trần tục nhưng không mua lấy hạnh phúc.

Nhiều trường hợp bịp bợm, gian lận, và lừa đảo được tường trình trên báo chí liên quan đến hàng tỷ đô la. Những hành vi tàn ác này gây ra bao đau khổ chẳng kể xiết và thậm chí đến tử vong cho những người không thể chịu đựng được sự thiệt hại về thể xác hay tinh thần. Bao hành động đê hèn được tạo tác bởi những kẻ nắm giữ các chức vị hệ trọng. Lợi dụng lấy kiến thức và tin tưởng đặt vào họ để làm giàu bản thân một cách phi pháp, bằng mồ hôi nước mắt của kẻ khác.

Với điều bất chánh và vi phạm lòng tin như vậy là kết quả của mối ám ảnh làm giàu càng nhanh càng tốt. Mục đích duy nhất của họ trong cuộc sống là để kiếm tiền, và kiếm nhiều tiền hơn nữa, và họ chẳng lắng nghe ngay cả những lời khuyên nhủ của tôn giáo. Trung trực và liêm khiết chẳng có nghĩa lý gì. Họ chỉ cần nhiều tiền hơn để được hưởng thụ qua ngũ căn và cho khát vọng vật chất.

Phương Trình Sai Lạc

Chúng ta không thể phủ nhận trên thực tế rằng tích lũy của cải có đem lại một mức độ hạnh phúc và an ổn. Nhưng chúng ta cũng đừng nên để cho tích lũy của cải trở thành một mục đích duy nhất của cuộc đời, như đang xảy ra ngay bây giờ, mà quên rằng có rất nhiều điều để làm cho cuộc sống đầy ý nghĩa hơn là chỉ mong đạt được sự giàu có. Để duy trì yên bình và hòa hợp trong đời sống, chúng ta phải có một thái độ thực tế và hợp lý đối với giàu sang.

Ai biết đủ là đủ sẽ luôn luôn có đủ.

~ Lão Tử ~

Tất cả mọi người đều tìm kiếm hạnh phúc, và đó là điều tự nhiên để thực hiện. Thật không may, nhiều người đặt ngang hàng giàu sang với hạnh phúc. Với một người sáng suốt, đây là một phương trình sai trái. Có ít lòng khao khát và mãn nguyện với những điều đơn giản là dấu hiệu của một người cao quý. Tất cả những người vĩ đại sống cuộc đời đơn giản, nhưng liêm chính, tự khắc phục mình và né tránh tất cả những gì vô bổ làm khơi động lên niềm dục lạc và tiêu hao sức sống trọng đại. Nói một cách khác, càng ít nhu cầu, càng nhiều hạnh phúc. Epicurus, một triết gia Hy Lạp nói: “Nếu bạn muốn làm cho một người hạnh phúc, đừng góp thêm sự giàu sang mà phải trừ đi niềm khát vọng của họ”.

Sự giàu có và thịnh vượng không phải là điều duy nhất để đạt lấy hạnh phúc, vì tâm lập dị vĩnh viễn bất toại, nên không thể nào thỏa mãn bằng tiện nghi vật chất. Hầu hết các nhu cầu thường nhật có thể dễ dàng đáp ứng, nhưng không thể nào với lòng tham muốn vô độ. Trong thực tế một người có thể đơn giản hóa sự khát khao và nhận lại rất nhiều điều trong cuộc sống. Cơ thể con người cần rất ít cho việc bảo trì. Rất nhiều người có khuynh hướng ăn uống quá độ, đặc biệt là khi họ có đủ điều kiện. Họ sống để ăn, không phải ăn để sống. Chúng ta không cần phung phí quá nhiều để ăn diện lịch sự. Như Socrates đã một lần nói: “Thức ăn ngon và quần áo sang trọng, tất cả các xa xỉ có được, là những gì bạn gọi hạnh phúc, nhưng tôi tin rằng có sự hiện hữu mà một người không ao ước gì cả mới là điều tối thượng của tất cả các hạnh phúc. Để có thể tiếp cận với hạnh phúc cao thượng, một người bắt buộc phải quen thuộc với lòng toại nguyện khi chỉ có chút ít”.

Sử Dụng Sự Giàu Sang Đúng Cách

Sự giàu sang nên được sử dụng thật chính đáng và khôn ngoan. Có thể dùng cho phúc lợi của chính bản thân và những người khác. Nếu một người chỉ dành thời gian để bám víu vào tài sản của mình, mà không thực hiện bổn phận đối với quốc gia, dân tộc, và tôn giáo, họ sẽ hướng tới một đời sống trống rỗng, bị phiền hà với bao lo lắng.

Cuối cùng, khi thời điểm đến để rời khỏi thế gian này, họ sẽ thấu rõ trong muộn màng rằng họ đã không tận dụng được hết tài sản của mình. Không một ai, kể cả bản thân của họ thực sự hưởng được lợi lạc từ sự giàu sang đó mà họ đã còng lưng tích lũy.

Đức Phật đã khuyên chúng ta hãy chống trả lại sự điên rồ khi bám víu vào tài sản một cách ích kỷ, mà không cố gắng cải thiện đời sống và hạnh phúc cho ưu tú hơn của người xung quanh. Tài sản vẫn còn tồn tại khi bạn qua đời. Bạn bè và người thân tiễn bạn đến phần mộ. Nhưng chỉ có hành động chân thiện và tà ác đã tạo tác trong suốt cuộc đời mới cùng đi với bạn đến tận thế giới bên kia.

Con người có khả năng để thi hành điều chân chánh hay gian ác.

Tuy nhiên, với sự giả dối một người có thể xoay xoắn các vấn đề để đạt phần lợi cho mình, hầu biện hộ cho những hành động bất chánh và phi đạo đức đã gây ra. Khi bất kỳ hành động gian xảo nào đã tạo tác, tốt hơn hết là nói thẳng nói thật và thừa nhận sai lầm của chính mình. Nếu không, một người sẽ tiếp tục bị xiềng xích vào các quỷ mị của bất toại nguyện. Thậm chí Mussolini và Hitler tuyên bố họ có lý do chính đáng khi gây ra bao đau khổ cho muôn người. Đến con hổ cái cũng thế, khi nó bắt đi một đứa trẻ để nuôi hổ con. Nếu bạn muốn có hoàn toàn hạnh phúc, phải kiểm điểm rõ ràng hành vi để xác định rằng bạn không bị thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân nhưng vì lợi ích của tất cả chúng sinh. Thời gian đã đến, do đó chúng ta phải khảo sát lại tình trạng và xem xét một lần nữa các phẩm giá mà chúng ta hiện có.

Có lẽ bài thơ này của một tác giả vô danh có thể giúp chúng ta hiểu biết thêm về giá trị của bạc tiền.

Bạc Tiền Có Thể Mua Gì

Có giường nhưng ngủ được đâu

Sách tuy chất đống nhưng đầu rỗng không

Có ăn nhưng bụng cứng phồng

Áo quần nhưng chẳng đượm hồng đẹp xinh

Có nhà nhưng vắng lặng thinh

Thuốc thang đầy dẫy nhưng mình bệnh suy

Cao sang nhưng thoải mái gì

Vui chơi nhưng hạnh phúc chi mãi tìm

Đạo đời nhưng cứu rỗi xa

Ngưng lời nói ... của anh ... và ... của tôi

Vật trong hiện hữu đây rồi

Ta đừng hối tiếc thoáng hồi nhạt phai,

Muôn điều vinh hiển diệt hoài.

Chương 25 - Sống Hòa Hợp Với Mọi Người

Sống hòa hợp với mọi người có nghĩa là sống hài hòa với thiên nhiên. Và thiên nhiên tự chính nó bảo vệ bạn.

Yếu tố quan trọng cho một cuộc sống hạnh phúc là khả năng sống hòa hợp với mọi người. Để hoàn thành được điều này, chúng ta phải nhận định ra rằng có nhiều ngả rẽ có thể đưa đến cùng một mục tiêu. Vì vậy, chúng ta không nên bực bội nếu có ai thể hiện phong tục hoặc ý kiến riêng biệt của họ, khác lạ đối với chúng ta.

Tư Cách Và Phong Tục

Tiêu chuẩn về tư cách đúng đắn khác biệt giữa mọi người trong từng xã hội. Ở một số quốc gia, khách khứa ăn uống ồn ào tại bữa ăn là việc thân thiện. Không phải là điều bất lịch sự nếu họ ợ sau khi ăn, vì sự việc này chứng tỏ cho chủ nhà biết rằng họ rất khoái khẩu các món ăn. Ăn cơm với cà-ri bằng năm ngón tay được xem là dơ bẩn đối với một số người. Nhưng với một số khác, ăn cơm với cà-ri bằng muỗng nĩa như thể nương theo mối tình yêu đương lãng mạn qua một thông dịch viên. Những tư cách ở bàn ăn như vậy được coi là bất lịch sự và thô tục trong một số xã hội. Trong khi ở một nước nọ, đặt ngón tay vào miệng hoặc mũi vì bất kỳ lý do nào đều bị coi là điều xúc phạm, nhưng đó lại là việc vô ý nghĩa ở một số nước khác. Có người nghĩ rằng bị đánh bằng chiếc giày là việc hèn hạ, nhưng với người khác, một chiếc dép có thể được sử dụng để đánh đòn trẻ con.

Chúng ta khám phá ra những đặc thù của từng phong tục tập quán phổ biến trong các xã hội rõ rệt nhất khi đi du lịch. Không nên vội vàng phán xét tư cách và phong tục là đúng hay sai. Tư cách tự nó không tốt cũng không xấu, nhưng khi tư cách gây ra ác cảm với người khác, thì đấy được coi là tư cách xấu xa.

Chúng ta đang sống trong một thế giới luôn thay đổi. Không nên bám víu một cách mù quáng vào truyền thống, phong tục, tư cách, và nghi thức đã được ông cha và tổ tiên thực hành, theo niềm tin và khả năng hiểu biết phổ thông tại thời điểm đó. Một số phong tục hoặc truyền thống được nối tiếp từ đời ông cha chúng ta có thể là điều thánh thiện, trong khi đó có những điều chẳng chút ít lợi lạc. Chúng ta nên phán xét lại với một tinh thần cởi mở, xem lại các tập quán này còn có trung thực và hệ trọng trong thế giới hiện đại hôm nay.

Trong bài kinh Kalama, Đức Phật đã đưa ra lời khuyên về các phong tục, truyền thống, đức tin, và thực hành: “Khi bạn biết với chính bản thân có những điều bất thiện (akusala), sai lầm, và xấu xa cho mình và cho người, vậy hãy mau buông xả chúng ... Và khi bạn biết với chính bản thân có những điều chân thiện (kusala) và tốt lành cho mình và cho người, vậy hãy chấp nhận và thực hành chúng”.

Một số vị cao niên không thể nào chịu đựng được những ý tưởng hiện đại và lối sống của thế hệ trẻ. Họ mong mỏi con cái vẫn hướng theo phong tục và truyền thống cổ hữu của ông cha. Thay vì tỏ ra thái độ như vậy, họ nên cho phép con cái tiến bước với thời gian nếu các hoạt động đó vô hại. Những vị lão thành nên để tâm nhớ lại thời cha mẹ họ cũng đã từng phản đối một số kiểu cách phổ biến vào thời điểm đó khi họ còn trẻ. Những khác biệt trong tầm quán xét giữa cha mẹ bảo thủ và thế hệ trẻ là cội gốc chung của bao cuộc xung đột trong gia đình ngày nay.

Điều này không có nghĩa là cha mẹ phải ngần ngại để chỉ dạy và hướng dẫn con cái, nếu chúng đi lạc bước vì những ý nghĩ sai lầm. Nhưng khi sửa đổi con cái, họ nên chú ý giữ lấy một nguyên tắc, ngăn ngừa hơn là trừng phạt. Phụ huynh cũng nên giải thích cho con cái hay rằng lý do tại sao họ chấp thuận hoặc chối bỏ các sự việc.

Cho Phép Mọi Người Được Quyền Khác Biệt

Nếu có người sống riêng biệt một mình, vậy thì họ sẽ không có bất kỳ trở ngại nào với những ý kiến dị đồng. Nhưng nếu đã chọn để sống trong cùng xã hội, chúng ta phải học hỏi để tôn trọng và đối đãi với quan điểm và ý kiến của mọi người, cho dù những lý lẽ đó không phù hợp với chúng ta.

U Thant, cựu Tổng Bí Thư của Liên Hiệp Quốc đã nói rằng, khi ở văn phòng ông xem xét cẩn thận để không chèn ép đức tin và phong tục tập quán cá nhân lên những người làm việc chung, bằng ví dụ hoặc lời nói. Nhưng khi ở nhà, ông hoàn toàn noi theo truyền thống Miến Điện, về ngôn ngữ, thực phẩm, và tôn giáo. Điều này cho thấy ít nhất một người trọng vọng không bao giờ sử dụng quyền lực cá nhân để bắt buộc mọi người khác phải chấp thuận theo niềm tin và lối sống của họ.

Chúng ta đang sống trong một thế giới mà quyền lực mạnh mẽ hơn chân thiện. Kẻ uy thế lạm dụng người yếu kém và người giàu sang bóc lột kẻ nghèo hèn. Chúng ta nên tránh những hành động như vậy. Nếu không thể nào đồng ý, chúng ta phải học hỏi để ít ra cũng đồng ý hay chối từ. Nên bày tỏ quan điểm một cách nhẹ nhàng và lịch sự, đừng gắng công áp đặt quan điểm đó với mọi người khác bằng vũ lực. Những kẻ sử dụng đến vũ lực hầu được trội hơn, thể hiện rõ ràng sự bất lực của họ để thuyết phục kẻ đối lập rằng họ chính đáng.

Chúng ta cảm thấy thoải mái khi mọi người đồng ý với chúng ta, nhưng sự bất đồng khởi sinh nếu có khác biệt quan điểm. Đôi khi ý kiến của người khác về thái độ hoặc hành động của chúng ta có thể là điều chúng ta không ưa thích nghe. Nhưng nếu lắng nghe họ thật cẩn thận, chúng ta sẽ nhận ra rằng cũng có sự thật trong từng ý kiến đó. Điều này có thể cho cơ hội để tự cải thiện, nếu sẵn sàng thay đổi cách thức và đường lối. Thế gian này giống như một khu vườn với đầy đủ các loài hoa. Như con ong hút mật từ một bông hoa, chúng ta nên lựa chọn những gì là lợi lạc và bỏ lại đằng sau những gì vô ích. Khó làm hài lòng tất cả mọi người khi muốn thi hành một công việc nào, bởi vì mỗi người đều có những ý kiến dị biệt trong cùng một vấn đề.

Chúng Tôi Không Thể Làm Hài Lòng Mọi Người

Khi xưa có người cha và đứa con trai dắt một con lừa ra chợ. Khi họ tản bộ, một số người nhìn thấy và to nhỏ rằng, “Trông kìa những kẻ khờ này, tại sao họ không cỡi con lừa?” Người cha nghe thấy lời này và kêu đứa con trai leo lên cỡi, trong khi ông vẫn đi bên cạnh. Một bà già ngó thấy liền nói: “Thế gian này ra sao vậy? Nhìn xem trai trẻ cỡi lừa thoải mái trong khi để cha già tội nghiệp phải đi bộ!” Thế là đứa con trai trèo xuống và lần này người cha cỡi lừa. Đi được độ quãng đường, một thiếu nữ trẻ đi ngang qua lại nói: “Tại sao cả hai cha con ông không cỡi con thú này?” Rồi họ nghe theo lời cô ta và cả hai cỡi trên lưng con vật. Chưa hết, một nhóm khác nhìn thấy rồi nói: “Ồ! Thật là một con vật tội nghiệp. Nó phải chở hai kẻ béo mập lại vô tích sự! Con người quả tàn nhẫn đến cỡ nào!” Đến lúc này cả cha và con chịu đựng hết nổi. Họ quyết định nhảy xuống và khuân con lừa, để tất cả mọi người khỏi bàn tán. Điều này khiến mọi người cười rộ và nói, “Coi kìa những “người lừa” khuân theo một con lừa”. Lẽ dĩ nhiên con lừa chẳng thích thú lối sắp xếp kỳ cục này một chút nào. Khi tới gần một con sông, nó vùng vẫy mãnh liệt để thoát ra, và cuối cùng người cha, đứa con trai, và con lừa đều rơi tõm xuống nước.

Khi bạn cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người, kết cuộc chẳng làm một ai hài lòng, mà chỉ gieo thân phận mình vào lắm rắc rối.

Kham Nhẫn Và Khoan Dung

Những ai có thể giữ trọn vẹn vẻ hân hoan trong thời điểm phiền nhiễu là điều rất đáng ngưỡng mộ và là nguồn truyền đạt cho mọi người. Họ có thể tránh xa những xung đột bằng cách quan sát bề phải của muôn sự vật. Một người khôn ngoan tránh né cuộc ấu đả khi đối đáp với những lời mĩa mai bỡn cợt bằng những câu chuyện đùa vui.

Khi có người nhục mạ chúng ta, hãy học hỏi phương cách trực diện dịu dàng với những lời tếu lâm, để đổi trò đùa quỷ quái quay lại họ.

Trò Đùa Cho Kẻ Đùa

Thuở đó có một người Anh nổi tiếng đi dự tiệc. Khi anh ta ra khỏi căn phòng, bạn bè hùa lại quyết định chơi trò đùa ác ý. Họ vẽ khuôn mặt của một con lừa phía sau áo bành tô. Khi bữa tiệc tàn, anh ta đi lấy chiếc áo khoác và trông thấy bức hình vẽ. Thay vì nổi cơn giận dữ, anh bình tĩnh hỏi: “Có ai lau mặt lên áo khoác của tôi tối nay không?” Bạn bè của anh ta tất nhiên rất ngạc nhiên trước câu hỏi này. Anh ta giải thích, “Vâng, tôi chỉ hỏi vì dấu mặt của họ vẫn còn in phía sau áo khoác của tôi”.

Bạn nên làm gì khi bạn bị thua trong một trò chơi? Bạn không nên biểu lộ sự nóng nảy, vì như vậy bạn không những làm mất đi niềm thú vị của trò chơi mà còn làm mất cả sự tôn trọng của bạn bè.

Tất cả mọi người có trách nhiệm kiến tạo một thế gian chân thiện hơn, bằng cách gieo xuống những chủng tử như kham nhẫn, yêu thương, và liêm khiết thật sâu sắc vào tận trái tim loài người. Để cứu cánh thành một kỷ duyên mới mẽ với tràn đầy hứa hẹn trong một đời người, hãy mang lại hữu ích cho thế hệ hiện tại và thế hệ mai sau.

Dấu hiệu của một người tuyệt vời nằm ở trong phương cách khi họ phải đối diện với những phiền nhiễu hằng ngày bằng tâm thanh thản.

Ông Ta Không Phải Là Đầy Tớ Mà Là Thầy Của Tôi

Một đại sư Phật giáo người Ấn Độ, Nhiên Đăng (Dipankara) được mời đến Tây Tạng để giảng dậy Phật pháp. Đại sư dẫn theo một vị không những hay gây gổ lại vô trách nhiệm, nhưng cũng là một đầu bếp rất tệ hại. Sau khi quan sát vị ấy một thời gian, những người Tây Tạng kính cẩn tiếp cận đại sư và nói , “Thưa sư phụ, tại sao ngài lại nhân nhượng được với kẻ đầu bếp vô dụng này - ông ta còn nhiều phiền toái hơn là trợ giúp cho ngài. Tại sao ngài không gửi hắn về? Chúng con sẽ sẵn sàng lo toan nhu cầu của ngài”. Đại sư mỉm cười và trả lời, “À! Các đệ tử không hiểu đấy thôi, ta không giữ ông ấy như một đầy tớ, mà là một người chỉ giáo”. Nhóm người Tây Tạng rất ngạc nhiên và hỏi “Thế có nghĩa là sao?” Đại sư giải thích, “Các đệ tử có biết không, đặc tính lười biếng và gây gổ của ông ấy dạy cho ta thực hành kham nhẫn và khoan dung hằng ngày. Vì vậy, ta quý mến ông ta”.

Có người nói rằng đức tính kiên nhẫn và khoan dung thật ra không thực tế và quá ảo tưởng để noi theo. Một số hoài nghi và tự hỏi, nếu con người đang phải vật lộn để kiếm sống từ một thế gian thù nghịch, thực sự làm thế nào có thể quan tâm đến sự tu dưỡng yêu thương và nhân ái. Trong khi không dễ dàng để thực hành những đức tính này, họ có thể vươn theo sự kiên trì và quyết tâm. Đức Phật và các đệ tử của ngài đã chứng minh điều này là trung thực muôn vạn lần.

Giao Thiệp

Bạn không thể hy vọng đạt được niềm an lạc bằng cách sửa lỗi mỗi một người trên thế gian này. Cũng như thế, bạn chẳng thể nào loại bỏ cả thế giới của đá và gai để bao con đường trở nên phẳng phiu. Muốn cảm thấy thoải mái khi đi trên mặt đất gồ ghề, chúng ta hãy nên mang vào đôi giày. Tương tự vậy, chúng ta nên học hỏi cách thức bảo vệ ngũ căn hầu đạt tới một tâm thần an định, vì vô vọng hoàn thành cuộc tiêu trừ các đối tượng loạn động ra khỏi thế gian.

Có rất nhiều phương pháp để chỉnh đốn lại một người nếu họ sai trái. Bằng cách chỉ trích, đổ lỗi, và la hét công khai, bạn sẽ không bao giờ có thể sửa đổi được họ, nhưng ngược lại chỉ làm cho họ càng thêm cương quyết với quan điểm của họ.

Nói chuyện thật êm ả để chỉ bảo lỗi lầm, họ có khuynh hướng lắng nghe bạn hơn, và một ngày nào đó họ sẽ cảm ơn vì sự hướng dẫn và lòng từ ái.

Bất cứ khi nào bạn bày tỏ quan điểm về vấn đề gì, nên tránh dùng những ngôn từ thô tục với giọng nói gay gắt, để không gây tổn thương đến lòng tự ái của người khác. Luôn luôn diễn giải ý kiến nhẹ nhàng và lịch sự. Mặt khác, đừng nổi nóng hoặc trưng bày khuôn mặt dỗi hờn khi lỗi lầm của mình bị vạch ra. Bạn có thể nghĩ rằng bằng cách giận dữ, hiển thị khuôn mặt cau có, và la hét, bạn có thể hăm dọa được người khác để họ bỏ qua những nhược điểm của bạn. Đây là một thái độ sai lầm để áp dụng. Khiếm nhã, la hét, giận dữ, và chửi bới là một trò giả bộ ra oai của kẻ tầm thường.

Đức Đạt Lai Lạt Ma đã từng nói: “Khi tôi gặp một người, tôi không bao giờ cân nhắc đến chủng tộc, màu da, tín ngưỡng, hoặc địa vị của họ trong đời sống. Điều mà tôi cảm nhận là tôi đã gặp được một thành viên trong gia đình nhân loại của chúng ta”.

Chương 26 - Con Người Có Thể Thay Đổi Môi Trường

Tâm là kẻ kiến trúc định mệnh. Nó có thể làm cho chúng ta bệnh hoạn, hoặc nó có thể chữa trị chúng ta.

Thiên nhiên là đồng đều cán cân: sự quân bằng đó không thể bị xáo trộn. Những quy luật thiên nhiên, hoạt động không sai lạc và không lay chuyển, chẳng hề chịu ảnh hưởng bởi lời khen ngợi, cầu nguyện, hay hiến tế. Chúng tiến hành từ mọi lĩnh vực vật chất và tinh thần, mà không hề có sự can thiệp của kẻ ban hành đạo luật. Một trong những quy luật thiên nhiên có ảnh hưởng mạnh mẽ về phẩm chất trong cuộc sống con người là luật nghiệp báo của vũ trụ. Định luật này lưu hành ở lĩnh vực đạo đức. Hành vi chân thiện và bất thiện tạo tác bởi thân (hành động), khẩu (lời nói), và ý (tư tưởng) khi đến lúc nhân duyên hòa hợp sẽ phát sinh ra những hậu quả tương ứng tốt và xấu.

Nếu một người độc ác, tạo tác hành vi xấu xa, và không sống phù hợp với định luật thiên nhiên của vũ trụ, họ gây ô nhiễm cho tất cả bầu không khí vì những hành động bất chánh. Bằng kết quả của những hành vi bất thiện đó, những điều bất lợi sẽ phát sinh, gây ra khó khăn cho họ sống một cuộc đời hạnh phúc, toại nguyện, và bình an. Họ tự tạo ra niềm bất hạnh cho chính bản thân và mọi người vì bản tâm ô uế. Mặt khác, nếu họ sống phù hợp với đạo luật thiên nhiên của vũ trụ và hướng đến một cuộc sống công chính và liêm khiết, họ thanh lọc lấy bầu không khí bằng những giá trị đạo đức. Do sự chuyển đổi thành tinh thần tích cực, họ ảnh hưởng đến những người xung quanh cũng như tạo ra một môi trường thuận lợi cho hòa bình và hạnh phúc.

Tu Dưỡng Đức Hạnh

Đức hạnh và tâm trạng tích cực không phải là những đức tính mà một người tự động phát sinh. Đối với đại chúng, rất dễ dàng để tức giận, ganh ghét, ác ý, trả thù, và ích kỷ, đặc biệt khi bị áp lực hay tranh đấu. Nỗ lực là điều cần thiết để một người hoàn trả lại bằng thiện mỹ, dù rằng đối mặt với tình huống bất lợi. Họ cần phải trân quý rõ ràng tầm quan trọng trong việc thi hành đức hạnh, và điều cần thiết để vượt thoát khỏi lòng thù hận, niềm tự hào ngã mạn, và tánh khát vọng ích kỷ.

Báu Vật Thật Sự Là Gì?

Khi xưa có một người ưa thích đút lót với thiên hạ để đạt lợi lộc cá nhân. Một ngày nọ, ông ta thâu hoạch được một miếng ngọc bích và cố công hối lộ cho vị bộ trưởng. Cho dù cố thuyết phục, vị bộ trưởng vẫn từ chối chấp nhận miếng ngọc bích.

Người đàn ông kia nói, “Đây là một báu vật thật sự! Không có người tầm thường nào xứng đáng sử dụng nó. Duy chỉ có một người với địa vị như ngài mới có thể dùng được. Đó là điều chí lý để ngài làm chủ và đeo miếng ngọc bích này”.

“Ông có thể xem miếng ngọc bích này là một báu vật,” vị Bộ trưởng ngay thẳng nói. “nhưng tôi không dễ dàng bị hối lộ. Đây chính là kho tàng của tôi!”

Đức hạnh được tu dưỡng bằng cách rèn luyện lương tâm. Một người muốn thâu nhận đức tính nên hoàn thành thói quen để trau dồi phẩm hạnh đạo đức trong cuộc sống thường nhật. Cũng như thế, một học sinh phải siêng năng với bài vỡ mới mong thành công trong việc học tập. Ban đầu, họ phải thu phục mọi nỗ lực và kiên quyết để tinh tấn tiến triển phẩm hạnh tích cực, đặc biệt là nếu họ có khuynh hướng thiện về những cảm giác tiêu cực. Thông qua việc áp dụng chánh niệm và nỗ lực, họ có thể đảo ngược những chiều hướng tiêu cực và tu dưỡng những thói quen chân thiện về thân, khẩu, ý. Một khi những thói quen chân thiện được vững vàng và tiến triển thông qua việc thực hành, thời gian sẽ đến khi họ cảm thấy càng ngày càng khó khăn để thực hiện bao hành vi tiêu cực và bất chính. Các hành động khởi sinh tự nhiên phát tác, sáng tạo, và khéo léo hơn, tư tưởng chân thiện quen thuộc sẽ hướng dẫn đến hạnh phúc.

Sáng Tạo Tư Duy

Tâm là toàn năng, là đại lực, là đấng tạo hóa tuyệt đối của thiện mỹ và gian trá. Tâm là nguồn gốc của tất cả các tệ nạn, và tất cả các tệ nạn đều do tâm tạo tác. Tâm cũng là nguyên nhân của tất cả hạnh phúc, thịnh vượng, và vui tươi, tất cả các trạng thái này đều do tâm tạo tác. Có phải là điều sửng sốt không, khi tâm ở ngay bên trong chúng ta, nhưng chúng ta lại không hề biết đến thực chất của nó? Vậy mà có một số người dám cho rằng họ có thể đọc được tư tưởng của kẻ khác. Không một ai có thể nhìn thấy tương lai, ít nhất là của chính mình.

Đọc Ý Nghĩ Của Kẻ Khác

Một lão già tiên tri chuyên nghiệp làm giàu bằng cách tuyên truyền ông có thể đọc được tư tưởng của người khác. Một ngày nọ có chàng trai trẻ đến viếng ông. Anh ta cho ông ấy thấy một cây gậy thật lớn và nói: “Hãy đọc ý nghĩ của tôi. Tôi có đánh ông hay không?” Lão tiên tri thấy mình sa vào tình trạng gay go. Chàng trai kia thế nào cũng phủ nhận nếu ông nói có hoặc không. Không có khả năng đọc được ý nghĩ của chàng trai trẻ, lão tiên tri thấy rằng điều tốt nhất là chẳng nên nói gì.

Đức Phật không coi điều tà ác là những gì có thể chuộc tội qua một vị cứu tinh, nhưng đó là một ô trược phát sinh từ sự vô minh mà ô trược đó phải bị bó buộc lại bằng trí tuệ. Ngài bác bỏ niềm tin như một tiểu thuyết thần học rằng nhân loại bị lời nguyền bởi một Thánh thần, sinh ra trong tội lỗi, hình thành trong gian ác, và định mệnh là đời đời khổ đau. Theo quan điểm của Bậc Giác Ngộ, mọi người đều có khả năng mưu cầu chân tâm thánh thiện, và ngay cả những kẻ xấu xa cũng có thể bằng nỗ lực của tự chính mình để trở thành một người đạo đức nhất. Và bất cứ tội gì, cho dù lớn tới đâu, cũng không bị trừng trị bởi nỗi khổ đau truyền kiếp.

Hãy nghĩ rằng tâm như một công cụ. Nó có thể xây dựng nếu sử dụng tốt lành, hoặc hủy hoại nếu sử dụng sai trái. Sự lựa chọn tùy thuộc vào chúng ta. Một tư tưởng duy nhất có thể lôi kéo theo hàng loạt phản ứng trong những hành vi, một là mang lại hạnh phúc hay hai đem đến muộn phiền. Đó là lý do tại sao mà giáo hóa chân tâm trong Phật giáo được nhấn mạnh rất nhiều, vì một khi tâm được rèn luyện chính chắn, nó sẽ rõ ràng là chìa khóa cho một cuộc đời hạnh phúc, an lạc, và toại nguyện.

Tâm cũng tương tợ như dòng điện. Dòng điện có thể giết chết một người khi nắm lấy đầu dây điện, hay nó cũng luôn luôn sẵn sàng tỏa chiếu tràn ngập ngôi nhà với luồng điện sáng. Thật nhiều lệ thuộc vào cách sử dụng chân tâm. Tương tự như vậy, một người thực hiện hành vi độc ác và triệt tiêu đi tâm pháp thì chỉ mời mọc lấy niềm khổ đau. Ngược lại, làm chủ lấy tâm của chính mình có thể đem lại nguồn hạnh phúc tuyệt vời.

Đức Phật nói rằng: “Ánh sáng là tâm, năng lực tinh khiết là bản chất của nó. Nó bị ô nhiễm chỉ vì trần cấu”. Không phải là chuyện dễ dàng để kiểm soát những tư tưởng đồi bại, và thậm chí còn khó khăn hơn để từ bỏ những suy nghĩ không chân thiện về tham lam (tham), thù hận (sân), và si mê (si), mà chỉ có thể triệt tiêu chúng thông qua sự giáo huấn của tâm.

Tư tưởng đứng phía sau mỗi hành động. Việc thực hiện những hành vi tới lui liên tục, lần lượt xác định cá tính của chúng ta. Nếu suy nghĩ hiền từ, chúng ta trở nên nhân ái; nếu suy nghĩ bạo tàn, chúng ta trở nên độc ác; nếu suy nghĩ gian dối, chúng ta trở nên lừa lọc; nếu suy nghĩ trung trực, chúng ta trở nên liêm chánh; và nếu suy nghĩ thương xót, chúng ta trở nên từ bi. Như thế cứu cánh là những tư tưởng trong thái độ và tư cách của chúng ta.

Sứ Mệnh Của Chúng Ta

Do đó rất quan trọng để chúng ta thăng tiến những tư tưởng về từ bi và trí tuệ, hầu tinh tấn những phẩm hạnh nhân đạo của con người. Chúng ta nên cảm thấy hoan hỷ khi được sinh ra là con người. Sinh ra làm người là kết quả của các hành vi chân chính trong quá khứ. Là loài người, chúng ta có cơ hội tuyệt vời để thâu nhận phước đức và phát triển trí tuệ, nhờ đó góp phần vào sự an khang và hạnh phúc. Hãy để chúng ta sống một cuộc đời có đầy mục đích và cộng thêm vào đấy những phẩm hạnh cho sự hiện hữu của nhân loại. Chúng ta không nên lãng phí kiếp người bằng sự lạm dụng đặc quyền này và cố ý thi hành điều bất thiện, mà chắc chắn sẽ dẫn dắt đến khổ đau. Đừng để từng ngày trôi qua như một áng mây, chẳng để lại một dấu tích nào phía sau.

Những gì cần thiết ngày hôm nay là sự quay đầu trở lại với trí tuệ của quá khứ, mà cũng là trí tuệ tối thượng trong tương lai. Tuy nhiên, đó không chỉ là trí tuệ của quá khứ hoặc tương lai. Nó chính là trí tuệ vĩnh cửu, phát hiện bởi Đức Phật, và nó thuộc về tất cả mọi lứa tuổi và mọi chủng tộc của nhân loại. Đó là trí tuệ của Giáo Pháp. Trí tuệ này cũng giống như một cái giếng sâu, đút kết lại từ muôn mạch nước bất diệt.

Hãy để chúng ta rút tỉa từ mạch nước trí tuệ bất diệt này, bởi vì không có nó, sự an lạc trường tồn và bước tiến bộ thực sự cho từng cá nhân cũng như tất cả các quốc gia sẽ không thể nào xảy ra.

Chương 27 - Phẩm Giá Con Người

Trong triết học cổ điển có đề cập rõ ràng rằng mục đích của cuộc sống là không bành trướng lòng ích kỷ mà là thi hành những phụng sự cao quý cho mọi người.

Chúng ta hãy cố gắng xác định và thảo luận, từ quan điểm của Phật giáo, đến một điều tuy đơn giản nhưng đôi khi là chủ đề mập mờ về phẩm giá con người.

Những phẩm hạnh nhân đạo là gì mà khởi sinh ra phẩm giá và cao quý? Chúng được đặc căn bản trên tiêu chuẩn luân lý, đạo đức, trí tuệ, và tâm linh, mà con người duy trì và chân quý trong mối liên hệ từng ngày chung sống với nhau. Là con người, chúng ta có trí óc để có thể tiến triển đến một mức độ mà chúng ta phân biệt được giữa những gì đúng đắn và sai trái, giữa những gì nên tự hào và hổ thẹn. Đây là những phẩm hạnh nhân đạo mà chúng ta trang trọng trong kiếp nhân sinh. Vì sự trân quý đối với những giá trị đó, chúng ta tách biệt ra là loài người và không phải loài vật.

Để có khả năng thăng tiến tâm thức, một người phải phát triển và duy trì năng lực tư duy, mà đó là sức năng để xét xử giữa những gì đạo đức và vô đạo đức, những gì là chân thiện và bất thiện, những gì là tốt lành và xấu xa, và những gì đúng đắn và sai lầm. Đây là những đặc tính nằm trong vòng tay bắt của con người. Loài động vật không có các thuộc tính như vậy - chúng hành động theo bản năng. Xem chừng chỉ có loài người là chúng sinh duy nhất có thể khuếch trương trí tuệ hoặc quyền lực tư duy ở mức độ cao như vậy - thậm chí đến mức đạt được Phật quả.

Đạo Đức Hổ Thẹn Và Đạo Đức E Ngại

Trước sự ra đời của các tôn giáo trên thế giới, nhân loại được hướng dẫn bởi hai yếu tố giá trị trong thời kỳ nguyên thủy, để đóng góp vào sự phát huy phẩm giá con người. Đó là “Hiri” và “Ottappa”. “Hiri” là sự hổ thẹn mà tâm thanh tịnh cảm nhận được từ tư tưởng tà ác. “Ottappa” là ảo giác làm cho một người co rúm lại khi làm điều ác. “Đạo đức hổ thẹn” và “Đạo đức e ngại” luôn kiềm chế mọi hành động con người. Loài thú vật chỉ hướng theo bản năng sinh tồn, và không hành động với một cảm giác đạo đức. Tuy nhiên, khi con người chống chọi lại với những tác động tệ hại của thuốc phiện, rượu bia, dâm dục, giận dữ, tham lam, ganh ghét, ích kỷ, và thù hận, họ liền bị mất đi sự quân bằng. Tự mình từ bỏ mất phẩm giá con người và chẳng khác gì loài súc sinh.

Trong khi tự hào mình là con người văn minh, chúng ta lưu ý bằng sự hối tiếc sâu sắc rằng những hành vi và thái độ của một số người có thể được mô tả là chẳng hơn gì so với loài thú dữ. Điều này chắc chắn không phải là sự thăng tiến mà chúng ta muốn khuyến khích cho nhân loại. Một người xứng đáng được tôn kính, là người có các đặc tính e ngại và hổ thẹn, là người nhân ái, từ bi, và thông cảm với đại chúng, là người sợ gây ra thiệt hại cho kẻ khác, và bao giờ cũng sẵn sàng góp bàn tay cứu giúp khi cần đến. Đây là những giá trị bình thường của một kiếp người mà tất cả chúng ta nên trân trọng và gìn giữ. Chúng ta phải phát triển phẩm hạnh và đừng vi phạm tội lỗi. Khi phụng sự người khác, chúng ta nới rộng được đức tính tuyệt vời mà đã sẵn hiện hữu. Bằng cách phụng sự người khác, chúng ta cho thấy một tinh thần cảm thông, nhân ái, từ bi, liêm khiết, giản dị, dịu dàng, khiêm tốn, và toại nguyện. Những giá trị này thật xứng đáng với con người mà chúng ta có thể tự hào khi thu phục được.

Bản Chất Dị Biệt Của Con Người

Có những cá tính đặc thù trong bản chất con người mà chúng ta phải bảo vệ và nuôi dưỡng cẩn thận để trở thành những giá trị hữu ích. Nói đại khái, những đặc điểm này được chia thành ba khía cạnh, bản chất thú tính, bản chất nhân sinh, và bản chất siêu phàm.

Ba đặc điểm này ảnh hưởng đến tư cách của chúng ta ở các mức độ khác nhau. Nếu chúng ta nhường lối cho bản chất thú tính, mà không cần thể hiện bất kỳ nỗ lực nào để khuất phục hoặc kiểm soát hành vi xấu xa, chúng ta sẽ trở thành mối nguy cơ cho xã hội. Tôn giáo là một công cụ quan trọng mà có thể giúp chúng ta điều phục được bản chất thú tính. Tôn giáo, với những giáo huấn cao quý từ các vị đạo sư lừng lẫy, sẽ phụng sư như kim chỉ nam cho muôn hành vi nhân đạo chân chính. Tôn giáo cũng phục vụ như một công cụ để chúng ta tu dưỡng, giáo dục, và cải thiện các bề trái còn ẩn náo trong bản chất con người. Bằng cách tu dưỡng và cải thiện, chúng ta đạt đến một mục tiêu cứu cánh - bản chất siêu phàm. Khi đạt được bản chất siêu phàm, chúng ta đạt tới mức độ tiến triển mà nơi đó những cảm giác cội gốc của tham lam, dâm dục, giận dữ, hận thù, ganh ghét, đố kỵ, và những thuộc tính độc ác khác được hoàn toàn tiêu trừ, vì vậy con người trở nên thánh thiện hơn và xứng đáng với sự tôn kính tuyệt đỉnh nhất. Bằng sự cứu rỗi của tôn giáo, chúng ta điều phục và khắc chế được bản chất thú tính, tu dưỡng và thăng tiến bản chất nhân sinh, và đạt đến bản chất siêu phàm.

Bản chất siêu phàm này phụ thuộc vào sự tiến triển của tâm từ hay thiện ý hoặc bảo dưỡng cho hạnh phúc, yêu thương, nhân ái, cảm thông, và công bằng cho tất cả mọi người, dù là được hay mất và khen hay chê. Đây được gọi là trạng thái cao thượng.

Thật là điều mỉa mai cho nhiều người ngoan đạo, vẫn còn dưới sự ngộ nhận rằng họ có thể đạt được mục tiêu thiêng liêng bằng hành động đơn giản như cầu nguyện, thờ cúng, và thực hiện một số nghi thức và lễ bái. Thái độ này cần được thay đổi. Chúng ta có nhiệm vụ và bổn phận để thi hành hầu mong sống lấy cuộc đời thiết thực và xứng đáng. Chúng ta phải trau dồi và phát triển bản chất nhân sinh để đạt được các đặc tính thiêng liêng. Chúng ta phải thực hành tất cả các giá trị của con người vì lợi ích và hạnh phúc cho nhân loại. Chúng ta phải hoàn thành tất cả những điều thiện mỹ và diệt trừ tất cả những gì tà ác. Các tôn giáo trên thế giới đã được mở rộng để hướng dẫn và tỏ rõ cho chúng ta thấy chánh đạo, hướng đến bình an và hòa hợp. Tất cả mọi tôn giáo phải chỉ dẫn tín đồ với những giáo điều quan trọng và phù hợp, để có quyền sống và làm chung với nhau bằng sự tôn trọng, cảm thông, và nhân phẩm. Như bao tín đồ, chúng ta cũng có thể sống hòa hợp mà không chứa chấp bất kỳ sân hận, ganh ghét, thù hằn, hoặc cảm giác ưu việt. Phật giáo cho chúng ta sự hướng dẫn như vậy.

Một trong những nguyên tắc cao thượng để tiến đến cuộc đời xứng đáng là phải sống sao cho quân bằng - không ở trong bất kỳ một cực đoan nào. Đức Phật không bảo chúng ta phải hành hạ thể xác hoặc tinh thần vì động cơ của tôn giáo. Chúng ta thực hành đạo giáo như những người hữu lý. Không bao giờ quá lố. Không nên quên khía cạnh quan trọng nhất của cuộc đời - tiến triển tâm hồn. Giáo huấn của Đức Phật có thể được phân loại theo ba cách: hạnh phúc cho cuộc đời này, hạnh phúc cho vị lai, và hạnh phúc cứu cánh - Niết bàn. Trong sự mưu cầu theo ba loại hạnh phúc này, một người có thể đạt được phẩm hạnh và cao quý.

HẾT