37 Phẩm Trợ Đạo Giác Ngộ

BỐN THỨ LỚP CỦA MẬT THỪA TANTRA

Hệ thống Mật thừa Tantra được phân chia thành bốn lớp, như được nói trong mật điển diễn giải Vajrapanjara tantra. Như chúng ta đã thảo luận ở trên, chỉ trong Tantra Yoga tối thượng rằng những đặc trưng thậm thâm và đặc biệt nhất của tantra nói đến sự hoàn thiện của mật thừa, do thế, chúng ta phải nhìn những tantra bậc thấp như những nấc thang đi lên Tantra Yoga Tối Thượng. Mặc dù sự diễn giải về những cung cách tiếp nhận khát ngưỡng đi vào con đường là một đặc trưng của tất cả bốn tantra, những mức độ của khát ngưỡng khác nhau. Trong bậc đầu tiên của tantra, Tantra Hoạt Động, phương pháp tiếp nhận khát ngưỡng vào trong con đường là liếc nhìn phối ngẫu. Trong những lớp tiếp theo của tantra, những phương pháp bao gồm cười, nắm tay hay ôm và hợp nhất.

Bốn lớp của tantra được đặt tên theo những chức năng và những kiểu thức khác nhau của tịnh hóa. Trong lớp thấp nhất của tantra mudra ấn khế hay những tư thế của bàn tay được xem như quan trọng hơn yoga nội tại, vì thế được gọi là Tantra hoạt động.

Lớp thứ hai, mà trong ấy sự nhấn mạnh bình đẳng trên cả những khía cạnh, được gọi là Tantra Tiến Hành. Thứ ba là Tantra Yoga, là nơi yoga nội tại được nhấn mạnh hơn những hành vi ngoại tại. Thứ tư được gọi là Tantra Yoga Tối Thượng bởi vì nó không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của tantra nội tại, mà không có tantra nào siêu việt hơn nó.

Trường phái Nyingma Đại Toàn Thiện nói về chín cổ xe, hay cửu thừa. Ba thừa thứ nhất liên hệ đến Thanh Văn, Độc Giác, và Bồ Tát thừa mà đã cấu thành nên hệ thống kinh điển Hiển giáo. Ba thừa thứ hai được gọi là ngoại tại thừa, cổ xe bên ngoài, gồm có Tantra Hoạt Động, Tantra Tiến Hành và Tantra Yoga, vì chúng nhấn mạnh sự thực hành của những hành vi bên ngoài, mặc dù chúng cũng đối phó với những thực hành nội tại và ngoại tại của hành giả. Cuối cùng, có ba tantra nội tại, những tantra được liên hệ đến thuật ngữ Đại Toàn Thiện như Mahayoga, Annuyoga và Atiyoga. Ba thừa nội tại này được xem là những phương pháp hay những cổ xe để đạt đến sự kiểm soát, bởi vì chúng bao hàm những phương pháp để làm thành sự biểu hiện của những mức độ vi tế nhất của tâm thức và năng lượng. Bằng những phương tiện này, một hành giả có thể đặt tâm thức của người ấy trong một thể trạng sâu thẩm ngoài sự phân biệt của tốt và xấu, thanh tịnh hay nhiễm ô, là điều có thể cho phép người ấy vượt lên khỏi những quy ước trần gian (của tục đế).

TRUYỀN LỰC GIA TRÌ

Những hình thức của nghi lễ truyền lực gia trì hay quán đảnh khai tâm là hoàn toàn giống nhau trong những tantra cấp thấp. Tuy thế trong Tantra Yoga Tối Thượng, do bởi sự đa dạng rộng rãi trong những tantra thuộc đặc điểm này, nên cũng có những lễ quán đảnh khác nhau, mà nó phục vụ như một nhân tố chín chắn cho những tantra đặc thù đến mỗi thứ mà nó tùy thuộc.

Những loại truyền lực gia trì khác nhau cần thiết cho những lớp tantra đặc thù. Thí dụ, trong trường hợp của Tantra Hoạt Động, hai loại quán đảnh là rất quan trọng: Truyền lực gia trì nước, và truyền lực gia trì đảnh. Trong Tantra Tiến Hành, năm truyền lực gia trì tuệ trí là thiết yếu và trong Tantra Yoga Tối Thượng, tất cả bốn truyền lực gia trì: Quán đảnh tịnh bình, quán đảnh bí mật, quán đảnh trí năng, và quán đảnh từ ngữ là cốt yếu.

Tuy nhiên, nhiều thuật ngữ khác nhau được sử dụng trong những truyền thống khác nhau. Trong truyền thống cổ truyền hay trường phái Nyingma, thí dụ, Kim Cương Đạo sư quán đảnh được gọi ‘quán đảnh ảo tưởng’ và quán đảnh đệ tử được gọi là ‘truyền lực lợi ích’ và v.v… Cũng có một ‘quán đảnh Kim Cương hoàn thiện’. Trong Đại Toàn Thiện quán đảnh thứ tư tự nó được phân chia xa hơn thành bốn, quán đảnh với sự nghiên cứu kỹ lưỡng và v.v…

Thuật ngữ ‘quán đảnh’ hay ‘khai tâm’ hay ‘nhập môn’ (initiation), trong Phạn ngữ là Ashishem, có nhiều nghĩa khác nhau trong những phạm vi khác nhau. Trong một ý nghĩa rộng, quán đảnh có thể được giải thích như một nhân tố chín muồi, hay như sự quán đảnh nguyên nhân, và rồi thì trong thuật ngữ của con đường, mà nó là con đường thật sự của giải thoát, và cuối cùng, quán đảnh thể trạng kết quả, mà nó là kết quả tịnh hóa. Đại Toàn Thiện cũng được đề cập một loại quán đảnh nữa, quán đảnh căn bản. Điều này liên hệ đến tịnh quang mà nó phục vụ như một căn bản và có thể làm cho những lễ quán đảnh khác xảy ra. Nếu một người thiếu những khả năng căn bản của tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang, nó sẽ không thể cho sự truyền lực gia trì đến sau xảy ra.

Trong trường hợp của một nhân tố ngoại tại như một tịnh bình hay một chồi non, chúng ta không thể nói về một nhân tố chín muồi, con đường, và thể trạng kết quả và v.v… Nó chỉ trên căn bản của một cá nhân là người sở hữu loại khả năng này mà trong ấy người đó có thể nói về một nhân tố chín muồi và một con đường đưa đến một thể trạng kết quả cuối cùng. Vì thế, nói một cách rộng rãi có bốn lại quán đảnh khai tâm nhập môn.

CHUẨN BỊ CHO SỰ TRUYỀN LỰC GIA TRÌ – QUÁN ĐẢNH – KHAI TÂM

Để tiến hành một buổi lễ truyền lực gia trì, đòi hỏi một mạn đà la, mà nó là ngôi nhà lớn vô giá hay một nơi thường trụ của bổn tôn. Có nhiều loại mạn đà la: Mạn đà la được tạo nên bởi sự tập trung, mạn đà la đồ họa, mạn đà la cát và cũng trong Tantra Yoga Tối Thượng, mạn đà la thân thể được căn cứ trên thân thể của Đạo sư (Guru), và mạn đà la của tâm thức quy ước của giác ngộ.

Trong tất cả các loại mạn đà la này, mạn đà la cát là chính yếu, bởi vì nó chỉ là mạn đà la trong sự chuẩn bị của điều mà tất cả các nghi thức liên hệ sự dâng cúng đến đạo trường, chuỗi hay dây phù hộ v.v… có thể được tiến hành. Nó cũng phối hợp sự tiến hành những điệu múa cúng lễ mật thừa, mà nó bao gồm những tư thế khác nhau của bàn tay và bước chân.

Có nhiều loại điệu múa cúng lễ khác nhau. Một thứ được tiến hành khi sự dâng cúng đạo trường nơi mạn đà la được tạo dựng. Một thứ khác được biểu diễn sau khi hoàn thành mạn đà la, như một sự hiến dâng đến những bổn tôn của mạn đà la. Thêm nữa, có một loại múa nghi lễ được gọi là Cham, mà nó được phối hợp với những hành vi cho sự vượt thắng những chướng ngại.

Nhiều tu viện nhỏ chuyên môn trong việc biểu diễn những điệu múa nghi lễ này, nhưng chúng ta có thể hỏi sự thấu hiểu của họ về biểu tượng, ý nghĩa và tầm quan trọng đằng sau những điệu múa này. Hầu hết mọi người quan tâm sự biểu diễn của họ như một sự trình diễn, một loại hình sân khấu. Điều này là một sự phản chiếu về sự thật đáng buồn rằng những tantra đang thoái hóa. Tôi đã từng đọc trong lịch sử Ấn Độ rằng một trong những nhân tố cho sự suy đồi của Mật thừa Tantra và giáo thuyết nhà Phật ở Ấn Độ là sự phát triển cực kỳ nhanh chóng trong sự thực hành Mật thừa Tantra. Nếu một hành giả thiếu những nền tảng căn bản mà chúng là những điều kiện tiên quyết cho sự thực hành Mật thừa Tantra, thế thì những kỹ năng và thiền quán mật thừa có thể chứng tỏ nguy hại hơn là lợi ích. Đấy là tại sao sự thực hành tantra được gọi là ‘bí mật’.

Chúng ta nên phải thừa nhận trong tâm thức rằng ngay cả trong những tác phẩm Mật thừa Tantra, những thệ nguyện giải thoát cá nhân (tỳ kheo giới) được tuyên duyên một cách cao độ. Mật điển Tantra căn bản Thời Luân Kim Cương (Kalachakra), mà đấy là vua cả tất cả Tantra Yoga Tối Thượng, đề cập rằng trong những vị Kim Cương Đạo Sư khác nhau giảng dạy và tiến hành nghi lễ, tu sĩ cụ túc giới là cao nhất, sa di là bậc trung, và cư sĩ là bậc thấp nhất. Hơn thế nữa, trong quá trình tiếp nhận một sự quán đảnh, có những loại thệ nguyện khác nhau được tiếp nhận. Thệ nguyện Bồ tát giới có thể được tiếp nhận trong sự hiện diện hình tượng của đức Phật, không có đạo sư trong hình thể con người. Những thệ nguyện giải thoát cá nhân (tỳ kheo giới) và Mật thừa Tantric thệ nguyện trái lại phải được tiếp nhận từ một người sống động trong hình thức một đạo sư.

Nếu quý vị phải muốn thực hiện thành công tiến trình trong con đường Mật thừa Tantra, điều thiết yếu là chúng ta phải tiếp nhận sự truyền lực và gia trì của sự truyền thừa không gián đoạn bắt nguồn từ Đức Phật Kim Cương Trì (Buddha Vajradhara) từ đạo sư của quý vị, nhằm để khởi động một khả năng tiềm ẩn trong tâm thức quý vị để hiện thực thể trạng kết quả của Phật quả. Điều này được đạt đến bằng nghi lễ truyền lực gia trì. Do thế, trong sự thực hành Mật thừa Tantra, đạo sư là rất quan trọng.

Vì đạo sư đóng một vai trò quan trọng như thế trong sự thực hành Tantra, nhiều tác phẩm Mật thừa Tantric đã phác thảo những phẩm chất của một vị đạo sư Mật tông Tantric.

Một đạo sư Kim Cương phẩm hạnh là một người thủ hộ ba cánh cửa thân thể, lời nói, và tâm ý của vị ấy khỏi những hành vi tiêu cực, một người tế nhị và thông suốt trong ba rèn luyện vô lậu học đạo đức (giới), tập trung (định), và tuệ trí (tuệ). Thêm nữa, vị ấy phải sở hữu hai bộ, nội và ngoại, của mười nguyên lý. Năm mươi Kệ tụng về Đạo sư diễn tả một người thiếu bi mẫn và hằn học, bị khống chế bởi những năng lực mạnh mẽ của dính mắc và thù hận và không có kiến thức của ba vô lậu học (giới, định, tuệ), khoe khoang chút ít kiến thức mà vị ấy có, thì không xứng là một vị đạo sư Mật tông. Nhưng, đúng là một đạo sư Mật tông Tantric phải sở hữu những phẩm chất nào đấy, đệ tử cũng phải như thế. Khuynh hướng hiện tại để tham dự bất cứ một lễ quán đảnh nào được bất cứ một vị đạo sư hay lạt ma nào ban bố mà không có sự khảo sát trước, và tiếp nhận lễ khai tâm, rồi sau đó nói những điều chống lại vị thầy của mình là không tốt.

Về phần những vị đạo sư, điều cũng quan trọng để ban bố giáo huấn theo những cấu trúc phổ thông trong con đường của đạo Phật, khung sườn tổng quát về đạo Phật như quy điều mà trên ấy quý vị quyết định tính chính trực những giáo huấn của đạo sư.

Vấn đề là vị thầy không nên cảm thấy kiêu hãnh trong mối quan hệ gần gũi với đệ tử của vị ấy, tự cảm thấy là toàn năng và có thể làm bất cứ điều gì vị thầy muốn. Có một châm ngôn của Tây Tạng rằng: ‘Mặc dù quý vị có thể đồng đẳng với những bổn tôn trong hình thức của sự thân chứng, nhưng lối sống của quý vị nên làm cho phù hợp với phương cách của những người khác’.

DUY TRÌ NHỮNG THỆ NGUYỆN

Một khi chúng ta đã tiếp nhận lễ quán đảnh, chúng ta có một trách nhiệm lớn trong việc quán chiếu những cam kết và thệ nguyện. Trong Tantra Hoạt Động và Tiến Hành, mặc dù thệ nguyện Bồ tát giới được đòi hỏi, nhưng không cần tiếp nhận thệ nguyện Mật thừa Tantric. Bất cứ một Tantra nào bao bồm một vị quán đảnh kim cương đạo sư cũng đòi hỏi đệ tử quán chiếu những thệ nguyện Tantric.

Nếu chúng ta đặc biệt chú ý để quán sát sự thực hành trong ba Tantra thấp, điều quan trọng là phải duy trì sự ăn chay trường. Mặc dù điều hợp lý cho những người Tây Tạng ăn thịt ở Tây Tạng, do bởi điều kiện khí hậu và thiếu thốn rau cải, trong những xứ sở nơi mà rau trái dồi dào, tốt hơn là tránh hay hạn chế sự tiêu thụ thịt cá của quý vị. Một cách đặc biệt khi chúng ta mời thỉnh nhiều người đến tiệc tùng, điều tốt nhất là nếu chúng ta có thể cung ứng thực phẩm chay tịnh.

Có câu chuyện về một người du cư đến viếng thăm Lhasa, và ngạc nhiên thấy người ta ăn chay. Ông nói, ‘Dân Lhasa sẽ không bao giờ đói, vì họ có thể ăn bất cứ thứ gì màu xanh lá cây’.

Thái độ của Phật giáo quan tâm với việc kiêng cử là không có một sự cấm đoán phổ thông về thịt, ngay cả như được trình bày trong nguyên tắc chùa viện, với sự loại trừ thịt của những thú vật đặc thù nào đấy. Tu sĩ ở Tích Lan, Miến Điện, và Thái Lan ăn thịt.

Trong kinh điển của Bồ tát đạo, ăn thịt là bị cấm đoán một cách tổng quát. Tuy thế, sự cấm đoán không quá nghiêm khắc. Trong tác phẩm gọi là Trái Tim của Trung Đạo, Thanh Biện (Bhaviveka) giải quyết với câu hỏi về chế độ ăn chay, và kết luận rằng vì thú vật đã chết khi thịt nó được ăn, thì không có ảnh hưởng trực tiếp. Điều bị cấm đoán là việc ăn thịt mà chúng ta biết hay nghi ngờ chúng đã bị giết thịt cho chúng ta.

Trong ba tầng lớp thấp của tantra, ăn thịt bị cấm đoán một cách nghiêm khắc. Nhưng trong Tantra Yoga Tối Thượng, những hành giả được khuyến nghị cùng chia sẻ năm loại thịt và năm loại cam lồ (rượu ngon). Hành giả tuyệt hảo của Tantra Yoga Tối Thượng là người nào có thể chuyển hóa năm loại thịt và năm loại cam lồ thành những vật chất thanh tịnh qua năng lực của thiền quán, và rồi thì có thể sử dụng chúng để tăng trưởng thân thể của năng lượng. Nhưng nếu ai đấy cố gắng biện minh cho việc ăn thịt bằng việc tự xưng mình là một hành giả Tantra Yoga Tối Thượng khi họ đi đến việc sử dụng thịt và cam lồ mà họ không thể kén chọn, thưởng thức một số và từ chối những thứ khác trong sự ghê tởm.

NỮ NHÂN VÀ ĐẠO PHẬT

Tôi nghĩ rằng cũng thích hợp cho tôi để nói những điều nào đấy về phái nữ và nữ quyền trong đạo Phật.

Trong trường hợp lối sống chùa viện, mặc dù nam và nữ hành giả được ban cho những cơ hội đồng đẳng trong những văn kiện Giới luật để tiếp nhận những thệ nguyện tu sĩ, nhưng chúng ta thấy rằng những tăng sĩ đại giới được đối xử cao hơn trong hình thức những đối tượng biểu hiện của sự tôn kính và ngưỡng mộ. Từ khía cạnh này, chúng ta có thể nói rằng có một sự phân biệt nào đấy.

Cũng trong những văn kiện của hạ thừa, cổ xe thấp, chúng ta thấy rằng một vị Bồ tát trên trình độ cao nhất của con đường, người chắc chắn đạt đến giác ngộ trong kiếp sống ấy được nói phải là nam giới. Chúng ta thấy một sự giải thích tương tự trong kinh điển của Đại thừa, rằng một vị Bồ tát trên trình độ cao nhất của con đường, người chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ trong cùng kiếp sống ấy là một người đàn ông trường thọ trong thế giới Cực Lạc (Sukhavati)... Điều này cũng đúng trong ba tầng lớp thấp của Mật thừa Tantra, nhưng sự diễn giải trong Tantra Yoga Tối Thượng là khác.

Trong Tantra Yoga Tối Thượng, ngay cả bước đầu tiên tiếp nhận truyền lực khai tâm chỉ có thể trên căn bản của sự hiện diện của một chúng hội đầy đủ nam và nữ bổn tôn. Những đức Phật của năm gia đình²⁶ phải được hộ tống bởi phối ngẫu của các Ngài.

Vai trò của phái nữ được nhấn mạnh trong Tantra Yoga Tối Thượng. Khinh thị phái nữ là vi phạm một trong những thệ nguyện gốc rễ của Mật thừa Tantric, mặc dù không có sự xem thường tương ứng được đề cập trong quan hệ đến những nam hành giả. Cũng thế, trong thực tập thật sự của thiền quán trên những bổn tôn mạn đà la, bổn tôn quan hệ thường là phái nữ, như Vajra Yogini và Nairat maya.

Thêm nữa, Tantra nói về vấn đề trong tầng bậc hoàn thành, khi hành giả được khuyên bảo tìm một phối ngẫu, như một sự thúc đẩy cho sự thể chứng xa hơn của con đường. Trong những hoàn cảnh phối hợp như vậy, nếu sự thực chứng của một trong hai người phối ngẫu là tiến bộ hơn, người nam hay người nữ có thể đem đến sự giải thoát, hay hiện thực của thể trạng kết quả, cho cả hai hành giả.

Do thế, như được giải thích trong Tantra Yoga Tối Thượng, rằng một hành giả có thể trở nên hoàn toàn giác ngộ trong kiếp sống này như một người nữ. Điều này là đúng và rõ ràng được tuyên bố trong những tantra như tantra Bí Mật (Guhyasamaja).

Vấn đề căn bản là trong mật điển tantra và đặc biệt là trong Tantra Yoga Tối Thượng, điều mà hành giả bận rộn là một phương pháp khám phá và phát triển khả năng ẩn tàng trong chính họ. Đấy là, tâm nguyên sơ cơ bản của tịnh quang và từ quan điểm ấy, vì nam giới và nữ nhân sở hữu năng lực ấy một cách bình đẳng, không có sự khác biệt bất cứ điều gì trong khả năng của họ để đạt đến thể trạng kết quả.

Do vậy, vị thế của Phật giáo trên câu hỏi về sự phân biệt giữa giới tính là từ quan điểm căn bản của Tantra Yoga Tối Thượng, không có sự phân biệt nào cả.

NHỮNG CON ĐƯỜNG THẬT SỰ CỦA VIỆC THỰC HÀNH TANTRA – TANTRA HOẠT ĐỘNG

Trong những tầng lớp thấp của tantra, hai trình độ của con đường được liên hệ đến, một cách kỹ thuật gọi là yoga (du già) với những biểu tượng và yoga không có biểu tượng.

Theo một quan điểm khác, Tantra Hoạt Động trình bày những con đường của nó trong dạng thức của những phương pháp để hiện thực thân thể của vị Phật, lời nói của vị Phật và tâm thức của Phật quả. Con đường để hiện thực Phật thân được giải thích trong dạng thức của việc quán tưởng bổn tôn. Con đường để hiện thực lời nói được diễn giải trong dạng thức của hai loại trì tụng mật ngôn mantra – một thì thầm một cách thật sự và thứ kia là được trì tụng một cách tinh thần (tâm niệm). Con đường cho việc hiện thực tâm thức của vị Phật dược giải thích trong dạng thức được gọi một cách kỹ thuật là ‘sự tập trung là điều ban cho giải thoát vào lúc chấm dứt âm thinh’. Loại tập trung này đòi hỏi như một sự chuẩn bị, tập trung bất động hay nhất tâm bất loạn trong lửa và tập trung bất động trong âm thinh.

HIỆN THỰC PHẬT THÂN

Cho dù Tantra Hoạt Động kết hợp chặc chẽ một sự thực tập phát sinh chính mình thành bổn tôn là một điểm mà những đạo sư có những ý kiến khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta có thể nói rằng thực tập sinh thông thường của Tantra Hoạt Động không cần phải phát sinh chính họ thành bổn tôn. Thiền quán của họ được hạn chế một cách đơn giản đến sự quán tưởng bổn tôn trong sự hiện diện của họ. Nhưng những thực tập sinh chính yếu của Tantra Hoạt Động là những người có thể thật sự phát sinh chính họ thành những bổn tôn và là những người quán tưởng bổn tôn như một căn bản như thế.

BỔN TÔN DU GIÀ (DEITY YOGA)

Quán tưởng một bổn tôn như Quán Thế Âm chẳng hạn, hay bổn tôn du già, như được giải thích trong một Tantra Hoạt Động và cho những thực tập sinh chính của Tantra ấy, có thể được diễn tả trong sáu tầng bậc: Tính không của bổn tôn, mật ngôn của bổn tôn, chủng tự của bổn tôn, hình tướng của bổn tôn, ấn khế của bổn tôn, và biểu tượng của bổn tôn.

Thiền quán về tính không bổn tôn liên hệ đến sự thiền quán trên tính không của chính tự ngã của hành giả và tự thể của bổn tôn – phản chiếu trên căn bản thông thường trong dạng thức về tính không bản nhiên của những thứ ấy.

Nói một cách tổng quát, như bốn trăm bài kệ của Thánh Thiên (Aryadeva) giải thích, theo quan điểm của tính tự nhiên căn bản, không có sự khác biệt về bất cứ điều gì giữa những hiện tượng – tất cả chúng là giống nhau trong điều là chúng thiếu vắng một sự tồn tại cố hữu (vô tự tính). Từ quan điểm cơ bản, chúng là một vị; do thế nó nói về việc vô số biến thành một vị. Và mặc dù tất cả chúng có cùng tính không bản nhiên, nhưng trên mức độ quy ước thế gian, những hiện tượng có nhiều sự biểu hiện khác nhau, do thế nó nói về vô số từ sự đồng nhất.

Với thiền quán trên mật ngôn bổn tôn (mantra deity), chúng ta quán tưởng âm vang của mật ngôn sinh khởi từ thể trạng tính không, tính tự nhiên căn bản của tự ngã chính hành giả và của bổn tôn. Đây không phải là hình thể của những mẫu tự, chỉ là âm thinh của mật ngôn mantra bổn tôn vang vọng. Duy trì sự quán chiếu này là bước thứ hai, thiền quán trên mật ngôn mantra hay âm thinh của bổn tôn.

Trong sự thiền quán trên những chủng tự bổn tôn, hành giả quán tưởng những âm tiết (syllable) của mật ngôn tự âm vang phát khởi trong hình tướng của những chủng tự trên một đĩa mặt trăng trắng, trong chính hành giả.

Tiếp theo, hành giả quán tưởng những chủng tự (letter) của mật ngôn được phát sinh thành những hình tướng thật sự của bổn tôn, mà đấy là thiền quán trên hình tướng của bổn tôn.

Thiền quán trên ấn khế (mudra) của bổn tôn xảy ra khi hành giả xuất hiện trong hình tướng của bổn tôn, biểu diễn những tư thế của bàn tay, mà đấy là trong trường hợp của gia đình Hoa Sen được biểu hiện tại tim.

Cuối cùng, thiền quán trên biểu tượng của bổn tôn liên hệ đến sự quán tưởng trên đỉnh của đầu, cổ họng, và tim của hành giả được đánh dấu một cách tôn kính bởi những âm tiết OM AH HUM và thỉnh những bậc thành hiền tuệ trí đi vào thân thể hành giả.

SỰ QUAN TRỌNG CUẢ VIỆC THÂN CHỨNG TÍNH KHÔNG

Trên đặc trưng căn bản của sự thực hành đạo Phật Tantric là chúng ta luôn luôn phải thiền quán về tính không trước khi phát sinh chính mình thành một bổn tôn, cho dù tài liệu mà chúng ta dùng có bao gồm những từ ngữ tiếng Phạn hay không như am svabhavashuddha sarva-dharma hay không. Sự nổi bật của thiền quán này là nhấn mạnh việc quan trọng của sự phát sinh tuệ trí của chính mình thực chứng tính không trong tướng mạo của bổn tôn. Mặc dù trong tầng bậc sơ khởi, điều này chi hoàn thành trên một trình độ quán tưởng, những nó phục vụ như một sự dự bị cho trường hợp khi mà sự tỉnh thức của hành giả về tuệ trí thực chứng tính không thật sự sinh khởi trong hình tướng của một thân thể siêu phàm (divine). Vì lý do này, nếu hành giả thiếu sự thấu hiểu về tính không như được giải thích bởi hoặc là Hành Giả Du Già hay những trường phái Trung Đạo, thật khó khăn để thực hành Du Già Mật tông Tantric (tantric yoga).

Tướng mạo hay hình sắc của bổn tôn, phát sinh từ chính tuệ trí thực chứng tính không của hành giả, được nói ở đây để đại diện cho phương pháp thực hành. Sau đó, hành giả thỉnh thoảng lập lại một lần nữa sự chính niệm về tính không bản nhiên của bổn tôn. Đây là thiền quán trên điều được gọi là ‘đại ấn thành thục những khả năng để hiện thực sắc thân,’ trong phạm vi của Tantra Hoạt Động.

Thật là tốt nếu những hành giả đã sở hữu khả năng nhất tâm, hay tĩnh tịch bất biến. Trái lại, nếu chúng ta đang phát triển nhất tâm trong sự phối hợp với sự thực hành Tantric, chúng ta phải thực hiện sự thực hành [nhất tâm] sau khi đã phát sinh chính mình thành bổn tôn, nhưng trước khi thực hiện trì tụng mật ngôn mantra.

Nhiều tài liệu Mật tông Tantric nói rằng nếu chúng ta cảm thấy mệt mỏi về thiền quán thế thì nên tiến hành trì tụng mật ngôn. Do thế, khi những ai không tiến hành khuynh hướng thiền quán lúc cảm thấy mệt mỏi trong việc trì tụng mật ngôn, người ấy chỉ có thể chấm dứt buổi tu tập. Cấu trúc thật sự của những tài liệu nghi lễ nhấn mạnh thiền quán đầu tiên và xem việc trì chú như thứ yếu.

Thiền quán ở đây liên hệ trong việc rèn luyện trong những con đường thậm thâm và rộng rãi. Rèn luyện trong con đường thậm thâm liên hệ đến việc thiền quán về tính không, không phải thiền quán về bất cứ loại tính không nào, mà đúng hơn là một tính không mà tính bản nhiên đặc thù của bổn tôn mà chúng ta đã và đang quán tưởng. Tập trung trên tính không bản nhiên của một bổn tôn như thế tạo thành sự thực tập này.

Thiền quán trên con đường rộng rãi bao hàm hai khía cạnh: Đầu tiên, cố gắng phát triển một sự quán tưởng rõ ràng về bổn tôn, một khi tướng mạo này của chính mình như bổn tôn là vững vàng và rõ ràng; chúng ta sẽ có thể phát triển khía cạnh thứ hai, đấy là sự kiêu hãnh siêu phàm. Một khi chúng ta đã có một cái nhìn rõ ràng về chính mình như một bổn tôn, chúng ta sẽ có thể phát triển một cảm giác mạnh mẽ về niềm kiêu hảnh siêu phàm, của sự thể hiện bổn tôn một cách thật sự.

Một trong tài liệu thiền quán của đạo sư Ấn Độ Phật Trí (Buddhajnana), câu hỏi được nêu ra là, mặc dù vô minh là gốc rễ nguyên nhân của sinh tử luân hồi, trong bổn tôn du già của tầng bậc phổ thông, không có thiền quán đặc biệt về tính không. Làm thế nào chúng ta có thể hàm ý rằng bổn tôn du già phục vụ như một năng lực đối kháng đến sự vô minh này? Trong trả lời, Phật Trí nói rằng ý nghĩa của bổn tôn du già hình tướng của bổn tôn trong tầng bậc phổ thông là sự thực hành mà trong ấy chúng ta thiền quán về tính không bản nhiên của hình tướng bổn tôn, không chỉ thiền quán về bổn tôn đơn thuần. Chúng ta thiền quán trên tính không của bổn tôn trong khi vẫn duy trì tướng mạo quán tưởng. Do vậy, sự thực tập bổn tôn du già bao gồm hai khía cạnh: Tập trung trên tục đế (sự thật quy ước của thế gian) và tập trung trên chân đế (sự thật cốt yếu của bản môn).

Những tantra cũng liên hệ đến ba thái độ: Quan tâm đến tất cả mọi tướng mạo trong hình sắc của những bổn tôn, mọi thứ mà chúng ta nghe trong hình thức của mật ngôn mantra và bất cứ kinh nghiệm tỉnh thức nào mà chúng ta có như tuệ trí của bổn tôn.

Thái độ đầu tiên phải được thông hiểu trong ý nghĩa không phải phát triển một nhận thức như thế qua tin tưởng, mà để đạt đến mục tiêu đặc thù chính yếu, đấy là để vượt thắng cảm giác tầm thường của chúng ta. Trong một trình độ tưởng tượng, chúng ta cố gắng nhận thức mọi thứ xuất hiện đến chúng ta trong hình sắc của bổn tôn. Do thế, sự lĩnh hội thái độ ấy luôn luôn được tìm thấy trên tính không.

Một sự giải thích khác về thái độ này, một cách đặc biệt như được trình bày trong truyền thống Sakyapa, thảo luận về ý nghĩa của ba loại tantra. Sự giảng dạy của họ được biết như Con Đường và Quả Chứng diễn giải ‘tantra nhân’ như nền tảng căn bản và hành giả được rèn luyện để thấu hiểu sự nổi bật và ý nghĩa của nền tảng căn bản này nhằm để đạt đến một nhận thức về mọi thứ như thanh tịnh và siêu phàm (devine).

Một giải thích khác tìm thấy trong những tác phẩm của một trong những đạo sư của trường phái Đại Toàn Thiện, Dodrup Jigme Tenpai Nyima, gọi là Những Chủ Đề Phổ Thông của Những Bí Mật Căn Bản, giải thích sự trau dồi nhận thức này theo quan điểm rằng mọi thứ xảy ra trong cõi sinh tử luân hồi này và hòa bình (niết bàn tịch tình) thực tế là một sự biểu hiện khác nhau hay vai trò của nền tảng căn bản được biết như sự tỉnh thức nguyên sơ trong thuật ngữ của Đại Toàn Thiện. Sự tỉnh thức nguyên sơ là cội nguồn của mọi thứ đã xảy ra và xuất hiện trong sự mở rộng của thực tại – sinh tử luân hồi và hòa bình chỉ là những biểu hiện của sự tỉnh thức nguyên sơ, mà thực sự đấy là trình độ vi tế nhất của tịnh quang.

Điều này giống sự giải thích của Trung Đạo rằng tính không là cội nguồn hay nguyên sơ của tất cả mọi hiện tượng, bởi vì tất cả mọi hiện tượng là những sự biểu hiện của cùng tính tự nhiên căn bản, đấy là tính không. Tương tự thế, những sự diễn giải của trường phái Sakya và Nyingma rằng tất cả mọi hiện tượng xuất hiện trong vòng sinh tử luân hồi và hòa bình là những biểu hiện hay sự biểu diễn của tính tỉnh thức nguyên sơ có cùng loại khuynh hướng.

Tính tỉnh thức nguyên sơ này, ánh sáng vi tế trong suốt, là thường trụ trong dạng thức của sự tương tục của nó và tính bản nhiên thiết yếu của nó, không bị nhiễm ô bởi những cảm xúc phiền não, là thanh tịnh và trong suốt một cách căn bản. Từ quan điểm này, nó có thể mở rộng cái nhìn của chúng ta về sự thanh tịnh để bao gồm tất cả mọi hiện tượng, là những thứ thật sự là những biểu hiện của nền tảng căn bản này.

Chúng ta phải nhớ rằng những sự giải thích khác nhau này được phát biểu từ quan điểm của Tantra Yoga Tối Thượng.

Do thế, đấy là chủ đề mà chúng ta phải đảm trách trong thiền quán. Nếu, sau khi đã làm thế, chúng ta cảm thấy mệt mỏi, chúng ta có thể trì tụng mật ngôn hiện thực ngôn ngữ của đức Phật. Tantra Hoạt Động nói về hai loại trì tụng mật ngôn: Một là thì thầm, có nghĩa là chúng ta trì tụng một cách yên lặng vì thế chúng ta có thể tự nghe, và điều kia là trì tụng tinh thần (tâm niệm), có nghĩa là chúng ta không trì bằng âm thinh mà quán tưởng âm thinh của mật ngôn.

HIỆN THỰC TÂM THỨC CỦA PHẬT QUẢ

Tập trung bất biến (nhất tâm) trong lửa là một hình thức cho thiền quán mà trong ấy hành giải quán tưởng những mật ngôn khác nhau, chủng tự âm tiết và v.v…, tại trái tim của bổn tôn thiền quán và tưởng tượng ngọn lửa bùng lên từ trong những chủng tự.

Tập trung bất biến trong âm thinh liên hệ đến một sự thiền quán mà trong ấy hành giả tưởng tượng và tập trung trên âm điệu của mật ngôn không giống như chúng ta đang trì tụng chính chúng, nhưng đúng hơn là lắng nghe đến âm tiết của mật ngôn như nó được trì niệm bởi người nào khác.

Do vậy, hành giả trau dồi nhất tâm hay một tâm tịch tĩnh bất biến trong những phương cách này, mà đấy là tại sao chúng ta thấy những thông điệp trong Tantra Hoạt Động nói rằng qua thực hành tập trung bất biến nhất tâm trong lửa, hành giả sẽ đạt đến tính mềm dẻo uyển chuyển của thân thể và tinh thần. Sau đó, qua sự tập trung bất biến trong âm thinh, hành giả sẽ thật sự đạt đến tâm tịch tĩnh bất biến.

Loại du già (yoga) thứ ba, được gọi là sự ban cho giải thoát vào lúc chấm dứt âm thinh, là một kỹ năng mà nó cung cấp cho hành giả với sự thân chứng cuối cùng hay giải thoát.

Nói một cách tổng quát, nếu chúng phải phân loại những giáo huấn mật tông tantric trong ba tạng, nguyên tắc (luật), bài giảng (kinh), kiến thức (luận), giáo huấn mật tông tantric sẽ được bao gồm trong nhóm thứ hai, những bộ kinh. Do vậy, trong mật điển tantra, chính đức Phật đã nói rằng Ngài sẽ dạy tantra trong phong cách của những bộ kinh.

Sự nổi bật của điều này là những đặc trưng đặc biệt hay thậm thâm của mật điển tantra mang đến qua những kỹ năng để trau dồi sự ổn cố của thiền quán. Đặc trưng đặc biệt, thông thường của tất cả bốn mật điển tantra, là phân biệt sự thực hành Mật tông Tantric khỏi những sự thực hành của kinh điển Hiển giáo là kỹ năng đặc biệt của Mật điển Tantra cho sự trau dồi sự ổn cố của thiền quán.

Một điều mà tôi muốn làm sáng tỏ ở đây là, nói một cách tổng quát, tịch tĩnh bất biến (tam muội thiền) là một thể trạng hấp thu an chỉ của tâm thức mà trong ấy chúng ta có thể duy trì sự chú ý của mình đến một đối tượng chọn lựa mà không bị xao lãng. Do thế, những kỹ năng để trau dồi một thể trạng như thế cũng là an định hấp thu (chỉ) hơn là suy tư (quán).

Tuệ giác nội quán đặc biệt là một loại phân tích của thiền quán (liễu biệt thiền), vì thế những phương pháp cho trau dồi tuệ giác nội quán cũng là phân tích trong tự thể bản nhiên.

Tịch tĩnh bất biến là một thể trạng tinh tế của tâm thức mà trong ấy không chỉ là sự tập trung nhất niệm của chúng ta, mà nó cũng phối hợp bởi những khả năng uyển chuyển của tinh thần và vật lý. Một cách tương tự, tuệ giác nội quán là một thể trạng nhạy bén của tâm thức mà trong ấy năng lực phân tích rất phát triển mà nó cũng được trang bị với sự uyển chuyển của tinh thần và thân thể.

Do thế, bởi vì tịch tĩnh bất biến thiền là an chỉ trong tự thể và thiền quán trên tuệ giác nội quán là phân tích, khi chúng ta nói về thiền quán trong phổ quát, chúng ta phải cảnh giác rằng có nhiều loại khác nhau. Những loại nào đấy về thiền quán là những thể trạng của tâm thức mà chúng tập trung trên một đối tượng, chẳng hạn như thiền quán trên tính không, mà trong ấy tính không là đối tượng, trái lại trong thiền quán trên từ ái, chúng ta phát khởi tâm thức chúng ta thành ra một thể trạng của yêu thương. Thêm nữa, có những loại khác nhau của thiền quán mà trong ấy sự tập trung là trên sự tưởng tượng hay hình dung về điều gì ấy.

Theo những sự giải thích trong kinh điển và ba tantra thấp, khi chúng ta trau dồi tịch tĩnh bất biến (nhất tâm bất loạn) trong một buổi thiền tập, chúng ta hoàn toàn an chỉ một cách triệt để, duy trì nhất niệm và không tiến hành bất cứ một sự phân tích nào. Hai loại thiền tập khác nhau thường là phân biệt nhau đối với thứ kia, nhưng Tantra Yoga Tối Thượng chứa đựng một phương pháp nhận thức những điểm năng động của thân thể. Bằng sự phân tích những điểm nhạy cảm này của thân thể mà ngay cả tuệ giác nội quán đặc biệt có thể được trau dồi qua thiền chỉ hay tập trung.

Trong sự thực tập của con đường kinh điển và ba tantra thấp, đạt đến tịch tĩnh bất biến (định) và tuệ giác nội quán đặc biệt (tuệ) luôn luôn liên tục tiếp theo sau. Tịch tĩnh bất biến (nhất tâm) đến trước, đưa đến tuệ giác nội quán đặc biệt, trái lại trong Tantra Yoga Tối Thượng, một số trong hầu hết những hành giả năng động có thể đạt đến cả hai một cách đồng thời.

Loại du già (yoga) thứ ba đã liên hệ trước đây, sự tập trung cho phép sự giải thoát vào lúc chấm dứt âm thinh, là thuật ngữ kỹ thuật cho thiền quán trên tính không theo hệ thống Mật thừa Tantric. Nó cũng được biết như du già (yoga) không có biểu tượng, trong khi hai loại tập trung trước đó được liên hệ như du già (yoga) với biểu tượng.

TANTRA HÀNH TƯỚNG (TANTRA TIẾN HÀNH)

Mạn đà la thuộc Tantra Hành Tướng là vô cùng hiếm hoi trong truyền thống Tây Tạng, nhưng khi chúng thật sự xảy ra, bổn tôn thông thường nhất là Tỳ Lô Giá Na Chính Giác (Vairochana Abhisambodhi).

Tantra Hành Tướng cũng trình bày con đường trong hình thức du già (yoga) với những biểu tượng và du già (yoga) không có biểu tượng. Ở đây, du già không biểu tượng liên hệ đến thiền tập, nhấn mạnh trên tính không, trong khi sự nhấn mạnh của du già với biểu tượng thì không.

Cả Tantra Yoga và Tantra Hành Tướng đều nói về đòi hỏi sự thực hành bổn tôn du già và đảm trách sự ân cư thiền tập thích ứng, là điều tiếp theo bằng sự dấn thân trong những hành vi thực tập. Trong Tantra Hoạt Động và Tantra Hành Tướng điều này liên hệ một cách chính yếu đến những loại hành vi nào đấy chẳng hạn như kéo dài sự sống trên căn bản của bổn tôn trường thọ. Những loại hành vị khác, như đạt đến sự giải thoát tối thượng và v.v…, không được diễn tả một cách chi tiết.

TANTRA YOGA (TANTRA DU GIÀ)

Tantra quan trọng nhất của tầng lớp này được chuyển dịch sang Tạng ngữ là Toát Yếu Căn Bản của Tất Cả Như Lai (Sarva-tathagata-tattva-samgraha)²⁷, trong ấy đề cập Kim Cương Giới và bao gồm những tantra Sarvavid.

Tiến trình phổ quát của con đường Tantra Du Già được giải thích trên căn bản của ba nhân tố: Căn bản tịnh hóa, con đường tịnh hóa, và kết quả tịnh hóa. Căn bản của tịnh hóa ở đây liên hệ đến thân thể, lời nói, tâm ý và hoạt động của hành giả, trong khi những con đường tịnh hóa liên hệ đến sự thực tập của đại ấn, hiện tượng ấn, chí nguyện ấn, và tuệ trí ấn hay hành động ấn. Giống như có bốn căn bản của tịnh hóa, thân thể, lời nói, tâm ý và hành động của hành giả và bốn con đường tương ứng của tịnh hóa, có bốn kết quả tịnh hóa: Thân thể, lời nói, tâm ý và hành động của Phật quả. Đây là tại sao văn bản chính của lớp tantra này, Toát Yếu Căn Bản, có bốn phần.

TANTRA YOGA TỐI THƯỢNG

Tantra Yoga Tối Thượng đối với người Tây Tạng giống như sự kiêng khem hằng ngày của chúng tôi. Tôi đã từng thấy rằng sự thực hành Tantra Toát Yếu Căn Bản và Tantra Tỳ Lô Giá Na Chính Giác được phổ biến rộng rãi ở Nhật Bản, nơi có rất nhiều hành giả của những tantra thấp. Nhưng dường như rằng Tantra Yoga Tối Thượng chỉ có thể thấy ở Tây Tạng, mặc dù tôi không thể tuyên bố một cách dứt khoát.

Những thực tập sinh mà Tantra Yoga Tối Thượng dành cho họ là những con người thuộc thế giới khát vọng, mà cấu trúc vật lý của họ bao gồm sáu phần tử. Những điều này liên hệ đến ba phần tử mà chúng ta tiếp nhận từ cha chúng ta và ba phần khác chúng ta có từ mẹ chúng ta.

Một đặc trưng đặc biệt của những con đường thậm thâm trong Tantra Yoga Tối Thượng là chúng sử dụng những kỹ năng tương ứng không chỉ những hiện tượng liên hệ đến căn bản của sự tịnh hóa như chúng xuất hiện trên trình độ thông thường, chẳng hạn như chết, trung ấm thân và tái sinh, những cũng liên hệ đến những đặc trưng thuộc thể trạng kết quả của Phật quả, ba thân Phật.

Tantra Yoga Tối Thượng giải thích thuật ngữ của tantra trên ba trình độ, tantra nguyên nhân, mà đấy là căn bản; tantra phương pháp mà đấy là con đường và tantra kết quả. Tất cả ba trình độ của tantra sinh khởi từ tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang.

Nếu chúng ta thấu hiểu điều nổi bật này, chúng ta sẽ thông hiểu sự giải thích của truyền thống Sakya mà nó nói về tantra nguyên nhân gọi là căn bản của tất cả, hay căn bản nền tảng, liên hệ đến mạn đà la của những bổn tôn trong ấy, tất cả những thứ ấy thật sự phát sinh từ căn bản nền tảng này.

Truyền thống này giải thích rằng căn bản nền tảng hiện diện trong những khả năng căn bản của chúng ta và tất cả những hiện tượng trên trình độ thông thường trong hình thức của những đặc tính. Tât cả những hiện tượng trên con đường hiện diện trong căn bản nền tảng này trong hình thức của những phẩm chất, và tất cả những hiện tượng của thể trạng kết quả của Phật quả hiện diện trong căn bản nền tảng này trong hình thức của năng lực. Một cách tương tự, chúng ta thấy những tuyên bố như ‘sự bình đẳng của căn bản và kết quả’ trong những tác phẩm của Nyingmapa.

Vì tất cả những hiện tượng của thể trạng kết quả là hoàn toàn hay hiện diện trong căn bản nền tảng này trong hình thức của năng lực, chúng ta cũng có thể thấu hiểu những tuyên bố như vậy như thân thể của đức Phật và tuệ trí của Ngài là không tách rời với nhau. Nhưng cũng quan trọng để hiểu những tuyên bố và những khái niệm này một cách đúng đắn, bằng không có một hiểm họa về một sự thừa nhận sai lầm, những gì đấy như quan điểm của phái Số Luận (Samkhya) rằng những chồi non hiện diện khi nó là hạt giống.

Thủ hộ khuynh hướng cốt yếu của những khái niệm như thế trong tâm, chúng ta có thể thấu hiểu rằng những gì Di Lặc đã viết trong Sự Tương Tục Siêu Phàm của ngài, ‘tất cả những cấu uế của tâm là tạm thời và ngoại lai, tất cả những phẩm hạnh của tâm hiện diện trong nó một cách tự nhiên’ không có nghĩa là tất cả những phẩm hạnh và thể chứng của tâm thức thực sự hiện diện trong tâm thức, nhưng nó tồn tại trong hình thức của năng lực, bởi vì tất cả chúng hiện diện như năng lực trong tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang. Theo quan điểm này, chúng ta có thể cũng thấu hiểu những tuyên bố như, ‘nhận ra tính tự nhiên chân thật của chúng ta là bình đẳng để trở thảnh giác ngộ một cách hoàn toàn.’

Có những thông điệp tương tự trong những tantra khác như mật điển Hô Kim Cương (tantra Hevajra), mà chúng ta đọc ở đấy, ‘chúng sinh là hoàn toàn giác ngộ, nhưng họ bị chướng ngại bởi cấu uế tinh thần.’ Thời Luân Kim Cương (Kalachakra tantra) cũng nói một cách dứt khoát về điểm này, tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang, nhưng nó bao hàm trong thuật ngữ khác, đặt tên nó là ‘không gian kim cương tỏa khắp.’

Trong luận giải về năm tầng bậc hoàn thành của tantra Bí Mật (Guhyasamaja), Ngọn Đèn Bừng Sáng Năm Tầng Bậc, Long Thọ đề cập rằng hành giả bất động trong thiền quán ảo huyễn nhận thức tất cả mọi hiện tượng trong cùng một khía cạnh. Hàm ý ở đây là tại tầng bậc hoàn thành, khi hành giả có thể sinh khởi trong một thân thể vô cùng vi tế, một cách kỹ thuật được biết như một thân thể ảo huyễn, mà nó là tính tự nhiên của năng lượng vi tế nhất và tâm thức, người ấy mở rộng nhận thức của mình đến tất cả mọi hiện tượng, nhận thức chúng như những sự biểu hiện của tâm thức nền tảng của tịnh quang.

Bây giờ, mặc dù chúng ta có thể thấu hiểu việc nhận thức tất cả chúng sinh như sự biểu hiện của tâm nguyên sơ nền tảng của tịnh quang, bởi vì một cách thiết yếu đây là nguồn cội nền tảng mà từ đấy tất cả sinh khởi, những câu hỏi, làm thế nào chúng ta có thể chứng minh một cách hợp lý rằng toàn bộ môi trường là một sự biểu hiện của tâm thức nguyên sơ nền tảng tịnh quang này? Tôi không nghĩ sự liên hệ ở đây đến môi trường hay những hiện tượng là tâm thức tự nhiên, mặc dù mặc dù trường phái tư tưởng Duy Tâm cho rằng đấy là tính tự nhiên của toàn bộ thực thể ngoại tại. Ở đây ý nghĩa hơi khác. Chúng ta phải thấu hiểu toàn bộ môi trường, tất cả những hiện tượng ngoại tại, như những sự tạo dựng, những biểu hiện hay tướng mạo của tâm thức nguyên sơ nền tảng tịnh quang này, đúng hơn là biểu hiện tính tự nhiên của nó.

Do thế, khi một người xuyên qua kinh nghiệm biểu hiện của tâm nguyên sơ nền tảng tịnh quang này, mà nó là trình độ vi tế nhất của tâm, tại thời điểm ấy tất cả những trình độ thô thiển của năng lượng và những tiến trình tinh thần rút lui hay hòa tan. Sau đó những gì xuất hiện trong tâm tại một trình độ như thế chỉ là tính không thanh tịnh.

Trong mật điển tantra, những kỹ năng và phương pháp được giải thích mà nhờ nó hành giả có thể sử dụng tâm nguyên sơ nền tảng tịnh quang biểu hiện một cách tự nhiên tại thời điểm lâm chung hay những trường hợp khác. Một cách tổng quát, trong hệ thống kinh điển hiển giáo, thời khắc cuối cùng của một tâm ý đang chết được nói là trung tính mặc dù rất vi tế, nhưng những phương pháp được giải thích đặt thể trạng tâm thức ấy trong việc sử dụng tích cực, bằng việc phát sinh nó thành điều gì đấy đạo đức.

Tôi đã từng đọc những tác phẩm của đạo sư Ấn Độ Thiên Thân (Vasubhandu) so sánh đến những tình trạng tiêu cực của tâm thức, thì những thể trạng đạo đức là mạnh mẽ hơn. Lý do là, theo một quan điểm, rằng thể trạng đạo đức của tâm thức có một giá trị căn bản bởi vì chúng là sáng chói và chắc chắn đúng đắn. Một lý do khác nữa là chỉ thể trạng đạo đức của tâm thức là có thể được sinh khởi tại những thời điểm của sự phát sinh tâm thức nguyên sơ nền tảng tịnh quang, [tức là] thời điểm lâm chung như thế, và thậm chí được mở rộng vượt xa nó. Những tình trạng tiêu cực của tâm thức có thể không bao giờ được phát sinh một khi tâm thức nguyên sơ nền tảng tịnh quang đã trở thành hiển nhiên.

Quan điểm của Đại Thủ Ấn, Mahamudra của truyền thống Kagyu, và quan điểm Đại Toàn Thiện, Dzogchen, tất cả cùng đi đến cùng một điểm – sự thấu hiểu tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang.

Chúng ta muốn hỏi rằng, bởi vì một cách thông thường Đại Toàn Thiện được trình bày như chóp đỉnh của chín cổ xe (cửu thừa) vì lý do rằng trong sự thực tập nó chúng ta sử dụng sự tỉnh thức căn bản của chúng ta, trong khi trong những thừa trước, chúng ta dùng tâm thức [thông thường] của chúng ta. Nếu là như thế, làm thế nào chúng ta có thể nói rằng quan điểm của Đại Toàn Thiện nói đến điều giống nhau mà đấy là một sự thấu hiểu tâm thức nguyên sơ nền tảng của tịnh quang, là điều cũng được liên hệ đến trong Tanta Yoga Tối Thượng?

Trả lời đến câu hỏi này đã được đạo sư Đại Toàn Thiện Tenpai Nyima nói rằng, trong khi đúng là trong Tanta Yoga Tối Thượng nhấn mạnh nhiều đến việc khám phá và phát triển tâm nguyên sơ nền tảng của tịnh quang, và điều này cũng là một đặc trưng của sự thực tập Đại Toàn Thiện. Sự khác nhau thuộc vào phương pháp của họ.

Trong những sự thực tập Tantra Yoga Tối Thượng, những kỹ thuật cho việc khám phá và phát triển tâm nguyên sơ nền tảng của tịnh quang được giải thích như một tiến trình dần dần bắt đầu từ tầng bậc phổ thông cho đến những tầng bậc hoàn thành tiếp theo sau, và cuối cùng đến sự hiện thực tịnh quang. Trong sự thực tập Đại Toàn Thiện sự phát triển và làm nổi bật tâm nguyên sơ nền tảng của tịnh quang đã từng được giải thích, không như một tiến trình tuần tự, mà như một sự nắm vững trực tiếp tự chính tâm tịnh quang, ngay từ lúc khởi đầu, bằng việc sử dụng sự tỉnh thức cơ bản của chúng ta.

Khi nghiên cứu Tantra Yoga Tối Thượng, chúng ta phải giữ trong tâm rằng trong những luận giải mật tông tantric, một chữ đơn độc có thể có nhiều trình độ khác nhau trong việc diễn giải, giống như trong trường hợp của kinh Tuệ Trí Toàn Thiện (kinh Đại Bát Nhã) mà chúng ta đã thảo luận trước đây, mà nó có hai trình độ để diễn giải, một là ý nghĩa trên văn tự và ý nghĩa ẩn dụ. Trong trường hợp của mật tông tantric, sự diễn giải là sâu xa hơn nhiều, một chữ có thể có nhiều trình độ khác nhau về ý nghĩa và diễn dịch.

Như đã nói, một chữ của Mật điển Tantra có thể có bốn sự diễn dịch, bốn kiểu giải thích:

1- Ýnghĩa văn tự;

2- Sự giải thích thông thường theo kinh điển Hiển giáo và những Mật điển Tantra thấp;

3- Những ý nghĩa ẩn tàng mà nó có ba loại:

a- Điều nào ẩn tàng phương pháp cho việc tiếp nhận một sự khát vọng vào trong con đường.

b- Điều nào ẩn tàng tướng mạo.

c- Điều nào ẩn tàng chân lý quy ước thế gian hay tục đế, thân thể ảo huyễn.

4- Cuối cùng, ý nghĩa căn bản, là điều liên hệ ở đây đến tịnh quang căn bản và sự hợp nhất.

Cũng có một kiểu diễn giải gọi là sáu giới hạn: Ý nghĩa diễn dịch và ý nghĩa căn bản, ý nghĩa có chủ tâm và ý nghĩa không có chủ tâm, ý nghĩa theo văn tự và ý nghĩa ngoài văn tự.

Trong sự tiếp cận phức tạp này đến Mật điển Tantra, có hai cách giải thích một cách thật sự đến những người đệ tử. Một liên hệ đến sự trình bày trong một chúng hội công cộng và điều kia liên hệ đến vấn đề của mối quan hệ của thầy – trò.

Nhằm để đánh giá sự thực tập Tantra như một sự thực hành Phật giáo là cuối cùng nó sẽ đưa đến sự đạt đến Phật quả, sự liên hệ luôn luôn được thể hiện trong luận điển mật tông tantric đến mô thức của tiến trình trong con đường của kinh điển Hiển giáo. Những sự khác biệt phức tạp và vi tế trong những mật điển tantra khác nhau là qua những sự khác nhau trong sự bố trí tinh thần của hành giả, cấu trúc thân thể vật lý và v.v…Do thế, những mật điển tantra bắt đầu với một dẫn nhập mà trong ấy những khả năng của thực tập sinh thích hợp được định rõ. Có bốn loại hành giả thực hành tantra, đứng đầu gọi là những hành giả quý báu.

Mục tiêu của việc giải thích những mật điển tantra đến những thực tập sinh thích hợp trong một cách phức tạp như thế là làm cho họ có thể nhận ra hai sự thực. Hai sự thực ở đây không liên hệ đến hai sự thực được giải thích trong hệ thống kinh điển hiển giáo, mà đấy là chân lý căn bản (chân đế)và chân lý quy ước (tục đế). Đây là hai sự thực trong phạm vi của Tantra Yoga Tối Thượng.

Theo sự giải thích của kinh điển Hiển giáo, cả hai chân lý căn bản và quy ước trong phạm vi của Tantra Yoga Tối Thượng sẽ đều là chân lý quy ước (tục đế). Sự diễn giải kiểu này trong luận giải Mật tông Tantric được giải thích trong một Mật điển Tantra gọi là Kim Cương Tuệ Trí Yếu Lược (Compendium of Wisdom Vajras), mà nó là một Mật điển Tantra giải nghĩa.

Một đặc trưng của Mật điển Tantra là hầu hết tất cả mọi Mật điển Tantra được bắt đầu với hai chữ E warn. Hai chữ này bao hàm toàn bộ ý nghĩa của tantra, không chỉ là văn tự, mà cũng là ý nghĩa căn bản rốt ráo của mật điển tantra. Tất cả mọi tantra, bởi vì chúng là luận điển, được sáng tác từ nhiều mẫu tự khác nhau, mà một cách căn bản tất cả đều bắt nguồn từ những nguyên âm và những phụ âm, do thế tất cả những thứ ấy được chứa đựng trong hai chữ E warn và vì toàn bộ ý nghĩa của mật điển tantra bao hàm trong ba nhân tố: căn bản, con đường và kết quả, nên tất cả chúng cũng bao gồm trong ý nghĩa của E warn.

E warn thật sự bao hàm toàn bộ vấn đề chủ yếu của tantra, như Nguyệt Xứng (Chandakirti) giải thích khi ngài tóm lược nội dung toàn bộ của tantra trong một bài kệ trong luận giải nổi tiếng của ngài là Ngọn Đèn Sáng Rực. Bộ luận rất nổi tiếng đến nổi một lần nó được nói là giống như mặt trời và mặt trăng là hai nguồn cội của ánh sáng trên bầu trời, trên mặt đất có hai cội nguồn của trong sáng, liên hệ đến Những Từ Ngữ Rõ Ràng, là một luận giải của Nguyệt Xứng về Trung Đạo Luận của Long Thọ và Ngọn Đèn Sáng Rực, là luận giải bao quát của ngài về Tantra Bí Mật (Guhyasamaja Tantra). Bài kệ nói rằng:

Tầng bậc phổ thông hiện thực thân thể của bổn tôn là đầu tiên,

Thiền tập trên tính bản nhiên của tâm là thứ hai;

Đạt đến chân lý quy ước vững vàng là thứ hai,

Sự tịnh hóa chân lý quy ước là thứ tư,

Kết nối cả hai chân lý trong sự hợp nhất là thứ năm.

Trong căn bản, điều này là vấn đề chủ yếu toàn bộ của Tantra Yoga Tối Thượng. Luận giải của Nguyệt Xứng phân chia toàn bộ con đường mật thừa tantric thành năm tầng bậc; tầng bậc phổ thông và bốn tầng bậc của tầng bậc hoàn thành.

Giống như có nhiều tầng bậc của con đường, vì thế có nhiều lễ khai tâm quán đảnh mà chúng là những nhân tố làm cho chín muồi cho những con đường này. Sự quán đảnh trao truyền năng lực cho hành giả bắt đầu tầng bậc phổ thông được gọi là quán đảnh bình. Nhân tố truyền lực để hành giả bắt đầu sự thực tập về thân thể ảo huyển, mà nó bao gồm ba sự cô lập: Cô lập thân thể, cô lập lời nói, và cô lập tâm ý mà thật sự là những khởi đầu cho thân thể ảo huyễn và bao gồm ba tầng bậc đầu của tầng bậc hoàn thành, đấy là lễ quán đảnh thứ hai hai hay quán đảnh bí mật. Với lễ quán đảnh tuệ trí tri thức, hành giải được truyền năng lực gia trì để bắt đầu thiền quán trên tịnh quang, ánh sáng trong suốt. Và với lễ quán đảnh thứ tư, hành giả được truyền trao năng lực gia trì để bắt đầu thiền quán trên sự hợp nhất.