Vấn Đáp Về Phật Giáo

“Không nên tin vào kinh kệ, dù là lời nói của Đức Phật, mà hãy tự mình kiểm chứng một điều gì là đúng hay sai, là lành mạnh hay không, là hợp đạo lý hay không...thì mình mới tin theo. Không nên tin một cách mù quáng vào điều gì chỉ vì lời nói đó được ghi lại trong kinh điển, hay do được nói ra bởi thầy của mình, ngay cả Đức Phật”, như ý trong “Kinh Người Kalama.

● Những phương tiện hướng dẫn – Ngón Tay Chỉ Mặt Trăng!

Người mới học đạo Phật thì được dạy với rất nhiều định nghĩa và chân lý về sự sống. Đó là những lẽ thật được phát minh bởi Đức Phật. Từ những chân lý, lẽ thật, sự thật của sự sống là “khổ, bất toại nguyện, vô thường, ngắn ngủi, trống không..., Đức Phật mới chỉ dạy những cách thức để tìm đường thoát khỏi những sự thật phũ phàng và đáng thất vọng đó.

Như vậy chúng ta lại bắt đầu học những giáo lý và giáo pháp rất hay như: Tứ Diệu Đế, Năm Uẩn, Bát Chánh Đạo, Bảy Yếu Tố Giác Ngộ, Thiền... Chúng ta học cả một đời và thực hành cả một đời. Chúng ta hiểu (‘ngộ’) và chúng ta thực hành những hướng dẫn đó. Tuy nhiên, chúng ta thực hành đúng không có nghĩa là chỉ “tin” và thực hành. Bạn nên nhớ rằng: “Vấn đề “tin” vào những giáo lý Phật giáo không phải là “tiêu điểm” của Phật giáo. Giáo lý của Phật giáo không yêu cầu hay bắt buộc người ta phải tin hoàn toàn vào những giáo lý đó. Bởi vì sao? Bởi vì những giáo lý đó chỉ là hướng dẫn để tu tập và giác ngộ, chứ bản thân chúng không phải là những chân-lý hay lẽ-thật tuyệt-đối mà chúng ta phải tuyệt đối tin vào.”

Những gì Phật đã thuyết giảng là những phương pháp để cho mọi người tìm hiểu chính mình và thế giới xung quanh một cách đúng đắn. Hàng dài danh sách những giáo lý và kinh kệ không phải dùng để bắt mọi người cứ tin vào đó một cách mù quáng, theo kiểu đó là những giáo điều bất di bất dịch.

Thiền sư Nhất Hạnh đã từng nói rằng: “Không nên sùng bái hay bị dính chấp vào bất kỳ giáo lý, học thuyết hay tư tưởng nào, ngay cả đó là của Đức Phật. Hệ thống những tư duy của Phật giáo chỉ là những phương tiện hướng dẫn; chúng không phải là những chân lý tuyệt đối”.

Chân lý tuyệt đối (chân đế) mà sư Nhất hạnh nói ở đây không thể nằm ở chỗ những ngôn từ, chữ nghĩa hay những khái niệm như vậy. Vì vậy, bạn hãy nhớ mãi rằng: “Chỉ tin vào những ngôn từ và khái niệm thì không phải là con đường của đạo Phật.”

Ví dụ, không nên chỉ đọc rồi tin vào thuyết tái sinh của Phật giáo. Bạn nên thực hành đạo Phật để nhận ra rằng nếu có một cái ‘ngã’ hay ‘linh hồn’ hằng hữu thì làm gì có chết mà tái sinh. Từ đó, bạn sẽ tìm cách nhận biết mình có một ‘ngã’ cố định từ lúc sinh ra đến giờ hay không? Hay sau một phút, cái ‘tôi’ của bạn đã thay đổi rồi, cái ‘tôi’ không bao giờ còn giống nhau sau một khoảng khắc. Rồi sau đó mới tin. Vân vân...

● Nhiều Con Thuyền, Một dòng sông!

Khi nói rằng những giáo lý và giáo pháp không nên được chấp nhận bằng lòng tin mù quáng thì không có nghĩa là chúng không quan trọng. Những giáo lý mà Đức Phật đã bỏ công giảng dạy giống như là những bản-đồ chỉ đường, giống như là những chiếc thuyền hay chiếc bè dùng để chở người qua sông vậy. Nhiều khi việc cứ lao vào hành thiền hay tụng kinh suốt ngày cũng chẳng được điều gì lợi lạc. Tuy nhiên, theo ý Phật, nếu một người thực hành giáo pháp “một cách nhiệt thành và chân thật”, thì giáo pháp sẽ ảnh hưởng, làm chuyển hóa thân tâm, đời sống và cách nhìn của người đó một cách tích cực.

Khi nói rằng Phật giáo không tin vào điều gì, thì điều đó cũng không có nghĩa là không có những niềm tin Phật giáo. Trải qua nhiều thế kỷ, Phật giáo đã được phát triển thành nhiều trường phái khác nhau, thậm chí có những giáo thuyết mâu thuẫn nhau. Bạn thường hay nghe rằng “Người theo Phật tin rằng...”, “Phật tử thì tin rằng...”, “Đạo Phật tin rằng...”, nhưng thật ra những việc “tin rằng...” đó chỉ là cách tin hay cách diễn dịch của những trường phái Phật giáo khác nhau, chứ thật ra không phải là Phật giáo chính-thống, không phải tất cả các truyền thống Phật giáo đều nói vậy. Ví dụ rõ ràng nhất là về “vấn đề ăn chay” trong đạo Phật.

Có nghĩa là gì? Bạn là người khôn khéo thì cứ tạm tin, tìm học, kiểm chứng và thực hành giáo lý và giáo pháp, sau đó bạn thấy điều nào đó là đúng, thì hãy tin vào điều đó, bởi vì bạn tự thực hành và tự tin chứ không mù quáng tin một chiều. Đó là cách học và thực hành giáo pháp. Như vậy là vẫn có những niềm tin vào giáo pháp, dựa trên sự thực hành và trí tuệ thực sự.

Nhân dịp ví dụ, ở nhiều quốc gia ở Đông Á, người ta tin rằng Phật và những thánh nhân được ghi lại trong kinh điển Phật giáo là có thể nghe được những lời cầu nguyện và có thể ban phước lành cho người cầu nguyện. Rõ ràng đó là ‘nhánh’ Phật giáo theo kiểu đức-tin: Phật giáo tín ngưỡng. Khi người ta phụ thuộc vào đức tin tín ngưỡng thì sẽ không học được gì nhiều từ giáo lý Phật giáo. Và điều đó chỉ là sự cản-trở (chướng ngại) cho qua trình khám phá bản thân và chân lý để tự thân tìm đường giải thoát khỏi “khổ”.

Nếu bạn muốn học đạo Phật, hãy bỏ qua một bên những giả định. Bỏ qua những giả định về Phật giáo và bỏ qua những giả định về tôn giáo. Bỏ qua những giả định về cái ‘tôi’, về hiện thực, về sự hiện hữu... Rồi tự mình tìm hiểu, khám phá, từ trong giáo lý và kinh điển song song với đời sống thực và sự thực hành chân thực. Khi bạn tin vào điều gì, hãy tin như “nắm và nhìn” một vật gì “với bàn tay hé mở”, chứ đừng “siết chặt tay” hay “bám chặt tay” vào điều đó. Hãy thực hành để nhìn thấy lẽ thật.

Ví dụ, đừng vội vã tin vào việc ăn-chay là đúng pháp với Phật giáo, đúng với “thâm-ý” của Đức Phật; hoặc ăn chay là tốt đẹp, là khai triển lòng từ bi cao đẹp. Nếu ngay từ đầu bạn đã nghĩ đó là điều tốt đẹp, vậy thì bạn hãy cứ ăn chay, bất chấp điều đó có đúng là “pháp của Phật” hay không. Nếu bạn ăn chay được lâu thì bạn sẽ tự trải nghiệm được từ trong thân-tâm của mình những điều tốt đẹp và bình an do việc ăn chay mang lại, chứ không phải do đọc và suy luận từ kinh sách. Hãy tự nếm ly nước chanh đường và tự nếm thấy vị ngon lành của nó. Đừng vội tin sự mô tả của người khác như là vị ‘chua chua ngọt ngọt’. Đó chỉ là cách diễn tả, là cách “chỉ” về nước chanh đường mà thôi. Giáo lý của đạo Phật cũng như vậy.

Kinh điển Phật giáo (hay Thiền tông?) có nói rằng: “Ngón tay chỉ mặt trăng không phải là mặt trăng”. Giáo pháp là cái chỉ dẫn như ngón tay chứ không phải là “thực tại” như mặt trăng. Giáo pháp là những chiếc bè giúp đưa người qua sông, chứ Giáo pháp không phải là bến bờ giải thoát bên kia sông.

Câu hỏi 78: Vậy theo đạo Phật, có công-thức cụ thể để thực hành con đường đạo hay không, khi không có những giáo điều?

Thật ra thì đạo Phật không có giáo điều cứng chắc bắt buộc mọi người phải làm chính xác giống nhau như thế nào.

Bởi vì mỗi người được sinh ra theo những nghiệp khác nhau của họ, được lớn lên theo những điều kiện khác nhau và đang sống trong những điều kiện khác nhau, nên dù Phật giáo có từng đưa ra giáo điều nhất định nào để áp dụng cho tất cả Phật tử, thì điều đó cũng khó thực hành được, và mỗi người cũng thực hành ít nhiều khác nhau mà thôi. Mỗi người có đời sống và trạng thái tâm khác nhau.

Vậy con đường của Phật giáo là gì? Sao có thể được gọi là “đạo”?.

Con đường đạo Phật là những hướng dẫn để những người theo đạo Phật thực hành những “phần” liên quan đến đời sống thân-tâm của bản thân mình và mọi người xung quanh—đó là tu tập tính rộng lượng (Bố thí), tu tập lối sống đạo đức (Giới hạnh), và tu dưỡng tâm (Thiền tập).

Có thể gọi nôm na đó là công thức thực hành của đạo Phật:

Đạo Phật=Tu tập tính rộng lượng+đạo đức+tâm.

Đạo Phật=Bố Thí+Giới Hạnh+Thiền Tập.

Không thể nào nói hết về những đề tài này trong một phần vấn đáp hay thậm chí trong một quyển sách, bởi vì phần lớn những lời Phật nói ra được ghi lại trong kinh điển (Tam Tạng Kinh) đều xoay quanh những vấn đề thực hành quan trọng này.

Thực ra, con đường Bát Chánh Đạo cũng là một cách triển khai của việc thực hiện ba vấn đề này.

(1) Tính Rộng Lượng, tức là sự san sẻ, sự chia sẻ, sự không ích kỷ mà chúng ta hay gọi là tâm “bố thí”. Đức Phật đặt vấn đề lòng Rộng Lượng trước tiên, Phật muốn thấy được một người hiểu rõ về vấn đề này rõ ràng trước khi Phật mới giảng giải về những vấn đề cơ bản khác. Có nghĩa là gì? Nếu ai chưa hiểu ý nghĩa của hạnh bố-thí thì Phật thường không giảng dạy về những kiến thức khác. Nếu một người chưa hiểu và chưa có lòng rộng lượng, chưa biết cho đi, chia sẻ, thương cảm, cứu giúp...người khác, thì người đó cũng chưa đủ tốt để học hỏi những điều thực hàn khác của đạo Phật.(i)

(2) Đạo đức, đó là việc sống dựa trên những giá trị về đạo lý, lương tri, phép tắc, nghi luật, quan hệ gia đình, và những nguyên tắc sống “lương thiện”. Để hướng dẫn mọi người sống như vậy, Phật đã đưa ra Năm Giới Hạnh cho Phật tử tạo gia, và cho mọi người bình thường:

Không sát sinh, giết hại, gây ra giết hại

Không trộm cắp, không lấy của không được cho

Không tà dâm, không ngoại tình hay quan hệ bất chính

Không nói dối, không nói sai sự thật, không nói gian, khôn nói điều vô ích, tào lao.

Không uống rượu, không dùng những chất độc hại.

Nếu ai sống theo Năm Giới này thì người đó là người lương thiện, người lành, người có đủ phẩm chất để tu tập những phần cao sâu hơn của đạo Phật. Một người chỉ cần giữ được Năm Giới căn bản này trong đời sống thì ngay cả không tu tập được gì cao sâu hơn, thì người ấy cũng sẽ được tái sinh về cõi lành (như cõi người hay cõi thiên thần sau khi chết đi)—ngược lại những người bất thiện, thất đức, không giữ Năm Giới thì khi chết đi phải bị tái sinh về cõi xấu (như địa ngục, súc sinh...) đầy đau khổ.

Năm giới hạnh này là căn-bản, là điều kiện cần phải có được đối với Phật tử, là nền-tảng tạo nên tâm thiện lành, là “mảng” thực hành song song với những hành động công-đức, và tu tập tâm. (ii)

(3) Tu dưỡng Tâm (Thiền tập) là tu tập cho tâm được tĩnh lặng, chánh định (thiền định) và tu tập sự chú tâm, tỉnh giác, chánh niệm (thiền quán). Để làm gì? Để Tâm được an định và tỉnh giác, không còn bị lăng xăng và ô nhiễm với những tác động từ bên trong thân mình và từ bên ngoài trần cảnh. Bởi vì những thứ ô nhiễm làm cho tâm thực hiện những nghiệp xấu ác. Người tu dưỡng được tâm trong sạch là người tốt, người lành, và sẽ đạt tiến bộ về tâm linh.

Bằng cách thiền tập, người thực hành:

(a) cố gắng tập loại bỏ những tâm xấu ác đã có sẵn trong người,

(b) không cho tâm xấu ác mới khởi sinh trong tâm mình,

(c) tu dưỡng tâm tốt thiện có sẵn và phát huy những tâm tốt thiện mới cho bản tâm của mình. (iii)

Vậy, ba “mảng” thực hành của đạo Phật đã được Phật giảng dạy và hướng dẫn một cách hợp lý hợp tình. Các việc thực hành trong ba mảng đó thường rất hữu-cơ với nhau, những việc thực hành này là nền tảng giúp cho việc thực hành khác được đúng đắn và tiến bộ. Tất cả đều cùng mục đích là làm trong-sạch thân-tâm, mang lại sự bình an và hạnh phúc cho mỗi con người. Đó cũng là lý do tu hành của những Phật tử xuất gia.

■ Chú giải:

(i) (a) Tính rộng lượng (bố thí) thể hiện bằng việc cho đi, giúp đỡ, cứu trợ, tài thí, vật thí, san sẻ, nhường nhịn. Cho lời khuyên, tặng nụ cười, chia sẻ hiểu biết giáo pháp hay cho tặng kinh sách...cũng là những hành động (hạnh) bố thí. Cúng dường phương tiện cho những tu sĩ xuất gia (Tăng Ni) chân tu là hành động bố thí cao thượng và nhiều công đức nhất.

(b) Còn đối với những Phật tử xuất gia, họ bố thí những sự giảng dạy Giáo Pháp cho các Phật tử. Trong tu tập, những bậc xuất gia cũng có hạnh “bố thí Ba-lamật”, đó là sự bố thí của những bậc Bồ-tát như bố thí của cải, thân xác, mạng sống...

(ii) (a) Phật tử tại gia thì tối thiểu sống theo Năm Giới như đã nêu trên. Ngoài ra, những Phật tử tại gia cũng thường xuyên được khuyến khích thực hành Tám Giới hay Mười Giới vào những ngày hay dịp trai giới.

(b) Đối với những Phật tử xuất gia thuộc Phật giáo Nguyên thủy thực hành tuân giữ 227 (tăng) và 331 (ni) giới luật như thời còn Đức Phật.

Tu sĩ Phật giáo Đại thừa các tăng phải tuân giữ 250 giới, và ni là 348 giới.

(iii) Thiền Phật giáo là một mảng thực hành quan trọng nhất trong đạo Phật. Sau giới hạnh, đạo Phật coi thiền tập là phần quan trọng để tâm đạt được những trạng thái bình an và giải thoát cho người thực hành.

Thiền Phật giáo khác với những loại thiền tập vì sức khỏe hay vì những mục đích thế tục khác như yoga...

Thiền Phật giáo gồm nhiều kỹ thuật khác nhau, gồm trong hai mảng thiền-định tâm (thiền định) và thiền chú tâm chánh niệm quán sát (thiền quán hay thiền Minh Sát).

Phật tử tại gia mới tập thiền được khuyên nên tập thiền “Hởi Thở” và thiền về Tâm Từ.

Câu hỏi 79: Nhiều giảng giải cho rằng tâm người lăng xăng chạy nảy như như con khỉ chuyền cành, không bao giờ đứng yên. Vì vậy cần phải thiền tập để tâm được tĩnh tại?

Đúng là tâm của con người luôn luôn thay đổi, luôn luôn khác nhau trong từng khoảnh khắc. Tâm con người luôn luôn động, không tĩnh. Vì tâm con người còn bị dính mắc những ô nhiễm và bất tịnh (như đầy ắp những bản tính của tham, sân, si, sợ hãi, nghi ngờ...). Khi con người biết (a) giữ giới hạnh thì sẽ góp phần vào việc giữ cho tâm bình an và trong sạch. Sau đó, (b) giữ tâm trong sạch, và (c) tu dưỡng liên tục (thiền tập) thì sẽ phát sinh và phát huy trí tuệ. Khi tâm trí tuệ, sáng suốt thì tâm sẽ thấy rõ được bản chất đích-thực của sự sống, tức là giác ngộ. Nguyên tắc của đạo Phật đơn giản là vậy!. Đó là ý nghĩa hướng đạo của Phật giáo. Tuy nhiên, việc thực hành thì đòi hỏi rất nhiều nỗ lực mới thành tựu được.

Đức Phật đã dạy:

“Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỳkhưu, đưa đến bất lợi lớn, này các Tỳ-khưu, như tâm không được điều phục. Tâm không được điều phục, này các Tỳ-khưu, đưa đến bất lợi lớn.

“Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỳkhưu, đưa đến lợi ích lớn, này các Tỳ-khưu, như tâm được điều phục. Tâm được điều phục, này các Tỳ-khưu, đưa đến lợi ích lớn.”

(Tăng Chi Bộ Kinh, 1.10)

(trích theo bản dịch của Bình Anson dịch từ bản Anh Ngữ "Taming the Mind - Discourses of the Buddha" (Thuần phục Tâm- Những bài thuyết giảng của Đức Phật).

Như vậy, theo lời Phật nói rất nhiều lần, ai điều phục được tâm thì sẽ được bình an, sẽ được tự chủ khỏi dục vọng, sợ hãi, và có được đời sống an lạc.

Trong hạn hẹp câu hỏi này, khi nói tâm người giống như khỉ chuyền cành, xin trích bài viết của nhà xã hội học người Mỹ BJ Gallagher, nói về cách “thuần phục” cái tâm chạy nhảy của con người, như sau:

“Đức Phật là một nhà tâm lý học thông minh nhất mà tôi từng đọc thấy. Hơn 2.500 trước, Phật đã dạy cho mọi người về tâm học để mọi người tự hiểu hơn về chính bản thân mình và tìm cách giải thoát khỏi khổ đau. Đức Phật không phải là chúa trời hay một sứ giả của thượng đế -- mà chỉ đơn giản là một người thầy khôn ngoan với tầm nhìn sắc xảo thấu rõ bản chất của con người. Người tự học nhiều qua việc hành thiền, từ trong kinh nghiệm của chính bản thân mình và cũng như từ việc quan sát hành vi của người khác.

“Đức Phật miêu tả tâm con người như có chứa những con khỉ bị say rượu, chuyền nhảy liên tục, chít choát, kêu la không một giây ngừng nghỉ.

Chúng ta đều có hàng tá những con khỉ như vậy trong tâm chúng ta, chúng luôn kêu la, gây chú ý liên tục, gây phản xạ liên tục. Ví dụ, nỗi sợ-hãi là bản chất lớn của chúng ta thì giống như một con khỉ ồn ào nhất trong đám khỉ đó, luôn ồn ào, cảnh báo, gây chú ý, làm cho chúng ta luôn luôn lo sợ lo lắng về điều gì đó xảy ra.

“Đức Phật dạy: Nếu chúng ta chống đối hay cưỡng chế những con khỉ đó, thì điều đó là vô ích, chúng chỉ càng phá phách hơn mà thôi, bởi vì hễ có đàn áp là có phản kháng. Thay vì vậy, Đức Phật dạy mỗi ngày chúng ta nên hành thiền—đơn giản là ngồi im lặng chỉ chú tâm vào hơi-thở của chúng ta, hay một đối tượng nào đó thôi—thì dần dần chúng ta có thể thuần hóa các con khỉ đó của tâm. Chúng càng trở nên ngoan ngoãn, hiền hòa, ngồi yên nếu chúng ta khéo léo vỗ về, xoa dịu chúng bằng việc thiền tập thường xuyên.

“Bản thân tôi cũng thấy rằng Phật đã đúng. Thiền là cách tuyệt vời để làm yên lặng ‘tiếng kêu’ của sự sợ-hãi, lo-lắng, bất-an và những tâm trạng xấu khác của tình cảm.

“Tôi cũng thấy rằng chúng ta có thể trò chuyện nhẹ nhàng với bầy khỉ đó và chúng sẽ phủ phục và yên lặng. Ví dụ, lâu lâu trong đời lại có chuyện xảy ra như nhà cửa, công việc, con cái, cơm áo gạo tiền... làm ta lo lắng. Con khỉ “Sợ Hãi” xuất hiện kêu la liên tục. Tôi đã tập nói chuyện với con khỉ lớn nhất này:

"Điều gì ghê gớm vậy, này con khỉ?", tôi hỏi.

"Anh đang hết tiền", con khỉ “Sợ Hãi” trả lời.

"OK, nếu tôi hết tiền thì sao? ", tôi hỏi.

"Thì anh sẽ mất nhà, bị ngân hàng tịch thu", con khỉ đáp.

"OK, nhưng có ai đã chết vì bị mất nhà chưa?"

"Hmmm, không, tôi nghĩ là không" "Ồ, đó chỉ là cái nhà thôi mà. Tôi nghĩ vẫn còn chỗ khác để ở mà, đúng không?, tôi hỏi

"Ừ, tôi cũng nghĩ vậy"

"OK, vậy thì chúng ta vẫn sống nếu bị mất nhà, đúng không?"

"Đúng vậy”, con khỉ xác nhận.

“Sau cuộc trò chuyện ngắn, con khỉ “Sợ-Hãi” vẫn còn ở đó, nhưng đã trở nên yên thân, yên lặng. Và tôi lại bắt tay vào công việc thường ngày, làm việc và sống cuộc đời của tôi một cách bình thường”.

“Việc học cách thuần phục những con khỉ trong tâm hay cái tâm-như-khỉ là cách tốt nhất để bạn chuyển hóa sự sợ hãi và những tâm xấu ác. Chú tâm vào hành vi những con khỉ---lắng nghe chúng, tìm hiểu chúng và đối thoại với chúng để xoa dịu, làm cho chúng yên lặng, yên thân”.

Hãy dành thời giờ để thực hành thiền tập một cách đều đặn. Học thay đổi cách đối thoại với tâm bạn. Dùng những phẩm chất thiện lành như tình thương, từ bi, chân thật, vô hại, lạc quan... để chuyển hóa tâm, để tâm không còn vướng bận vào hàng ngàn thứ lo toan và sợ hãi của đời sống sinh tồn và của kiếp người, để giúp cho tâm trong sạch và khỏe mạnh và đầy trí tuệ minh triết”.

Có rất nhiều phương pháp thiền đã được Đức Phật dạy và được ghi chép lại trong kinh điển. Những giảng giải và hướng dẫn về thiền cũng được nhiều thiền sư kim cổ chỉ dạy chi tiết giúp cho người đời nay dễ tìm hiểu và thực hành.

Bạn có thể đến học thiền từ một người thầy tu thiền. Những nước Phật giáo Đông Nam Á có rất nhiều trung tâm thiền (tu viện, thiền viện...) dành cho người học thiền.

Câu hỏi 80: Tại sao có tên gọi là Phật giáo Tiểu Thừa và Phật giáo Đại Thừa? Đức Phật lịch sử có lập ra những trường phái Phật giáo như vậy hay không?

Đây là một câu hỏi phổ biến và thường được trả lời theo những cách khác nhau, tùy theo quan điểm của người trả lời.

Riêng câu hỏi này, xin được trích dịch bài tham luận rất hay của Tiến sĩ Hòa thượng Wapola Rahula:

Phật giáo Nguyên Thủy và Phật giáo Đại Thừa

“Để thảo luận vấn đề thường được nhiều người hỏi: Sự khác nhau giữa đạo Phật Đại thừa và đạo Phật Nguyên thủy là gì? Để hiểu được điều này chính xác, chúng ta hãy xem lại lịch sử của đạo Phật và tìm nguồn gốc của đạo Phật Đại thừa và đạo Phật Nguyên thủy.

Đức Phật đản sanh vào thế kỷ thứ 6 trước CN. Phật thành đạo năm 35 tuổi, sau đó đi thuyết giảng suốt 45 năm còn lại cho đến khi Bát-niết bàn năm 80 tuổi.

Đức Phật đã chọn ngôn ngữ phổ thông là tiếng Magadha (Ma-kiệt-đà) để thuyết giảng giáo lý cho mọi tầng lớp: vua chúa, hoàng tử, bà-la-môn, thương gia, những người bần cùng, trí thức, trộm cướp, và thường dân lao động. Những gì Phật giảng dạy gọi là “Phật ngôn”. Thời điểm đó chưa hề có có chỗ nào được gọi là Phật giáo Trưởng Lão Bộ (Theravàda) hay Đại thừa (Mahàyana) gì cả.

Sau khi Đức Phật lập ra giáo đoàn Tỳ Kheo và Tỳ Kheo Ni (hay còn gọi là Tăng Đoàn hay Ni Đoàn), Phật đưa ra những nguyên tắc để bảo vệ giáo đoàn được gọi là Giới Luật (Vinaya). Những lời giảng dạy của Người bao gồm trong những bài thuyết pháp cho những Tăng Ni và mọi người thì được gọi là Giáo Pháp (Dhamma).

(I) Sự Xuất Hiện Của Đại Thừa

Giữa thế kỷ thứ I trước công nguyên đến thế kỷ thứ I sau công nguyên, hai thuật ngữ Đại thừa (Mahayana) và Tiểu thừa (Hinayana) xuất hiện trong “Diệu Pháp Liên Hoa Kinh” (Saddharma pundarika sutra), tức là Kinh Pháp Hoa của Đại Thừa.

Khoảng thế kỷ thứ II sau công nguyên, chữ "Đại Thừa" dần dần được định nghĩa rõ ràng hơn. Ngài Long Thọ (Nagarjuna) phát huy triết học Đại Thừa về tính “Không” và trong một bản kinh nhỏ được người ta gọi là “Trung Luận Thuyết” (Madhyamika-karika) (còn gọi là Trung Quán Luận) chứng minh rằng vạn pháp đều rỗng không.

Rồi khoảng thế kỷ thứ IV, Vô Trước (Asanga) và Thế Thân (Vasubandhu) sáng tác một số tác phẩm về kinh điển Đại thừa. Sau thế kỷ thứ I sau công nguyên, những nhà Đại thừa bắt đầu tạo một lập trường rõ ràng, và từ đó, họ tự đưa vào các danh xưng "đại thừa" và "tiểu thừa".

Chúng ta không nên nhầm lẫn “Tiểu Thừa (Hinayana) với Trưởng Lão Bộ (Theravada) bởi vì những danh từ này không đồng nghĩa nhau. Phật giáo Trưởng Lão Bộ được truyền đến Tích Lan vào thế kỷ thứ III trước CN, khi đó chưa có danh từ “Đại Thừa” nào tồn tại cả. Những bộ phái mà bên Đại Thừa gọi là “Tiểu Thừa” chỉ phát triển ở Ấn độ và hiện hữu hoàn toàn độc lập, không phải hình thức của đạo Phật hiện có ở Tích Lan. Ngày nay, những bộ phái bị gọi là “Tiểu Thừa” đó [tức những bộ phái thuộc 18 trường phái bảo thủ những kinh bộ Nikaya ghi lại lời của chính Đức Phật] đã không còn tồn tại ở bất cứ nơi nào trên thế giới.

Do đó, năm 1950, Hội Phật Giáo Thế giới (World Fellowship of Buddhists, WFB), khai mạc ở Colombo, nhất trí quyết định rằng danh từ "Tiểu Thừa" (Hinayana) phải được dẹp bỏ vì nó không có liên quan gì với đạo Phật Nguyên Thủy hiện nay ở Tích Lan, Thái Lan, Miến Điện, Campuchia, Lào, vùng Hạ lưu sông Mekong của Việt Nam...

Đó sơ lược về lịch sử và nghĩa của Phật giáo Nguyên thủy, Đại thừa và Tiểu Thừa.

(II) Đạo Phật Đại Thừa & Đạo Phật Nguyên Thủy

“Bây giờ, chúng ta thử tìm hiểu sự khác nhau giữa Phật giáo Đại Thừa và Phật giáo Nguyên thủy là gì?

Tôi đã nghiên cứu Phật giáo Đại Thừa nhiều năm, và càng nghiên cứu tôi càng thấy hầu như không có nhiều điều khác nhau giữa Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Đại thừa về mặt giáo lý căn bản.

1. Cả hai đều chấp nhận Đức Phật Thích Ca là Người Thầy

2. Tứ Diệu Đế trong cả hai trường phái đều giống nhau.

3. Bát Chánh Đạo trong cả hai trường phái cũng tương tự.

4. Lý thuyết Duyên Khởi trong cả hai trường phái cũng giống nhau.

5. Cả hai đều không chấp nhận tư tưởng về thượng đế tạo ra thế gian này.

6. Cả hai đều chấp nhận Ba Bản Chất của sự sống (Khổ, Vô thường, Vô ngã) và Ba Phần tu học (Giới, Định, Tuệ), mà không có bất kỳ sự khác biệt nào.

Đây là những giáo lý quan trọng nhất của Đức Phật và được cả hai trường phái đều công nhận.

Cũng có một số ít điểm khác nhau. Rõ ràng nhất là quan điểm về tư tưởng Bồ-tát. Nhiều người nói rằng Đại Thừa là quả vị Bồ-tát dẫn đến quả vị Phật, trong khi đó Phật giáo Nguyên Thủy thì đưa đến quả vị A-la-hán. Tôi phải nói rằng Đức Phật Toàn Giác là một A-la-hán. Phật Duyên Giác cũng là là một A-la-hán. Một đệ tử thanh văn cũng có thể là một A-la-hán.

Kinh điển Đại thừa không bao giờ nói bàn về “A-la-hán Thừa” (Arahant-yana) mà họ chỉ sử dụng ba thuật ngữ hay ba “thừa”: Bồ-tát thừa (Bodhisattva-yana), Duyên Giác thừa (PratekaBuddhayana) và Thanh Văn thừa (Sravaka-yana). Theo Phật giáo Nguyên thủy thì ba quả vị này được gọi là bậc Giác ngộ (ba “Bodhi”).

Có người cho rằng đạo Phật Nguyên thủy thì ích kỷ bởi vì chỉ dạy người ta đi tu để tìm sự giải thoát cá nhân. Nhưng làm sao một người ích kỷ (là tâm xấu) có thể đạt được “Giác Ngộ”?

Cả hai trường phái đều chấp nhận có ba thừa, hay ba bậc Giác ngộ (Bodhi), và cũng đều công nhận lý tưởng Bồ tát là cao quí nhất. Tuy nhiên, Đại Thừa đã hư cấu nhiều vị Bồ-tát huyền bí. Trong khi đó, Phật giáo Nguyên Thủy cho rằng Bồ-tát là một con người ở giữa chúng ta, và Ngài hiến tặng trọn vẹn đời mình cho sự giác ngộ, chắc chắn sẽ trở thành vị Phật vì lợi ích của thế gian, vì hạnh phúc cho đời.”

Nhiều người cho rằng tính “Không” là do ngài Long Thọ giảng luận thì hoàn toàn là giáo lý Đại thừa. Thật ra, ngài Long Thọ có thể đã căn cứ vào thuyết Vô Ngã và Lý Duyên Khởi vốn đã có sẵn trong kinh tạng Pàli từ nguyên thủy Phật giáo….

Trong Phật giáo Đại thừa, bên cạnh tư tưởng tính “Không” còn có khái niệm "Tàng thức" vốn cũng có nguồn gốc từ trong kinh tạng nguyên thủy. Những người Đại Thừa chỉ khai triển thêm những khái niệm này thành những học thuyết sâu xa hơn về triết học và tâm lý học.

(Dịch từ “Theravada & Mahayana Buddhism” của Hòa Thượng Tiến sĩ W. Rahula, in trong tuyển tập “Gems of Buddhist Wisdom” (Những Viên ngọc Trí tuệ Phật giáo, năm 1996.)

Câu hỏi 81: Phật giáo quan niệm và đối xử thế nào với môi trường sống và các sinh vật trên trái đất ?

Chắn chắn là Phật giáo chủ trương chăm lo và bảo tồn môi trường sống và tất cả mạng sống sinh vật trên trái đất. Bạn chắc cũng chưa bao giờ nghe chuyện những tu sĩ hay những người theo đạo Phật một cách chân chính mà có những hành vi phá hoại môi trường hay hủy hoại sự sống trên trái đất.

Cách đây hơn 2.500 năm, Đức Phật đã từng đề ra những giới luật và quy định cho các đệ tử là phải có ý thức giữ gìn môi trường môi sinh ở những nơi họ đi đến và lưu trú. Ví dụ về vài điều rất đời thường mà Đức Phật đã căn dặn, như sau:

1. Không được vứt vãi chén bát và cơm thừa xung quanh chỗ ở.

2. Không được đi tiện hay khạc nhổ lên trên cỏ (hay cây cỏ trong vườn).

3. Không được đi tiện hay khạc nhổ vào nước (chỗ sông suối ao nước hay nguồn nước)

4. Không cắt hay chặt phá cây cối.

5. Không được đốt rừng.

6. Không quăng rác rưởi, đồ bỏ qua cửa sổ.

7. Không được để chỗ nhà vệ sinh dơ bẩn mà không chùi rửa hoặc không yêu cầu người khác giữ vệ sinh theo.

Đạo Phật khuyên mọi người giữ cân bằng giữa thiên nhiên với sự phát triển phương tiện vật chất. Việc tận dụng những đồ còn dùng lại được cũng được khuyến khích trong Tăng Đoàn để tránh lãng phí và phế thải ra ngoài. Trong giáo lý Phật giáo, sự sống là một phần của tự nhiên và mọi sự sống của con người và vạn vật đều tương quan, tương tức và phụ thuộc lẫn nhau. Cho nên khái niệm về gìn giữ môi sinh và môi trường đã có trong giáo lý nguyên thủy của Phật giáo.

Nếu bạn có dịp đến một ngôi tự viện ở vùng quê, bạn sẽ thấy trong khuôn viên chùa là luôn sạch sẽ, đầy cây cỏ, bông hoa, cả chim chóc, chó mèo và không khí trong lành, bình yên cùng đang sống chung với con người ở đó.

Trong những giáo lý của đạo Phật, có ba giáo lý liên hệ trực tiếp đến vấn đề chăm sóc hành tinh trái đất, môi trường của trái đất và những sinh vật sống trên trái đất.

(I) Một trong những giáo lý này là giáo lý về Duyên Khởi (Pratityasamutpada), tức là thuyết “tùy thuộc phát sinh” hay còn gọi là “quy luật nhân duyên”, tức là có cái này nên phát sinh cái kia. Mọi sự vật hiện tượng trên thế gian và vũ trụ đều tồn tại do điều kiện (duyên) và nguyên nhân (nhân) của nhau. Không có cái nào tự tồn tại độc lập, riêng biệt, và vĩnh cữu cả, xét về tất cả các mặt vĩ mô, vi mô, hữu hình và vô hình.

Mọi hiện tượng, bao gồm cả chúng ta, đều là những “chuỗi” hay “mạng” chằng chịt của những “nhân” tạo nên sự hiện hữu (sự có mặt) của nó. Nguyên nhân (nhân) và điều kiện (duyên) là những tác động giữ cho cái “chuỗi” hay “mạng” chằng chịt đó hoạt động liên tục như một “dòng chảy”, không bao giờ ngừng lại. Nhân này tạo ra hậu quả kia và mỗi hậu quả kia tạo ra những hậu quả khác, một cách không ngừng và chằng chịt.

Một ví dụ khôi hài hay được kể để ‘chọc’ những người hay ‘đổ thừa’, tuy nhiên ví dụ đó vẫn hoàn toàn là “hợp lý” theo lý duyên khởi. Ví dụ là:

Vì trời mưa, nên mặt đất ướt, nên đất có nước, có nơi sình lầy, có nơi ngập nước, có nơi cây cối có nước nên xanh tươi, có nơi nước chảy đi, nên suối sông dâng nước, lũ lụt ở vùng cuối sông, cá lên ruộng, nên cá bị bắt lưới, cá bị giết và nướng trên bếp hồng, người nông dân mua rượu uống ‘mồi’ cá nướng, nên say rượu, nên cãi vã với người khác, nên xảy ra xô xát, nên bị té, nên bị gãy chân, nên cả hai tháng nay không đi làm...rốt cuộc là do trời mưa!

Bạn khó nói cái nào là hậu quả trực tiếp của cái nào, tuy nhiên sự thật là do trời mưa đầu tiên, vì trời không mưa thì cũng không có nước, không có cá lên ruộng. Bạn lại nói không có trời mưa, không có cá thì cũng có thịt và người nông dân cũng mua rượu về uống...thì cũng có lý, vì đó lại là những nguyên nhân ban đầu khác.

Tất cả mọi sự sống và mọi sự khác đều nằm trong vô vàn những nhân-duyên như vậy. Đời sống chúng ta cũng hoàn toàn phụ thuộc vào mọi hiện tượng trên trái đất. Những tác động xấu lên môi sinh sẽ gây hậu quả xấu cho đời sống loài người. Và như vậy, tốc độ tiến đến giai đoạn suy tàn và diệt vong sẽ càng nhanh.

Từ quan điểm mọi sự phát sinh tùy thuộc lẫn nhau như vậy, chúng ta thấy được tại sao Phật giáo đưa vấn đề chăm sóc môi trường sống. Bởi vì rất nhiều rất nhiều loài sinh vật đã bị huỷ diệt và rất nhiều tác động xấu đã và đang xảy ra cho chúng ta vì những việc phá hoại môi trường. Vì vậy Phật giáo không chủ trương vô trách nhiệm khai thác và phá hoại môi trường trái đất, vì theo lý nhân quả thì chính điều đó là làm hại con người.

(II) Một giáo lý khác là “Không sát sinh”, được coi là giới cấm thứ nhất của Năm Giới Hạnh căn bản dành cho mọi người. Giới này có nghĩa là không giết hại, không gây ra giết hại mọi sinh vật, có cả con người. Giới “Không sát sinh” này rõ ràng được ràng buộc và biểu hiện bằng việc “Ăn chay” trong đạo Phật.

Giới “Không sát sinh” này cũng khuyến dạy mọi người có thói quen luôn luôn nghiêm túc kiểm tra nguồn gốc của những sản phẩm tiêu dùng, xem chúng có mang nguồn gốc từ việc sát sinh hay hủy hoại môi trường hay không. Thông thường những nước tiên tiến khuyến khích những nhà sản xuất làm ra những sản phẩm mà tất cả yếu tố nguồn gốc, tiêu dùng và thải bỏ đều phải “thân thiện với môi trường”. Nhiều người có ý thức văn minh cũng nên ưu tiên mua dùng những sản phẩm loại này, cho dù có cao giá hơn một chút.

Thiền sư Nhất Hạnh đã khuyên như sau:

“Chúng ta phải nhìn (quán sát) thật sâu sắc từng ngày để thực hành đúng với giới hạnh này. Mỗi lần chúng ta mua hay dùng thứ gì, là có thể chúng ta đang dung túng cho dạng sát sinh nào đó”.

(III) Giáo lý thứ ba là Lòng Từ Ái thương yêu đối với tất cả chúng sinh. Lòng từ (tâm từ) không phải chỉ dành cho những con vật mà chúng ta yêu thương, và không dành cho những loài khác. Lòng từ ái thương yêu là dành cho muôn loài, khởi sinh từ tâm từ và lòng bi mẫn sâu xa về những sinh vật bị tái sinh trong đau khổ. Kinh Tâm Từ (Metta Sutta) có ghi lại lời Phật khuyên dạy rằng:

Không trừ chúng sinh nào,

Nguyện cho tâm tất cả, được tràn đầy hạnh phúc!

................

Như là một người mẹ, luôn che chở cho con,

bằng cả mạng sống mình.

Tóm lại, chủ trương của Phật giáo là tôn trọng và bảo vệ môi trường xung quanh, sống hòa đồng với thiên nhiên, bao gồm cả sinh vật vô tình như đất, nước, cây cỏ, bầu trời... và những sinh vật hữu tình như động vật và con người với nhau đang cùng cộng sinh trên trái đất.

Câu hỏi 82: Rốt cuộc một Phật tử nên bắt đầu từ đâu? Làm sao biết được mình đang thực hành đúng đắn, trong khi ở Việt Nam hiện nay có nhiều thầy tu chỉ cách này, nhiều thầy tu dạy cách khác: nhiều ý kiến và hướng dẫn khác nhau, thậm chí là trái ngược nhau.

Phật giáo là giáo lý của Đức Phật. Đạo Phật là con đường thực hành theo giáo lý đó. Xưa nay có kinh sách của nhiều nhánh phái bàn luận về hai đề tài giáo lý và thực hành. Phật tử thường thấy kinh sách quá mênh mông. Họ thấy khó mà nắm bắt hết được giáo pháp và thực hành trong một đời sống hữu hạn ngắn ngủi. Nhiều người cho rằng cần nhiều kiếp mới hiểu (ngộ) được hết Phật Pháp và thực hành hết được con đường đạo Phật?

Các truyền thống (nhánh phái) lại truyền dạy khác nhau ít nhiều, có khi khắc hẳn, trong khi mỗi chỗ đều cho mình là đạo Phật chính quy. Ở Việt Nam có ba nhóm (phái) đạo Phật chính là nhóm Tịnh Độ, nhóm Thiền Tông của Đại Thừa và nhóm Phật giáo Nguyên thủy.

Nhánh Tịnh Độ Tông chủ trương việc tôn kính Đức Phật A-di-đà, thực hành việc tụng kinh, niệm Phật với tâm nguyện được Phật A-di-đà dẫn độ về cõi Tịnh Độ sau khi chết. Thường được gọi là pháp môn tụng kinh niệm Phật.

Nhánh Thiền Tông chủ trương về thiền tập theo Thiền Tông Trung Hoa do ngài Bồ-đề Đạt-ma lập ra. Tiền Tông Việt Nam hiện nay là sự kết hợp giữa truyền thống này và dòng thiền Việt Nam (Trúc Lâm) do vua Trần Nhân Tông sáng lập, và đã được khôi phục trong mấy chục năm nay bởi hòa thượng Thích Thanh Từ.

Nhánh Phật giáo Nguyên thủy (Nam Tông) cũng chủ trương tu thiền. Họ thực hành theo truyền thống nguyên thủy có từ thời Đức Phật và dựa vào kinh điển của Trưởng Lão Bộ (Theravada), giống như ở các nước Nam Á (như Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia).

Các Phật tử có thể chọn một cách thực hành để theo, tùy theo hoàn cảnh và cơ duyên của mình.

Nhưng có một số vấn đề mà mọi Phật tử cần suy nghĩ một cách thực tế để thực hành co có hiệu quả. Nhưng thường thì có hai cách nói chung chung làm cho những Phật tử mới bắt đầu cảm thấy bối rối, đó là:

- Có người nói giáo lý là quan trọng, nếu không có nó thì lấy đâu ra để hiểu biết và thực hành con đường đạo Phật. Họ chủ trương học hỏi giáo lý, kinh sách thường xuyên, thuộc nhớ, không rời xa, thậm chí tụng đọc thường xuyên. Ví dụ như có người ngày đêm dùi mài kinh điển, tụng đọc những bài kinh lầu lầu suốt ngày đêm.

- Có người lại nói rằng cứ tu đi, hãy thực hành, chứ đừng nói đến giáo lý, đừng bám vào lý thuyết nữa. Lý thuyết chẳng là gì, chỉ là “vọng ngôn”, không cần nó, không cần thuộc biết giáo lý kinh kệ, chỉ cần ‘trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật’.

Người chủ trương ‘chỉ thực hành’ làm cho người khác không còn hứng thú học hỏi giáo lý đến nơi đến chốn. Nhiều người hiểu nông cạn và đã kết luận Thiền Tông chỉ là vậy. Họ dựa vào một giai thoại kể rằng đức Bồ-Đề Đạt-Ma (Bodhi Dharma) đã tuyên dạy như vậy, nhưng có lẽ ý Ngài không phải là hoàn toàn như vậy. Có lẽ là ý Ngài muốn khích lệ phương cách tu thiền vốn phù hợp hơn, trực diện hơn cho những người Trung Nguyên thời xưa vốn có ít chữ nghĩa học hành, cho nên khó mà truyền dạy bằng ngôn từ, chữ nghĩa; hiểu theo chữ nghĩa có thể không hiểu được đạo. Hơn nữa, Ngài cũng đã muốn truyền bá việc tu thiền của Phật giáo nguyên thủy ở Ấn Độ sang Trung Hoa. Tu thiền là phương pháp thực hành do chính Đức Phật chỉ dạy, là con đường trực chỉ để đi đến giác ngộ và chấm dứt khổ đau.

Có người lại cứ sao y và bám chặt vào lời Phật dạy: “Giáo lý của Phật không phải là chân tuyệt đối, chỉ là “cái bè sông”. Không cần nắm giữ cái bè làm gì”. Điều này có lẽ ý Phật muốn khuyên dạy những người hay bám vào ngôn từ, lý thuyết và suy diễn nên dễ sinh hiểu lầm và lạc đường. Chứ trong đời thật có mấy ai “qua được sông” đâu mà vội bỏ bè. Người thành thật thì đáp thêm rằng: “Anh còn có bè để vứt chứ tôi là có được chiếc bè nào đâu mà vứt”!.

Người khác lại bám vào lời Phật rằng: “Giáo lý hay những lời dạy của Phật như là ngón tay chỉ mặt trăng, chứ không phải là mặt trăng”. Điều này có lẽ ý Phật muốn dạy rằng: Giáo lý là phương tiện để nhắm đến chân lý tột cùng (giác ngộ), chứ bản thân nó (giáo lý) không phải là chân lý. Phật đưa tay chỉ mặt trăng cho chúng ta, nhưng chẳng mấy ai nhìn về hướng đó và chẳng mấy ai suốt 26 thế kỷ đã nhìn thấy "vầng trăng" đó.

Người thành thật cũng đáp rằng: “Tôi thà có được ngón tay đó để chỉ về phía mặt trăng”. Người thành thật khác thì đáp thêm rằng: “Đâu mấy ai nhìn thấy trăng đâu mà đưa tay chỉ”.

Bạn hãy suy niệm về những câu chuyện xung quanh hai câu nói trên!.

Thật ra cái nào cũng cần thiết đối với người Phật tử mới tu học. Học hiểu và tìm ra những lẽ thật và hướng dẫn thực dụng mà Đức Phật đã dạy. Học để có sự hiểu biết. Nhưng cái hiểu biết (tri kiến) thông thường chỉ dừng lại ở đó. Cần phải có thực hành để thực sự hiểu biết những lẽ thật đó bằng sự trải nghiệm trực tiếp. Đó là tự mình “thấy biết” những bản chất của sự sống “đúng như chúng là”.

Ví dụ khi trải nghiệm cảm nhận vui sướng, bạn sẽ “nhìn thấy” sự vui sướng đó sẽ phai phôi, phai biến, hoặc thậm chí nó sẽ biến đổi thành sự bất mãn và đau khổ. Lẽ thật là mọi niềm vui sướng đều chóng tàn. Những ngày vui cũng vậy...

Ví dụ như một người đọc quảng cáo nói về tiện nghi một chiếc xe hơi. Người đó tin và hiểu biết (tưởng tượng) cảm giác vui thích nếu ngồi lái trên chiếc xe đó (giáo lý). Điều cần làm nữa là phải tự lái chiếc xe (thực hành) để tự trải nghiệm cảm giác vui thích đó như-nó-là. Lái thêm nhiều (thực hành nhiều lần), người đó bắt đầu “nhìn thấy” được cảm giác nhàm chán với chiếc xe, “thấy biết” cảm giác vui sướng giảm dần. “Thấy biết” rằng bản chất thực sự của cảm giác khoái lạc đó (và mọi sự trên đời) là luôn thay đổi, vô thường, bất toại nguyện, và vẫn quay lại là khổ. Cảm giác vui thích (lạc thọ) nhanh chóng biến thành sự nhàm chán, bất toại nguyện (khổ thọ).

—Trở lại vấn đề câu hỏi, rốt cuộc người mới tu học phải làm thế nào?. Chúng ta thấy đường đi trung-đạo mà Phật đã nói từ ngày đầu. Không thiên về một cực đoan nào vì mỗi cực đoan sẽ không mang lại sự hài hòa và hiệu quả. Tương tự, không nên chủ trương ôn luyện ‘giáo lý thâm sâu’ trước, cũng không nên chủ trương ‘chỉ thực hành’. Phật tử mới tu học nên học hiểu giáo lý một cách căn bản và cùng lúc thực hành giáo lý đó.

(i) Không phải cứ ôn luyện, thuộc lòng và tụng đọc tất cả kinh kệ Phật giáo là một người nắm vững (giác ngộ) đạo Phật. Phật giáo chỉ là vô dụng nếu Phật cố thuyết giảng những gì chỉ để người đời sau ngồi ê a đọc tụng lại (như thể cho Đức Phật nghe lại) mà chẳng ứng dụng được gì!. Rồi cứ bám vào kinh kệ như con mọt sách, rồi thất vọng rồi tự phán thán rằng ‘Phật Pháp thì vô biên’ hay ‘vô cùng’ gì đó.

Thực ra Phật Pháp không phải là vô biên. Phật Pháp là những lẽ thật, là cái có thể thấy được ngay trong từng hành vi nhỏ nhặt của con người. Ví dụ ai cũng thấy rằng mình chửi người ta thì thường bị người ta chửi lại. Đó là quy luật nhân-quả. Mình chửi là nguyên nhân, và kết quả là bị người ta chửi lại. Câu nói ‘Phật Pháp vô biên’ chắc có nghĩa là những lẽ thật trong giáo lý Đức Phật (cũng giống như khoa học) là bao trùm khắp nơi, mọi sự, vạn vật, ngay cả trong từng hành động, suy nghĩ của mỗi người.

(ii) Tuy nhiên, cũng không phải cứ đến chùa quy y rồi về tu hành gì gì đó tại gia, ngồi tu hoài, làm đủ thứ Phật sự, thực hành đủ thứ cách liên tục...là thực hành đúng đạo Phật.

Hoặc cũng không phải cứ cạo đầu đi tu rồi cứ ngồi nhắm mắt như tượng hay úp mặt vô vách năm mười năm nhịn đói là đắc đạo, là ‘kiến tánh thành Phật’. Không phải bỏ qua giáo lý (ngược với người chủ trương giáo lý thâm sâu) là tu hành ‘đích thực’.

(iii) Người muốn tu theo Phật thì phải có bước đầu học Phật giáo, tự học, hay được các sư thầy giảng dạy. Học một cách nghiêm túc, suy nghiệm, tìm hiểu, đối chứng thực tế, so sánh với khoa học, so sánh với lẽ thật thế gian (trạch pháp).

Kinh điển thì rất đồ sộ, người ta tính sao đó nên nói là Phật nói đến 84 ngàn phương cách (pháp môn) để “đối trị 84 ngàn loại bệnh khổ và phiền não của chúng sinh”...Có thể là như vậy, nếu bỏ công thống kê.

(iv) Tuy nhiên, những điều Phật muốn dạy chỉ gói gọn trong một số quy luật, triết lý... nhằm giúp cho con người học và có được phương tiện để hiểu biết, và từ đó chọn cho mình cách thực hành. Mục tiêu là là ngăn-phòng, loại-bỏ, và dẫn đến chấm dứt mọi sự khổ (dukkha).

Vì vậy, những điều “cốt lõi” Đức Phật đã dạy thì nên học, học tường tận để có tầm nhìn và quan điểm đúng đắn (chánh kiến). Không có chánh kiến coi như chẳng có gì, mọi sự tu hành chỉ là sai lầm, chỉ là mày mò, chỉ là tà đạo, chỉ là dựa vào cái si mê sai lầm về một cái ‘tôi’ hay ‘cách tu của tôi’ gì gì đó, vốn không có thực.

(v) Vì vậy, lời khuyên của bậc chân tu là các bạn nên bắt đầu học hỏi giáo lý Phật giáo trước:

Bắt đầu từ lý do tại sao có Phật giáo, nguyên nhân của Phật giáo là lẽ thật về bản chất “khổ” của mọi sự sống, lẽ tạm bợ của kiếp người không ai tránh được; rồi tìm xem nguồn gốc của nó và loại bỏ nó (Tứ Diệu Đế); Cách nào để loại bỏ nó (con đường Bát Chánh Đạo); Rồi cách nào thực hành con đường Bát Chánh Đạo đó để dẫn đến giải thoát khổ? Con đường đó chỉ rõ rằng phải bắt đầu sống theo giới đạo đức (Giới Hạnh), phải là biết tôn trọng đạo đức, luân thường đạo lý căn bản rồi mới nói chuyện tu hành trí tuệ. Sau đó phải thực hành việc buông bỏ, cho đi, giúp đỡ, tốt bụng, lòng rộng lượng (Bố Thí), thực hành việc tu dưỡng tâm (Thiền). Ba mảng này đều là nền tảng cho việc tu dưỡng tâm. Chính tâm (thức) mang nghiệp tốt hay xấu sẽ dẫn đến tái sinh tốt hay xấu.

Rồi đến khi tâm của một người đã được trong sạch, người ấy có thể bước vào dòng thánh đạo bất thối chuyển (nhập lưu, đắc đạo). Và cho đến khi tâm của một người hoàn toàn được trong sạch, thì người ấy đạt đến sự giác ngộ hoàn toàn, không còn tái sinh, giải thoát hoàn toàn, trở thành bậc giải thoát A-la-hán, thành Phật... Đó "phần thưởng" cao nhất của con đường tu hành.

Nguyên lý là vậy, nhưng để có được sự hiểu biết đúng đắn để thực hành Bát Chánh Đạo, thì Phật tử cũng học hiểu những triết lý rất hay của Phật về nguyên lý vận hành sự sống: triết lý Duyên Khởi, quy luật Nghiệp, Chết và Tái Sinh, Vô Ngã...Đó là những điều Phật đã dạy. Và chúng ta học lời Phật dạy chính là học về chính cuộc đời mình, về chính sự sống của mình!. Giáo lý Phật giáo là để giúp cho con người hiểu và để thực hành.

Khi có sự hiểu biết căn bản, Phật tử dễ dàng thực hành, tu sửa tâm tính, tu chỉnh ba nghiệp (ý nghĩ, lời nói, hành động) để tạo nghiệp thiện; nghiệp thiện tích lũy giúp cho việc tu dưỡng tâm (thiền tập) để giúp tạo tâm thiện. Tâm thiện tạo thức thiện. Thức thiện đi tái sinh ở những cõi lành.

Thức toàn-thiện thì không còn dính dục vọng ô nhiễm nên không còn tái sinh, được giải thoát hoàn toàn. Bởi vì, cái để “gây ra” tái sinh chính là những thức bất thiện chứa ô nhiễm vì dục vọng về khoái lạc giác quan, dục vọng vì muốn được sống tiếp...

Nghe vẫn còn thấy ‘mênh mông’ quá phải không?

Thực hành đạo Phật là sống theo Bát Chánh Đạo. Tuy nhiên, bạn đừng quá cố học thuộc lòng lý thuyết Bát Chánh Đạo một cách máy móc. Đừng quá bám chặt vào nó, vì không có giáo trình hay bài bản nào có thể áp dụng hết được cho hàng tỷ người khác nhau. Bạn cứ sống tự nhiên, sống bình thường là theo đúng đạo rồi. Cũng không phải làm theo thứ tự các bước của Bát Chánh Đạo mới là đúng đạo đâu. Nó là con đường tám-phần chứ không phải con đường gồm tám-bước. Cũng không phải làm cùng lúc hết tám phần đó. Chỉ cần làm đúng những phần này thì tự nhiên các phần kia sẽ đúng đắn theo. Tất cả các phần đều liên quan và hữu cơ lẫn nhau.

Ví dụ, bạn đã hứa sống không ăn cắp, không ngoại tình, không nhậu nhẹt, không nói láo lừa bịp (Chánh nghiệp), thì bạn sẽ có xu hướng chọn những nghề nghiệp lương thiện để làm để sống (Chánh mạng). Khi bạn làm như vậy, thì bạn đã củng cố thêm sự hiểu biết về lý nhân quả, làm thiện tránh ác, tránh nghiệp quả xấu. Như vậy bạn cũng củng cố được cách nhìn đúng đắn (Chánh kiến), và biết suy nghĩ đúng đắn (Chánh tư duy). Những hành động và quan điểm đúng đắn này sẽ giúp phát huy tâm thiện lành, làm trong sạch tâm và giúp cho việc tu tập tâm (thiền tập) được dễ dàng vững chãi hơn (Chánh định, Chánh niệm).

Nghe thấy có lý, nhưng thực hành làm sao mới có hiệu quả vì mỗi giờ, mỗi ngày, mỗi cuộc đời, mỗi hoàn cảnh...có hàng trăm thứ phải lo để liên tục sự sống, còn đâu mà nghĩ đến những phần thực hành đó. Thực ra, đạo Phật là đơn giản, dễ hiểu, dễ làm, có kết quả liền, tạo tâm hướng thiện, hướng thượng. Vấn đề là bạn ‘bám’ vào đâu, bạn nắm bắt được cái gì sau khi đọc nhiều kinh sách, nghe nhiều giảng dạy?. Thực ra, bạn chỉ cần nhớ đến "Tâm" mình là được. Mọi chuyện là tâm, là do tâm, mọi sự đều do “tâm dẫn dắt, do tâm điều khiển, do tâm tạo tác”.

Trong nhiều kinh, Phật thường chỉ dạy cách “đóng cửa” (ngăn phòng) các giác quan (căn) của con người. Thường thì trong một bài kinh, Phật không nói về những gì quá cao siêu, khó tưởng hay không tưởng, mà chỉ là những hướng dẫn rõ ràng...để cuối cùng tuyên thuyết một cách thực hành mà Phật cam đoan mang lại ích lợi cho người làm theo.

Thực vậy, dù bạn có nghiên cứu Phật giáo thâm sâu đến đâu, hay dù cho bạn cố gắng thực hành đạo Phật đến đâu mà tâm không được phòng hộ, tâm không được “chú ý” từng giây phút thì cũng không được gì. Cốt lõi vấn đề đạo Phật là nằm chỗ đó!. Chỗ này là chỗ trực chỉ dễ áp dụng, nhưng cũng là chỗ khó nhất, vì nếu bạn cố áp dụng thì thường bị “dính danh (dính ý đồ tâm) thì có thể trở thành một cách làm cho tâm bị ô nhiễm và bất thiện ngay lúc đang làm thiện, ngay lúc đang thực hành việc phòng hộ và tu dưỡng tâm.

Ví dụ: khi bạn thực hành hạnh bố thí, đó là một phẩm chất mà Đức Phật khuyên mọi người nên làm từ bắt đầu. Bạn bố thí với suy nghĩ mình bố thí để có công đức, bố thí để ‘làm đúng’ theo đường đạo Phật, bố thí càng lớn thì sẽ được ‘gia hộ’ lớn để mình tiến bộ nhanh hơn. Nếu tâm bạn khởi lên như vậy thì tâm không được trong sạch, ngược lại với mục đích ban đầu là làm bố thí để giúp tâm trong sạch (bớt tham lam, bớt ích kỷ).

Vậy hãy để tâm tự nhiên, mọi sự bạn cần làm chỉ là phòng hộ cho nó. Phòng chặn những tâm xấu chưa khởi lên, loại trừ những tâm xấu đã có mặt trong tâm, và tu dưỡng những tâm tố đã có mặt. Đó là phương pháp của Đức Phật!. Đó là tu hành. Bạn cứ tu tập như vậy, không cần nghĩ đến việc to tát như kiểu ‘triển khai’ đường lối, pháp môn, bí quyết, kỹ thuật, bài bản...tu tập nào cả. Vì cho dù bạn có thực hành cao siêu đến đâu đi nữa, tâm vẫn hiển hiện từng giây, luôn luôn hiển hiện, và chỉ có bạn biết được là tâm mình sạch hay không sạch, thiện hay bất thiện, trong từng giây phút.

Không phải bạn thấy một sư thầy đang ngồi tụng niệm, thiền định, lễ lạy là bạn cho rằng tâm người đó (đang) là thiện, là trong sạch. Ai biết vị đó đang nghĩ thiện ác gì gì. Đâu phải những doanh nhân đang đi phát chẩn đồ từ thiện là tâm họ đang tốt đâu, vì có thể họ làm vậy chỉ để đăng lên TV, báo chí vì mục đích quảng cáo cho công ty của họ mà thôi.

Ngài Xá-lợi-phất đã từng nói ý: "Nếu một tu sĩ ẩn dật tu hành trong rừng núi yên tĩnh nhưng tâm người đó không trong sạch, thì cũng chẳng có gì là hay ho hơn một người bình thường đang sống ở phố chợ náo nhiệt nhưng có tâm trong sạch hơn." Áo cà sa không làm nên thầy tu. Pháp môn, bài bản hay bí quyết giáo phái hay sự nổi tiếng của một sư phụ hay của một ngôi chùa... không phải luôn tạo nên những bậc chân tu. Chỉ có tâm trong sạch biến một kẻ phàm phu thành một vị Phật!.

Như Phật cũng đã dạy đơn giản: Hãy để ý đến tâm mình, và “Giữ cho tâm trong sạch”, bằng cách “Làm những việc thiện tốt” và “Tránh làm việc xấu ác”. “Làm” ở đây bao gồm cả ba nghiệp (hành động, lời nói, và cả ý nghĩ). Chính ý nghĩ (ý hành) mới là tạo tác, tạo nghiệp.

Những phần thánh quả siêu xuất của con đường thánh Đạo có được cũng chỉ là kết quả của việc tu tập tâm như vậy. Lý của Phật là khi tâm được tu tập trong sạch, thì tâm sẽ trở nên sáng tỏ (trí tuệ). Và loại trí tuệ có được tâm được tu dưỡng là trí tuệ để giải-thoát. Đây là ánh sáng ở cuối con đường hầm, là lối ra nếu chúng ta đi theo con đường đạo Phật.

Đạo Phật là một con đường, không phải là giáo điều hay kế hoạch cứng nhắc mà bạn phải o ép làm theo. Hãy bắt đầu với cách nhìn mới về cách thực hành đạo Phật.

Người Phật tử bắt đầu một ngày mới một các bình thường. Bạn bước ra phố chợ, hàng quán với tâm bình thường, với mọi sự bình thường. Bạn cũng đi lại, cũng ăn uống, cũng làm việc. Ví dụ hôm nay ngồi chờ thức ăn sáng sao thấy lâu quá, tâm mình không khởi tâm khó chịu hay bực tức: thức ăn trễ là chuyện bình thường, vì lý do nào đó. Vì bực tức thì mình khổ, và ăn cũng chẳng ngon. Sáng sớm mà bực tức thì cả ngày dễ bực tức. Tránh được điều này, tâm Sân giận không khởi sinh. Tâm sạch và thiện.

Ví dụ: bạn là một Phật tử muốn tu tập phòng ngừa các tâm xấu khởi sinh khi các giác quan tiếp xúc với bên ngoài. Bạn gặp người khác phái, bạn vẫn giao tiếp thân thiện bình thường. Nhưng tập không nhìn quá lâu, không cố để ý đến từng mắt, mũi miệng, thân... để tránh khởi tâm tham dục. Tâm của một người bị nhiễm về sắc dục là do nhiều gặp gỡ và tiếp xúc với phụ nữ trong một đời. Những thói tâm (tập khí) này tạo nghiệp và theo thức đi tái sinh, mang mầm mống (chủng tử) Tham dục. Nay đang làm người, những mầm mống đó rất dễ nảy mầm, dễ bộc lộ ra khi gặp đối tượng của nó. Vì vậy, Phật dạy phải kiểm soát mắt, kiểm soát mũi và các giác quan...phòng ngừa những tâm tham dục khởi sinh lên trong tâm. Tâm bị làm ‘giàu’ với hàng trăm hàng ngàn tâm niệm về nhục dục như vậy thì thường dẫn đến những nghiệp xấu, lâu ngày trở thành "nguồn lực lớn" thúc đẩy tái sinh vào nhiều cõi dục giới đầy khổ đau.

Phật tìm ra một phương cách áp dụng đồng thời khác là suy xét (quán niệm, chánh niệm) về tâm, về đối tượng của tâm (pháp) để trừ bỏ tâm xấu. Sân hận và Tham dục chỉ là do sự Si mê, ngu dốt, mê lầm. Si là do cái ý niệm mơ hồ về một cái ‘Ta’, ‘Của Ta’ mà ra. (Ai cũng mang ý niệm về cái ‘linh hồn’ của mình cả). Lúc nào cũng có phản xạ bảo vệ và săn tìm cái sung sướng khoái lạc cho cái ‘Ta’ đó, lúc nào cũng sợ mất thứ gì ‘Của Ta’. Ai đụng đến cái ‘Ta’, hoặc thứ gì, hay tư tưởng, quan điểm nào đó ‘Của Ta’ thì lập tức bảo vệ, phản ứng bằng sân hận, ác cảm. Thấy những thứ như thức ăn ngon, người đẹp gợi tâm sinh dục, xe đẹp, nhà đẹp... (sắc đẹp, tiền tài, danh vọng) mang lại khoái lạc cho thân-tâm, thì lập tức khởi tâm tham dục, muốn chiếm lấy, muốn có được, thậm chí nhiều lúc chỉ là trong mơ...Vậy là tâm nhiễm toàn Tham và Sân— hai tâm bất thiện và chướng ngại lớn nhất nhì đối với việc tu hành.

Cứ bắt đầu lại bằng một ngày bình thường, sống bình thường, hãy để mọi sự xảy ra bình thường, không nhất thiết phải vào chùa hay vô rừng, không nhất thiết phải đến các chùa chiền ‘nổi tiếng’ để lạy lục, lễ nghi, cúng bái sư thầy, mà hãy nên bắt đầu việc phòng-hộ tâm, kiểm-soát và kiềm-chế sáu giác quan. Chính sáu giác quan kích thích khởi lên những tâm bất thiện thuộc nhóm tam độc Tham, Sân, Si.

Chỉ có chính mình hiểu rõ tâm mình đang thiện hay đang bất thiện mà thôi!. Có hàng tỷ tâm thiện và bất thiện khởi sinh hàng ngày!.Chính mình kiểm soát giác quan, tạo thói quen (tập khí tốt) và điều kiện (duyên) giúp khởi sinh tâm tốt thiện, giúp phòng trừ không cho tâm bất thiện khởi sinh.

Làm nhiều việc thiện tạo nhiều thời gian và cơ hội cho tâm hướng thiện, thì sẽ giảm thiểu thời gian và cơ hội để tâm xấu ác khởi sinh. Khi tâm tốt thiện có mặt, thì ba nghiệp (ý nghĩ, hành động và lời nói) theo đó cũng trở nên thiện lành: không còn ăn cắp, không ngoại tình, không nói láo, không nhậu nhẹt, không lừa thầy, phản bạn, bất hiếu, sa đọa, mê mụi... Ngược lại, khi những nghiệp bất thiện này không xảy ra, tâm càng được tu dưỡng trong sạch hơn, mạnh mẽ hơn và sáng tỏ hơn. Lý ở đây cũng dễ hiểu.

Làm cho tâm trong sạch là bước căn bản mà cũng là mục tiêu rốt ráo của đạo Phật. Hãy ghi nhớ điều này mà bắt đầu con đường đạo một cách đơn giản. Bạn không cần phải thuộc bài về Bát Chánh Đạo, hoặc phải thuộc lòng nhiều kinh kệ, hoặc phải đi chùa cúng kính, vái lạy liên tục, hoặc phải lập tức xuất gia lên núi, vô rừng thì mới có cơ hội chứng thành một Phật tử chân chính.

Rốt cuộc, đạo Phật là làm cho tâm trong sạch (bằng việc học đạo và tu thiền, học giáo lý và thực hành Giáo Pháp). Mục tiêu của Phật giáo là vậy.

Cầu chúc cho các bạn bước vào con đường của Đức Phật gặp nhiều duyên lành để tu tập tâm hạnh phúc và bình an.

Những điều tâm niệm hàng ngày:

-

Thân là tạm bợ, tâm mới là quan trọng. Thân có thể đau, nhưng tâm có thể khổ. Sướng khoái của thân là phù du, nhưng hạnh phúc thực sự là ở tâm.

-

Sanh, già, bệnh, chết là điều không tránh khỏi.

-

Hành động (ý, thân, miệng) thiện lành, tạo nghiệp lành; bớt làm những điều bất thiện.

-

Bớt nghĩ tham, sân, và bất an bằng cách nghĩ rộng lượng, từ bi, và giữ giới hạnh đạo đức.

-

Bớt nghĩ về cái ‘ta’, đó chỉ là giả tạm và không có thực. Không có ‘linh hồn’ nào trong cái ‘ta’ đó cả.

-

Tập thiền theo hơi thở để tạo khả năng tập trung (định) và chú tâm (chánh niệm) của tâm; thiền tập có khả năng dần dần nhìn ra lẽ thật của sự sống, tâm hiểu biết lẽ thật và được bình an. Tâm thức thiện lành và trí tuệ đó dẫn đến sự bình an trong tương lai.

HẾT

Có nghĩa là: “thiết lập hay dịch chuyển bánh xe Giáo Pháp”, đây là bài thuyết giảng đầu tiên của Đức Phật sau khi Phật giác ngộ, giảng cho 5 người bạn tu trước kia là nhóm của ngài Kondanna (Kiều-Trần-Như) tại khu Vườn Nai Isipatana, thuộc vùng Benares (Ba-la-nại), tỉnh Sarnath ngày nay của Ấn Độ.
Chữ ‘Isipatana’ có nghĩa là “nơi những thánh nhân đáp xuống” (Isi: thánh nhân, thánh), vì theo luận giảng thì ngoài nhóm bạn tu đó ra còn có nhiều vị Phật khác trong quá khứ như là các Phật duyên giác cũng ghé đến đây nghe bài khai giảng này của Đức Phật.

Thanh tịnh là trong sạch; còn “bất tịnh” là không trong sạch, là bị ô nhiễm, bị vấy bẩn, còn dơ bẩn, bất thiện...chỉ về cả hai mặt thân và tâm.

Theo ý của Phật ở đây và theo giáo lý đạo Phật, thì ngay cả những thiên thần và trời cũng chưa thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử, cho dù tuổi thọ của họ trên những cõi trời là rất rất dài. Chỉ có những bậc giải thoát (A-la-hán và Phật) thì mới giải thoát hoàn toàn khỏi mọi khổ đau và sinh tử.

Tùy theo nguồn thống kê khác nhau trên thế giới về số Phật tử của từng nước (ví dụ như Đài Loan có 3 con số thống kê khác nhau từ 3 nguồn lớn nhất vào năm 2011 là 8,000,605 – 17,144,154 – 21,530,358), và tùy theo mức độ “thuần hành” của những người được cho là theo đạo Phật.

Nếu bạn muốn biết thêm để tưởng nhớ, thì trong 11 người của Ủy Ban này có cha và ông nội của vị Tỳ kheo hộ pháp lỗi lạc Anagarika Dharmapala, người đã cống hiến trọn đời mình cho việc khôi phục nền Phật giáo và Phật tích ở Ấn Độ, người sáng lập ra “Hội Đại Bồ-Đề” nổi tiếng đến ngày hôm nay. Và cũng chính ngài Tỳ kheo hộ pháp này là người đã đầu tiên mang lá cờ Phật giáo vào các nước Nhật Bản, Miến Điện...

Hoặc đã giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử như trường hợp những bậc A-la-hán, những vị Phật.

Về mặt thiền tập, thiền về tâm Từ có giá trị tu dưỡng tâm từ. Tâm từ là một đề mục [đối tượng] lớn để tu tập thiền định giúp tâm đạt đến sự tĩnh lặng (tầng thiền định). Tâm Bi mẫn cũng được tu tập trong thiền về tâm Từ. Tâm từ và bi thường đi chung.

Về mặt thiền tập, trạng thái cao nhất của tâm hoan Hỷ có mặt khi người tu đạt đến những tầng thiền định đầu tiên. Tâm Hỷ thường đi chung với trạng thái hạnh phúc của tâm có được nhờ thiền định, vì vậy thường được gọi chung là yếu tố hỷ-lạc trong thiền định.

Về mặt thiền tập, trạng thái cao nhất của tâm buông Xả có mặt khi người tu đạt đến tầng thiền định cao nhất [Tứ thiền]. Yếu tố xả lúc này là rất cao sâu, giúp cho người tu tu tập thiền chánh niệm dẫn đến trí tuệ siêu xuất.
• Nhân tiện, tu tập thiền định giúp tu dưỡng những phẩm chất nói trên, cuối cùng tâm đạt đến trạng thái hợp-nhất (định) và buông Xả cao nhất. Và nhờ đó hỗ trợ cho thiền tuệ (chánh niệm).

Đọc thêm nghiên cứu “Thiền Tông-một nhánh của Phật giáo Nguyên thủy trong các nước Phật giáo Đại thừa” của của Shanta Ratnayaka, do ni sư Liễu Pháp dịch.

Xem vấn đáp “Lòng Từ Bi”.

Xem vấn đáp “Bát Chánh Đạo”

Xem vấn đáp “Hiểu về Nghiệp”.

Xem vấn đáp “Làm thế nào để biết điều nào là đúng hay sai? Quyền tự do nghi ngờ”.

Xem thêm vấn đáp “Phật giáo có tương đồng hay xung đột với khoa học hiện đại?”

Như Lai (Tathagata) là danh từ Đức Phật thường dùng để tự xưng mình và cũng dùng để chỉ những vị Phật Toàn Giác khác trong quá khứ và tương lai.

Xem vấn đáp “Bát Chánh Đạo”.

Xem vấn đáp “Điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta chết”.

Xem vấn đáp “Và vấn đề đấng sáng tạo”.

Xem vấn đáp “Ảo Tưởng Về Linh Hồn”.

Xem vấn đáp “Con đường tám phần: Bát Chánh Đạo”.

Trong những ngữ cảnh bình thường, Tâm và Thức có thể diễn đạt những khái niệm khác nhau. Tuy nhiên, trong đề tài “tiến trình tâm thức và tái sinh” thì Tâm và Thức là đồng nghĩa với nhau, theo định nghĩa trong Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) của Phật giáo.

Xem vấn đáp “Phật, Pháp & Tăng”.

Xem vấn đáp “Nghiệp là gì”.

Xem vấn đáp “Tái Sinh” trong Phần I.

Xem thêm vấn đáp “Giáo lý Phật giáo có tương thích với khoa học không?”.

“Trong suốt và sáng tỏ” chính là cách miêu tả cái chân-tâm, cái tâm nguyên thủy, cái tâm gốc của con người. Chân-tâm vốn là thanh tịnh và trí tuệ.

Điều này trùng hợp trong tiếng Pali, Thái Lan, Hán, Hán Việt: tâm có nghĩa là tim. Tuy nhiên trong nhà Phật, khi các sư thầy nói trái tim là họ chỉ về tâm, còn khi họi nói tâm là chỉ về tâm chú không phải chỉ về trái tim hữu hình đang đập.

Xem vấn đáp “Lời mời gọi của triết lý Phật giáo”.

Những người theo đạo Phật thường được gọi bằng danh từ thân mến là những Phật tử, có nghĩa là người con của Phật, bao gồm cả người theo Phật tử ở với gia đình (tại gia) và những Phật tử là tu sĩ (xuất gia) ở với Tăng Ni đoàn ở các tu viện, chùa.

Bốn tâm vô lượng trong tiếng Pali là Brahma-vihara: có nghĩa là những phẩm hạnh cao đẹp của những bậc chư thiền thần và trời (Phạm Thiên). Tiếng Anh dịch là “divine abidings”: có nghĩa là những phẩm chất siêu-phàm của trời thần trên cõi Trời. Việt/ Hán Việt dịch thường là bốn tâm vô lương/ Tứ Vô Lượng Tâm, có nghĩa là bốn tâm vô-cùng cao quý. Nhiều chỗ dịch thẳng từ tiếng Pali là “Bốn Phạm Trú”, có nghĩa là tâm Từ, bi, hỷ, xả là tâm thức được tái sinh về trú xứ của cõi trời Phạm Thiên.
Chữ Từ, Bi, Hỷ, Xả thường được khắc trên những cây cột của cổng chùa ở Việt Nam để đề cao bốn phẩm hạnh này đối với Phật tử xuất gia và tại gia.

Xem thêm vấn đáp “...Tại sao những người theo đạo Phật lúc nào cũng tỏ ra hạnh phúc và bình an?”

Xem thêm vấn đáp “Phật giáo khuyên dạy những điều gì về vấn đề đạo đức?”

Xem thêm vấn vấn đáp “Con đường Tám Phần: Bát Chánh Đạo”.

Đức Phật đã dạy về các giới hạnh và nhấn mạnh việc tu thiền của tất cả mọi Phật tử. Ví dụ, Phật đã giảng về thiền tập, như kinh Bốn Nền Tảng Chánh Niệm (Tứ Niệm Xứ), cùng lúc cho Tăng đoàn và nhiều loại người người khác nhau ở ngoài phố chợ.

Xem thêm vấn đáp “Việc ăn chay là bắt buộc đối với Phật tử?” kế tiếp. Bạn có thể tìm đọc thêm các bài giảng luận trong quyển “Con Đường Của Chúng Ta”, Phần III, Phụ Lục số 17 và 18 của Greame Stephen.

Xem thêm vấn đáp “Bát Chánh Đạo”

Trong các kinh, Phật dùng từ “kusala” (thiện, lành) đối nghĩa với “akusala” (bất thiện, xấu ác). Chữ này thực ra có nghĩa là “khéo léo, khéo nghĩ” để làm những việc (nghiệp) thiện tốt và để tránh những việc tạo nghiệp xấu ác. Cho nên, nhiều học giả cũng dịch là “thiện xảo, khéo léo” là vậy.

Xem thêm vấn đáp “Điều gì xảy ra khi chúng ta chết?”

Xem vấn đáp “Làm thế nào để biết điều nào là đúng hay sai?”.