Trà Thư (The Book of Tea)

Trà tượng

Về Tôn giáo thì Vị Lai ở sau ta. về Nghệ thuật thì Hiện tại là vĩnh cửu. Các Trà tượng quả quyết rằng chân ý thức về nghệ thuật chi có thể có được ở những người dùng nghệ thuật làm thành một cảm hóa lực mạnh mẽ. Cho nên họ tìm cách chế định sự sinh hoạt hàng ngày theo cái tiêu chuẩn hoàn toàn phong nhã mà họ đã đạt tới được ở trong trà thất. Bất cứ ở trường hợp nào, họ cũng giữ cho tâm hồn bình tĩnh và hướng dẫn cuộc đàm thoại bằng cách không bao giờ để mất sự hòa hợp ở xung quanh. Màu áo mặc, kiểu áo cắt, sự cân đối của thân thể, dáng diệu đi đứng, tất cả đều có thể biểu hiện nhân cách của nghệ thuật gia. Đó là những điều không thể khinh thường không biết đến, vì hễ người nào không tự biết làm cho mình đẹp thì không có quyền tới gần cái Đẹp. Vì thế cho nên Trà tượng cố tiến thành một cái gì hơn cả nghệ thuật gia, họ muốn thành nghệ thuật luôn. Đó là Thiền của chủ nghĩa Mỹ chí thượng, Đẹp là trên hết.

"Hoàn Toàn" ở đâu cũng có, nếu ta muốn nhận biết. Lợi Hưu thường thích ngâm nga một bài cổ thi ngụ ý nói: "Những ai chỉ khát vọng có Hoa, tôi muốn chỏ cho xem mùa Xuân đầy Hoa mãn khai trong những chồi lộc đương lao khổ trên những ngọn đồi đầy tuyết phủ kia".

Sự đóng góp của Trà nhân đối với nghệ thuật thực rất nhiều. Họ đã hoàn toàn cách tân lối kiến trúc cổ điển và lối trần thiết trong nhà, và sáng tạo ra kiểu mới mà chúng tôi đã tả ở chương Trà thất, một kiểu ảnh hưởng ngay cả tới những đền đài cung điện xây cất sau thế kỷ thứ mười sáu. Tiểu Khuất Viễn Châu, con người đa tài đa nghệ đã để lại bao nhiêu kiểu mẫu đặc sắc thiên tài của ông trong Quế Ly Cung, Danh Cát Ốc Thành, Nhị Điều Thành, và Cô Bồng An (Katsura, Najoya, Nijo, Kohoan). Tất cả Hoa viên danh tiếng của Nhật Bản cũng đều do các Trà nhân họa đồ. Đồ gốm của Nhật Bản chắc cũng khó có thể đạt đến cao độ hoàn hảo nếu không có Trà nhân góp ý, việc chế tạo dụng cụ dùng trong Trà Thang đòi hỏi người thợ đồ gốm phải thi thố hết tài năng tinh xảo của mình. Những nhà nghiên cứu về đồ gốm Nhật Bản hết thảy đều biết dến "Viễn Châu Thất Diêu" (bộ bảy món đồ sứ của Viễn Châu). Nhiều hàng dệt của chúng tôi mang tên những Trà nhân đã ra kiểu và cho màu. Thực ra, khó tìm thấy một bộ môn nghệ thuật nào mà không có tay Trà nhân lưu dấu tích thiên tài của họ lại. Những công nghiệp lớn của họ đối với hội họa và đồ sơn kể ra tưởng cũng là thừa. Một trong những trường phái hội họa lớn nhất thành lập lên được nguyên lai nhờ ở Bản A Di Quang Duyệt (Honuami-Koyetsu), một Trà nhân nổi danh không kém về "Thi Họa" và "Diêu Nghiệp" (vẽ sơn mài và làm đồ gốm). Bên cạnh tác phẩm của ông, những sáng tác lộng lẫy của Quang Phủ (Koho) cháu ông, Quang Lâm và Kiền Sơn (Korin, Kenzan) chắt ông, hầu như bị lu mờ. Toàn thể Quang Lâm Phái, như người ta thường gọi, là một biểu thị của Trà Đạo. Trên nét đại cương của phái này, hình như ta thấy tất cả hoạt lực của thiên nhiên.

Tuy ảnh hưởng của Trà nhân trong ỉĩnh vực nghệ thuật lớn là như vậy, nhưng đem so với ảnh hưởng họ đã tạo ra trong đường lối xử thế thì không thấm vào đâu cả. Không những chỉ ở trong những tập quán xã hội thượng lưu mà cả trong những lúc sắp xếp mọi công việc nhỏ nhặt thường ngày ta cũng thấy có sự hiện diện của Trà nhân. Nhiều món ăn ngon, cũng như cách dọn bày đồ ăn đều do họ đặt ra. Họ đã dạy chúng tôi chỉ nên mặc những quần áo màu nhã nhặn. Họ đã luyện cho chúng tôi có tâm thế xứng đáng để đến gần Hoa. Họ đã làm nổi mạnh thêm đức tính tự nhiên yêu chuộng sự đơn giản của chúng tôi, và tỏ cho chúng tôi thấy cái đẹp của đức khiêm nhường. Nói tóm lại, chính do sự giáo huấn của Trà tượng mà Trà đã thâm nhập vào cuộc sinh hoạt của dân chúng.

Trong chúng tôi, người nào không biết cái bí quyết điều hòa một cách hợp lý đường lối sinh hoạt riêng của mình giữa cái biển huyên náo đầy những phiền lụy điên rồ này mà ta gọi là đời, người đó luôn luôn sống trong tình trạng đau khổ, mặc dầu cố làm ra vẻ hạnh phúc và thỏa mãn, nhưng vô hiệu quả. Ta lao đao cố giữ cho tâm thần quân bình, và thấy những điềm báo có giông tố trong mọi đám mây đương trôi ở chân trời. Tuy vậy mà vẫn có niềm vui và vẻ đẹp trong làn sóng biển đương cuốn ra đằng xa về phía vô cùng tận. Tại sao ta không nhập vào tinh thần của làn sóng đó, hoặc như Liệt Tử (Lichtse), cưỡi ngay lên ngọn cuồng phong?

Chỉ có ai sống với cái Đẹp mới có thể chết một cách đẹp đẽ. Trong những phút lâm chung của các đại danh Trà tượng cũng có đầy vẻ phong nhã thanh cao như trong suốt đời họ. Luôn luôn tìm cách điều hòa với cái nhịp vĩ đại của Vũ trụ, họ lúc nào cũng sẵn sàng nhập vào "vị trí thế giới". "Lợi Hưu Tử Xuất Trà" vĩnh viễn vươn lên như tuyệt đỉnh của sự cao cả hùng bi.

Tình bằng hữu giữa Lợi Hưu và Thái Cáp Tú Cát đã khá lâu, và lòng quý trọng của tay chiến sĩ danh tài kia đối với Trà nhân cũng thâm hậu lắm. Nhưng tình bằng hữu của một bạo quân vẫn là một vinh dự nguy hiểm. Thời bấy giờ là một thời đầy những sự phản phúc, người ta không dám tin ngay cả người thân cận nhất. Lợi Hưu không phải là một đình thần hèn nhát và có lúc dám kháng nghịch cả ý bạo chúa của mình. Lợi dụng sự lãnh đạm một đôi khi xảy ra giữa Thái Cáp và Lợi Hưu, nhứng kẻ thù của Lợi Hưu vu cho ông đã dự vào một cuộc âm mưu đầu độc bạo quân. Chúng đồn đến tai Tú Cát rằng thứ thuốc thí quân kia sẽ được dâng lên cho Tú Cát uống trong một chén đựng chất nước xanh lục do chính tay Trà tượng pha. Với Tú Cát, chỉ hơi nghi ngờ một chút thôi cũng đủ cớ để đem ra hành hình tức khắc, và không ai có thể lay chuyển ý chí của vị bạo chúa đương cơn thịnh nộ kia được. Duy có mỗi một đặc ân ban cho kẻ bị kết án là cái danh dự được tự tay xử tử mình.

Tới ngày đã định để tự hy sinh đời minh, Lợi Hưu mời các trưởng môn đệ đến dự lễ Trà Thang cuối cùng. Tới giờ hẹn, các khách buồn thảm gặp nhau ở cổng. Đưa mắt nhìn vào lối đi trong vườn, họ thấy cây cỏ hình như rùng mình và trong tiếng lá xào xạc có tiếng thì thầm của những cô hồn. Những chiếc "thạch đăng lung" xám ngắt đứng như những phiên binh oai nghiêm gác trước Địa Ngục môn. Một làn hương quý phảng phất từ trong trà thất đưa ra. Đó là hiệu mời khách vào. Từng người một tiến lên và ngồi vào chỗ. Trên "sàng gian" treo một bức chữ viết những tư tưởng phi thường của một vị tăng thời xưa nói về sự vô thường của vạn vật trên thế gian. Ấm nước sôi trên lò than hồng reo nghe như tiếng dế buồn than tiếc hè.

Nhưng chủ nhân đã ra kia. Khách lần lượt được mời trà, và lần lượt im lặng uống cạn chén trà, chủ nhân uống sau chót. Rồi, theo nghi lễ, vị khách tôn trưởng xin phép được xem bộ đồ trà. Lợi Hưu bày mọi thứ ra với cả bức chữ viết trước mặt khách. Sau khi mọi người đã tỏ lời khen đẹp, Lợi Hưu tặng mỗi người một món để làm kỷ niệm. Chỉ có chiếc chén lớn là ông giữ lại. "Không bao giờ chiếc chén này, từng bị đôi môi của kẻ bất hạnh làm dơ dáy, lại đem ra cho người dùng nữa". Nói xong, ông đập vụn chiếc chén ra.

Nghi lễ đã xong, khách không cầm được nước mắt, ngỏ lời vĩnh biệt rồi rút ra khỏi phòng. Chỉ duy có một người thân cận nhất, được mời ở lại để chứng kiến đoạn chót. Lợi Hưu cởi chiếc "trà hội phục" (áo mặc khi dự Trà Thang) ra, cẩn thận gấp lại ở trên chiếu, thế là ông để lộ ra chiếc "tử phục" trắng tinh không một vết nhơ mà từ trước ông vẫn mặc giấu bên trong. Ồng trìu mến nhìn cái lưỡi sáng loáng của chiếc đoản kiếm chí mệnh, và ngâm tặng lưỡi kiếm mấy vần thơ diễm tuyệt:

Ôi Bảo Kiếm

Hoan nghênh Bảo Kiếm

Của Vĩnh Viễn

Của Bất Diệt

Dã quán Phật Đà

Lại quán Đạt Ma

Cửa Đạo của Kiếm

Tự Kiếm mở ra.

Nụ cười tươi trên mặt, Lợi Hưu bước sang Vị Trí Thế Giới.

Table of Contents

Lời giới thiệu

Chén trà nhân loại

Môn phái trà

Đạo Gia và Thiền

Trà thất

Thưởng giám nghệ thuật

Hoa

Trà tượng