Sống Chung An Lạc

Túc số của một tăng đoàn xuất gia

Theo luật của đạo Bụt, muốn được gọi là tăng đoàn, ít nhất phải có bốn người, và bốn người đó phải là bốn người đã thọ Upasampadā, ta gọi là Cụ túc giới, nghĩa là 250 giới khất sĩ. Đó là một tăng đoàn hợp pháp nhỏ nhất có thể được chính thức gọi là tăng đoàn. Cố nhiên, khi không có bốn vị khất sĩ trong chúng, ta vẫn có thể tu học được, nhưng nói về một tăng đoàn hợp với Luật tạng, thì phải có ít nhất là bốn vị khất sĩ.

Trên phương diện sinh hoạt, một tăng đoàn bốn người không được làm những công việc mà tăng đoàn năm người có quyền làm, ví dụ như tổ chức thọ Cụ túc giới, tổ chức lễ Tự tứ (Pravāranā) vào mỗi cuối mùa an cư v.v...

Thông thường thì một tăng đoàn gồm hai mươi khất sĩ là một tăng đoàn có thể làm được tất cả mọi điều theo luật định.

Cách đạt quyết định chung trong một tăng đoàn

Phương pháp để giải quyết tất cả các vấn đề trong tăng đoàn gọi là phương pháp Yết ma. Yết ma là phương pháp bầu phiếu và quyết định tập thể. Vì vậy, là người hướng dẫn chúng tu học, ta phải rất vững vàng trong nghệ thuật Yết ma, và phải giải quyết các vấn đề chung theo phương pháp Yết ma thì mới dễ thành công và nhẹ nhàng cho chúng tu học.

Yết ma tiếng Phạn là Karma, tiếng Trung hoa là Tác pháp biện sự, tiếng Anh là Taking action, Taking decision. Tất cả mọi quyết định trong một chúng tu học đều phát sinh từ Yết ma.

Luật tạng định nghĩa rằng: Yết ma là hành động, là nghiệp, là hành vi. Hành vi ở đây là hành vi tập thể chứ không phải là hành vi cá nhân, collective decision, collective action taken by the whole community.

Các loại Yết Ma

Yết ma có ba phương thức, loại đúng pháp nhất gọi là Tăng pháp Yết ma.

Phương thức Yết ma đầu tiên gọi là Tâm niệm Yết ma, Mental Karma, tức là Yết ma ở trong tâm mình mà thôi. Như vậy ta thấy đạo Bụt rất là linh động, mềm dẻo chứ không cứng ngắc theo luật. Ví dụ khi tu học một mình, ta cũng có thể làm lễ Yết ma tự tứ, Yết ma bố tát tụng giới, Yết ma an cư, Yết ma nhập thất v.v... Trong trường hợp đó ta lấy tâm mình làm Bụt, làm Tăng. Ta quỳ xuống lạy Bụt và Tăng trong tâm, rồi làm Yết ma một mình, đó gọi là tâm niệm Yết ma.

Pháp Yết ma thứ hai gọi là Đối thú Yết ma. Đối thú Yết ma tức là trước mặt mình chỉ có một hay hai người khác. Trong trường hợp này mình vẫn có thể quỳ xuống và làm lễ Yết ma. Tuy rằng không đúng luật và không lý tưởng lắm, nhưng vẫn hay hơn Tâm niệm Yết ma. Đối tiếng Anh là Facing.

Phương pháp thứ ba gọi là Tăng pháp Yết ma (Sangha karma), pháp yết ma đúng luật nhất. Đây là lúc mà trước mặt mình có ít nhất ba vị khất sĩ khác. Tăng pháp Yết ma cũng có ba trường hợp.

1. Đơn bạch Yết ma, tiếng Pali là Natti kamma, tiếng Anh là Single announcement. Đơn tức là một lần, bạch là nói ra. Trong sinh hoạt của chúng, có những việc mà chỉ cần vị Yết ma, hay một vị chức trách nào đó, thỉnh một tiếng chuông, đứng lên và tuyên bố ra, thì tự nhiên nó thành pháp, thành quyết định. Ví dụ sau khi đại chúng đã dùng cơm trưa xong, Sư cô Đoan Nghiêm đứng lên thỉnh một tiếng chuông và nói rằng: Thưa đại chúng, hôm nay vì phải chuẩn bị Giới đàn nên chúng ta sẽ không có thiền trà ở xóm Thượng như thường lệ, xin thông báo để đại chúng biết. Đó là đơn bạch Yết ma. Trong trường hợp đó có thể có vài người hỏi tại sao mình không làm cả hai chuyện được v.v..., nhưng vì công việc này không phải quá quan trọng để phải bỏ phiếu, cho nên chỉ cần đơn bạch Yết ma là có quyết định. Nếu muốn hỏi thêm cho đủ chi tiết thì có thể hỏi ngay lúc đó, nhưng không cần đại chúng họp lại để quyết định.

Trong một vài tu viện, chỉ cần sử dụng phép đơn bạch Yết ma mà các thầy, các cô đã có thể giải quyết được đến bốn, năm mươi phần trăm công việc sinh hoạt của chúng.

Tuy vậy một người phải nói ra để cho mọi người biết, nếu không thì có lỗi, và người khác có thể trách tại sao không nói ra mà lại làm. Đây là một nguyên tắc mà mình phải vâng theo, tại vì khi đã nói ra thì sẽ không còn ai trách móc, và mình giữ được hòa khí và sự an lạc cho đại chúng.

2. Bạch nhị Yết ma, tiếng Pali là Natti dutiya kamma. Bạch nhị tức là nói hai lần. Một quyết định quan trọng hơn, cần có sự đồng ý rõ rệt của đại chúng nên mình phải làm bạch nhị Yết ma. Ví dụ sau khi đại chúng thọ trai xong, Sư cô Chân Đức đứng lên nói rằng: Thưa đại chúng, thứ sáu này là ngày tụng giới, nhưng vì duyên sự cần kíp nên một số các vị chức sắc ở trong cộng đồng đề nghị rằng: Thay vì tụng giới vào thứ sáu, mình sẽ tụng giới vào ngày thứ ba tuần sau, và chỉ có tuần này là thay đổi như vậy thôi, xin trình đề nghị đó lên để đại chúng biết.

Tụng giới là một việc rất quan trọng, không đi tụng giới mà cũng không gởi theo đại diện thì mình phạm giới. Vì vậy, nếu Sư cô Chân Đức không cho biết thì có nhiều người sẽ bị phạm giới, vì họ không biết ngày tụng giới đã đổi nên hoặc không tham dự, hoặc không nhờ người đại diện cho mình. Vì vậy mà Sư cô Chân Đức phải bạch nhị. Trong pháp bạch nhị phải bạch hai điều: Thứ nhất là phải trình bày rõ ràng vì lý do như vầy, như vầy v.v... mà buổi tụng giới ngày thứ sáu phải dời lại đến thứ ba tuần tới vào lúc mấy giờ, và tại đâu. Đó là bạch nhất, tức là nói ra lần thứ nhất. Nói xong Sư cô tiếp: Đây là lời tác bạch. Sau đó mới tới bạch nhị tức là hỏi rằng: Vậy thưa đại chúng, đại chúng có đồng ý chấp thuận điều đó hay không? Đó là câu hỏi mà cũng là lời bạch thứ hai. Nếu mọi người im lặng thì Sư cô sẽ nói: Đại chúng đã giữ sự im lặng, như vậy là đại chúng đã chấp thuận, chúng ta cứ như vậy mà thi hành.

Trong giới luật của phái Đàm-vô-đức (Dharmagupta) là phái mà Việt-Nam ta thực tập theo, thì có khoảng 78 trường hợp trong đó chúng ta phải dùng phương pháp Yết ma bạch nhị. Ngoài ra còn có vào khoảng 40 trường hợp mà ta phải dùng Yết ma bạch tứ.

3. Yết ma bạch tứ, tiếng Pali là Natti catuddha kamma, dành cho những quyết định rất quan trọng, vì vậy mà phải để cho đại chúng có thì giờ suy nghĩ cho kỹ. Ví dụ như quyết định có cho một người thọ giới hay không? hoặc quyết định có cho một người làm thường trú hay không? v.v... Đó là những điều rất là quan trọng, vì người đó được thọ giới (sa di hoặc khất sĩ), hay được thường trú, có liên hệ rất lớn đến hạnh phúc của đại chúng, vì vậy mà phải dành thì giờ cho đại chúng suy nghĩ cho thật kỹ.

Tất cả mọi sinh hoạt lớn trong đại chúng thuộc về sinh hoạt của tăng đoàn mà thành tựu được, là nhờ phương pháp gọi là Tăng pháp Yết ma.

Trong các buổi truyền giới cũng vậy. Truyền giới là một sinh hoạt rất quan trọng của tăng đoàn, vì vậy mở đầu cho lễ truyền giới, ta cũng phải xử dụng phương pháp Yết ma bạch tứ. Nếu không làm theo phương pháp Yết ma này thì lễ truyền giới đó không có giá trị.

Sau đây là một mẫu tác pháp Yết Ma, sử dụng cho lễ truyền giới Sa di.

Thầy Yết Ma: Đại chúng đã tập họp đầy đủ chưa?

Thầy Thủ Chúng: Thưa, đại chúng đã tập họp đầy đủ.

Thầy Yết Ma: Có sự hòa hợp không?

Thầy Thủ Chúng: Thưa, có sự hòa hợp.

Thầy Yết Ma: Đại chúng tập họp hôm nay để làm gì?

Thầy Thủ Chúng: Thưa, đại chúng tập họp hôm nay để hộ niệm cho lễ Xuất Gia và thực hiện Yết Ma Truyền Giới Sa Di.

Thầy Yết Ma: Xin các vị Tôn Đức khất sĩ nam và nữ lắng nghe! Các vị giới tử với pháp danh sau đây .......... đang cầu xin được thọ giới Sa Di và đã thỉnh được Tôn Đức (trước ... sau ...) làm Thân Giáo Sư. Các vị giới tử nói trên đã trình bày là họ thanh tịnh, không có gì chướng ngại. Nếu thấy thời gian thích hợp và không có gì trở ngại, thì xin các vị Tôn Đức chấp thuận cho các giới tử ấy tiếp nhận giới Sa Di. Đây là lời tác bạch. Tác bạch như thế có thành không?

Đại chúng: Thành.

Thầy Yết Ma: Xin các vị Tôn Đức khất sĩ nam và nữ lắng nghe! Các vị giới tử với pháp danh sau đây .......... đang cầu xin được thọ giới Sa Di và đã thỉnh được Tôn Đức (trước ... sau ...) làm Thân Giáo Sư. Các vị giới tử nói trên đã trình bày là họ thanh tịnh, không có gì chướng ngại. Nếu thấy thời gian thích hợp và không có gì trở ngại, thì xin các vị Tôn Đức chấp thuận cho các giới tử ấy tiếp nhận giới Sa Di. Vị nào trong đại chúng chấp thuận thì xin giữ im lặng, vị nào không chấp thuận thì nên nói lên.

(im lặng)

Đây là lần hỏi thứ nhất.

Thầy Yết Ma: Xin các vị Tôn Đức khất sĩ nam và nữ lắng nghe! Các vị giới tử với pháp danh sau đây .......... đang cầu xin được thọ giới Sa Di và đã thỉnh được Tôn Đức (trước ... sau ...) làm Thân Giáo Sư. Các vị giới tử nói trên đã trình bày là họ thanh tịnh, không có gì chướng ngại. Nếu thấy thời gian thích hợp và không có gì trở ngại, thì xin các vị Tôn Đức chấp thuận cho các giới tử ấy tiếp nhận giới Sa Di. Vị nào trong đại chúng chấp thuận thì xin giữ im lặng, vị nào không chấp thuận thì nên nói lên.

(im lặng)

Đây là lần hỏi thứ hai.

Thầy Yết Ma: Xin các vị Tôn Đức khất sĩ nam và nữ lắng nghe! Các vị giới tử với pháp danh sau đây .......... đang cầu xin được thọ giới Sa Di và đã thỉnh được Tôn Đức (trước ... sau ...) làm Thân Giáo Sư. Các vị giới tử nói trên đã trình bày là họ thanh tịnh, không có gì chướng ngại. Nếu thấy thời gian thích hợp và không có gì trở ngại, thì xin các vị Tôn Đức chấp thuận cho các giới tử ấy tiếp nhận giới Sa Di. Vị nào trong đại chúng chấp thuận thì xin giữ im lặng, vị nào không chấp thuận thì nên nói lên.

(im lặng)

Đây là lần hỏi thứ ba.

Thầy Yết Ma: Đại chúng các vị khất sĩ đã giữ im lặng qua ba lần hỏi, chúng tôi biết toàn thể đã chấp nhận. Tác pháp Yết Ma Truyền Giới Sa Di như vậy đã thành. Xin cảm tạ đại chúng.

Khi có sự bất đồng trong chúng

Có những trường hợp trong đó Yết ma không thành vì có người chống đối, cho nên công việc không tiến hành được. Người chống đối phải là một người có giới phẩm trong giáo đoàn, và có thẩm quyền chống đối.

Gặp trường hợp đó chúng ta phải làm một tác pháp Yết ma để hoãn lại hành sự. Sau đó đại chúng phải cố thương thuyết, cố tìm một phương thức để cho vị có tư tưởng chống đối đó chấp thuận. Nếu chưa đạt được sự đồng tâm này thì đại chúng hãy khoan tập họp làm tác pháp Yết ma.

Vì vậy khi cần tổ chức Yết ma để quyết định một việc lớn cho đại chúng, trước hết người có trách nhiệm nên thăm dò ý kiến chung, thì mới dễ thành công và tạo được an lạc cho đại chúng tu học.

Quyền biểu quyết và quyền phủ quyết

Phủ quyết ngày xưa gọi là Già, tức là ngăn cản, là thiết lập một chướng ngại vật để cho chuyện bất thành. Bất cứ một vị khất sĩ nào có giới phẩm, có tinh thần giới luật đàng hoàng đều có quyền Già, tức là có quyền phủ quyết. Tiếng Pháp là Droit de véto, tiếng Anh là Right of veto. Như vậy ta thấy giáo đoàn đạo Bụt đã có tinh thần dân chủ từ 2600 năm về trước.

Tuy vậy, nếu là Sa di, ta không có quyền phủ quyết những vấn đề thuộc lãnh vực tỳ kheo, trừ những người đã được chấp nhận làm giới tử để thọ giới lớn.

Những người ở xa trú xứ, tuy rằng họ là những thành phần của giáo đoàn và có cùng một giới phẩm, nhưng họ không có quyền biểu quyết hay phủ quyết.

Theo nguyên tắc thì dù người đó đang trên đường đi về trú xứ, họ cũng không có quyền dùng những phương tiện truyền thông như điện thoại, thư từ, E-mail, hoặc Fax để diễn bày sự phản đối của mình. Ví dụ trong Làng có người đi Paris, bị kẹt không về kịp, thì dù người đó quan trọng đến bao nhiêu cũng không có quyền phủ quyết đề nghị của tăng đoàn. Đó là điều luật định.

Khi làm phép Yết ma, những thành phần của giáo đoàn phải ngồi gần nhau, gần như thế nào để có thể đưa tay ra mà chạm vào nhau được, thì phép Yết ma đó mới hợp pháp. Ngược lại nếu một người ngồi xa tăng chúng chừng năm bảy thước thì người đó không có quyền biểu quyết hay phủ nhận. Đó là những tập tục đã được quy định trong Luật tạng.

Áp dụng Luật tạng cho mọi giới

Trên đây là luật nói về giáo đoàn của các vị khất sĩ. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể đem những luật này áp dụng cho giáo đoàn các vị sa di, các vị tiếp hiện và các vị cư sĩ tại gia.

Đạo Bụt truyền sang Âu Mỹ trong thế kỷ này đã được giới tại gia tiếp nhận trước tiên, và họ đang thực tập rất nghiêm chỉnh. Vì vậy việc nghiên cứu giới luật đạo Bụt để chọn những phần áp dụng được của Luật tạng vào giáo đoàn của những người tiếp hiện, hay ưu bà tắc, ưu bà di là rất cần thiết và quan trọng. Tại sao chúng ta lại không thừa hưởng được những kinh nghiệm 2600 năm của giáo đoàn đạo Bụt để làm cho đời sống tinh thần hiện giờ của chúng ta lớn lên?

Vì vậy tôi mong các vị cư sĩ tại gia, nhất là giới tiếp hiện tại gia, nghiên cứu và đề nghị những phần áp dụng được của Luật tạng vào đời sống của những người chưa xuất gia, để chúng ta có thể cống hiến cho đời một căn bản của nếp sống an lạc và hạnh phúc theo chân tinh thần đạo Bụt.

Chương 04: Xây Dựng Tăng Thân tại Làng Mai

Làng Mai, còn gọi là Mai Thôn Đạo Tràng, là một trung tâm thiền tập, thiết lập năm 1982, gần thành phố Bordeaux, miền Tây Nam nước Pháp.

Trong những năm đầu, khuôn viên thiền viện có nhiều cây hồng ăn trái (Percimon), nên trung tâm mang tên là Làng Hồng. Về sau, các thiếu nhi Việt-Nam ở khắp nơi về làng tu học, đã góp tiền túi lại để trồng 1250 cây mai thuộc loại Prunier d'Agen, tên tiếng Anh là Plum tree, trái rất ngon ngọt. Từ đó Làng Hồng được gọi là Làng Mai, tiếng Anh là Plum Village, và tiếng Pháp là Village des Pruniers.

Nguồn gốc môn phái

Gốc rễ của Mai thôn Đạo tràng tại Pháp là chùa Từ Hiếu ở Việt Nam. Vì vậy khi tu học theo Pháp môn Làng Mai, chúng ta là những con cháu của Từ Hiếu.

Trong thông bạch đầu năm Bính Tý (1996), viết vào dịp kỷ niệm 150 năm khai sơn Tổ đình, tôi có nói rằng: Tôi vẫn còn nhớ ngày nào còn là chú điệu ngồi nhổ cỏ bên bờ hồ bán nguyệt trước chùa, vậy mà bây giờ đã phải đứng lên thay mặt cho các vị tôn đức nói tiếng nói của môn phái.

Ngày nay, tâm tôi vẫn thấy rõ hình ảnh chùa tổ với lối kiến trúc tương tự Lăng Vua Tự Đức, với cổng Tam Quan nhìn qua màn sương bạc phủ mặt Hồ Sen, tạo nên một khung cảnh rất an tĩnh cho khách viếng chùa, giúp họ dễ dàng bỏ lại sau lưng những vướng mắc của cuộc đời.

Tăng thân Đạo tràng Mai Thôn

Sau ba mươi năm thực tập dựng tăng, ngày nay Tăng thân Làng Mai không những chỉ gồm giới xuất gia, gốc từ nhiều nước khác nhau hiện đang thường trú tại các trung tâm tu học, mà còn rất nhiều tăng thân khác trên khắp năm Châu kể cả tại Việt-Nam. Đây là những tăng thân thuộc giới Tiếp Hiện, giới Bồ Tát, Năm Giới, Hai Lời Hứa, và các Tác viên Xã hội, đang chấp trì và tu học theo pháp môn Làng Mai.

Hiện nay trên thế giới có hơn năm trăm (500) tăng thân tu tập theo pháp môn của Làng, và Năm Giới là căn bản cho sự hành trì của họ. Năm giới quí báu và Nghi Thức Tụng Giới đã được in trong Nghi thức Tụng Niệm năm 1994 và trong Nghi Thức Tụng Niệm Đại Toàn năm 1999, phát hành rộng rãi tại hải ngoại cũng như ở Việt-Nam. Ngoài tiếng Việt, nghi thức này đã được xuất bản bằng nhiều thứ tiếng khác như tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Hòa Lan, tiếng Na Uy, tiếng Đan Mạch, tiếng Đức, tiếng Y Pha Nho, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Ba Lan, tiếng Tiệp, tiếng Nga, tiếng Đại Hàn, và tiếng Trung Hoa.

Tại các trung tâm tu học chính của môn đồ Từ Hiếu ở hải ngoại, như Mai Thôn Đạo Tràng (miền Tây Nam nước Pháp), Tu Viện Thanh Sơn và Rừng Phong (miền Đông bắc Hoa Kỳ), và Vườn Lộc Uyển (miền Tây Nam Hoa Kỳ), đại chúng thường trú tu học trên một trăm vị mà phần chủ lực là giới xuất gia. Mỗi năm, các chùa và các tu viện này tổ chức những khóa tu cho hàng ngàn người, tới từ hơn 25 quốc gia trên thế giới.

Như vậy, sau ba mươi năm thực tập xây dựng tăng thân, Làng Mai như một cành non của cây đại thụ Từ Hiếu, đã xiển dương Pháp phái Lâm Tế trong xã hội Tây phương, và đã lập được một truyền thống thiền tập đạo Bụt sâu rộng trong quần chúng Phật tử cũng như trong giới không có gốc từ Phật giáo. Trong thời gian đó, đã có hàng trăm ngàn người Âu, Mỹ, Nga, Úc, Trung Hoa, Nhật Bản... xin tiếp nhận và hành trì Năm Giới. Người nào cũng có Pháp danh bắt đầu bằng chữ Tâm, thế hệ thứ 43 Pháp phái Lâm Tế và cũng là thế hệ thứ 9 dòng Liễu Quán.

Những trung tâm tu học chính của Mai Thôn Đạo Tràng

Các chùa ở Làng Mai

Ngày nay tại Làng Mai có ba chùa, tọa lạc tại miền Tây Nam nước Pháp, cách thành phố Bordeaux khoảng một tiếng rưỡi đồng hồ lái xe.

- Chùa của các thầy và các sư chú ở Thénac, gọi là chùa Pháp Vân, thuộc Xóm Thượng của Làng (Upper Hamlet).

- Chùa của các Sư cô ở Dieulivol, gọi là chùa Từ Nghiêm, thuộc Xóm Mới (New Hamlet).

- Chùa thứ ba ở Loubès-Bernac, cũng dành cho các Sư cô gọi là chùa Cam Lộ, thuộc Xóm Hạ của Làng (Lower Hamlet).

Mỗi chùa đều có một vị trú trì do đại chúng thường trú trong chùa đó bầu ra. Tại thời điểm này, trú trì chùa Pháp Vân là thầy Nguyện Hải, trú trì chùa Từ Nghiêm là Sư Cô Trung Chính mà hiện giờ, vì Sư cô đang ở Vườn Nai nên Sư cô Định Nghiêm làm xử lý thường vụ, và vị trú trì chùa Cam Lộ là Sư cô Gina, tức là Sư cô Diệu Nghiêm, người Ái Nhỉ Lan.

Ngoài ra, Xóm Thượng còn quản lý một xóm khác gọi là Xóm Đoài (West Hamlet). Chúng ta có thể nói đây là “Khách sạn năm sao” của Làng Mai. Chùa Cam Lộ cũng quản lý thêm Xóm Trung (Middle Hamlet). Người Việt thích ở xóm này, họ nấu toàn món ăn Việt-Nam, và nói toàn tiếng Việt, rất vui. Chùa Từ Nghiêm phải quản lý thêm hai xóm khác là Xóm Mới Đầu Thôn và Xóm Mới Lưng Đồi. Như vậy Làng Mai không phải chỉ có ba xóm mà có đến bảy xóm.

Vào mùa Hè, Làng phải mở cửa hết cả bảy xóm mới có đủ chỗ để đón tiếp thiền sinh. Tuy vậy, rất nhiều thiền sinh vẫn phải cắm lều ở các xóm mới có đủ chỗ ở.

Các đạo tràng tại Hoa Kỳ

Vào những năm cuối của thế kỷ thứ 20 và đầu thế kỷ thứ 21, Làng Mai đã thiết lập thêm hai trung tâm tu học tại Hoa Kỳ.

Trung tâm thứ nhất tại tiểu bang Vermont, miền Đông Bắc Hoa Kỳ, gồm có Tu viện Rừng Phong (Mapple Forest Monastery), thành lập vào tháng chín năm 1997, và Đạo tràng Thanh Sơn (Green Mountain Dharma Center) thành lập vào tháng tư năm 1998. Đạo tràng Thanh Sơn tọa lạc tại Hartland–Four Corners, tiểu bang Vermont, là thiền viện dành cho Ni chúng, do sư cô Chân Đức làm trú trì. Tu Viện Rừng Phong còn gọi là Tu Viện Thạch Lang (Stoneboy), ở South Woodstock, tiểu bang Vermont, dành cho Tăng chúng, do thầy Pháp Đăng trông coi.

Trung tâm thứ hai là Đại Ẩn Sơn-Lộc Uyển Tự, còn gọi là Vườn Lộc Uyển hay Vườn Nai (Deer Park Monastery) tại Escondido, tiểu bang California, miền Tây Nam Hoa Kỳ. Đây là một vùng đồi núi trùng điệp, hùng vĩ và rất yên tĩnh, rộng 400 mẫu tây (acres), tạo lập vào tháng Bảy năm 2000. Tu Viện Lộc Uyển cũng có hai xóm tu học, Xóm Vững Chãi (Solidity Hamlet) dành cho Tăng chúng, mà thầy Giác Thanh là vị trú trì đầu tiên, và Xóm Trong Sáng (Clarity Hamlet) dành cho Ni chúng, hiện do sư cô Trung Chính chăm sóc.

Mô thức dựng tăng tại Làng Mai

Phối hợp tinh thần dân chủ và tinh thần thâm niên của truyền thống

Phương pháp dựng tăng của Làng Mai là sự phối hợp giữa tinh thần thâm niên (seniorship) của truyền thống và tinh thần dân chủ (democracy) của thế hệ mới.

Trong truyền thống đạo Bụt từ xưa đến nay, những vị tu học thâm niên luôn luôn được tin cậy nhờ kinh nghiệm và tuệ giác của họ. Những vị này có thể là vị đại trưởng lão (Mahathera) hay trưởng lão (Thera).

Nương vào họ tức là dựa vào nguyên tắc thâm niên. Tuy nhiên ta có thể phối hợp tinh thần thâm niên này với tinh thần dân chủ để cho mọi người trong tập thể có quyền phát biểu kinh nghiệm và ý kiến của mình.

Điểm quan trọng nhất trong mô thức điều hành mà Làng Mai đề nghị là vị trú trì không quyết đoán mọi việc. Sự quyết định về sinh hoạt của tăng thân phải căn cứ vào nhận thức của số đông. Nói vậy không có nghĩa vị trú trì không còn trách nhiệm nào. Trách nhiệm của vị trú trì vẫn còn rất lớn.

Tuy trách nhiệm lớn nhưng nhờ có một ban điều hành cho nên vị trú trì có nhiều thì giờ hơn để chăm lo những công việc khác mà ban điều hành không thể gánh vác được. Cũng tương tự như thể thức của một nước quân chủ lập hiến: Có Vua, nhưng cũng có quốc hội và có chính phủ. Chính phủ chỉ lo việc hành pháp, và công việc mà hành pháp làm phải hoàn toàn dựa trên quyết định của lập pháp tức là do quốc hội đề ra. Nói rõ hơn, cơ quan lập pháp đưa ra quyết định, còn cơ quan hành pháp thì thực thi những quyết định đó. Vị quốc vương chỉ lo chăm sóc thần dân đứng về phương diện hạnh phúc, tình cảm, đồng thời yểm trợ cho các cơ quan lập pháp và hành pháp với tư cách của người anh cả, của người cha, người mẹ.

Mô thức này đã áp dụng nhiều năm tại Mai thôn đạo tràng, và rất thành công. Tôi đề nghị các tăng thân ở Lộc Uyển, ở miền Bắc Hoa Kỳ và ở Úc Đại Lợi nên áp dụng mô thức này để dựng tăng và tạo hạnh phúc cho đại chúng. Các vị ở Santa Barbara, Hoa Kỳ đang xây dựng một tăng thân mang tên là Quang Cảnh (Clear view Sangha), quý vị cũng nên nghiên cứu và học hỏi về phương cách tổ chức này.

Thường thường trong truyền thống xưa, những người mới thọ giới hoặc sắp sửa thọ giới không được đóng góp nhiều trong những quyết định của tăng đoàn. Các vị trưởng thượng, nhất là thầy trú trì thường quyết định mọi chuyện. Tuy vậy, trong thế kỷ dân chủ này thì người nào cũng được đóng góp ý kiến, nhất là những người trẻ, những người còn là Sa di, Sa di ni, những người tập sự xuất gia, những người cư sĩ, đều được khuyến khích phát biểu cái thấy của mình.

Có nhiều người thường không chịu phát biểu vì họ sợ nói ngược lại ý của các bậc trưởng thượng. Chúng ta phải khuyến khích họ và cho họ biết rằng: đóng góp cho tăng thân là đóng góp cái thấy của mình, dù cái thấy đó có phù hợp với đại đa số hay phù hợp với cái thấy của các vị trưởng thượng hay không. Con mắt của một người dù đó là người lớn, người có nhiều kinh nghiệm, cũng chỉ là con mắt của một cá nhân. Con mắt của tăng thân mới là con mắt thấy sâu, thấy rộng. Vì vậy mà chúng ta phải nương vào tăng nhãn để quán sát. Dùng mắt tăng để nhìn sự việc, nhìn hoàn cảnh chứ không bao giờ chỉ căn cứ vào mắt của một cá nhân.

Nhìn vào chi tiết tổ chức Tăng đoàn Làng Mai, chúng ta thấy có những cơ cấu sau đây:

Ban điều hành

Mỗi chùa đều có một ban điều hành. Ban điều hành được dịch là Executive Council. Xóm Thượng không dùng danh xưng đó mà gọi là The Care Taking Council.

Thành viên của ban điều hành là những người có khả năng làm việc, có thể thực hiện được những quyết định của đại chúng. Trong Ban điều hành có những vị đã thọ giới lớn, nhưng cũng có những vị sa di. Người có khả năng làm việc đều được mời vào ban điều hành, không hẳn họ phải lớn tuổi, phải thâm niên. Nếu có cư sĩ thường trú thì họ cũng được cử đại diện vào ban điều hành. Đây là một cơ cấu đại diện cho mọi thành phần trong tăng thân, và được mọi người bầu lên với một nhiệm kỳ rõ ràng. Thành viên có thể được bổ sung hay thay thế nếu cần. Điều này cũng phải được hội đồng của tăng thân quyết định.

Trên nguyên tắc, một tăng đoàn thường có bốn chúng: Những người xuất gia nam (Tỳ kheo và Sa di), những người xuất gia nữ, (Tỳ kheo ni và Sa di ni), cận sự nam (nam cư sĩ), và cận sự nữ (nữ cư sĩ). Do đó trong những buổi họp quyết định sinh hoạt của tăng thân, phải có mặt của cả bốn chúng.

Tuy vậy chùa Pháp Vân chỉ có Tỳ kheo, Sa di và cư sĩ nam thường trú, cho nên tất cả những quyết định có liên hệ đến đời sống hàng ngày của chùa là do đại hội của tăng chúng thuộc ba thành phần kể trên quyết định. Tương tự như vậy, tại chùa Từ Nghiêm hay Cam Lộ, các sinh hoạt từ tinh thần đến vật chất, từ thực tập tu học cho đến sinh hoạt kinh tế, đều do đại hội của các vị Tỳ kheo ni, Sa di ni, và cư sĩ nữ thường trú trong mỗi chùa quyết định.

Khách tăng, khách ni và những khách cư sĩ, đều không được mời tham dự những buổi họp này, vì họ không phải là những thành phần thường trú của tăng thân.

Trú trì

Vị trú trì của mỗi chùa được các vị thường trú trong chùa đó bầu ra và được ban điều hành phụ lực.

Trú trì là người có bổn phận nhìn từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài. Thấy có vấn đề nào cần thì giải quyết vấn đề đó, nhưng vị trú trì không làm thay công việc cho ban điều hành, không giẫm chân lên ban điều hành, mà để cho ban điều hành có toàn quyền thi hành những quyết nghị của đại tăng, tức là của tất cả các vị thường trú trong chùa.

Sống tại Làng Mai, chúng ta đã có một ban điều hành tại mỗi chùa, mỗi người đều có đệ nhị thân để săn sóc, người nào cũng có y chỉ sư, ta lại có thêm một hội đồng giáo thọ, vậy thì phần vụ của vị trú trì là gì?

Vai trò của trú trì rất quan trọng cho hạnh phúc của tăng đoàn.

Nhiệm vụ thứ nhất của vị trú trì là chăm sóc hạnh phúc cho từng người đứng về phương diện ân cần, hỏi han, nâng đỡ. Đó là công việc của một người cha, một người mẹ, người anh lớn, người chị lớn. Thấy một sư em rầu rầu là đến thăm hỏi, vỗ về, nâng đỡ. Vị trú trì phải có mặt với mọi người 24 giờ mỗi ngày để chăm lo hạnh phúc cho chúng.

Nhiệm vụ thứ hai của vị trú trì là tìm cách phát hiện tài năng của mỗi cá nhân trong tăng đoàn của mình. Ai cũng có tài năng, không tài này thì tài khác. Người đó có thể đàn hay, hát giỏi, đóng bàn ghế rất đẹp, đầy kinh nghiệm tổ chức, sử dụng máy vi tính thành thạo v.v... Nếu vị trú trì biết nhận diện và tạo cơ hội cho người đó thi thố tài năng của mình để tạo hạnh phúc cho chúng, thì vị trú trì đã trực tiếp làm tăng hạnh phúc của chúng rất mau chóng.

Trong các tài năng của con người, tôi thấy có một tài năng mà tôi cho là quan trọng nhất, đó là tài sống hòa hợp được với mọi người một cách rất dễ dàng. Không bao giờ có vấn đề, tới với ai cũng được, sống với ai cũng an lạc, đưa mọi người đến với nhau một cách rất dễ dàng. Ví dụ như thầy Pháp Nguyên, một vị khất sĩ trẻ, mới có 20 tuổi mà có thể liên hệ với tất cả các sư anh và các sư chị một cách rất dễ dàng, đưa sư anh tới với sư anh, đưa sư chị tới với sư chị. Đó là một tài năng mà vị trú trì phải phát lộ.

Một tài năng căn bản khác là sống không có vấn đề ở trong chúng. Mình sống rất đều đặn, không xuống thấp quá, mà cũng không lên cao quá. Lên cao thì tốt thật, nhưng lên cho thật cao rồi tuột xuống thật thấp, thì thà rằng đừng lên cao còn hơn. Đừng có thái độ thà một phút huy hoàng rồi chợt tắt, vì thái độ ấy liều lĩnh quá và gây bất an cho chúng nhiều quá!

Có những người tu học trung bình, nhịp độ tăng tiến vừa phải, ấy vậy mà trong vòng vài ba năm họ trở thành cột trụ của chúng. Một tăng thân có được những phần tử như vậy là một tăng thân có phước rất lớn. Vì vậy khi có một vị khách tăng, hoặc một vị khách cư sĩ, có sự vững chãi thảnh thơi, có khả năng chuyển hóa, có khả năng đóng góp tính vững chãi và hạnh phúc cho tăng thân thì bổn phận của thầy trú trì là phải mời vị đó ở lại với chúng lâu chừng nào tốt chừng đó. Người đó là một hạt giống tích cực có thể đưa vào trồng trong mảnh đất của tăng thân.

Nói vậy không có nghĩa là chỉ có vị trú trì mới có bổn phận khám phá tài năng. Có những tài năng bị mai một, tại vì trong đoàn thể có những người quá tài giỏi, quán xuyến hết mọi việc, cho nên những người nhỏ không có cơ hội thi thố tài năng của mình. Bề ngoài họ giống như không có khả năng, nhưng kỳ thực nếu có cơ hội thì con giao long sẽ vẫy vùng, sẽ bay lên đến tận trời xanh.

Tôi đã thấy những người xuất gia trẻ, ban đầu mang mặc cảm không làm được công việc của các anh lớn, của các chị lớn. Họ tin như vậy, các anh lớn, các chị lớn cũng tin như vậy. Nhưng hai niềm tin đó đều sai lầm. Tại vì đã có những trường hợp, vì công việc hoằng pháp, các anh lớn, chị lớn vắng mặt, bắt buộc người em phải ra gánh vác. Sau một vài tháng, khả năng của người sư em đó phát triển rất nhanh, và người ấy đã trở thành một người rất giỏi.

Tôi thấy không ai là không có tài năng, nếu không có tài này thì có tài khác. Chỉ vì mình không biết làm phát hiện và không tạo điều kiện phát triển cho tài năng của người đó mà thôi. Cho nên phát hiện và tiến cử người đó với tăng thân là bổn phận của không phải một mình vị trú trì mà còn là bổn phận của mọi thành phần trong tăng chúng.

Chỉ làm hai việc kể trên một cách đàng hoàng thì vị trú trì cũng đã sử dụng hết thì giờ trong ngày của mình. Đó là thì giờ của thương yêu và của khám phá. Không có gì đẹp hơn hai việc đó. Ngoài ra vị trú trì cũng có nhiệm vụ yểm trợ cho hội đồng điều hành và góp ý góp sức cho hội đồng trong khi hội đồng thực thi những quyết định của đại chúng.

Hội đồng Giáo thọ

Hội đồng Giáo thọ tại Mai Thôn Đạo Tràng gồm những vị xuất gia đã được truyền đăng làm giáo thọ. Hội đồng giáo thọ chịu trách nhiệm về phẩm chất tu và học của đại chúng xuất gia cũng như tại gia, đang thực tập tại đạo tràng. Các vị giáo thọ phải trực tiếp giảng dạy, trực tiếp chăm sóc sự tu học của đại chúng. Nếu mình chỉ có thể giáo dục được cho một số nhỏ những người xuất gia và tại gia, thì tuy mình có làm công việc của một giáo thọ, nhưng mình chưa để thì giờ, chưa lo đủ, chưa chu toàn bổn phận của mình. Mình phải thật sự đứng ra giảng dạy với tư cách một vị giáo thọ cho một số đông người hơn.

Khi là một giáo thọ, không những mình chỉ giảng dạy bằng những bài giảng, mà còn bằng cách sống hàng ngày của mình nữa. Mình phải làm gương cho các sư em, cho các người đến thực tập với mình. Mình làm gương trong sự nói năng hòa ái, trong những bước chân có chánh niệm.

Cách làm quyết định chung theo truyền thống

Trong một tăng đoàn truyền thống, quyền quyết định tối hậu thuộc về những người đã thọ giới lớn. Tuy vậy, những vị này chỉ có thể nói tiếng cuối cùng sau khi đã lắng nghe mọi người. Trước khi nghe cho tận nguồn cơn, họ chưa có quyền đó. Đã lắng nghe hết và đã hiểu được tâm tư của từng người, lúc đó mình mới căn cứ vào những điều đã nghe, đã hiểu để làm quyết định.

Trong truyền thống, để làm một quyết định quan trọng, các thầy phải thực tập pháp Tăng già yết ma theo phương thức đã trình bày ở chương 3.

Sau khi đã làm xong tác pháp Yết ma thì điều được tuyên bố sẽ trở thành quyết định chung. Ban điều hành sẽ đem ra áp dụng và không ai được cãi lời, dù đó là vị sư trưởng.

Trong trường hợp cần có một thay đổi về quyết định đó, vị trú trì phải triệu tập các vị đã thọ giới lớn và làm lại phép Tăng già Yết ma. Ban điều hành không thể đơn phương thay đổi quyết định.

Cách làm quyết định chung tại Làng Mai

Phương thức điều hành của chúng ta là phối hợp tinh thần truyền thống, tức là truyền thống Tăng già Yết ma bạch tứ, và tinh thần dân chủ, nghĩa là tất cả mọi người đều được phát biểu. Nói như vậy có nghĩa là với những quyết định quan trọng, chúng ta cũng làm lễ Yết ma bạch tứ. Trước khi làm ta phải tham khảo ý kiến của các vị Sa di, Sa di ni, tiếp hiện và cư sĩ thường trú. Mọi người trong tăng chúng đều có cơ hội để nói lên cái thấy, trình bày ý kiến của mình trước khi hội đồng các vị thọ giới lớn thực hiện phép Yết ma bạch tứ.

Khi làm một quyết định theo phương thức này, chúng ta sẽ thấy có sự tháo gỡ, và tăng thân có hạnh phúc lớn hơn. Phương thức này có thể áp dụng trong một thiền viện, trong một tăng thân địa phương, hay trong một đơn vị gia đình. Trong kho tàng của đạo Bụt có những nguồn tuệ giác, những kinh nghiệm mà mình có thể đem ra chia sẻ với đời sống ở ngoài xã hội.

Dân biểu trong các quốc hội cũng áp dụng những nguyên tắc tương tự, họ cũng dựa trên đa số phiếu của dân biểu để làm quyết định. Điều khác biệt là phẩm chất của sự lắng nghe và phẩm chất của ái ngữ của họ rất yếu kém. Họ theo phe phái, nên họ không biết lắng nghe, nhất là nghe những người thuộc các phe đối lập. Do đó quốc hội tuy có hình thái của một nền dân chủ, nhưng không có phẩm chất của ái ngữ, của lắng nghe. Chúng ta phải đưa tinh thần đạo đức vào quốc hội. Đó là bổn phận của mọi công dân khi bỏ phiếu. Cử tri có thể đòi hỏi ứng cử viên quốc hội phải có khả năng lắng nghe, có khả năng ái ngữ. Chúng ta không nên bầu vào quốc hội những người chỉ biết luận chiến và tranh chấp.

Trong những nước tự do dân chủ, nếu chúng ta biết sử dụng phương pháp đạo Bụt, thì quốc hội cũng như chính quyền sẽ là những công cụ tạo dựng an lạc và hạnh phúc cho dân. Ngược lại, ta sẽ trở nên nạn nhân của quốc hội và nạn nhân của chính quyền. Đó gọi là Engaged Buddhism, đem đạo Bụt đi vào cuộc đời, đem tuệ giác và kinh nghiệm 2600 năm của đạo Bụt áp dụng vào đời sống hàng ngày.

Trong tăng đoàn, đôi khi có những trường hợp cấp bách, không thể triệu tập được tứ chúng để đi đến một quyết định mới. Lúc đó ta phải cấp tốc triệu tập những vị đã thọ giới lớn, đang có mặt tại trú xứ, để thực hiện pháp tăng già yết ma. Dù cấp bách đến mấy, những quyết định quan trọng không bao giờ có thể do một người quyết định, dù người đó là sư trưởng hay vị trú trì.

Chúng ta đã biết rằng việc triệu tập những buổi họp của đại chúng để nghe tất cả mọi người phát biểu ý kiến về một vấn đề cần làm, là một thực tập căn bản và thiết yếu của một tăng thân. Khi nghe, mình phải nghe bằng lỗ tai của Bụt, và khi nói, mình cũng phải nói bằng trái tim và ngôn từ của Bụt. Người lớn có bổn phận phải khuyến khích người trẻ nói lên ý kiến của mình trong các buổi họp. Chỉ khi nào người trẻ có thể nói được một cách tự nhiên, thoải mái trong khi góp ý, thì các anh chị lớn mới thành công, và tăng đoàn mới có tương lai. Phương thức “cả vú lấp miệng em” dùng ở ngoài đời là một điều tối kỵ, một lối hành sự có công năng hủy hoại tăng đoàn.

Khi đã làm quyết định xong tức là công việc lập pháp đã hoàn thành, ban điều hành phải thi hành quyết định đó. Họ có bổn phận của ban hành pháp.

Trong một tu viện, đôi khi ban điều hành còn non nớt, chưa có kinh nghiệm. Nếu vì vậy mà các sư anh sư chị cáng đáng công việc thay cho họ, thì các vị vi phạm vào những quy luật đã được đặt ra trong truyền thống. Mình không làm như vậy được, mình chỉ có quyền đưa ý kiến hoặc giúp ban điều hành một tay. Mình không thể giẫm chân lên ban điều hành và làm công việc thay cho họ khi họ không nhờ mình.

Chùa Cam Lộ, chùa Từ Nghiêm, Chùa Pháp Vân, Xóm Trong Sáng, Xóm Vững Chãi, Tu viện Núi Xanh, Tu viện Thạch Lang, ở đâu cũng vậy, mình phải biết làm theo nguyên tắc đó. Lúc đầu có thể họ còn non yếu, nhưng thực tập từ từ họ sẽ có kinh nghiệm hơn lên. Người Tây phương cũng thường nói:

Teach me, I will forget,

Show me, I will remember,

Let me do it, I will understand.

Đó là những thực chứng, những chỉ dẫn mà tôi đã nói liên tiếp nhiều lần trong những năm qua. Chúng ta phải nắm cho vững, phải thực tập cho thành công điều này thì hạnh phúc của tăng thân mới tăng tiến nhanh được. Nếu chúng ta có hòa hợp, có hạnh phúc lớn, có tình thương lớn, có thể ôm ấp và bão hòa, thì chúng ta mới xứng đáng là nơi nương tựa cho những người đang cần đến chúng ta.

Tại Làng Mai ban điều hành luôn luôn có liên hệ mật thiết với hội đồng giáo thọ và thầy hay sư cô trú trì. Những công việc quen thuộc hàng ngày trong chúng, ban điều hành có thể tự làm, không phải hỏi ý kiến ai cả. Nhưng khi có những việc quan trọng hơn, khó khăn hơn, thì ban điều hành phải liên hệ và phải hỏi ý kiến. Nếu là việc có liên hệ đến sự thực tập và học hỏi của chúng, ban điều hành phải tham cứu với hội đồng giáo thọ, nếu là vấn đề có liên hệ tới căn bản tổ chức, căn bản hành chánh, thì liên hệ với vị trú trì. Nếu vị trú trì thấy vấn đề quan trọng, cần triệu tập một buổi họp cấp tốc của tăng chúng để giải quyết, thì chính vị trú trì sẽ đứng ra triệu tập buổi họp. Ngược lại, nếu thấy giải quyết được mà không cần bận tâm đến đại chúng, vị trú trì sẽ đề nghị phương cách giải quyết và chịu trách nhiệm về quyết định này trước đại chúng, ban điều hành chỉ có nhiệm vụ thi hành.

Trong gia đình cũng vậy, chúng ta nên triệu tập hội nghị gia đình để quyết định những việc có liên quan đến hạnh phúc chung, thì phẩm chất hòa hợp trong gia đình mới tăng trưởng được.

Sự uyển chuyển của ban điều hành

Làng Mai có những quyết định mà cả ba chùa phải họp lại mới làm được, nhưng cũng có những buổi họp riêng của tăng chúng hay ban điều hành của mỗi chùa. Những buổi họp riêng của ban điều hành mỗi chùa để phân chia công việc, nhiều khi rất nhanh và rất dễ dàng. Uống chung với nhau một bình trà là ban điều hành đã đủ giờ để quyết định những công việc phải làm.

Ở Xóm Thượng các thầy, các chú rất thường uống trà với nhau, “hơi tốn trà một chút”, nhưng tình huynh đệ dễ phát triển. Họ dùng những buổi uống trà như là những “buổi họp hành lang”, trao đổi cái thấy của mình, cho nên khi vào họp chính thức với đại chúng, họ rất dễ làm quyết định chung. Vì vậy việc uống trà của Xóm Thượng cũng có nhiều ích lợi.

Có một lần tôi nghe phàn nàn rằng các thầy ở Xóm Thượng uống trà hơi nhiều! Tôi mỉm cười nói rằng: Nếu uống trong chánh niệm và biết dùng thì giờ uống trà để tu tập thì có sao đâu? Nó có ích và thiết thực hơn là ngồi thiền cho thật nhiều, tụng kinh cho thật nhiều mà không nhìn mặt nhau được! Bất cứ một thực tập nào có thể giúp tháo gỡ, đưa lại được sự truyền thông giữa những người ở trong tăng thân, đều quí giá hết, đều là những pháp môn đi đúng tinh thần giáo pháp của Bụt, đều là tạo dựng lục hòa.

Như đã nói ở trên, ba chùa ở Làng Mai có ba ban điều hành riêng biệt. Có những buổi họp mà cả ba ban điều hành phải gặp mặt nhau, có những buổi họp họ chỉ cần nói qua điện thoại chừng năm bảy phút là giải quyết được vấn đề. Ví dụ hôm có pháp thoại ở Xóm Thượng. Vì ở đấy công việc xây cất còn lỡ dở và công trường còn bề bộn, Xóm Thượng điện thoại nhờ Xóm Mới tổ chức pháp thoại giùm. Xóm Mới hoan hỷ. Xóm Thượng điện thoại cho tôi và cho Xóm Hạ, là xong một quyết định có liên quan đến cả ba chùa. Tinh thần chị ngã em nâng, tinh thần tương thân tương ái giữa các ban điều hành, giúp cho công việc rất nhiều.

Tuy ba ban điều hành không sinh hoạt cùng một mô thức, nhưng mỗi ban một vẻ, bổ túc cho nhau, và ban này có thể học được từ ban kia những phương pháp làm việc rất quý giá và dễ thương. Nguyên tắc làm việc của họ là một nghệ thuật uyển chuyển, không cứng ngắc, không câu nệ. Giống như những đường máy bay chứ không cứng ngắc như đường xe lửa. Không gian thênh thang cho nên họ có nhiều lối đi.

Các Pháp Dựng Tăng Tại Làng Mai

Nâng đỡ và khuyến khích giới trẻ

Đôi khi các em bé cũng có những cái thấy rất ngộ nghĩnh của các em mà người lớn không có. Vì vậy khuyến khích các em nói, là một điều cần thiết. Có những vấn đề có liên quan đến hạnh phúc của các em, thì nó cũng có liên hệ đến hạnh phúc của người lớn. Tại vì nếu các em không hạnh phúc thì làm sao người lớn có hạnh phúc được?

Lắng nghe các em là một điều rất quan trọng. Các em thường chưa nói giỏi trước đám đông, ta phải biết lắng nghe và khuyến khích các em, để cho người trẻ có cơ hội đóng góp. Nhất là cho họ nói lên những ý kiến không phù hợp với ý của người lớn. Đây là điều rất quan trọng trong phương pháp dựng tăng của Đạo Tràng Mai Thôn. Khi đã nói được ý của mình, người trẻ có cảm tưởng đã đóng góp được vào sự điều hành của chúng, cho nên lúc đó họ sẽ không có cảm tưởng mình chỉ là người bị lãnh đạo hoặc đứng ngoài lề.

Cũng vậy, các vị tân tỳ kheo, tân tỳ kheo ni cần phải được khuyến khích nói lên ý kiến của mình. Em cứ nói đi, ý kiến của em có thể không phù hợp với các chị lớn, nhưng các chị rất cần nghe ý kiến của em, em đừng rụt rè, em nên mạnh dạn làm bổn phận của một thành phần tăng thân, em nên đóng góp cho hạnh phúc của tăng đoàn. Mình phải nhắc lại những lời khuyến khích này nhiều lần để giúp các vị trẻ. Đó là sự thực tập hàng ngày của mọi sư anh và sư chị trong chúng.

Sự thực tập này đưa lại một tình trạng thông suốt và thoáng khí ở trong tăng thân. Nó lấy đi cái không khí bế tắc, tại vì mình có cảm tưởng mình đã có thể nói được cái ý nghĩ từ trong trái tim của mình, cho nên tâm mình hết bế tắc, nhờ vậy mà hạnh phúc của tăng chúng lớn lên một cách rất nhanh chóng. Chỉ cần một tuần lễ thực tập là hạnh phúc của tăng chúng đã có thể tăng gấp bội. Trong gia đình cũng vậy, mình phải làm cho tiêu tan cái mặc cảm rằng người đó nhỏ, ý kiến người đó không quan trọng. Ý kiến của con rất quan trọng, ý kiến của em rất quan trọng, mình phải luôn luôn nhắc con em điều đó. Đối với người hay ngại ngùng, hay mắc cỡ thì mình lại càng phải giúp họ nhiều hơn. Các sư anh, sư chị nếu không làm chuyện đó thì mình không làm đúng bổn phận của người lớn.

Cái khuynh hướng muôn đời của cha mẹ, của thầy, của các anh chị lớn là cứ nghĩ rằng các con còn nhỏ, các em chưa có kinh nghiệm, vì vậy mà không để ý đến cái tâm tư, cái ao ước, cái bế tắc của các em. Bậc cha mẹ, bậc thầy cô cứ nghĩ rằng mình có đủ tuệ giác, mình cứ làm theo cái biết, cái hiểu của mình thì các em sẽ được nhờ! Các vị nghĩ rằng mình đã thương con em mình hết sức, nhưng thực ra cái thương của mình nhiều lúc không bắt nguồn từ cái hiểu, cho nên nó có hại. Các sư anh, sư chị cứ nghĩ rằng mình tự quyết định điều này, tự ý làm việc kia là lợi lạc cho các sư em. Nói vậy có thể là không đúng. Tại vì khi mình chưa hiểu, chưa thấy những bế tắc, những mong ước của em mình, thì mình chưa thương đúng mức. Cái thương phải được làm bằng cái hiểu. Khi cái hiểu chưa có thì mình đừng quá tin là mình đang thương.

Việc cha mẹ làm khổ con, các anh chị làm khổ em là một hiện tượng rất phổ biến mà mình không hay. Các bậc thầy cô cũng vậy, phải hiểu học trò của mình trước khi quyết định.

Đối với một ban điều hành còn non kém cũng vậy. Khi lập ban điều hành rồi thì họ có nhiệm vụ chu toàn công việc do chúng giao phó. Mình là trú trì, mình là vị sư trưởng, mình không được giẫm chân ban điều hành. Ngược lại, nếu ban điều hành không chu toàn nhiệm vụ, thì đó là lỗi của tất cả đại chúng, nhất là lỗi của các sư anh sư chị lớn, và cũng là lỗi của thầy. Chúng ta không chấp nhận tình trạng có ban điều hành mà các sư anh sư chị phải cáng đáng hết mọi việc, và ban điều hành ngồi không.

Có thể rằng ban điều hành chưa đủ kinh nghiệm. Việc này đã xảy ra tại các chùa ở Làng Mai. Nhưng không phải vì vậy mà các sư anh, sư chị đứng ra cáng đáng công việc, để cho ban điều hành muôn đời không biết làm việc, mãi mãi thiếu kinh nghiệm.

Trong thực tế thì các ban điều hành tại ba chùa ở Làng Mai, sau sáu tháng làm việc họ đã lớn lên rất nhanh và trở nên rất giỏi trong việc điều hành. Có nhiều sư em lúc đầu tưởng không đóng góp được gì, nhưng nay đã trở nên những người rất giỏi trong tăng thân. Chính những sư em đó cũng đã nghĩ rằng: để các sư anh làm, để các sư chị làm, mình còn dại khờ lắm, không cáng đáng nổi đâu! Tuy vậy khi đưa họ ra và họ đã nắm lấy tay chèo thì họ lớn lên rất nhanh, họ trở thành những người lãnh đạo rất giỏi.

Những đứa em của mình, những đứa con của mình cũng vậy, đừng cho rằng chúng là con nít. Mình phải cho các em một cơ hội để các em lớn lên. Tại đạo tràng Mai Thôn, trong những năm gần đây, tôi rất mừng khi thấy các sư chú và sư cô trẻ trưởng thành nhanh chóng và trở nên rất giỏi. Không ai có thể ngờ rằng sư chú hoặc sư cô đó có thể đóng được vai trò Tri sự hoặc vai trò Trú trì. Họ có cái thấy mới, có kỹ thuật mới, cho nên có thể họ làm dễ dàng hơn những thế hệ trước. Điều đó mình phải thấy rõ. Mình phải loại bỏ tư tưởng người đó còn nhỏ, không có mình thì không có việc gì có thể thành công.

Trong các chùa, dù là chùa Tổ, cũng có người nghĩ như vậy. Không có mặt tôi thì việc gì cũng hư hết! Nếu mình tiếp tục nghĩ như vậy thì không bao giờ có tương lai. Mình phải tập luyện cho giới trẻ, phải nâng đỡ họ để từ từ họ đóng vai trò của mình, thay thế được mình. Tôi đã và đang thực tập như vậy thì quý vị cũng nên thực tập như vậy. Nếu đức Thế Tôn không thực tập như vậy thì làm sao tăng đoàn đứng vững được sau khi Thế Tôn nhập diệt? Mình phải giúp cho các thầy, các cô lớn lên, làm cho các sư em lớn lên, làm cho các con mình lớn lên, thì mình mới có tương lai. Mình có mặt ở đó để nếu các em có những thiếu sót nào thì mình đề nghị, mình hướng dẫn, hoặc giúp các em một tay, nhưng tuyệt đối không la rầy. Mình phải biết sử dụng ái ngữ để giúp các em. Khạc ra lửa cũng chẳng ích lợi gì. Ngày xưa tôi cũng đã từng làm vậy nhưng thấy không ích lợi gì, nên tôi đã bỏ phương pháp khạc lửa! Giờ tôi chỉ dùng phương pháp thương yêu và nâng đỡ thôi. Chính nhờ vậy mà người trẻ mới lớn lên được, và họ mới trở thành những pháp khí của tăng đoàn.

Trong tăng đoàn, khi mình tin vào người trẻ, mình để cho người trẻ phát triển những tài năng và sáng kiến của họ, thì mình sẽ có nhiều hạnh phúc, nhất là mình thấy có sự tiếp nối. Nếu không có sự tiếp nối, nếu các con em của mình không lớn lên được, là chỉ tại mình mà thôi. Tại vì mình chấp lấy ý của mình, cách của mình, mình cho ý đó là nhất, cách đól à nhất Mình phải học hỏi từ học trò của mình, phải học hỏi từ con em của mình. Khi mình thấy một sư em nét mặt hơi rầu rầu, thì mình phải biết đó là một tiếng chuông báo động. Có gì đã xảy ra thì nét mặt em mới rầu như vậy. Mình đừng vô tâm đùa rằng: trời còn có lúc nắng lúc mưa, huống hồ là sư em? Thời tiết cũng có gió mây báo hiệu, thì nét rầu rĩ của sư em cũng là một báo động cho tăng đoàn. Mình đừng coi thường. Phải đến gần thăm hỏi, và khuyến khích sư em nói ra tâm sự.

Ban đầu em không nói, tại em ngại làm sư anh giận, sư chị giận, vì điều em nói ra có thể đi ngược lại cái nhận thức của sư anh, sư chị, của ba má, cho nên em không nói. Nếu để em giữ mãi nỗi niềm đó trong tâm, em sẽ mang nội kết lớn, và mình sẽ khổ. Do đó mình phải kiên nhẫn mở lòng ra, mình phải chứng tỏ mình có khả năng lắng nghe, để sư em tin tưởng mà nói lên tâm trạng của sư em. Khi chưa làm được điều đó thì mình chưa đóng được vai trò của người phụ huynh.

Cũng có thể nét mặt rầu rầu của một sư em hay của một đứa con là một cơ hội cho mình xét lại cách hành sử của mình, xét lại lề lối làm việc của mình. Làm cho sư em hạnh phúc tức là làm cho mình hạnh phúc. Sư em cười được là một thành công của mình. Con mình cũng vậy, nó hạnh phúc, nó cười được đó là sự thành công của cha mẹ.

Nhân đây chúng ta nên đề cập đến một yếu tố khác, đó là yếu tố tận tình. Khi đại chúng đàm luận về một vấn đề để đi đến một quyết định, theo phương pháp ý hòa đồng duyệt, mỗi người phải có cơ hội đóng góp cái thấy, cái tuệ giác, và cái nhìn của mình. Cố nhiên mình phải làm sao để những người trẻ, những người ít nói, có cơ hội học hỏi để trình bày cái thấy của họ. Khi các anh lớn các chị lớn ngồi lắng nghe các em một cách kiên nhẫn, một cách tận tình thì mình làm cho các em lớn lên rất nhanh. Nghe họ, cố gắng hiểu họ và công nhận giá trị ý kiến của họ, là những điều rất quan trọng trong việc thực tập đứng về phương diện làm anh, làm chị.

Điều lợi thứ nhất của việc thực tập này là các em của mình sẽ lớn lên rất nhanh. Điều lợi thứ hai là nếu mình biết lắng nghe các em, thì các em sẽ biết lắng nghe mình. Có thể trong quá khứ mình chỉ biết ra lệnh, tại vì mình đã nghĩ rằng các em không biết công việc, chưa có kinh nghiệm, vì vậy mà mình đã lấy quyền làm anh, làm chị trong khi hành sự. Nếu mình cứ tiếp tục như vậy thì làm sao em mình lớn lên được? Có khi mình có cảm giác rằng các em không nghe mình, không nhận được cái tuệ giác của mình, đó là tại vì mình đã không biết lắng nghe các em! Gậy ông đập lưng ông thì còn than thở vào đâu được nữa?