Kinh Phật Bản Hạnh Tập

BẠT ĐÀ LA

Cô Bạt Đà La Ca Tỳ Lê Gia xuất gia theo ngoại đạo, đã đủ bốn thiền năm thông, thành tựu oai lực và được rất nhiều tiếng khen.

Khi ấy bà Ma-ha Ba Xà Ba Đề với năm trăm Thích nữ xuất gia đã kiến lập Ni chúng. Trở về quy y Phật, chẳng bao lâu, Bạt Đà La chứng A-la-hán. Phật tuyên bố: “Trong hàng Tỳ-kheo-ni, Bạt Đà La biết túc mạng đệ nhất”. Chị em đồng tu, phàm có hỏi han, cô đều giải đáp vừa ý.

Đức Thế Tôn kể chuyện tiền thân Bạt Đà La:

Cúng Phật Ca Diếp một cái lọng bằng lụa bạch điệp, trang nghiêm các thứ báu, có tràng hoa vàng làm tua rủ xuống.

Một Bích Chi Phật đến khất thực, bà trưởng giả chê người xấu xí không có tướng mạo tu hành, không cúng dường. Cô tớ gái đem phần ăn của mình ra kính dâng. Bích Chi Phật nhận rồi bay lên hư không mà đi. Bà chủ ngẩn người ra, tiếc quá, quay lại bảo cô gái: “Ngươi bá thí công đức cúng dường Thánh nhân ấy cho ta, ta sẽ cho tiền”. Năn nỉ cả trăm lần, cô vẫn không chịu, tức quá bà đánh cô một trận. Cô kêu khóc, động đến ông trưởng giả. Ông nghe biết chuyện, bảo cô rằng: “Tiền của tài vật trong nhà, nếu có Sa-môn Bà-la-môn đến xin, hiền giả tùy ý bá thí đừng e ngại”.

Lại một đời khác, cô đem cơm cho chồng làm ruộng, chợt thấy một Sa-môn ngồi dưới gốc cây. Cô mừng quá, đem cơm cúng dường, thành kính lễ bái. Chồng ở ruộng, xa thấy vợ rẽ xuống bờ sông mà không thấy lên. Đói quá, đi tới, thấy một Sa-môn đang ăn cơm của mình, giận quá, cầm gậy đánh Tôn giả. Ngài vận thần thông bay vút đi. Vợ bảo chồng: Hỡi ơi! Anh gặp Thánh nhân mà lại não loạn!

Tội này nặng lắm không phải chuyện thường. Thôi cả hai chúng ta cùng đi xuất gia.

Vợ đồng ý. Về sau cả hai thành tựu Từ tâm, sanh về cõi trời Phạm Thiên. Chồng là tiền thân của trưởng lão Ma-ha Ca Diếp.

XÁ LỢI PHẤT – MỤC KIỀN LIÊN

Gần thành Vương Xá, tụ lạc Ma Ha Đà, thôn Na La Đà, có một cự phú Bà-la-môn và bảy con. Con thứ năm là Ưu Ba Đề Sa, thông minh diệu xảo, tế tâm tư duy, minh liễu các pháp. Cha mẹ kinh doanh gia nghiệp thường hỏi ý kiến. Ưu Ba có bạn thân tên Câu Ly Đa.

Một hôm cùng nhau đi xem hội, thấy quần chúng hát múa. Ưu Ba suy nghĩ: “Ai cũng già chết, khoái vui gì mà hát múa?”. Nghĩ thế rồi, bỏ vào rừng ngồi suy tư. Câu Ly Đa thấy một người cười ha hả, chợt động niệm: “Tội nghiệp, xương quai hàm sắp rời xương gò má, cái vui này hỏi được bao lâu?”. Vào rừng tìm nơi vắng vẻ, thấy Ưu Ba, rủ đi xuất gia. Ưu Ba nhịn ăn bảy ngày, buộc cha mẹ phải cho đi. Còn Câu Ly Đa thì gia đình rộng rãi muốn chi cũng được. Hai người theo ngoại đạo nhưng tâm chưa thoải mái, bảo nhau ai gặp thắng sư, được nghe cam lồ, xin mở tỏ cho nhau.

Trưởng lão Ưu Ba Tư Na oai nghi nghiêm chỉnh, vào thành Vương Xá khất thực. Ưu Ba Đề Sa bước tới lễ phép hỏi đạo.

Thầy tôi dạy rằng:

Các pháp nhân duyên sanh

Lại theo nhân duyên diệt

Sanh diệt có diệt rồi

Tịch diệt mới an vui.

Ưu Ba hành pháp ngay tại chỗ, xa trần lìa cấu, được vô úy địa, đảnh lễ chân Tỳ-kheo nhiễu ba vòng cáo lui.

Câu Ly Đa thấy bạn diện mục quang sáng, vội hỏi: Anh được đạo cam lồ chăng?

Nghe xong bài kệ, Câu Ly Đa cũng xa trần lìa cấu, sạch hết phiền não, được pháp nhãn tịnh.

Đi mau, đi mau, đến chỗ đại Sa-môn, con đường phạm hạnh, đức Phật Thế Tôn là giáo sư của chúng ta!

Khoan! Còn phải từ tạ Bổn sư và đại chúng.

Tới tinh xá, hai người đảnh lễ Tư Na rồi mới tìm đến Phật. Kiều Trần Như ngạc nhiên: Sao hai Trí giả này ở nơi Tư Na lại sanh lòng thấp kém. Đức Phật giải thích: “Người trí tuệ thường hay khởi niệm biết ơn, nhớ mãi không quên, huống chi Tư Na đã giúp họ được pháp nhãn”. Hai người tới Phật xin xuất gia.

Thiện lai Tỳ-kheo!

Tức thời, trên lưng đắp y, tay có bát khí, râu tóc rụng hết. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: Đây là hai đệ tử đệ nhất của ta. Và cho Ưu Ba, đệ nhất trí tuệ, ngồi bên phải. Câu Ly Đa, đệ nhất thần thông, ngồi bên trái. Nửa tháng sau, Ưu Ba chứng A-la-hán, Câu Ly Đa chỉ cần bảy ngày. Năm trăm đệ tử cùng theo xuất gia, thành Tỳ-kheo, đều chứng A-la-hán. Ưu Ba, con bà Xá Lợi, nên thường được gọi là Xá Lợi Phất. Câu Ly Đa họ Mục Kiền Liên, nên thường lấy họ gọi thay tên.

Đức Phật kể chuyện: Xa xưa có năm trăm lái buôn qua biển bị gió bão vỡ thuyền, dạt vào đảo của La-sát nữ. Mấy cô rủ nhau tiếp cứu. Họ hiện hình mỹ nhân tuyệt sắc, rước đãi long trọng, khiến các nạn nhân quên khổ xa nhà mà vui sống với họ. Các La-sát nữ luôn luôn dặn dò: “Chớ đi vào con đường phía Nam”. Chủ thương sanh nghi. Đợi cho mọi người ngủ mệt, lặng lẽ tay cầm dao sắc đi về phương Nam. Đi mãi, xa xa văng vẳng tiếng khóc. Tới nơi thấy thành sắt, vòng quanh không cửa. Trèo lên một cây lớn gần đấy, nhìn vào thấy hàng trăm thây chết. Có người còn nửa thân, có người chưa dứt mạng, có người ngồi khóc. Thương chủ lên tiếng hỏi, được đáp rằng:

Chúng tôi ra biển buôn bán, bị gió vỡ thuyền, dạt vào đảo này. La-sát nữ hiện thân người nói năng ngọt ngào cùng chúng tôi hòa hợp sanh con trai con gái. Chúng nó ăn thịt hết con rồi ăn đến chồng. Chúng tôi đã tới phương Bắc, đã gặp Mã Vương. Mỗi ngày ba thời Ngài xướng lớn: “Ai muốn sang bờ kia, ta sẽ đưa qua”. Chỉ vì yêu quý La-sát nữ không nỡ rời, ai nấy quay về nên mới chịu tai ách này.

Vậy thì bây giờ các ngươi cùng ta đi.

Chúng tôi trèo thì tường thành cao thêm, chúng tôi đào đất chui ra thì đất áp lại. Nay chỉ đành để thân cho chúng ăn thịt, làm sao mà còn được gặp lại cha mẹ họ hàng.

Thương chủ theo đường cũ trở về. Các La-sát nữ còn ngủ say. Thương chủ ngầm cho những lái buôn biết tai nạn của họ và cùng nhau xếp đặt đi tìm Mã Vương. Tới nơi, chắp tay mười ngón thưa rằng: “Lành thay! Chúng tôi muốn qua bờ kia, nguyện cứu tế chúng tôi!”. Mã Vương dặn rằng: La-sát nữ đem con trai con gái đến gọi các ngươi ở lại, dù khóc dù than. Nếu các ngươi mống niệm “vợ tôi, con tôi” liền rơi xuống biển. Nếu quyết định thật biết đây là quỷ La-sát ăn thịt người thì dù các ngươi chỉ nắm được ở nơi ta một sợi lông, các ngươi cũng tới bờ kia.

Mã Vương cõng các thương nhân bay lên hư không, vun vút như gió.

Các La-sát nữ chạy ra bờ biển, đủ thứ than khóc quở trách. Có dọa nạt, có ai thương, có dụ dỗ: “Thánh tử! Nếu không dùng đến chúng tôi thì đây là con trai, đây là con gái các người. Xin các người đem đi!”.

Mã Vương cùng năm trăm lái buôn an ổn qua biển đến Diêm-phù-đề.

Này các Tỳ-kheo! Mã Vương tức là thân ta. Thương chủ là Xá Lợi Phất. Năm trăm người đi buôn là các đệ tử.

TẬP THUYẾT PHÁP

Theo đề nghị của Tần Đầu Ta La, quốc vương xứ Ma Già Đà, cứ năm ngày một lần, hội họp các Tỳ-kheo khuyến thỉnh nói pháp. Đích thân vua tới dự để làm gương cho quần chúng. Các Tỳ-kheo bạch Phật nên nói pháp gì?

Khen công đức Phật Pháp Tăng. Tán thán trì giới, đa văn, bá thí, biết đủ. Khen hạnh đầu đà, viễn ly, làm phước. Khuyến khích cúng dường các phước điền, siêng năng thức khuya dậy sớm. Quan sát vô thường, vô ngã, khổ và không. Học ba mươi bảy phẩm trợ đạo…

Khi đó các Tỳ-kheo cùng học một bài, cùng nói một lúc. Quần chúng bình phẩm: Lũ sư như con nít mới đi học, cùng nhau tập đọc.

Phật dạy: Phải thỉnh từng người thuyết pháp.

Các Tỳ-kheo luân phiên nói. Có vị sáu căn ám độn, có vị chậm chạp lời nói, có vị kém oai nghi. Quần chúng chê hủy: “Sư còn thế huống chẳng phải Sư”. Phật dạy: Phải chọn lọc những vị thắng hạnh, biện tài, giải liễu kinh luận.

Giữa trời nói pháp gặp nhiều chướng ngại, Phật cho làm giảng đường. Quần chúng vui mừng tung hoa rắc hương tán thưởng. Các Tỳ-kheo sợ phạm giới phàn nàn, có người lên tiếng trách: “Cúng dường như thế còn chưa vừa lòng!”. Phật dạy: “Các Pháp sư nên hoan hỷ nạp thọ để bạch y đàn việt vui mừng”. Có vị dài dòng, có vị quá ít lời. Phật khuyên: Ta hứa cho, vì giáo hóa, tùy tiện ở trong các pháp ta đã dạy, tóm lấy cốt yếu, đoạn trước đoạn sau không cần thứ tự, miễn là không hoại bổn nghĩa.

Đại chúng đông, thanh âm không vang khắp, Phật dạy bày tòa cao. Âm thanh vẫn không triệt, Phật dạy bày tòa cao gấp bội. Hoặc nếu cần thì để Pháp sư tùy tiện hoặc đi, hoặc đứng.

Phật dạy: Một nhà không được hai người thuyết pháp. Không được hai nhà gần nhau cùng thuyết pháp để âm thanh đừng chướng ngại nhau.

Lại có Tỳ-kheo đem giọng ca hát tụng pháp. Phật dạy như thế có năm lỗi:

Tự nhiễm âm giọng.

Người nghe mải nhiễm âm thanh, không thọ nghĩa.

Giọng bổng trầm không rõ nghĩa câu văn.

Người đời khinh chê.

Người sau bắt chước.

Các Tỳ-kheo còn nhỏ tuổi hạ, muốn đi đâu phải xin phép Hòa- thượng A-xà-lê. Nếu không y giáo, phải như pháp trị. Nhân đây Phật kể chuyện Từ Giả dẫn đầu năm trăm người vào biển cầu trân bảo. Mẹ không cho đi, nằm ngang cửa để chặn lối. Từ Giả bước qua đầu mẹ mà đi. Thuyền đắm, Từ Giả theo sóng biển dạt vào ngân thành có bốn cô trang nghiêm đón tiếp. Sau tới thành vàng, có tám cô nghênh đón. Đến thành pha lê, mười sáu cô đón rước. Tới thành lưu ly, ba mươi hai cô nghênh thỉnh. Cuối cùng vào thành sắt, gặp một người đầu đội vòng sắt nóng đỏ. Vòng sắt bay úp ngay vào đầu Từ Giả, đau nhức đại khổ. Quỷ Dạ-xoa bảo rằng: Hươu đã vào bẫy, mong gì ra khỏi mà kêu la vùng vẫy. Ngươi phải chịu sáu vạn năm như thế vì tội bất hiếu.

Từ Giả là tiền thân của ta. Vào bốn thành hưởng khoái lạc là vì trước kia có làm phước. Nay hỗn với mẹ nên phải chịu tội. Tỳ-kheo chưa tự có trí tuệ, ở nơi Hòa-thượng A-xà- lê, phải biết kính thuận.

Ở nơi ân đức chẳng báo ân

Nghiệp lực dẫn tới chịu tai ương

Nhân quả báo ứng làm sao thoát

Hiếu thuận, biết ơn,

hưởng phước lành.

ƯU ĐÀ DI

Vua Tịnh Phạn được tin, biết Thái tử đã đắc đạo, đang chuyển đại pháp luân ở nước Ba La Nại. Vua liền sai Ưu Đà Di và Sa Nặc đi thỉnh Thái tử về Ca Tỳ La thăm quyến thuộc.

Nếu Thái tử không về, chúng con phải thế nào?

Tùy Thái tử xử sự.

Hai người lễ chân vua, từ biệt cha mẹ, đến vườn Lộc Uyển. Phật kệ đáp:

Người đã tự điều phục,

Đời không lôi cuốn được.

Chư Phật cảnh vô biên,

Không đến cũng không đi.

Người tự không mắc lưới,

Ái do đâu buộc ràng.

Chư Phật cảnh vô biên,

Không đến cũng không đi.

Lạy đức Thế Tôn, vậy chúng con phải làm gì?

Xuất gia học pháp.

Thật không gì hơn.

Hai vị liền thành Tỳ-kheo. Đức Thế Tôn sai hai tân Tỳ-kheo này về Ca Tỳ La báo tin Ngài sắp trở về. Vừa hay vua Tịnh Phạn nghiêm giá xe báu bốn ngựa xuất hành. Xa thấy hai Tỳ-kheo, hỏi các quan: Ai kia?

Tâu đại vương! Môn đồ của Thái tử.

Thấy hai người chân đi đất, tay cầm bình bát, khác gì ăn mày. Vua chạm lòng tự ái: “Hãy chặn ngay hai người lại, chớ cho thấy ta”. Các quan sợ vua phiền não nên đem hai vị vào ở trong vườn.

Phật cùng cả ngàn A-la-hán thong thả tiến dần về Ca Tỳ La, chúng sanh kham thọ giáo được thọ giáo, ưng Tam quy Ngũ giới cho Tam quy Ngũ giới, Bát quan trai, Thập thiện, xuất gia, như thế tùy duyên bá thí, không cô phụ ai.

Cây tự mưa hoa, trái ngọt rụng,

Thiên nhạc phu tấu,

thiên hương tỏa,

Nơi nơi lòng người đều nô nức,

Vạn vật cung kính,

rước phụng nghênh.

Hai Tỳ-kheo lễ chân Phật: Bạch Thế Tôn, đức vua không tín tâm, cho đến không muốn thấy các Tỳ-kheo.

Ưu Đà Di, ngươi tìm phương tiện giáo hóa khiến vua tin kính.

Sáng sớm, mặt trời vừa mọc, Ưu Đà Di đắp y cầm bình bát vào cung.

Mau chặn người xuất gia, đừng cho vào.

Người gác cổng nhận ra Ưu Đà Di, con Quốc sư, không nỡ xua đuổi. Ưu Đà Di đã thông thạo đường lối trong nội cung, thừa dịp vào thẳng chỗ vua, thân mật cầm tay vua. Vua ngỡ ngàng nhìn tận mặt, nhận ra Ưu Đà Di, người bạn thuở nhỏ vẫn nắm đất chơi nghịch với Thái tử.

Ưu Đà Di tay vẫn siết chặt tay vua, mắt dịu dàng nhìn thẳng, giọng nói ngọt ngào:

Vì cầu thóc gạo nên cày cấy,

Vì tìm của báu nên vào biển.

Tất Đạt xuất gia tu phạm hạnh.

Để giải thoát sanh già bệnh chết.

Thái tử nay đã đắc đạo, thành Phật, là Thầy của con, là đức Thế Tôn. Nay Ngài đã về tới thành Ca Tỳ La, tạm nghỉ ở rừng Ni-câu-đà.

Nghe tin Thái tử đã về, lại nghe giọng tôn trọng cung kính của Ưu Đà Di khi nói tới Thái tử, vua Tịnh Phạn khoan khoái, sai dọn cơm mời Ưu Đà Di: Thưa với Thái tử, ta sẽ tới.

Đức Phật đắn đo: Dòng nhà vua vốn đại ngã mạn. Nếu ta không đứng dậy đón rước thì vừa mất lòng vừa nêu gương xấu cho thiên hạ vì trái đạo làm người. Nếu ta nghênh đón thì rất tổn đức cho vua và quần chúng. Đức Phật liền dùng thần thông bay lên hư không, chầm chậm đi ra. Vua thấy vậy nghĩ tới các bậc đại tiên đại oai lực, vội xuống xe đi tới gần chỗ Phật, đầu mặt đảnh lễ. Phật từ từ hạ xuống. Nội ngoại quyến thuộc, văn võ trăm quan, trưởng giả cư sĩ, lê dân bách tánh, lần lượt làm lễ.

Đức Phật giảng về Khổ Tập Diệt Đạo. Rất nhiều chúng sanh tại tòa đoạn các kết sử, được pháp nhãn tịnh, xin thọ Tam quy Ngũ giới.

Đức vua để ý thấy quanh Phật toàn những thân thể bì lao, hình dung gầy xấu, nghĩ rằng: Con ta đại tánh Sát-lợi thì phải đại tánh Sát-lợi vây quanh mới hợp.

(Ấn Độ có bốn giai cấp: 1. Sát-đế-lợi. 2. Bà-la-môn. 3. Phệ-xá. 4. Thủ-đà-la).

Vua Tịnh Phạn về cung, sắc lệnh dòng họ Thích mỗi nhà phải cho một người xuất gia theo Thái tử, trừ những gia đình con một. Trong năm trăm vị tình nguyện có tám vương tử. Họ cởi bỏ anh lạc trao cho thợ cạo Ưu Ba Ly bảo rằng: “Cho ngươi để làm vốn sinh sống”. Thợ cạo suy nghĩ: “Vật nhơ người ta đã nhổ ra, ta dại gì mà ăn lại”. Bèn treo tất cả lên cành cây, tác niệm rằng: Tùy ai thấy thì lấy, không phạm tội ăn trộm. Rồi theo các vương tử cùng đi đến chỗ Phật.

Bạch đức Thế Tôn! Xin cho anh thợ cạo xuất gia trước chúng con. Là hạ tòa, chúng con dễ giải nghiệp cống cao kiêu mạn.

Năm trăm tân Tỳ-kheo lễ Phật rồi lễ Thượng-tọa Ưu Ba Ly xong ngồi một bên. Vua Tịnh Phạn lễ chân Phật, lễ chân Ưu Ba Ly rồi lễ năm trăm tân Tỳ-kheo xong trở về bổn tòa.

Đức Thế Tôn vui vẻ nói: Nay dòng họ Thích đã hàng phục được nghiệp kiêu hãnh, đã bẻ gãy được tràng ngạo mạn. Này các Tỳ-kheo! Ưu Ba Ly là đệ nhất trì giới trong hàng Thanh-văn đệ tử của ta.

ĐỀ BÀ LY CA

Là một trong tám vương tử họ Thích xuất gia, Đề Bà Ly Ca bạch Phật: Lạy đức Thế Tôn! Con trước ở tại gia, bảy lần tường vách vây cung điện để thủ hộ mạng sống cho con. Quân cưỡi voi, quân cưỡi ngựa, quân đi xe, quân đi bộ, đều mặc giáp, cầm dao gậy cung tên búa rìu. Đủ các thứ khí giới bao vây để che chở giữ gìn. Mà nửa đêm chợt có tiếng động lạ, tâm con liền sợ hãi, chẳng được bình an.

Lạy đức Thế Tôn! Ngày nay con ở dưới gốc cây, ngoài đất trống, đêm đêm ác thú gầm rống mà con vẫn thản nhiên, không phải thẹn hổ vì mặt mũi nhớn nhác, sáu căn hãi hùng.

Bạch đức Thế Tôn! So với cái vui xuất gia tịch tĩnh, cái vui tự tại vô ngại, quyền quý giàu sang thật chẳng có ý nghĩa gì. Vì thế, trong thanh vắng tĩnh mịch của chốn già lam, con đã bật lên lời sung sướng: Ô hô! Khoái lạc! Làm động niệm chúng Tăng, con xin sám hối.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: Trong hàng Thanh-văn đệ tử của ta, xả bỏ hào quý mà xuất gia, Đề Bà Ly Ca là đệ nhất.

Tôn giả Đề Bà Ly Ca chứng A-la-hán rồi thường ở A lan nhã, khất thực để sống, mặc áo phấn tảo, thường ngồi không nằm, chỉ có ba y, không chứa để vật gì khác.

Một buổi sáng, Tôn giả đi khất thực, thấy những người ăn xin đang cùng ăn. Tôn giả đến bên, cầm bát đứng lặng yên, họ bớt một phần ăn cho Tôn giả.

Vua nước Ba Tư Na cưỡi voi trắng cùng quan đại thần từ trong thành đi ra. Vua thấy Tôn giả, vội xuống voi, đảnh lễ hỏi: Sao Tôn giả lại nỡ xin phần của những người nghèo?

Đại vương! Tôi có đủ bảy Thánh tài, nay đến kẻ nghèo xin ăn mong cho họ thoát cái khổ nghèo. Đại vương! Bởi vì tôi có mắt nên gần kẻ vô minh, mong họ mở con mắt đạo. Tôi đã thoát tất cả ràng buộc nên vì chúng sanh còn tham sân, tôi đến xin ăn. Tôi đã tới bờ kia nên vì chúng sanh còn chìm đắm ở chốn bùn lầy phiền não, tôi xin ăn để mong cứu gỡ.

Vua bạch Tôn giả: Tôi nghèo không một Thánh tài, tôi u minh ở trong hắc ám, tôi chìm đắm trong bùn lầy phiền não, tôi còn nặng bệnh tham dục. Nguyện Tôn giả thương xót tôi, luôn luôn vào vương cung.

LA HẦU LA

Bà Da Du Đà La mang thai sáu năm mới sanh con. Nội cung bạch vua Tịnh Phạn. Vua giận hỏi: “Con ta xuất gia đã sáu năm, nay sao bỗng nhiên có việc này?”. Liền sắc lệnh giết cả hai mẹ con. Da Du cầu cứu mẫu hậu Ma-ha Ba Xà Ba Đề xin hoãn xử.

Ngoài vườn có một hòn đá trước kia Thái tử hay ngồi chơi. Da Du đặt La Hầu La ngủ trên hòn đá. Thỉnh mời vua và hoàng tộc chứng kiến, bà có lời thề trước miếu thờ thần tại chỗ: “Nếu đứa trẻ này thật là dòng giống của Thái tử, xin cho hòn đá này nổi trên mặt nước không chìm”.

Khi các lực sĩ khênh hòn đá đặt xuống nước, quả nhiên đá nhẹ nhàng lềnh bềnh trên nước như tàu lá chuối.

Vua Tịnh Phạn sắc lệnh cả thành Ca Tỳ La mở hội ăn mừng. Triệu họp cả dòng họ Thích, đặt tên bé là La Hầu La. Bé được sáu tuổi, ngày Như Lai về thăm vương phụ.

Các Tỳ-kheo bạch Phật: Da Du đã tạo nghiệp gì mà chịu ách nạn này?

Thuở xa xưa, có hai mẹ con vác mỗi người một bình nặng đầy sữa. Mẹ cứ giục con đi mau. Con giận, giả vờ đi tiểu tiện, nhờ mẹ mang hộ cả hai bình. Thế là suốt sáu câu-lư-xá mẹ phải mang nặng. Con cứ thong thả thanh nhàn đi sau. Do tội bất hiếu đã chịu nhiều khổ trong sanh tử. Đây chỉ là chút dư báo đấy thôi. Này các Tỳ-kheo! Phải cẩn thận chớ có buông lung coi thường trong việc xả ác tu thiện.

La Hầu La, Trung Hoa dịch là Phú Chướng. Phú là bị che phủ, Chướng là bị chướng ngại. Vì bị báo chướng ngăn che, ở trong thai sáu năm nên đặt tên là La Hầu La.

Đức Thế Tôn hỏi: Ngươi có theo ta xuất gia không?

Con xin theo đức Thế Tôn xuất gia.

Phật dạy ngài Xá Lợi Phất vì La Hầu La nói mười giới. Đức Như Lai là ngôi Phật bảo. Mười giới là ngôi Pháp bảo. Ngài Xá Lợi Phất làm Hòa-thượng là ngôi Tăng bảo. La Hầu La là Sadi xuất gia đầu tiên. Phật dạy La Hầu La là Tỳ-kheo mật hạnh đệ nhất.

Da Du Đà La ba năm sau cũng theo bà Ma-ha Ba Xà Ba Đề xuất gia làm Tỳ-kheo-ni.

NAN ĐÀ

Thế Tôn thường gọi: Nan Đà lại đây xuất gia đi!

Lạy đức Thế Tôn, con không xuất gia. Con chỉ xin trọn đời cúng dường Phật, Pháp và Tăng.

Một hôm đức Thế Tôn đến nhà, Nan Đà đỡ bát, vào nhà trong lấy đầy thức ăn ra dâng Phật. Bất ngờ Phật quay lưng đi, bắt buộc ông phải chạy theo. Không làm sao đuổi kịp Phật, lần hồi ông về đến tinh xá.

Phật dạy: “Một ngày một đêm xuất gia thanh tịnh, quả báo gấp bội hơn người trọn đời bốn sự cúng dường mãn Diêm-phù-đề A-la-hán. Nan Đà! Ngươi nên xuất gia”. Nan Đà nghĩ có một ngày một đêm chắc ta làm được nên đáp “xin vâng”.

Thiện lai Tỳ-kheo! Vào trong pháp ta tu hành phạm hạnh sẽ hết mọi khổ.

Phật vừa dứt lời, râu tóc Nan Đà tự rụng. Nan Đà tướng mạo như Phật chỉ thấp hơn bốn ngón tay. Xa trông, các Tỳ-kheo thường lẫn tưởng là đức Thế Tôn.

Ông bực mình, giặt áo đập phơi cho thật phai màu. Đắp y lộ màu trắng vào xin phép Thế Tôn đi khất thực.

Thương thay! Nan Đà không phải là thiện nam tử tín tâm bỏ tục xuất gia sao?

Thật thế, bạch đức Thế Tôn, sự thật là vậy.

Nan Đà, Nan Đà ơi! Ông nên ở A lan nhã.

Mong ước lắm được thấy Nan Đà

Ở nơi không nhàn, vui khất thực.

Ít dục biết đủ, buông xả hết.

Sống hạnh viễn ly, nghiêm sáu căn!

Phật nhóm các Tỳ-kheo dạy: Từ nay trở đi không được đắp y lộ màu trắng. Ai vi phạm sẽ như pháp trị.

Nan Đà bên ngoài đã được Tăng chúng rèn sửa oai nghi. Tướng mạo xuất gia nhưng tâm vẫn nhớ vợ, thường vẽ hình phụ nữ. Phật lại nhóm chúng, cấm các Tỳ-kheo không được vẽ hình phụ nữ, hoặc dục tâm cố ý coi xem hình vẽ phụ nữ.

Một hôm, Phật sửa soạn vào tụ lạc khất thực. Nan Đà lập tâm sẽ về thăm nhà. Phật biết ý dặn trước: “Phải đóng cửa các phòng rồi hãy đi”. Nan Đà vội đi đóng cửa. Nhưng hết phòng này lại phòng khác, mệt thở hơi tai, quay ra những cửa vừa đóng đã thấy bung mở. Ông liều bỏ mặc, cứ đi về. Vừa ra khỏi tinh xá, ông thấy bóng Phật đi tới.

Bạch Thế Tôn! Con đã hứa với Tôn Đà Lợi con sẽ về nhà. Nếu không về, con phạm giới nói dối.

Xa rừng phiền não, phải xa hẳn.

Từ rừng thoát ra, lại mong vào!

Người trí tuệ làm sao có thể.

Được cởi trói, lại ước buộc ràng!

Nan Đà gắng an trụ trong giáo pháp mới hết khổ.

Mong mỏi mãi, Nan Đà mới lại tới phiên được một mình trông chùa cho các Tỳ-kheo đi khất thực. Phật giao hẹn: Quét sạch các phòng và đổ đầy các lu nước.

“Phen này ta lẻn được về nhà”. Ông vội cầm chổi nhưng quét hướng nào cũng ngược gió, bụi cứ tung trở lại. Đổ mãi mà lu nước nào cũng chẳng đầy. “Thôi ta đi mau kẻo Như Lai về”. Vừa ra tới cổng, người gặp trước nhất là đức Thế Tôn.

Bạch đức Thế Tôn! Con nhớ Tôn Đà Lợi. Con không tu phạm hạnh được.

Ta vẫn bảo Tôn Đà Lợi chỉ là bộ xương bọc da. Thịt đỏ, phân thối, đờm dãi, máu mủ, trong cái chuồng xí đáng chán ghét ấy, ngươi thấy cái gì là Tôn Đà Lợi đáng quý chuộng? Thôi này Nan Đà, ở lại trong pháp thanh tịnh. Đây là nơi độc nhất thoát khổ.

Nan Đà nể Phật không dám cãi nhưng từ sáng đến tối chẳng muốn tu hành, cứ bè bạn với Lục quần Tỳ-kheo.

Phật bảo cùng đi với Phật vào thành. Hàng cá bày đầu cá trên những bó cỏ. Phật bảo Nan Đà cầm một bó cỏ rồi buông xuống, ngửi tay mình xem có mùi gì?

Thưa, tanh lắm.

Cũng thế đấy, Nan Đà! Bè bạn với người xấu, tuy tựa hồ không làm chi ác. Nhưng cùng nhau tùy thuận tư tưởng, tri kiến dần dần chuyển hướng, giao chơi qua lại sẽ bị nhiễm mùi tanh. Như những bó cỏ tự nó không tanh, chỉ vì gần cá mà hóa vương mùi. Đến nỗi có thể làm cho tay ngươi, không hề cầm cá mà cũng tanh mùi cá.

Nan Đà, tay nhơ quá, chịu không nổi, phải đi rửa tay.

Nan Đà thấy không, chính ngươi chán sợ những gì tanh nhơ!

Đức Thế Tôn lại đưa Nan Đà đến hàng hương, bảo cầm một bó. Một khoảnh khắc đặt trả bó hương về chỗ cũ, ngửi tay mình xem có mùi gì?

Thưa, thoang thoảng mùi thơm.

Như thế đấy, Nan Đà! Thiện tri thức, dù ta chỉ được gần trong chốc lát cũng không luống uổng.

Đức Phật nhóm chúng Tỳ-kheo, quở trách Nan Đà, cấm không được gần Lục quần Tỳ-kheo. Khuyên tìm người hay mà tùy thuận thừa sự. Dù hiện tại không thấy lợi ích nhưng đích thân vẫn được quyện hương thơm.

Nan Đà vẫn tiếc ngôi vua và thứ nhất là tiếc cô Tôn Đà Lợi, một giai nhân tuyệt sắc. Phật cầm tay Nan Đà bay lên núi Hương Túy, chỉ một con khỉ cái to lớn, mù cả hai mắt, đang ngồi sưởi nắng, hỏi: “Nan Đà nghĩ sao? Khỉ cái này so với Tôn Đà Lợi, ai đẹp hơn?”. Nan Đà chau mày, xị mặt, làm thinh không đáp.

Đức Thế Tôn cầm tay Nan Đà bay lên cõi trời ba mươi ba. Vua Đế Thích đang du hí trong vườn cùng năm trăm thiên nữ. Đức Thế Tôn chỉ mấy cô hỏi: Nan Đà nghĩ sao? Các thiên nữ này so với Tôn Đà Lợi, ai đẹp hơn?

Bạch đức Thế Tôn! So với các thiên nữ này thì Tôn Đà Lợi chẳng khác gì con khỉ cái.

Ngươi có muốn được như vua Đế Thích vui chơi trong vườn hoa với năm trăm thiên nữ kia không?

Lạy đức Thế Tôn, con ưng lắm.

Muốn được như vua trời phải thanh tịnh phạm hạnh, tùy thuận chánh pháp, mạng chung sẽ được lên đây hưởng vui cảnh trời.

Từ đấy, Nan Đà quên hẳn Tôn Đà Lợi, nhất tâm tu hành để cầu về thiên giới. Sớm tối đọc tụng kinh hành, chẳng cùng ai nói bàn cười đùa, an định nơi vắng vẻ, nghiêm hộ sáu căn, thành tựu tối thắng vi diệu chánh niệm. Đối với tất cả chúng sanh ở phương Đông, tâm không sầu não, không hắc ám, không tơ hào bất thiện, trọn không hữu lậu, không lỗi lầm cũng không mê hoặc. Đối với Nam Tây Bắc phương, trên dưới bốn phía đều thế.

Bấy giờ các Tỳ-kheo đồng hành đều ngạc nhiên: Nan Đà trước đây ăn uống không tiết lượng, thường cầu giường êm đệm ấm, ngủ nghỉ không biết chán, oai nghi thiếu sót, tán tâm nói xàm, không thiền không định. Mà sao bây giờ thâu nhiếp thân tâm dũng mãnh tinh tấn? Nan Đà nói thật lý do. Ai nấy bật cười, bảo nhau rằng: “Tỳ-kheo Nan Đà làm thuê cho Phật để lấy tiền công ở trên trời”. Từ đấy, Nan Đà thành tên là Kẻ Làm Mướn.

Đức Phật cầm tay Nan Đà đem xuống địa ngục. Bao nhiêu vạc dầu lửa cháy phừng phực, ánh sáng chói chang dữ dội. Có một vạc nước sôi sùng sục mà không có tội nhân. Hỏi thì ngục tốt nói: “Vạc này sửa soạn để cho em của Phật tên là Nan Đà”.

Đâu có phải! Phật đã hứa với Nan Đà nếu chăm tu phạm hạnh, đời sau sẽ lên cõi tam thập tam thiên.

Đúng thế! Đúng thế! Nan Đà hưởng vui ở cõi trời ba mươi ba. Vì say mê các thiên nữ nên hết phước tu hành, sẽ về đây chịu tội.

Nan Đà sợ hãi, nếu vui để rồi chịu khổ thế kia thì thà đừng vui. Bao nhiêu chê bai, quở trách, giễu cợt, hành phạt của Tăng chúng từ xưa đến nay không công hiệu bằng một lần Nan Đà thấy địa ngục.

Ông hối hận, tự trách, chuyên tâm tinh tấn, chứng đủ lục thông, được quả A-la-hán, lặng lẽ đến bên Phật ngồi. Các Tỳ-kheo không biết Nan Đà nay đã siêu phàm nên cứ nhạo báng gọi là Đại đức làm thuê.

Đức Phật nhóm chúng tuyên bố: Trong đệ tử Thanh-văn của ta, điều phục sáu căn, Nan Đà Tỳ-kheo tối thắng đệ nhất.

Chín mươi mốt kiếp về trước, đức Phật Tỳ Bà Thi có sáu ngàn Tỳ-kheo A-la-hán đệ tử. Vua Bàn Đầu cúng dường bốn sự rất đầy đủ và cung kính. Một đồng tử Bà-la-môn cúng dường chư Tăng tắm. Thấy các Ngài ở phòng tắm ra sạch sẽ thơm tho, đồng tử khắp thân hớn hở vui mừng: “Nguyện con đời đời được thân thanh tịnh”.

Phật Tỳ Bà Thi Niết-bàn. Vua xây tháp bốn báu, đồng tử đứng lo công việc: “Nguyện con đời đời không đọa ác đạo. Nguyện thường gặp Phật, nghe pháp ngộ đạo”.

Một kiếp khác, đồng tử sanh vào nhà trưởng giả, được cúng dường một Bích Chi Phật trọn đời. Sau khi Ngài Niết-bàn, đồng tử xây tháp trang nghiêm cúng dường: “Nguyện đời đời gặp Thánh nhân, nguyện được thân đủ ba mươi hai tướng trượng phu”.

Đến đời Phật Ca Diếp, đồng tử sanh làm con thứ hai vua Cát Lợi Thi. Vua xây tháp bảy báu thờ xá lợi Phật. Vương tử cúng dường một tán cái bằng vàng để che trên tháp: “Nguyện đời đời được gặp Thánh nhân, nghe pháp chứng quả”.

Này các Tỳ-kheo! Trên đây là tiền thân của Nan Đà. Do trồng căn lành nhiều kiếp lại biết phát nguyện cầu trí tuệ nên nay được giải thoát.

Này các Tỳ-kheo! Các ngươi nên nguyện ước cầu được thân cận cúng dường thiện tri thức. Phật là thiện tri thức Vô-thượng.

A NA LUẬT ĐÀ

Cam Lộ Vương là em ruột Tịnh Phạn Vương. Con cả Cam Lộ Vương là Ma-ha Nam (Ma-ha Bạt Đề), đã được tôn lên ngôi vua nước Ca Tỳ La Vệ sau ngày vua Tịnh Phạn băng hà. Con thứ hai của Cam Lộ Vương là A Na Luật Đà. Lúc nhỏ cậu bé hoạt bát thông minh, được nhiều quý mến. Lớn lên vóc dáng anh dũng, diện mạo khôi ngô, bản tính đoan chính, A Na Luật Đà cùng với bảy vương tử xuất gia đầu Phật.

Đức Thế Tôn thuyết pháp, A Na Luật Đà ngủ ngon. Phật quở. A Na Luật Đà từ đấy cố gắng không ngủ, bị hoại cả hai mắt.

Một hôm, Phật đến nước Xá Vệ, vườn ông Cấp Cô Độc tại Thắng Lâm. Khi ấy Tôn giả A Na Luật Đà cũng ở Xá Vệ trên núi Ta La La.

Sáng sớm, Tôn giả A Na Luật Đà đắp y mang bát vào thành khất thực. Gặp Tôn giả Anan cũng vào thành khất thực, liền bảo: “Hiền giả Anan nên biết, ba y vải thô của tôi đã rách hết. Hiền giả nên thỉnh các Tỳ-kheo vì tôi may y”.

Tôn giả Anan lặng thinh nhận lời. Khất thực rồi và thọ trai xong, xếp dọn y bát, rửa tay chân sạch, tọa cụ vắt trên tay, cầm chìa khóa đi khắp các phòng, Tôn giả Anan thỉnh các Tỳ-kheo: “Chư Tôn đến núi Ta La La, vì Tôn giả A Na Luật Đà may y”.

Thế Tôn thấy Tôn giả Anan tay cầm chìa khóa đi khắp các phòng, hỏi biết duyên cớ, bảo rằng: “Anan, sao ông không thỉnh Như Lai vì Tỳ-kheo A Na Luật Đà may y?”.

Tôn giả Anan chắp tay hướng Phật: “Cúi mong Thế Tôn đến núi Ta La La, vì Tôn giả A Na Luật Đà may y”.

Thế Tôn lặng thinh nhận lời.

Khi ấy ở núi Ta La La có Thế Tôn và tám trăm Tỳ-kheo chung họp. Tôn giả Mục Kiền Liên, bày vai áo bên phải chắp tay hướng Phật bạch: “Cúi mong Thế Tôn và các Tỳ-kheo cùng trải vải ra cắt hết rồi may kết lại”.

Chỉ trong một ngày may xong ba lá y. Thế Tôn bảo A Na Luật Đà: “Ông vì các Tỳ-kheo nói pháp Cahyna. Tôi nay đau lưng muốn nghỉ một chút”.

Thế Tôn xếp y Uất-đa-la-tăng trải trên sàn, cuốn y Tăng-già-lê làm gối, nằm nghiêng bên mặt, hai chân chồng lên nhau, khởi tưởng quang minh, chánh trí chánh niệm.

Tôn giả A Na Luật Đà bảo các Tỳ-kheo:

Chư Hiền! Tôi xưa chán sanh già bệnh chết, khóc than buồn thảm, muốn đoạn nhóm khổ lớn này. Tôi khởi xét: Tại gia rất chật hẹp là chỗ trần lao. Xuất gia học đạo quang minh rộng lớn. Ở nhà đã bị xiềng xích lại không được trọn đời tu phạm hạnh. Ta nên bỏ tài vật ít và tài vật nhiều, bỏ thân thuộc nhỏ và gia tộc lớn. Cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà sa, chí tín bỏ nhà, không nhà học đạo.

– I –

Chư Hiền! Tôi bỏ dòng quý tộc, xuất gia học đạo, thọ giới Tỳ-kheo, gìn giữ giới luật, nhiếp phục oai nghi. Thấy tội nhỏ bằng mảy lông cũng ôm lòng lo sợ.

Chư Hiền! Tôi lìa sát sanh, đoạn sát sanh, dẹp bỏ dao gậy, có hổ thẹn, có từ bi, làm lợi ích tất cả cho đến loài côn trùng. Tôi đối với sát sanh đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa trộm cắp, dứt trộm cắp. Người ta cho sau mới lấy, ưa người ta cho rồi mới lấy. Thường bá thí, vui vẻ không lẫn tiếc, không trông người đền đáp. Tôi đối với trộm cắp đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa hạnh nhơ nhớp, dứt hạnh nhơ nhớp. Siêng tu hạnh thanh bạch, tinh tấn tu diệu hạnh. Trong sạch, lìa dục, đoạn dâm dục. Tôi đối với hạnh nhơ nhớp đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nói dối, dứt nói dối, nói lời chân thật, ưa lời chân thật. Tâm thành thật không biến đổi, tôi không phụ lòng tin của mọi người, không lừa thế gian. Tôi đối với nói dối đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nói hai lưỡi, dứt nói hai lưỡi. Không nghe kia nói đây, muốn phá hoại kia. Không nghe đây nói kia, muốn phá hoại đây. Người ly muốn cho hợp. Người hợp thì vui mừng. Không có bè đảng. Không ưa bè đảng. Không khen bè đảng. Tôi đối với nói hai lưỡi đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nói thô ác, dứt nói thô ác. Nói thô ác, nghe trái tai. Người không vui, người không ưa. Khiến người khổ não, không được an định. Tôi chỉ dùng lời hòa nhã mềm mỏng. Người nghe vừa tai hợp ý, vui vẻ. Lời nói rõ ràng, không để nghi ngờ sợ hãi. Người nghe an tâm. Tôi đối với nói thô ác đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nói thêu dệt, dứt nói thêu dệt. Nói đúng thời, đúng sự thật, không thêm không bớt, không cố ý thay đổi màu sắc và ý nghĩa của sự việc. Tôi đối với nói thêu dệt đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa kinh doanh, dứt kinh doanh. Bỏ cân lượng đong đấu, không nhận hàng hóa, không tính toán. Không vì lợi mà lừa dối người. Tôi đối với kinh doanh đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nhận quả phụ gái trẻ, dứt nhận quả phụ gái trẻ. Tôi đối với nhận quả phụ gái trẻ đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nuôi tôi tớ, dứt nuôi tôi tớ. Tôi đối với nuôi tôi tớ đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nuôi heo gà, dứt nuôi heo gà. Tôi đối với nuôi heo gà đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nuôi voi ngựa trâu dê, dứt nuôi voi ngựa trâu dê. Tôi đối với nuôi voi ngựa trâu dê đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa làm ruộng mua bán, dứt làm ruộng mua bán. Tôi đối với làm ruộng mua bán đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa trồng rẫy đậu bắp, dứt trồng rẫy đậu bắp. Tôi đối với trồng rẫy đậu bắp đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa uống rượu, dứt uống rượu. Tôi đối với uống rượu đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa giường cao rộng lớn, dứt tâm ưa thích giường cao rộng lớn. Tôi đối với giường cao rộng lớn đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa mang tràng hoa chuỗi anh lạc, xoa hương dồi phấn; dứt mang tràng hoa chuỗi anh lạc, xoa hương dồi phấn. Tôi đối với mang tràng hoa chuỗi anh lạc, xoa hương dồi phấn đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa ca múa hát xướng và đi xem nghe, dứt ca múa hát xướng và đi xem nghe. Tôi đối với ca múa hát xướng và đi xem nghe đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa nhận tiền bạc của báu, dứt nhận tiền bạc của báu. Tôi đối với nhận tiền bạc của báu đã dẹp sạch tâm ấy.

Chư Hiền! Tôi lìa ăn quá ngọ, dứt ăn quá ngọ. Ngày ăn một bữa, không ăn tối, học ăn đúng giờ. Tôi đối với ăn quá ngọ đã dẹp sạch tâm ấy.

– II –

Chư Hiền! Tôi đã thành tựu nhóm giới này, học biết đủ. Mặc đủ để che thân, ăn đủ để nuôi sống. Không quyến luyến vật gì khác ngoài y bát, như chim nhạn chỉ cần cặp cánh.

– III –

Chư Hiền! Tôi đã thành tựu Thánh giới và ít muốn biết đủ, lại học giữ gìn sáu căn. Niệm niệm hộ sáu căn. Thường hằng chánh niệm. Mắt thấy sắc không nhận tướng, không thọ mùi vị, lìa tham sân si. Giữ gìn tai, mũi, lưỡi, thân cũng thế. Ý biết pháp, không nhận tướng, không thọ mùi vị, lìa tham sân si. Vì cầu chánh niệm giữ gìn sáu căn.

– IV –

Chư Hiền! Tôi đã thành tựu Thánh giới, thiểu dục tri túc, giữ gìn sáu căn, lại học chánh tri. Ra vào khéo quán, ghi nhận rõ ràng, co duỗi cúi ngước, nghi dung chậm rãi. Từ tốn khoan thai, đắp y cầm bát, đi đứng nằm ngồi, ngủ thức nói nín, sáng suốt chánh tri.

– V –

Chư Hiền! Tôi đã thành tựu Thánh giới, ít muốn biết đủ, nghiêm hộ sáu căn, ra vào chánh tri. Nay tu thiền định để dẹp tận gốc ngũ cái.

Chư Hiền! Tôi tìm nơi vắng vẻ, gốc cây, nghĩa địa, trải tọa cụ ngồi kiết già, lưng thẳng, chánh niệm, dứt trừ tham, sân, hôn trầm, tán loạn, nghi hối. Vì ngũ cái tăng nhiễm ô, khiến tuệ kém yếu. Tôi lìa dục, lìa pháp ác, được Tứ thiền, thành tựu tự tại.

– VI –

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi chứng Như ý túc trí thông. Tôi được vô lượng như ý túc, nghĩa là có thể phân một thân thành nhiều thân, nhiều thân hợp làm một thân. Đi qua vách đá như đi trong hư không, đi trong lòng đất như lặn dưới nước, đi trên nước như đi trên đất, đi trong hư không như chim bay. Thân cao đến Phạm Thiên, tôi tới được cả mặt trời mặt trăng.

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi học chứng Thiên nhĩ trí thông. Nghe tiếng trời người, phi nhân, gần xa, diệu và chẳng diệu.

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi học chứng Tha tâm trí thông. Biết như thật tâm hành của chúng sanh: Có dục không dục, có sân không sân, có si không si, có nhơ uế không nhơ uế, có giải thoát không giải thoát, quảng đại hay hẹp hòi, cao thượng hay ti tiện, an định hay tán loạn, mỗi mỗi đều rõ biết như thật.

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi học chứng Túc mạng trí thông. Biết được những việc nhiều kiếp đã qua. Một đời, hai đời, trăm đời, ngàn đời, kiếp thành kiếp hoại, vô lượng kiếp thành hoại. Tôi thấy được chúng sanh kia ở những đời trước, họ tên, sanh sống, ăn uống, đạo phẩm, cho đến chết kia sanh đây, chết đây sanh kia, mỗi mỗi tôi đều thấy rõ.

Phàm đã có hành thì có tướng mạo, tôi tự biết những đời trước của mình, họ tên, ăn uống, thọ mạng cũng thế.

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi học chứng Sanh tử trí thông. Thiên nhãn thấy đúng như sự thật: Chúng sanh này, thân hành ác, khẩu ý ác, chê bai Thánh nhân; tà kiến, tạo nghiệp tà kiến; mệnh chung sanh về địa ngục, ngã quỷ, bàng sanh. Chúng sanh kia thân hành thiện, khẩu ý thiện, không chê bai Thánh nhân; chánh kiến, thành tựu nghiệp chánh kiến; mệnh chung sanh về cõi trời cõi người, hưởng các phước báo.

Chư Hiền! Tâm định như thế, thanh tịnh không nhơ uế, mềm mại không nóng bức, khéo trụ tâm bất động, tôi học chứng Lậu tận trí thông. Tôi biết Khổ, Khổ Tập, Khổ Diệt, Khổ Diệt Đạo. Tôi biết lậu, lậu tập, lậu diệt, lậu diệt đạo. Mỗi mỗi đều thấy biết đúng như sự thật. Giải thoát dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Trí tuệ giải thoát, tỏ biết nhân sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong.

Chư Hiền! Các Tỳ-kheo phạm giới, phá giới, giới thiếu, giới lủng, giới nhơ nhớp, giới đen tối, không có giới để nương đứng, để làm cây thang mà mong lên lầu vô thượng tuệ, vào chánh pháp điện, trọn không thể được. Ví như ấp Thâu Lô Tra có nhà lầu cao đẹp, có cây thang nhiều nấc. Ai muốn lên lầu không từ nấc thang thứ nhất đi dần lên, ắt không thể được.

Chư Hiền! Tôi nương nơi giới, đứng nơi giới, dùng giới làm cây thang, lên nhà vô thượng tuệ, ở lầu chánh pháp, chỉ dùng ít phương tiện là xem được cả ngàn thế giới. Như người mắt sáng đứng trên lầu cao nhìn xuống dưới đường, dễ dàng thấy rõ cả gần lẫn xa.

Chư Hiền! Vua quan mỗi khi dùng voi lớn chuyên chở châu báu, phải dùng lá đa-la che đậy. Cũng thế, tôi chẳng dám phô trương thần thông. Nhưng đối với sáu trí thông tôi đã chứng, các Tỳ-kheo có chỗ nào nghi ngờ, cần hỏi. Tôi sẵn sàng vui vẻ giải thích.

Tôn giả Anan tiếp lời: “Hôm nay tại núi Ta La La, đức Thế Tôn và tám trăm Tỳ-kheo nhóm họp vì Tôn giả A Na Luật Đà may y. Đối với sáu trí thông, có ai còn nghi ngờ nên hỏi, Tôn giả sẽ đáp cho. Riêng tôi trong thời gian dài chung sống, tôi đã dùng tâm biết tâm của Tôn giả. Đúng như lời Ngài đã nói, cây thang năm nấc, quả đã đưa đến đại như ý túc, đại oai đức, đại oai thần”.

Đức Thế Tôn cũng ngồi dậy ấn chứng:

Lành thay! Lành thay! A Na Luật Đà, ông đã nói pháp Cahyna cho các Tỳ-kheo nghe. Này A Na Luật Đà, ông nên thường thường nói pháp Cahyna như thế cho các Tỳ-kheo nghe.

Này các Tỳ-kheo! Hãy vâng thọ Cahyna pháp, đọc tụng tu tập Cahyna pháp, khéo giữ gìn Cahyna pháp. Vì Cahyna pháp là căn bản phạm hạnh đưa đến Giác, đưa đến Niết-bàn. Ai đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà sa, chí tín xuất gia học đạo, hãy khéo vâng thọ Cahyna pháp. Vì như thế sẽ được như A Na Luật Đà, có đại như ý túc, đại oai đức, đại phước lực, đại oai thần. Ta không thấy quá khứ có Tỳ-kheo nào may y như A Na Luật Đà. Ta không thấy hiện tại có Tỳ-kheo nào may y như A Na Luật Đà(¹). Ta không thấy vị lai có Tỳ-kheo nào may y như A Na Luật Đà. Thế Tôn và tám trăm Tỳ-kheo đồng nhóm một chỗ để vì may y (là một bằng chứng A Na Luật Đà đã thật sống với Cahyna pháp và đã thành công, nên được sự ưu ái của tất cả Thầy và bạn).

Đức Phật nói xong, Tôn giả A Na Luật Đà và các Tỳ-kheo hoan hỷ phụng hành.

KINH NÀY TÊN GÌ?

Ma Ha Tăng-kỳ bộ gọi là Đại Sự.

Tát Bà Đa Sư gọi là Đại Trang Nghiêm.

Ca Diếp Duy Sư gọi là Phật Vãng Nhân Duyên.

Ni Sa Tắc Sư gọi là Tỳ Na Tạng Căn Bản.

Đàm Mô Đức Sư gọi là Thích Ca Mâu Ni Phật Bản Hạnh.

LỜI PHỤ

Kể sự tích đức Bổn Sư mà không nói tới Tổ Anan tựa hồ như có thiếu sót. Nay xin trích ở cuốn “33 vị Tổ” lịch sử của Ngài:

Anan là tên Ấn Độ, Trung Hoa dịch là Khánh Hỷ. Sanh sau Phật ba mươi năm, nhằm đêm Phật thành đạo. Ngài là con vua Hộc Phạn ở thành Ca Tỳ La Vệ. Em ruột Đề Bà Đạt Đa, em con chú của đức Thích Ca. Tướng hảo tươi đẹp, thông minh tuyệt vời. Hai mươi lăm tuổi xuất gia. Đại chúng cử Ngài làm thị giả Phật. Ngài nhận lời với ba điều kiện:

Không theo Phật đi thọ trai riêng nếu thí chủ không mời Ngài.

Không mặc y thừa của Phật.

Không đến Phật phi thời.

Anan còn được Phật khen ngợi một điều đặc biệt: Cả bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, ai được thấy hình bóng Anan cũng vui mừng, ai được nghe Anan thuyết pháp cũng vui mừng, ai được chiêm ngưỡng nghi dung càng vui mừng.

Thuở ấy, đức Thế Tôn ở nước Thích Xí Xấu, bà Ma-ha Ba Xà Ba Đề cùng năm trăm nữ Xá-di xin Phật xuất gia. Phật không chấp thuận, vì nếu cho người nữ vào trong Phật pháp thì Phật pháp sẽ chẳng được lâu bền. Cũng như ruộng lúa đang tốt gặp mưa đá, tránh sao không bị hư hoại. Ngài Anan nhắc tới công ơn Phật mẫu đã nuôi nấng Thế Tôn từ tấm bé. Phật đáp: Đúng thế! Đúng thế! Nhưng nếu người nào nhờ ai mà được biết đến Phật Pháp Tăng thì công ơn này khó trả. Ta ra đời đã khiến Ma-ha Ba Xà Ba Đề quyết định được vào chánh đạo cũng vậy.

Anan bạch Phật: “Nữ nhân xuất gia có thể chứng Thánh quả, giải thoát luân hồi sanh tử không?”.

Phật đáp: “Có thể được”.

Nếu người nữ xuất gia được quả Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, xin Phật cho họ xuất gia, thọ đại giới.

Phật chấp thuận với điều kiện là trọn đời phải tôn trọng tuân hành “Bát Kính Pháp”.

Phật Niết-bàn, đại chúng cử ngài Anan lên pháp tòa trùng tuyên lại những kinh Phật đã nói. Cả đại chúng đều sa nước mắt vì nghe Ngài trùng tuyên không khác Phật một lời. Ai nấy ngậm ngùi vì chư Tăng vắng Phật như vòm trời toàn sao mà không trăng.

Một hôm, ngài Anan hỏi Tổ Ca Diếp: Đức Phật ngoài y bát có truyền pháp gì riêng cho sư huynh không? Tổ Ca Diếp liền gọi: “Anan!” Ngài ứng đáp: “Dạ!”.

Cây cột phướn trước chùa bị ngã.

Anan đại ngộ. Tổ Ca Diếp đọc kệ trao chánh pháp nhãn tạng cho Ngài:

Pháp pháp bổn lai pháp

Vô pháp vô phi pháp

Hà ư nhất pháp trung

Hữu pháp hữu phi pháp.

Dịch ý:

Vạn pháp xưa nay vẫn từ chân tâm hiển hiện. Không có chi là thật pháp, cũng không có chi là phi pháp (Kinh Lăng Nghiêm nói “Kiến tinh bất nhị”).

Về sau, Thương Na Hòa Tu thâm ngộ diệu tâm, kế thừa Ngài làm Tổ thứ ba. Ngài Anan trao bài kệ:

Bổn lai truyền hữu pháp

Truyền liễu, ngôn vô pháp

Các các tu tự ngộ

Ngộ liễu, vô vô pháp.

Dịch ý:

Xưa nay vẫn có truyền pháp, truyền rồi lại nói không có pháp. Ai nấy cần tự ngộ chân tâm. Ngộ rồi không phải là không có pháp. Tổ Anan kiết già thị tịch ở trên một chiếc thuyền lơ lửng giữa sông Hằng. Bờ bên này vua A Xà Thế, bờ bên kia vua Tỳ Xá Ly, hai vua đảnh lễ thỉnh Ngài lưu lại thế gian không được, cùng nhau tổ chức lễ trà tỳ, phân chia xá lợi, xây tháp cúng dường.

[1]. A Na Luật Đà (chữ Phạn Anurudha) có hai nghĩa là không tham và mọi sự như ý.

Chữ Phạn Cahyna, Trung Hoa dịch là Kiên thật, kiên chắc và chân thật. Pháp Cahyna là pháp đưa đến kết quả chân thật và lâu dài (Niết-bàn).