Kinh Phật Bản Hạnh Tập

Hán dịch: Tam Tạng Sa-môn XÀ NA QUẬT ĐÀ

Việt dịch: Hòa Thượng THÍCH TRUNG QUÁN

Tỳ-Kheo-Ni HẢI TRIỀU ÂM toát yếu

***

Phẩm 1 PHÁT TÂM CÚNG DƯỜNG

Chính tôi được nghe: Một thời đức Phật ở thành Vương Xá, tại Trúc Lâm, cùng năm trăm đại Tỳ-kheo Tăng.

Đức Như Lai trụ thiện hạnh, thánh hạnh, phạm hạnh, gọi là được nhất thiết trí, hành nhất thiết trí. Tiếng khen đồn xa, nhận đại cung kính tôn trọng cúng dường như hoa sen không dính nước. Tướng hảo trang nghiêm, đầy đủ mười hiệu, lời nói trước sau khoảng giữa đều lành. Đã muôn ngàn kiếp cần cầu Bồ-đề. Hòn ngọc báu lớn trong thế gian. Hiếm lắm, hiếm lắm, chúng sanh rất khó được gặp.

Xưa kia ta đã từng cúng dường tám mươi bốn ngàn Bích Chi Phật, xây tháp khi các Ngài nhập Niết-bàn, lại trồng căn lành nơi ba mươi ức đức Phật đồng danh Thích Ca mà vẫn chưa được thọ ký.

Phàm Bồ-tát đều có bốn vi diệu tánh hạnh:

Tự tánh hạnh: Hiền lương chất trực, vâng thuận cha mẹ, tin kính Sa-môn, đủ mười thiện nghiệp.

Nguyện tánh hạnh: Nguyện thành Phật đủ mười hiệu.

Thuận tánh hạnh: Tu tập sáu ba-la-mật.

Chuyển tánh hạnh: Cúng dường chư Phật, thắng duyên tu hành.

Này Anan! Thích Ca đại sư tử, mắt trí thấy quá khứ Phật. Người trí tuệ cầu Bồ-đề cần tụng những hồng danh sau đây sẽ sớm mãn nguyện:

Nam mô Đế Thích Tràng Như Lai.

Nam mô Thượng Tràng Như Lai.

Nam mô Tràng Tướng Như Lai.

Nam mô Hỷ Tràng Như Lai.

Nam mô Thập Tràng Như Lai.

Nam mô Nan Phúc Tràng Như Lai.

Nam mô Minh Đăng Như Lai.

Nam mô Thiên Minh Đăng Như Lai.

Nam mô Kiến Lập Như Lai.

Nam mô Long Tiên Như Lai.

Nam mô Cứu Thoát Như Lai.

Nam mô Thắng Thượng Như Lai.

v.v…

Này Anan! Các đức Thế Tôn lần lượt thọ ký cho nhau, lần lượt xuất thế, ta đều được cúng dường hầu hạ.

Phẩm 2 THỌ QUYẾT ĐỊNH KÝ

Phạm chí Trân Bảo, dòng Bà-la-môn thanh tịnh, bảy đời Tổ tiên chưa từng có vết xấu. Năm trăm đệ tử, Vân làm thượng thủ. Trân Bảo là tiền thân của Di Lặc Bồ-tát.

Khi ấy Nhiên Đăng Thế Tôn đang thuyết pháp tại thành Liên Hoa. Vua cùng nhân dân muốn tạo phú nghiệp, thi thiết các thứ cúng dường nên hoa quả không ai chịu bán. Vân nghĩ rằng: “Mười phương Phật, Bồ-tát, Thánh Hiền chỉ khen ngợi Pháp cúng dường. Ta chưa có Pháp nghĩa là chưa có mắt tuệ. Vậy ta cố tìm mua thứ hoa thượng hảo hạng cúng Phật để cầu Vô-thượng Bồ-đề”. Dọc đường, Vân gặp một cô gái tay cầm bảy bông Ưu-bát nhưng nhất định không chịu bán, dù đã trả giá tới năm trăm tiền vàng một bông. Vân năn nỉ: “Tôi cần cúng Phật để cầu quả Chánh đẳng Chánh giác”.

Nếu vậy thì tôi gửi cúng dường hai bông. Còn năm bông tôi bán với giá từ nay đến ngày anh thành đạo, đời đời tôi sẽ làm vợ anh.

Này thiện nữ, ta đã vì tất cả chúng sanh khởi tâm thương xót, nguyện ai xin gì cũng cho.

Nếu tôi được như nguyện thì dù đem cho thân tôi, tôi còn không dám tiếc huống chi con trai con gái và các tài vật khác.

Vân tung hoa cúng Phật, thành kính nguyện rằng: “Nếu con sau này thành Phật, những bông hoa sẽ kết hình bảo cái ở trên hư không theo Phật đứng đi”. Vân được như ý.

Nhiên Đăng Như Lai vào thành, đường đi có một quãng bùn lầy. Vân vội cởi áo da hươu phủ lên. Chỗ lầy vẫn còn. Vân nằm xuống, trải tóc ra cho đủ, thỉnh Phật đi qua. Đức Nhiên Đăng tùy thuận, bảo rằng: Lành thay! Lành thay! Ngươi đã phát quảng đại tâm vì chúng sanh làm đại lợi ích. Vì trời người làm Đại đạo sư. Chí cầu Kim cương không tiếc thân mạng. Đây là sơ tướng phát tâm Bồ-đề.

Vân vội đi tắm rửa sạch sẽ, tới chỗ Phật nghe pháp. Phật dạy: Chớ sanh tâm tham vật của người. Trì giới không chấp tướng. Không khen mình chê người. Đem tâm từ bi đáp lại những đánh mắng giam cầm. Dù cắt từng đốt xương vẫn nhẫn chịu, không oán hờn. Dù vì sinh kế cũng không sát sanh hại vật. Biết đủ, ít mong cầu. Không phạm tới phụ nữ của người. Không nói dối, hai lưỡi, ác khẩu, thêu dệt. Lời nói lợi ích, phải thời, đúng pháp. Tu tập chánh kiến, xa lìa tà đạo. Nếu được như thế thì nguyện gì cũng thành.

Thương xót chúng sanh coi như con một. Cúng dường tôn trọng mọi người, tâm không kiêu mạn. Điều phục thân, miệng, ý. Hằng tu tịch định, dứt hẳn buông lung phóng dật. Quán vô ngã vô thường. Cứ như thế, dù mất thân mạng cũng không thoái hoại chủng tánh Bồ-đề. Ngươi có thể thành biện đủ những điều kiện ấy không?

Lạy đức Thế Tôn! Con có khả năng.

Đức Nhiên Đăng mỉm cười:

A-tăng-kỳ kiếp sau, ngươi sẽ thành Phật hiệu Thích Ca Mâu Ni, phước đức trí tuệ như ta không khác.

Vân mừng quá, bỗng bay lên cao bảy cây đa-la, thấy phương Đông hằng hà sa Phật đồng vì thọ ký: “A-tăng-kỳ kiếp vị lai, ngươi sẽ thành Phật, đủ mười hiệu, danh xưng Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn”.

Nam Tây Bắc phương, trên dưới, bốn bên cũng đều như vậy.

Vân xuất gia. Chư thiên thâu râu tóc về cõi trời cúng dường.

Này Anan, thời đó ta còn tham sân si, chúng sanh cúng dường râu tóc còn được giải thoát, huống chi cung kính cúng dường chư Phật.

Lại nữa, thời đức Phật Thắng Nhất Thiết, ta lấy hoa vàng rải trên thân Ngài, nguyện được thân vi diệu đầy đủ tướng tốt. Ngài mỉm cười: “Sau đây một ức kiếp, ngươi sẽ thành Phật đủ mười hiệu, danh xưng Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn”. Kế đến các đức Phật Liên Hoa Thượng, Tối Thượng Hạnh v.v… đều thọ ký cho ta như thế.

Này Anan, ta chưa từng thấy một chúng sanh nào không cúng dường chư Phật mà được an vui.

Phẩm 3 HIỀN KIẾP VƯƠNG CHỦNG

Xa xưa có một ông vua không con. Về già giao triều chính cho các quan, xuất gia tu thiền được năm thần thông, thọ mạng cực lâu. Cuối cùng thịt teo, ngồi trên cây, xa trông như một con chim lớn. Một người thợ săn không biết, giương cung bắn. Hai dòng máu chảy xuống đất. Nơi đó mọc hai cây mía. Mía chín nứt ra, hiển lộ một đồng nam, một đồng nữ. Triều đình thỉnh về, làm lễ quán đỉnh. Đồng tử lên làm vua hiệu là Thiên Sinh. Đồng nữ làm đệ nhất vương phi hiệu là Cam Giá, sanh một con trai đặt tên là Trường Thọ.

Đệ nhị vương phi có bốn con trai tài ba anh tuấn chẳng ai bằng. Lớn lên ra khỏi nước, có khả năng lập quốc, cai trị giáo hóa rất giỏi, được vua ban hiệu Thích Ca (Sakya: năng nhân) trị vì thành Ca Tỳ La. Truyền nối lâu dài đến vua Tịnh Phạn, cưới hai con gái vua Thiện Giác là Ma Gia và Ma-ha Ba Xà Ba Đề.

Phẩm 4 THƯỢNG THÁC ĐÂU SUẤT

Chúng sanh lâm chung, phong đao xẻ thân, khớp xương đau buốt, hơi thở bức nghẹt, khổ não khiến mất bản tâm, thường quên bổn hạnh.

Bồ-tát không thế, chính tâm giác tỉnh, sanh về Đâu Suất, cung điện chư Thiên bỗng nhiên bội phần quang minh nên Ngài được tên là Hộ Minh. Chư Thiên các cõi trên bay xuống, chư Thiên các cõi dưới bay lên để nghe Ngài nói một trăm lẻ tám pháp minh môn:

Tĩnh tâm sẽ sáng suốt, không bị trược uế.

Hoan hỷ đem an ổn.

An vui dễ thanh tịnh.

Thân chánh hạnh khiến ba nghiệp tịnh.

Miệng cần dứt bốn ác.

Ý cần dứt ba độc.

Niệm Phật.

Niệm Pháp.

Niệm Tăng.

Niệm thí chẳng mong báo đền.

Niệm giới mãn tất cả nguyện.

Niệm thiên phát quảng đại tâm.

Lòng Từ phát sanh thiện căn.

Lòng Bi không giết hại.

Tâm Hỷ tha thứ những xấu ác.

Tâm Xả giải thoát năm dục.

Quán vô thường chán ba cõi.

Quán khổ đoạn những mong ước thế gian.

Quán vô ngã không còn nhiễm trược.

Tịch định tâm ý để diệt vô minh.

Biết thẹn an tịnh nội tâm.

Biết hổ diệt trừ ngoại ác.

Chân thật không tự lừa dối.

Thành thật không lừa dối ai.

Pháp hành là tùy thuận pháp tánh, giải thoát ác đạo.

Biết ơn.

Đền ơn.

Không tự khen.

Đã phát tâm cứu hộ chúng sanh nên không nỡ chế giễu ai.

Đã vì pháp thì phải tu hành đúng pháp.

Biết thời thì cẩn thận lời nói.

Nhiếp ngã mạn thì trí tuệ đầy đủ.

Hộ mình hộ người thì không ác tâm.

Không nghi hoặc thì không chướng ngại.

Tin và Hiểu sẽ được đệ nhất nghĩa.

Xả dục nhiễm là bí quyết để được thanh tịnh.

Không tranh đấu là bước đầu để xả sân tập.

Không sát sanh là pháp trừ si.

Vui pháp do hiểu pháp nghĩa.

Ái pháp được pháp minh môn.

Đa văn sẽ được chánh quán pháp tướng.

Cầu chánh phương tiện sẽ đủ chánh hạnh.

Biết danh sắc không còn chấp ngã.

Không chấp ta người là giải thoát.

Oán thân bình đẳng là trí sáng.

Thấu đáo khổ sanh tử sẽ đi đến đại bình đẳng.

Pháp minh môn đoạn mười hai nhân duyên.

Ở sáu nhập tu Tám chánh đạo.

Vô sanh nhẫn chứng Diệt đế.

Thân niệm xứ được tịch tịnh.

Thọ niệm xứ đoạn tất cả khổ.

Tâm niệm xứ biết huyễn.

Pháp niệm xứ khai tuệ.

Tứ chánh cần đoạn tất cả ác thành tất cả lành.

Tín căn không a dua.

Tiến căn khéo được các trí.

Niệm căn khéo làm sự nghiệp.

Định căn khiến tâm thanh tịnh.

Tuệ căn thấy rõ các pháp.

Tín lực hàng phục tà ma.

Tiến lực khiến không thoái chuyển.

Định lực đoạn trừ tạp niệm.

Tuệ lực lìa thấy hai.

Niệm giác phận khéo dùng các pháp môn.

Trạch pháp giác phận minh chiếu chánh tà.

Tinh tấn giác phận thành tựu định tuệ.

Hỷ giác phận phấn chấn tinh thần.

Khinh an giác phận vì đã được các định.

Định giác phận giúp biết các pháp bình đẳng.

Xả giác phận chán lìa hữu vi.

Chánh kiến được Thánh đạo lậu tận.

Chánh tư duy đoạn cả phân biệt và vô phân biệt.

Chánh ngữ tạm dùng âm thanh ngôn ngữ danh từ hư vọng mà không chấp trước.

Chánh nghiệp là giác tỉnh nghiệp và báo đều không.

Chánh mạng là giải thoát ác đạo.

Chánh hạnh đưa đến bờ kia.

Chánh niệm chẳng nghĩ niệm các pháp.

Chánh định được tam muội.

Bồ-đề tâm không dứt Tam-bảo.

Quy y cầu học cả Tiểu thừa và Đại thừa.

Chánh tín được Phật pháp tối thắng.

Tinh tấn thành tựu tất cả căn lành.

Bá thí trừ sẻn tham, niệm niệm thành tựu tướng hảo trang nghiêm.

Trì giới vĩnh viễn xa lìa ác đạo.

Nhẫn nhục giải gỡ giận tức, ngã mạn, lòng ác chuyển thành hỷ xả.

Tinh tấn chữa bệnh lười biếng, viên thành sự nghiệp.

Thiền định thâu nhiếp tinh thần, được tam muội và thần thông.

Trí tuệ khiến lìa các thứ tà kiến của vô minh.

Phương tiện là tùy theo căn cơ chúng sanh mà thị hiện oai nghi giáo hóa để thành tựu tất cả Phật pháp.

Tứ nhiếp pháp thâu nhiếp chúng sanh về Bồ-đề.

Giáo hóa là pháp minh môn, tự mình chẳng thọ vui cũng không bao giờ chán mỏi.

Chánh nhiếp thọ đoạn tất cả phiền não.

Phước tụ lợi ích tất cả chúng sanh.

Tu thiền sẽ đủ thập lực.

Tịch định sẽ đầy đủ Như Lai Tam muội.

Tuệ kiến thành tựu đầy đủ trí tuệ.

Nhập vô ngại biện được đầy đủ pháp nhãn.

Nhập nhất thiết hạnh thành tựu Phật nhãn.

Thành tựu Đà-la-ni có thể nghe và thọ trì tất cả Phật pháp.

Được vô ngại biện có thể khiến tất cả chúng sanh hoan hỷ.

Thuận nhẫn tùy thuận tất cả Phật pháp.

Được Vô sanh nhẫn là được thọ ký.

Bất thoái chuyển Địa đầy đủ Phật pháp từ xưa đến nay.

Tu Nhất Địa đến Thập Địa trí là quán đỉnh thành tựu Nhất thiết trí.

Quán đỉnh Địa là pháp minh môn từ khi sanh, xuất gia cho đến thành đạo Vô-thượng Bồ-đề.

Quyết định tất cả chúng sanh có duyên sẽ hồi tà nhập chánh.

Quyết đem ấn giải thoát ấn vào tạng thức tất cả chúng sanh.

Chuyển đại pháp luân độ trời và người không cùng tận.

Phẩm 5 GIÁNG VƯƠNG CUNG

Thu sắc êm đềm, bầu trời lặng trong, đêm Ấn Độ ấm áp ngát thơm hương vị trăm hoa. Ma Gia phu nhân bạch vua Tịnh Phạn: “Tôi mộng thấy một voi sáu ngà từ hư không xuống, vào sườn tôi bên hữu. Đại vương vui lòng cho tôi, kể từ đêm nay, thanh tịnh trai giới. Tôi nguyện từ nay không sát sanh, không lấn vật, không dâm dục; không dối trá, hai lưỡi, ác khẩu, không nói lời thêu dệt; nguyện tu tâm từ hòa, không tham, không giận, không mê”.

Vua Tịnh Phạn vội vàng đứng dậy, tâm bặt dục tưởng, cung kính coi phu nhân như em, như một đại thiện tri thức.

Thế gian bỗng nhiên sáng rực. Mặt trời mặt trăng đại thế lực, đại oai thần mà còn nhiều nơi u ẩn không thể chiếu tới. Quang minh của Bồ-tát khắp chiếu. Những nơi từ xưa tăm tối, các chúng sanh bảo nhau: “Làm sao xứ này hốt nhiên lại có các loài hữu tình?”. Đại địa chấn động. Cây cối nảy mầm. Bao nhiêu khổ não đều được tạm ngưng, kể cả địa ngục. Đây là tướng lành báo điềm Hộ Minh Bồ-tát, sẽ đem quang minh Bốn chân đế phổ chiếu, đưa những ai còn đang chìm trong bùn ngũ trược lên bờ Niết-bàn.

Bao nhiêu sông ngòi đều chảy ngược dòng, báo điềm chúng sanh sẽ phản hồi đường sanh tử. Tất cả loài thảo mộc đều vươn mạnh. Bởi vì Bồ-tát đem về trái đất chí nguyện gieo rắc giống quý Pháp-vương. Ai chưa trồng căn lành nay khiến trồng. Ai đã trồng rồi nay khiến tăng trưởng.

Thiên tử Tốc Vãng đi khắp các nơi gọi lớn: “Bồ-tát đã hạ sanh! Mau mau phát nguyện sanh về nhân gian!”. Trong ba ngàn đại thiên thế giới, những chúng sanh có căn lành chỉ vì tạp nghiệp ác mạnh lôi về đường dưới. Nay gặp quang minh, thân tâm đỡ khổ. Lại nghe tiếng gọi, cùng nhau sực tỉnh, quy y Bồ-tát, ước mong giải nghiệp.

Ngày hôm ấy, biết bao Hiền Thánh thác sanh về thành Ca Tỳ La.

Chúng sanh vào thai, ở thai, ra thai, phần đông mê muội. Bồ-tát vẫn chánh niệm.

Báu lưu ly dùng thiên y gói, dù để trong bất tịnh, không bị nhiễm nhơ. Bồ-tát ở thai cũng vậy, oai thần đức lực không thể nghĩ bàn.

Khi ấy Ma Gia phu nhân cầm tay ai thì kẻ này dù ung thư hay hủi cùi, bất cứ bệnh gì cũng đều khỏi ngay, ma quỷ xâm não tức khắc giải trừ.

Phẩm 6 ĐẢN SANH

Theo cổ lệ xứ Ấn Độ, con gái mang thai phải về nhà cha mẹ sanh nở nên vua Thiện Giác đón con về vườn Lâm Tỳ Ni.

Tháng bốn ngày tám, xuân sắc rực rỡ, xuân quang tưng bừng. Trên các lá xanh, sương mai lấp lánh như rừng kim cương.

Ngay lúc Ma Gia phu nhân vịn cành Ba-la-soa, ở giữa trăm hoa xòe nở, ở giữa hương thơm ngạt ngào, Bồ-tát đản sanh. Ngài đi bốn phương, mỗi phương bảy bước. Mỗi bước từ đất bỗng nở một đóa sen đỡ gót. Bồ-tát ngẩng nhìn bốn phương, cất tiếng Sư tử:

Thiên thượng thiên hạ,

Duy ngã độc tôn!

(Trên trời dưới trời, chỉ có cái Ta chân thật là đáng quý).

Trời quang mây tạnh mà thoang thoảng có mưa nước tám công đức. Đại địa sáu thứ chấn động. Ngay khi ấy, tự nhiên muôn loài không tham sân si. Những bệnh hoạn đói khát như được quên đi. Hôn mê sực tỉnh, điên rồ trở về chính tâm. Ai nấy sáu căn thoải mái. Địa ngục được nghỉ ngơi. Bàng sanh khỏi sợ hãi. Ngã quỷ tự thấy no đủ mát vui.

Phẩm 7 TỪ VƯỜN VỀ THÀNH

Vua Tịnh Phạn sai hai quan đại thần tới Lâm Tỳ Ni hỏi thăm tin tức. Trở về, hai vị cao tiếng tâu rằng: “Nguyện Đại vương thường thắng! Nay kính phụng lời nói đây thêm ích thêm lực! Đại vương phu nhân vui chơi trong vườn, sanh một đồng tử, thân sắc hoàng kim, trạng giống như trời, phóng đại quang minh. Phu nhân đứng dưới đất. Đồng tử sanh ra nơi sườn bên phải không nứt không xẻ. Chúng thần kính dâng lên Đại vương một bông hoa trời nhặt được tại chỗ, để làm tin rằng khi đồng tử sanh có chư Thiên rắc hoa cúng dường”. Vua Tịnh Phạn nghe nói vừa mừng vừa e ngại.

Tâu Đại vương! Chỉ nên mừng chẳng nên sợ! Đại vương há chẳng nghe đời xưa có Đỉnh Sanh từ đầu cha sanh ra; vua Tỳ Ca từ bàn tay cha sanh ra; vua Ca Truy Bà từ cánh tay cha sanh ra; ngay đến Tổ tiên nước ta cũng từ cây mía sanh ra. Các vua như thế tuy ở trong nhân gian mà người đời không thể nghĩ bàn.

Bấy giờ quyến thuộc họ Thích đem xa binh, mã binh, tượng binh, bộ binh cùng các thứ trống kèn âm nhạc đón rước Thái tử về thành Ca Tỳ La.

Cách thành không xa có miếu thờ Trời. Vua Tịnh Phạn đưa Thái tử vào Thiên xá. Tượng Thiên nữ từ bàn thờ bay bổng xuống đất. Có tiếng nói rằng: “Đây là Bồ-tát, chớ nên coi thường. Nếu tôi nhận lễ của Bồ-tát thì đầu phải vỡ làm bảy phần”.

Phẩm 8 XEM TƯỚNG

Vua Tịnh Phạn ngẫm nghĩ từ ngày sanh Thái tử mọi việc đều tốt đẹp nên đặt tên là Tự Thành Lợi (Tất Đạt Đa). Lại triệu các Tướng sư để biết tương lai của Thái tử.

Thái tử có đủ ba mươi hai tướng. Nếu ở đời thì làm Chuyển luân Thánh vương. Nếu xuất gia thì thành Phật:

Lòng bàn chân bằng phẳng.

Lòng bàn chân có một ngàn vòng xoáy.

Ngón tay dài thon.

Gót chân tròn đẹp.

Mu bàn chân cao thịnh.

Tay chân mềm dẻo.

Giữa ngón tay chân đều có màng lưới.

Bắp chân như nai chúa.

Tay dài quá đầu gối.

Mã âm tàng.

Mỗi chân lông một sợi quay về phải.

Lông mượt.

Lông sắc hoàng kim.

Da mỏng và mịn.

Da mát và sạch.

Hàm vuông.

Hàm như sư tử chúa.

Hai vế đùi rộng.

Trên dưới thân như cây Ni-câu-đà.

Bảy chỗ bình mãn.

Bốn mươi cái răng.

Răng bằng và khít.

Răng đều đặn.

Da sắc hoàng kim.

Tiếng như Phạm Vương.

Lưỡi rộng dài.

Lưỡi mỏng mềm và đỏ hồng.

Món ăn vào lưỡi thành thượng vị.

Mắt trong xanh.

Lông mi như trâu chúa.

Bạch hào mềm dẻo.

Nhục kế ở đỉnh đầu.

Vua Tịnh Phạn đặt nhà chẩn tế khắp các ngã tư đường. Ai cần gì đều cấp giúp. Muốn ăn uống cho ăn uống; muốn áo quần cho áo quần; giường nệm, tiền bạc, xe cộ, trâu bò, phòng xá v.v… đều được như ý. Đem công đức hồi hướng cho Thái tử.

Khi ấy tiên A Tư Đà dùng thần thông tới Ca Tỳ La, xin được yết kiến Thái tử. Tiên quỳ gối bên phải xuống đất, đưa hai tay bế Thái tử để trên đầu. Tới tòa ngồi, hạ Thái tử xuống, đặt trên đầu gối.

Tâu Hoàng thượng, Thái tử trưởng thành sẽ xuất gia học đạo, quyết định thành Phật, chuyển đại pháp luân, độ trời người vô số kể. Bởi vì Thái tử có tám mươi tùy hình hảo (tướng tốt phụ) phân minh rõ ràng:

Mặt và trán cân phân.

Môi đỏ như trái tần bà.

Đầu nở nang.

Vành tai tròn và dài.

Mũi thẳng và tròn.

Cặp mắt rộng dài.

Cặp mắt như hai cánh sen xanh.

Mắt mở lớn.

Mắt sáng ngời.

Mắt trong veo.

Ánh mắt vui.

Cặp lông mày cân phân.

Lông mày dài, đều đặn.

Lông mày mượt.

Xanh sẫm biếc.

Đôi gò má bằng đều, hài hòa.

Gò má đầy đặn.

Tóc bằng ngọn.

Xanh sẫm biếc.

Nhuần láng.

Không rậm dày, không bị khuyết bị hói.

Xoáy về bên phải.

Sợi mềm mỏng.

Không rối loạn.

Tóc và lông toàn thân lấp lánh ánh sáng, phảng phất hương thơm.

Rốn sâu.

Rốn tròn như bánh xe.

Rốn phân minh xoáy về bên phải.

Da bụng không nhăn nheo.

Bụng hình cây cung.

Lưng thẳng như dây cung.

Từ hông đến bàn tọa đầy đặn.

Nam căn hoàn mãn.

Làn da bóng sáng.

Da như Phạm Vương không gì làm lem luốc được.

Da quang sáng, không gì làm lu mờ được.

Gân máu ẩn kín.

Khớp xương khóa móc.

Thân tròn đầy.

Thân ngay thẳng.

Thân mềm dẻo.

Thân trên dưới cân phân.

Toàn thân sạch thơm.

Cơ thể hoàn toàn đầy đủ các chi tiết.

Toàn thân đoan chính.

Ngũ quan và trí giác thuần tịnh.

Thân căn tịch định.

Mắt cá chân không lồi.

Gót chân cao rộng.

Tay chân quang sáng.

Tay chân mềm dẻo.

Tay chân dài rộng.

Đều đặn không lệch vẹo.

Không lộ xương.

Tay chân mạnh mẽ.

Cân phân.

Đầu gối tròn trặn.

Đầu gối bóng sáng.

Hai bàn tay có vằn kim cương.

Móng tay bầu tròn.

Màu đỏ như đồng.

Nhẵn bóng.

Ngón tay búp măng.

Ngón tay tròn thẳng.

Dài đẹp.

Chỉ tay vạch sâu.

Chỉ tay phân minh không rối.

Chỉ tay chạy dài.

Cổ tay rộng.

Cánh tay dài.

Còn mười tướng chắc vì Thái tử mới sơ sanh chưa hiển lộ nên tiên A Tư Đà không nói. Xem Từ điển Đoàn Trung Còn có ghi đủ:

Bốn răng cửa rộng và tròn.

Đều đặn.

Răng nanh nhọn sắc.

Tiếng nói trong trẻo rõ ràng.

Tiếng vang xa.

Giọng nói dịu ngọt.

Bước đi ung dung nhẹ nhàng.

Bước đi vững vàng như trâu chúa.

Hùng dũng như sư tử.

Hào quang một tầm.

Tiên A Tư Đà nói xong khóc òa. Vua Tịnh Phạn giật mình. Tiên vội nói tiếp: Đại vương! Các tướng như thế không phải là của Chuyển luân Thánh vương mà là tướng của Phật. Tôi tự thương đã già sắp chết, chẳng được nghe Phật thuyết pháp nên khóc.

Tiên cáo lui. Vì kính Thái tử nên đi bộ ra tận cổng thành mới dùng thần thông bay về phương Nam.

Vua Tịnh Phạn phóng thích các tù nhân, phóng sanh các cầm thú, cúng dường các Bà-la-môn và tháp miếu, làm phước duyên cho Thái tử.

Phẩm 9 NIÊN THIẾU TRONG HOÀNG GIA

Thái tử đản sanh vừa đủ bảy ngày thì Ma Gia phu nhân mạng chung, sanh lên cõi trời Đao Lợi. Vua Tịnh Phạn giao phó Thái tử cho bà Ma-ha Ba Xà Ba Đề.

Lớn lên Thái tử theo học tạp thuật binh nhung trải bốn năm, đọc các thi văn, các sách, các luận. Mười hai tuổi, Thái tử tinh thông tất cả các kỹ năng.

Một đàn nhạn bay qua. Đề Bà Đạt Đa giương cung bắn. Một con trúng tên rơi xuống vườn. Thái tử vội vàng nhặt lên, rút tên, rịt thuốc, cứu sống. Đề Bà Đạt Đa đòi, Thái tử không trả. Đôi bên đều không chịu nhường. Đức vua thương con nể cháu, không biết làm sao, đành giao cho hội đồng bô lão họ Thích phán quyết. Trời Tịnh Cư hiện hình một lão túc trưởng giả, vào hội sở họ Thích, đề nghị: “Ai cứu sống, nuôi dưỡng với ý định phóng thả. Nên trao trả con chim cho người ấy”. Các Thích lão đồng thanh hưởng ứng.

Đầu xuân, vua Tịnh Phạn đứng chủ lễ tế Thần Nông và ngự xem nhân dân khai việc đồng áng. Người và trâu vui vẻ cày bừa. Thái tử thấy các nông dân mồ hôi như tắm. Trâu chịu roi vọt dưới nắng gắt. Mỗi thớ đất lật ra, giun trùng quằn quại, chim sà xuống mổ.

Thấy trâu bước đi nặng nhọc, roi vọt liên tiếp, vai cày nặng trên cổ, dây kéo giật muốn đứt mũi, dây chằng buộc cổ cứa vào yết hầu đau thấu óc, Thái tử bất giác buột miệng: “Làm sao giải thoát được cái khổ vì sinh sống này?”. Thái tử tìm chỗ vắng vẻ, ngồi kiết già suy tư. Năm trăm Tiên ông bay qua, nhìn xuống thấy Thái tử oai quang hiển hách như Đại Phạm Thiên, vội xuống cúi đầu lạy ba lạy, nhiễu quanh ba vòng, kệ tán:

Thế gian phiền não như lửa đốt,

Ở đây xuất sanh ao nước mát.

Thế gian thương thay, rất si ám,

Ở đây xuất sanh trí tuệ quang.

Đảnh lễ Đại y sư Vô-thượng,

Cứu chữa thế gian bệnh sanh tử!

Vua Tịnh Phạn xa thấy Thái tử như đống lửa sáng trên đỉnh núi trong đêm tối, như trăng rằm hiển hiện trong trời mây đen, như đèn sáng lớn trong nhà tối. Thái tử ngồi kiết già, oai đức hiển hách lẫm liệt nguy nguy. Một đại thần cảm ứng nói kệ:

Mặt trời thật rực rỡ

Vì thế đâu có thể

Mát mẻ cho thế gian

Thái tử nghiêm suy nghĩ

Trí tuệ như đèn sáng

Từ bi như bóng râm.

Lòng tự ái của người cha được khoan khoái. Đồng thời một mối lo xuất hiện. Rõ ràng nơi Thái tử hiển lộ tư thái một đấng xuất thế. Bà-la-môn Quốc sư can: “Ta có thể chuyển duyên để đổi quả. Thái tử đã mười chín tuổi. Đại vương nên phương tiện tăng ích thế sự. Một khi đã vướng bận gia đình thì ai còn hướng về khổ hạnh trong núi rừng nữa”.

Khi ấy Thái tử đang là chủ vườn Linh Hoạt. Các môn thể thao luyện tập tinh vi thiện xảo: cưỡi voi, vượt ngựa, bơi qua hồ, bắn, nhảy, chạy. Các kỹ thuật văn võ cho năm trăm đồng tử dòng họ Thích chung vui. Vẽ tranh, viết sách, thiên văn địa lý, chú thuật biết tiếng cầm thú. Bao nhiêu tài hay nghề khéo, cả nước góp lòng để Thái tử quên chí nguyện xuất gia. Tuy chưa phát hiện nhưng nét ấn đã rõ ràng trên ba mươi hai tướng hảo, tám mươi tùy hình mà tiên A Tư Đà đã đích chỉ.

Một cung điện ấm dùng mùa Đông, một cung điện mát dùng mùa Hạ, cung điện thứ ba để Xuân Thu hai mùa. Ao vườn hoa thơm cỏ lạ, mỗi mỗi đều có trách nhiệm làm cho Thái tử vui lòng. Mỗi cung đều sẵn sàng một nữ thanh y xoa bóp, một tắm gội, một chải đầu, một cầm gương, một cắt móng tay, một tùy thời tiết thay y phục… trai gái hầu hạ Thái tử đều được ăn gạo tám cánh.

Thế mà hôm nay, dưới gốc cây kia, Thái tử ngồi kiết già, oai đức hiển hách, nguy nguy đường đường, sừng sững như núi Tu-di, rõ ràng không phải là người thế gian.

Xin Đại vương an tâm! Từ xưa đến nay các Tiên nhân uống gió sương, ăn hoa quả, rễ thuốc, mặc áo lá vỏ cây, lìa trần tuyệt dục. Vậy mà gặp tục sự cũng sanh phóng túng. Phương chi Thái tử từ bé ở trong hương vị thế gian, sáu căn chỉ sống ở trong nhiễm trược. Nay nếu vua cha tăng trưởng phước ấm gia đình, đã có vợ xứng ý mà còn bỏ nhà xuất gia là việc không thể có.

Vua Tịnh Phạn về triều, băn khoăn: “Các khanh coi xem, trong các quan, con gái ai kham làm phi, sánh cùng Thái tử?”.

Năm trăm đại thần cùng nhau bàn cãi. Rốt cuộc đồng ý thỉnh Da Du Đà La, con gái đại thần Ma-ha Na Ma.

Vua xem ngày tốt, sai Bà-la-môn Quốc sư đi xếp đặt việc này. Ma-ha Na Ma trả lời: “Gia pháp truyền nối, dòng họ nhà tôi phải chọn người tài năng mới gả con gái. Nay đức vua đoái thương xin cũng mở một cuộc thi tài làm lễ phẩm cưới hỏi”.

Vua Tịnh Phạn sầu não. Thái tử gạn hỏi nguyên do.

Không dám thi tài là hèn nhát. Mà mở cuộc thi là đem Thái tử ra làm trò cười cho cả nước. Thái tử từ bé sống trong thâm cung, làm sao đương nổi với các võ sĩ thế gian.

Xin phụ vương sắc lệnh, thành Ca Tỳ La, khắp các đầu đường đều đánh mõ rao lớn: Trong vòng bảy ngày, đông cung thái tử Tất Đạt Đa trình bày khả năng để trên đức vua kiểm duyệt, dưới cả nước xem vui. Thỉnh mời tất cả những ai có tài xin ra đấu sức.

Vua buồn bã y lời. Năm trăm đồng tử cùng Tất Đạt Đa ra khỏi thành, trên khoảng đất rộng, cùng nhau tranh sức tài ba.

Đại thần Ma-ha Na Ma trang nghiêm Da Du Đà La cực kỳ lộng lẫy, đưa ra lễ khai mạc, tuyên bố rằng: “Đây là giải thưởng cho vị nào tài năng tối thắng”.

Vô lượng vô biên nam nữ già trẻ ùa nhau ra trường thi, mong được hoan hô bậc vô địch.

Trước hết thi viết nhanh, viết giỏi, hiểu biết nhiều sách. Các thí sinh giỏi văn học đồng lòng thỉnh Tỳ Sà Mật Đa làm giám khảo. Tỳ Sà Mật Đa kệ đáp:

Tất cả nhân gian cùng thiên thượng

Càn-thát, Tu-la, Ca-lâu-la

Bao nhiêu văn tự cùng kinh điển

Thái tử Tất Đạt đều thông hiểu.

Thân tôi và tất cả đồng tử

Chẳng thể biết tên các sách ấy

Tất Đạt tài năng nghiệp văn chương,

Quyết định tối thắng chẳng ai bằng.

Chúng thỉnh Át Thùy Na làm giám khảo môn toán. Tất cả các đồng tử tận lực cộng toán chẳng kịp Tất Đạt Đa một trong vạn phần. Họ cùng nhau chắp mười ngón tay xá Thái tử, hô lớn: Tất Đạt Đa đại thắng! Đại thắng!

Át Thùy Na hỏi: Thái tử có biết toán số vi trần?

Thưa biết.

Xin nói.

Một do tuần có a-sô-bà vi trần. Cõi Diêm-phù-đề ngang dọc bằng nhau bảy ngàn do tuần, Tây Cù Gia Ni tám ngàn, Đông Phật Bà Đề chín ngàn, Bắc Uất Đàn Việt mười ngàn. Cứ thế tính ra sẽ biết ba ngàn đại thiên thế giới có bao nhiêu vi trần.

Tông tộc họ Thích mừng quá. Trên mình chỉ để một áo, còn cởi ra hết đem dâng Thái tử. Bao nhiêu chuỗi anh lạc đều gỡ ra hết, đem dâng Thái tử: Lành thay! Lành thay! Thái tử hiền tài!

Sa A Đề Bà được thỉnh làm chứng sát đấu võ. A Nan Đà để trống sắt cách hai câu-lư-xá. Đề Bà Đạt Đa để trống sắt cách bốn câu-lư-xá. Nan Đà để trống sắt cách sáu câu-lư-xá. Có người để trống sắt cách tám câu-lư-xá. Thái tử để trống sắt cách mười sáu câu-lư-xá. (Một câu-lư-xá vào khoảng tám trăm mét).

Tất cả đều bắn trúng nhưng mũi tên không suốt. Thái tử dùng cung của Tổ phụ Sư Tử Giáp. Vừa tạm kéo dây, khắp Ca Tỳ La đã vang động. Mũi tên xuyên qua trống sắt, vút vào hư không.

Lại thi chặt cây. Có người một nhát đứt một cây. Có người đứt hai. Có người đứt ba. Thái tử hạ bảy cây một lúc. Thi nhảy lên mình voi, ngựa; đấu sức với một người, nhiều người; Thái tử đều toàn thắng.

Vua Tịnh Phạn vì Thái tử tạo lập ba cung điện. Một để Thái tử an nghỉ lúc chập tối, hai vạn thể nữ hầu hạ, Da Du Đà La làm thượng thủ. Một để Thái tử nghỉ lúc giữa đêm, Ma Nô Nê Dà làm thượng thủ hai vạn thể nữ. Cung thứ ba, Cù Đà Di làm thượng thủ hai vạn thể nữ, hầu hạ Thái tử buổi khuya mai.

Phẩm 10 CẢNH SÁCH

Trong hư không, Tác Bình thiên tử hô lớn: “Hộ Minh Bồ-tát mau mau giác tỉnh, bỏ tục xuất gia!”.

Thân bị buộc trói muốn cởi người

Khác nào kẻ mù dẫn lũ manh!

Tự giải thoát rồi mong cứu người

Đây là có mắt dắt người đi!

Lành thay Nhân giả đã thành niên!

Mau mau xuất gia viên mãn nguyện!

Khi ấy âm nhạc các thể nữ vẫn vang vang. Thái tử nghe ra thế này:

Thế gian vô thường, điện chớp trong mây. Bình đất, của vay, bờ cát ven sông, vách bùn dưới mưa, sanh sanh diệt diệt như đèn trong gió. Cây chuối huyễn hóa do nhân duyên sanh. Nhân hột sanh mầm, lìa hột không mầm. Nhân chẳng phải mầm, mầm chẳng lìa nhân. Hai tướng không thành. Thường cùng vô thường, thật đều chẳng phải.

Nhân si sanh các hành. Bản tánh vốn không tịch. Sanh diệt không thể chất, chỉ như ấn thành vằn. Nhãn thức, mắt và sắc, ba thứ chẳng rời nhau. Cả ba không chân thật. Từ mắt sanh phân biệt, thọ, tưởng, pháp không tánh, tạo nghiệp phải sanh tử.

Người trí tuệ cầu thật tướng không đến không đi. Thân ta như dối hóa, nhân cọ cây ra lửa. Cọ phải nhờ có tay. Xét lửa từ đâu ra? Chẳng thấy từ đâu đến, chẳng thấy đi về đâu. Nhân duyên tạm hòa hợp, giả hiện có chúng sanh. Chân như không chúng sanh.

Từ yết hầu môi miệng hòa hợp ra lời nói. Chẳng do yết hầu, chẳng lìa yết hầu mà có. Lời nói vô hình, không sanh diệt, vô sở đắc. Thấy nghe đều không tịch, pháp tướng đều như vậy. Năm ấm, sáu nhập, mười tám giới hằng quan sát.

Nơi Phật Định Quang đã chứng biết.

Nay vì trời người mau giảng nói.

Xưa kia phát nguyện lợi chúng sanh.

Bậc trí xa lìa cảnh ngũ dục,

Bậc Đại y sư ban pháp dược.

Mau mau nhớ nẻo đại Niết-bàn!

Đêm ấy liên tiếp vua mộng thấy:

Phướn lớn của vua Đế Thích, chung quanh vô lượng vô biên người cầm tràng phan từ thành Ca Tỳ La đi ra cửa Đông.

Mười voi lớn kéo các xe đưa Thái tử ra cửa Nam.

Thái tử ngồi xe tứ mã ra cửa Tây.

Một vòng tạp báu trang nghiêm đi ra cửa Bắc.

Thái tử ở giữa thành, nơi đại lộ, cầm chùy đánh trống lớn.

Thái tử ngồi trên lầu cao, quăng rải trân bảo. Vô lượng chúng sanh từ bốn phương tới lấy.

Một Phạm chí Bà-la-môn giải thích:

Thái tử sẽ được vô lượng chư Thiên vây quanh đưa ra khỏi thành xuất gia.

Thái tử sẽ chứng Bát Nhã đủ mười lực(¹).

Thái tử được bốn trí vô sở úy(²).

Thái tử chuyển đại pháp luân.

Thái tử thuyết pháp, âm thanh vang khắp cõi trời người.

[1]) Trí của Phật có 10 lực dụng:

Thị xứ phi xứ trí lực.Nghiệp trí lực.Thiền định trí lực.Căn tánh trí lực.Nguyện dục trí lực.

Giới trí lực.Đạo chí xứ trí lực.Túc mạng trí lực.Thiên nhãn trí lực.Lậu tận trí lực.

[2]) Bốn trí vô sở úy của Phật:

Nhất thiết trí vô sở úy.Lậu tận trí vô sở úy.

Thuyết đạo trí vô sở úy.Thuyết khổ tận đạo trí vô sở úy.

Ban bố pháp bảo cho cả tám bộ hữu tình.

Phạm chí giải mộng rồi khuyên vua lấy đây làm khánh hạnh, bởi vì thế gian đang bị lửa dục lạc thiêu đốt. Bồ-tát xuất gia được đạo Vô- thượng, đem dạy cho đời, đóng cửa địa ngục, mở đường giải thoát. Chẳng những Hoàng gia vô biên thắng phước mà cả cõi trời, cõi người vượt biển phiền não, lên bờ kia.

Thái tử chán cung điện, xin vua ra cửa thành phương Đông hướng về vườn rừng, mở rộng tầm con mắt quan sát thiên địa. Tác Bình thiên tử hiện thân một lão già, lưng gù miệng móm, đầu tóc bạc trắng, da dẻ nhăn nheo, túi da bọc xương, lập cập bước đi, chống nhờ cây gậy.

Người kia sao thế?

Tác Bình thiên tử khiến người đánh xe bạch Thái tử: Đây là người tuổi đã về già, sáu căn suy yếu, khí lực bạc nhược, thân thể bại hoại, tinh thần lú lẫn. Đã chẳng được việc gì lại còn báo hại mọi người phải phù trì nâng giấc, cho nên ai cũng chán ghét coi thường. Tuổi già thật khổ, cướp đoạt hết sức khỏe và sắc đẹp. Thái tử nên biết, tấm thân mong manh sắp chết kia là hình ảnh rốt ráo của tất cả loài người. Sang hèn phàm Thánh, đã có thân thì sẽ già. Đại vương và Thái tử cũng không thoát được pháp già xú lậu ác tướng kia đâu.

Thái tử trở về trầm ngâm suy nghĩ: Dùng phương tiện gì để thoát khỏi cái khổ run run rẩy rẩy kia?

Thái tử xin phép vua cha cho ra cửa Nam du ngoạn. Vua sắc lệnh cấm những người già không được ra đường. Tác Bình thiên tử hóa làm một bệnh nhân nằm ngay lề đường: gầy ốm kiệt quệ, da vàng bủng nhợt, đôi mắt mất sắc, hơi thở phì phào, phân tiểu khắm thối pha mùi mồ hôi, lăn lộn rên rỉ…

Tác Bình dùng thần lực khiến người đánh xe thưa cùng Thái tử: Nguyện Thánh giả nghe, đây là người bệnh. An ổn oai lực đã hết, khốn cùng vô lực. Cái chết sắp đến, không chỗ nương nhờ. Bệnh sanh bởi vì bốn đại không đều. Tất cả chúng sanh đều có khổ này. Đại vương và Thái tử cũng không thoát được pháp bệnh xú lậu ác tướng kia đâu.

Thái tử trở về, trầm ngâm suy nghĩ: Dùng phương tiện gì để thoát khỏi cái khổ toàn thân đau đớn kia?

Thái tử xin phép vua cha đi chơi cửa Tây. Tác Bình thiên tử hóa làm một tử thi, nằm ở trên giường, bốn người khiêng đi, vải trắng phủ trên, thân nhân than khóc, âm thanh thảm khốc, nước mắt chan hòa.

Tác Bình dùng thần lực khiến người đánh xe bạch Thái tử: Kính thưa đại Thánh! Người này đã rời bỏ thế gian. Thân kia chẳng còn tri giác. Đây là đống đất khác gì gỗ đá. Vĩnh viễn biệt ly cha mẹ anh em. Thái tử là thân tôn quý nhưng rồi đây cũng thế mà thôi. Trời người sang hèn, thiện ác khác nhau, chung quy vô thường bình đẳng san phẳng. Đã có thân tộc thì phải có cái khổ sanh ly tử biệt.

Thái tử trở về, trầm ngâm suy nghĩ thế gian quả báo hội quy vô thường.

Tiếng đàn các cung nữ vang vang. Thái tử vẫn trầm ngâm suy nghĩ: Chúng sanh bị tù trong biển phiền não như ong trong ống tre. Ba cõi chuyển động như mây thu. Trên dưới tuần hoàn không thôi nghỉ, khác gì biến hóa trong hý tràng. Như nước từ núi cao đổ xuống, sanh già bệnh chết trôi mau. Chúng sanh lăn lộn trong năm đường (trời, người và ba ác đạo). Cõi Dục ngu si như chim mắc lưới, đành mặc cho thợ săn mổ bụng phanh thây. Tham tiền không chán như cá nuốt lưỡi câu. Phẫn nộ oán thù chịu đủ mọi khổ. Giống tốt mà đã tẩm thuốc độc, đành phải vất bỏ như phân uế. Tham đắm ái luyến mất chánh tâm là đường vào ba cõi.

Tăng trưởng dục cấu chưa từng dứt

Sắc trần cảnh giới lửa cháy hồng

Cũng như cỏ khô bị lửa đốt

Mau dậy! Xả ly! Sớm xuất gia!

Thái tử xin phép vua cha cho đi du ngoạn cửa Bắc để giải trí. Vua sắc lệnh cả thành Ca Tỳ La trang nghiêm đường xá, cấm tuyệt không được bày những cảnh già bệnh chết trước mắt Thái tử.

Tác Bình thiên tử hóa làm một vị Sa-môn, tóc râu cạo sạch, y Tăng-già-lê trên mình, vai bên phải để hở, tay phải cầm gậy tích trượng, tay trái cầm bình bát, ung dung đi khất thực.

Thái tử hỏi người đánh xe: Vị này là ai mà khác hẳn mọi người, bước đi thong thả không nhìn hai bên?

Tác Bình dùng thần lực khiến đáp: “Đây là người xuất gia. Phát nguyện tránh ác làm lành, điều hòa sáu căn, khéo hàng phục thân tâm mình, từ bi không khủng bố muôn vật, bình đẳng giáo hóa, ban không sợ hãi muôn loài”.

Thái tử xuống xe, tới Sa-môn thưa: Vì sao Ngài xuất gia?

Xem thấy thế gian là diệt pháp.

Muốn cầu xứ Niết-bàn vô tận.

Oán thân lỡ kết nay bình đẳng.

Xa lìa dục sự của thế gian.

Nương ở núi rừng ở gốc cây

Xin ăn để sống với chân tánh!

Thái tử đảnh lễ nhiễu ba vòng, lên xe về cung. Một cô cung nữ thấy Thái tử ngồi một mình liền sà tới, đem dục tâm nhìn Thái tử. Thái tử nghiêm sắc mặt bỏ đi, đến bên vua, chắp mười ngón tay cúi mình: Thưa phụ vương, con muốn xuất gia để cầu Niết-bàn. Phụ vương nên nhớ tất cả chúng sanh đều phải biệt ly.

Vua Tịnh Phạn toàn thân rung động, nghẹn ngào: Con ta đồng tử! Chờ ta tuổi già, tới thời ta tu phạm hạnh, ta sẽ giao ngôi vua cho con.

Phụ vương không nên chướng tâm xuất gia của con. Nhà cháy, lửa thiêu đốt dữ dội, có người thấy thế sợ hãi muốn chạy ra, không nên ngăn cản. Phụ vương, tất cả chúng sanh đã có hội họp ắt phải biệt ly. Người hiểu biết mà không rũ bỏ, chẳng được thiện lợi. Cái chết đã đến, việc làm chưa xong mà chẳng cố gắng mau tay làm lẹ, người này không có trí tuệ.

Vua ân cần đáp: Con ta đồng tử, không được bỏ ta.

Các quan đại thần đều can: Đại Thánh Thái tử! Từ kiếp sơ tới nay, trong luận Vệ Đà, các vua đều ở cảnh mình, trong thời niên thiếu như pháp cai trị giáo hóa nhân dân. Về già, cử người nối ngôi rồi mới vào núi tu phạm hạnh. Vậy xin Đại Thánh Thái tử vâng theo tiền hiền, chớ có một mình riêng phá đường lối của các Tiên vương.

Thái tử về cung nét mặt nghiêm trang. Các thể nữ thấy thế cũng im cười. Vua Tịnh Phạn ra lệnh ngoài thành cẩn mật canh phòng. Trong cung âm nhạc không được ngưng tiếng. Các cô gái có tài huyễn hoặc phải làm sao cho Thái tử bỏ chí xuất gia.

Quốc sư có con tên Ưu Đà Di thông minh trí tuệ, có tài biện xảo. Vua sai Ưu Đà Di vào cung khuyên ngăn Thái tử đừng xuất gia. Ưu Đà Di vâng lời, gọi các thể nữ bảo rằng: “Nước Ca Thi xưa kia Tiên ông đủ năm thần thông còn bị dâm nữ Tôn Đà Lê cưỡi cổ đưa vào thành. Tiên Độc Giác tu từ bé còn bị Thương Đa mê hoặc đến nỗi mất cả năm thần thông. Tiên Tỳ Thương Mật Đa mười năm khổ hạnh còn bị Di Ca Na dùng sắc đẹp lừa dối. Các đại thần tiên bị phụ nữ lôi kéo về thế gian là chuyện thường tình. Huống chi Tất Đạt Đa hãy còn niên thiếu, làm sao các ngươi lại không giữ yên Ngài ở lại ngai vàng”.

Các thể nữ nghe nói, vội vàng đi làm đủ kiểu để mê hoặc Thái tử. Một cô cầm vòng hoa đeo vào cổ Thái tử. Thái tử nhìn thẳng vào mặt cô rồi cởi vòng hoa ném ra cửa sổ. Ưu Đà Di can Thái tử rằng: “Đại vương sai tôi tới đây để Thái tử có bạn. Bạn nghĩa là thấy hay thì khuyến khích, thấy dở thì can ngăn, thấy ách nạn thì giúp đỡ, các việc tốt xấu cùng nhau bình lượng. Tôi hướng về Thái tử có một lời nói từ bản tâm, cúi xin nhận lãnh. Những người nữ chỉ mong được các trượng phu đối xử tử tế, lấy thế làm vui mừng. Dù tâm Thái tử chẳng ưa, miệng cũng nên nói lời lành cho các cung nhân đỡ tủi. Đời sống chẳng đem tâm tốt đối xử với nhau thì khô khan khác gì cây không hoa”.

Ngươi thấy ta có lỗi nên can ngăn, song ta xem nơi đây khá sợ. Ở trong sanh già bệnh chết mà còn ham vui thì khác gì chim muông loài vật.

Các thể nữ được Ưu Đà Di giúp sức cùng nhau vây quanh Thái tử. Thái tử nghe lời Ưu Đà Di, đem tâm lân mẫn thương xót mấy cô, tiến đến cùng nhau khoái lạc hoan hỷ. Ngay đêm ấy Da Du Đà La tự biết mình có thai.

Da Du mộng thấy đại địa chấn động, từ trong thành một bó đuốc cháy to hướng ra ngoài thành. Thái tử bảo: Có ngủ thì có mộng, chẳng nên quan tâm.

Phẩm 11 XUẤT GIA

Khi ấy người coi giờ khắc đã xướng lớn rằng: “Nhà Thánh tử ta thường thường tôn thắng. Nguyện đại gia ta sống lâu an lành. Sơ phần đã qua, đã vào trung dạ (nửa đêm)”.

Thái tử hốt nhiên tỉnh dậy. Nội cung đèn nến sáng rực. Thể nữ bạ đâu lăn đấy ngủ say. Thái tử tâm lành thương xót: Nơi đây đáng sợ. Kẻ ngu vọng sinh ưa vui. Như bình đựng uế vật, kẻ ngu tưởng quý. Như voi bị lún bùn sâu, như lợn ở trong chuồng phân, như chó gặm xương khô, nơi đây tổn hại mà kẻ ngu tranh nhau vào như thiêu thân đâm đầu vào lửa. Như cá nuốt lưỡi câu, người tham đắm cho chốn độc này là an vui. Nơi đây nguy hiểm khác gì rớt từ núi cao. Ngu si bị trói ở trong gông cùm, bị phơi ở dưới nắng hạ. Bao nhiêu căn lành sẽ rơi rụng hết.

Thái tử ngồi dậy, tay phải vén màn báu, xỏ chân vào đôi guốc bằng vàng, nhẹ nhàng bước đi.

Thái tử bảo Sa Nặc đem ngựa Kiền Trắc.

Kính bạch Thái tử, có sợ hãi gì? Có oán địch gì mà nửa đêm Thái tử gọi lấy ngựa?

Ta nay sợ hãi oán địch, bị các khổ não bức bách. Ngươi sao biết được. Hãy gấp trang bị con Kiền Trắc mã vương đến ngay cho ta.

Sa Nặc biết Thái tử muốn xuất gia, giả vờ vô tình nói thật lớn như hò hét:

Đại Thánh Thái tử dùng ngựa làm gì?

Sa Nặc miệng nói, tay bạt đầu các thể nữ, chân đạp đông tây để mong đánh thức mọi người. Thái tử nói sẽ:

Đồng sinh Sa Nặc ngươi nên biết

Ta xem cung vua như mồ mả,

Như đống phân, dòi bọ vui sống.

Cũng như ở chung với La-sát.

Sa Nặc, ta thấy năm dục khổ.

Như những bong bóng, như bọt nước.

Sa Nặc mau đưa Kiền Trắc lại,

Ta nay đã quyết định xuất gia!

Như mãnh thú bị tên độc, Sa Nặc lăn ra khóc lớn: “Thái tử sao nỡ bỏ họ hàng tông tộc!”.

Thiện sinh Sa Nặc, ta tạm rời thân tộc đi xuất gia để cầu đạo Niết-bàn. Nếu không thì miệng quỷ vô thường, thần chết, sẽ ăn thịt hết thân duyên của ta.

Thái tử sẽ làm Chuyển luân Thánh vương, tại sao lại bỏ?

Này Sa Nặc, ta đã từng làm Thiên vương ở cung trời Đâu Suất mà vì sanh tử vô thường còn chẳng thấy vui. Huống chi nhân gian sanh già bệnh chết, ân ái biệt ly, oán thù gặp gỡ, loài người trược uế, làm sao mà vui?

Kiền Trắc xa thấy Thái tử, hí lên một tiếng vang xa cả do-tuần. Nhờ thần lực của chư Thiên, toàn cung ngủ say mê mệt, không ai nghe biết gì. Tất cả cửa cung, cửa thành tự mở ra cho Thái tử đi rồi lại tự đóng.

Ra khỏi thành, Thái tử thề rằng: “Ta quyết định không trở lại thành này nếu chưa được pháp cam lồ của chư Thánh. Bao giờ đoạn xong dòng phiền não sanh tử, ta mới trở lại”.

Sau này tại nơi đây, người ta xây tháp đề là: “Thái tử Đại Sư Tử Hống”.

Bấy giờ con ngựa Kiền Trắc chạy mau như gió, vừa lúc bình minh đã đến bờ sông A Nô Ma. Thái tử xuống ngựa nhấc mũ Thiên quan, cởi chuỗi ngọc ma-ni vô giá giao cho Sa Nặc. Trong mình có những bảo châu anh lạc đều cởi hết trao cho Sa Nặc. Tay phải cầm gươm cắt, tay trái cầm tóc vất lên hư không. Vua Đế Thích mừng rỡ đỡ lấy. Một thiên tử hóa làm một người tay cầm dao sắc, đứng gần đấy. Thái tử hỏi: Ngươi vì ta cạo tóc được không?

Tôi có thể làm.

Người ấy cạo nơi Vô kiến đảnh tướng Hám thanh loa kế của Thái tử. Chư thiên đỡ tóc, không để rơi một sợi, đem về cõi trời ba mươi ba xây tháp, cúng dường tới nay không dứt. Tịnh Cư Thiên hóa làm một người đi săn, tay cầm cung tên, mình mặc cà sa, đi ngang qua đấy. Thái tử liền gọi: Này hỡi đồng bào! Áo ngươi đương mặc là áo giải thoát, rất không hợp với cung tên tay ngươi cầm. Ngươi nên vui lòng đổi áo cho ta.

Lành thay Nhân giả! Tôi vui mừng đổi vì áo của Ngài quý lắm, giá trị rất nhiều.

Sa Nặc lễ chân Bồ-tát, đi nhiễu ba vòng, dắt ngựa ra về. Cả người lẫn ngựa vừa đi vừa khóc.

Phẩm 12 QUAN SÁT DỊ ĐẠO

Bồ-tát đi dần dần đến Tỳ Gia Ly, dọc đường gặp tiên Bạt Già Bà. Bồ-tát vào trong rừng hỏi các Tiên: “Tôi mới cầu đạo. Xin các Ngài vì tôi như pháp giải thuyết pháp hành”.

Chúng tôi có người ăn rau, có người ăn cành cây, có người ăn phân trâu, có người ăn bã vừng, có người theo hươu nai ăn cỏ, có người trần mình, có người nằm trên gai v.v… lấy khổ hạnh làm căn bản để cầu xin lên trời.

Bồ-tát nói: Hành hạ thân, chịu khổ để mong cảnh vui ở cõi trời. Cõi trời là nơi đủ ngũ dục. Say mê không chán, mãn thọ vào địa ngục. Còn như khổ hạnh để sám hối tội ác cũng không đúng lý vì thân động do tâm. Cần điều phục tâm mới phải.

Pháp môn tu của quý Ngài tuy thắng hơn nhân gian nhưng vẫn còn trong vòng sanh tử. Nay tôi muốn tìm cứu cánh giải thoát.

Các Tiên nhân giới thiệu và chỉ đường cho Bồ-tát đến tiên A La La. Một đệ tử A La La vội chạy tìm Thầy và các bạn đồng học: “Hỡi các nhân giả! Nên hoan hỷ xả ly tế tự, đón tiếp khách viễn phương. Vị này đã chán xa các kết phiền não, muốn cầu tối thượng chí chân giải thoát. Tướng mạo đoan nghiêm, thân quang chiếu sáng, bàn chân đạp đất có ngàn vòng xoáy, tay quá đầu gối, bước đi khoan thai như ngưu vương. Đức phước lợi chí tôn tối thượng đến chúng ta. Hãy cùng nhau cung kính phụng nghênh”.

A La La xa thấy Bồ-tát, bất giác phát thanh: Thiện lai Thánh tử! Rồi quan sát Bồ-tát từ đầu đến chân, sanh đại hoan hỷ: Nhân giả, tướng mạo Ngài kham làm đại khí, muốn biện đạo gì mà đến chốn này?

Đại sư Tôn giả, tôi cầu đạo giải thoát sanh già bệnh chết. Tôi thấy thế gian như cây chuối không ruột, bị vô thường phá hoại nên tôi đi tìm chánh lộ. Tôi nay như kẻ tới cánh đồng rộng rồi mất bạn quên đường, tâm mê mất hướng.

Nhân giả đã có tuệ nhãn biết được ân ái là tối oan gia, già chết thật đáng sợ hãi. Người có trí phải xa lìa chấp có mà thấy vô tướng.

Đồng ý.

Nhận thọ thế nào?

Người thế gian vì chấp tướng nên bị ràng buộc. Cha mẹ nuôi con cũng chỉ vì thành tựu nhà ta. Nếu không nhân duyên quyến thuộc thì chẳng thân cận. Phàm thân cận chỉ vì có lợi. Không lợi chẳng luyến tìm.

Nhân giả đã biết thế gian pháp. Lành thay! Lìa được ái tức đối với vạn pháp được không não. Người đời vì không biết đủ, không ít muốn, tham đắm ân ái tiền tài nên nhà nhà đều giơ hai tay mà khóc lớn. Hiếm có! Nhân giả đã có trí tuệ như thế! Nay phải mạnh mẽ chế phục sáu căn không cho dục nhiễm lôi kéo.

Dê rừng bị giết vì be be.

Thiêu thân vào đèn vì sắc lửa.

Cá nuốt câu vì tham miếng mồi.

Người đời sanh tử vì trần cảnh!

Bồ-tát nói: Phàm người ta chạy theo cảnh ngoài đến nỗi chịu quả báo khổ đau của tham sân là vì có thấy cần dùng. Như tạo lập nhà cửa là để tránh gió mưa sương nắng. Khát tìm nước, đói tìm ăn, bẩn thỉu cần tắm rửa. Rét cầu ấm, nóng cầu mát. Quần áo xe cộ giường ghế thuốc men, người ta tìm cầu bởi vì thân khổ bức não. Vì thế hễ có của cải liền sanh tưởng vui. Muốn đi xa phải có người dẫn đường, muốn qua sông phải nhờ lái đò. Xin Tôn giả vì tôi nói phương tiện, làm thế nào để khỏi sanh già bệnh chết.

Có bốn nhân khiến không thoát sanh tử là không tin, chấp ngã, còn nghi, không định. Bốn thứ này còn chút dư tàn cũng thường đọa lạc, nơi nơi thọ sanh. Không tin là hiểu biết điên đảo. Chấp ngã là đối với phi ngã, chấp tôi nói tôi vui. Còn nghi là không quyết định mạnh mẽ đường lối. Lười biếng là hắc ám. Ngu si là sanh tử. Đại si là tham dục.

Nếu người muốn được chánh kiến tri

Tứ thiền thanh tịnh chốn giải thoát.

Tâm nếu đã được trí kia rồi

Biết rõ chân Thánh và phi chân.

Bởi xứ kia là Đại Phạm Thiên

Dạy thế gian tu các phạm hạnh.

Người trí nói đây nhân giải thoát

Cũng gọi đây là quả Niết-bàn.

Thế gian chưa có, chốn kia

sanh trước.

Nhân giả thiện ý tự suy nghĩ xem nghiệp có trước hay thân có trước. Không nghiệp thì không thọ thân, không thân thì chỗ nào tạo nghiệp?

Tôi như người bệnh không thuốc. Tôi không vấn nạn nghĩa ấy. Tôi chỉ xin hỏi đại tiên Tôn giả, đến khi kiếp tận, đại địa núi rừng, cung điện Đế Thích cho đến núi Tu-di đều bị tiêu tan thì cõi trời Phạm Thiên ở đâu?

A La La mỉm cười. Đệ tử đỡ lời: “Tới nghĩa này không nên tranh cãi. Chỉ nên vâng lãnh lời Đại sư. Người nghe tâm ý không loạn mới định thần. Nếu mang lòng nghi ngờ cong queo, cạnh tranh tìm lỗi, liền thành ác khẩu kết oán. Trí giả muốn dứt lỗi lầm thì khi luận nghĩa chớ cầu thắng. Kiêu mạn giận tức, bày lỗi khiến người xấu hổ chỉ thêm tội”.

Thật thế, tranh hơn thua là lỗi. Song, ta chỉ mong học biết sự thật. Hành pháp của Tôn giả không thể tận lậu để chứng Niết-bàn.

Bồ-tát từ biệt ra đi. Tiên A La La cùng đồ chúng tiễn chân: “Duy nguyện Nhân giả đi tới đâu cũng vạn sự cát tường”.