Trọng Tâm Thiền Phật Giáo

NIỆM HƠI THỞ

(Ānāpāna-sati)

HƯỚNG DẪN CHO PHÁP HÀNH

Có thể có, tuy nhiên, những ai, vì nhiều lý do khác nhau, thích chọn hơi thở như đề mục chính yếu của chánh niệm hơn, là đề mục cho sự thành tựu trước của các tầng thiền Định hay nhằm phát triển Tuệ Qúan trực tiếp. Nhằm lợi ích đó, người viết ghi thêm vài lời hướng dẫn ngắn gọn ở đây, dựa trên phần tương ứng trong bài Kinh Satipaṭṭhāṇa. Trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhi Magga) mô tả một phương thức hành khác: bắt đầu tập đếm hơi thở.

Chúng tôi đã đề cập trước rằng Niệm Hơi Thở, ngồi trong tư thế hoa sen với hai chân bắt chéo nhau được ưa thích hơn mặc dầu không hoàn toàn cần thiết. Chúng tôi cũng đã báo rằng không nên xen vào hơi thở trong bất cứ cách nào: trong pháp hành Phật Giáo, không nên nín hay ngưng thở, không cố ý thở sâu hay cố gắng buộc nó vào trong nhịp đúng thời. Công việc duy nhất ở đây là chánh niệm và liên tục theo dõi luồng hơi thở tự nhiên mà không đứt khoảng hay đứt khoảng mà không ghi nhận. Điểm người ấy chú tâm vào là hai lỗ mũi nơi hơi thở đập vào, người ấy không nên rời điểm quán sát đó bởi vì nơi đây người ấy có thể dễ kiểm tra hơi thở vào ra. Ví dụ, người ấy không nên cứ theo đường đi của hơi thở xuống đến thân và trở lại bởi vì như vậy làm chệch hướng chú tâm bằng cách làm đổi hướng nó vào nhiều giai đoạn của lộ trình hơi thở. Có thể có những giao động khi vào nơi tác động của hơi thở được cảm nhận rõ: nó có thể đổi giữa hai lỗ mũi; cũng có thể xác định sự khác nhau của tửng cá nhân tuỳ thuộc vào độ dài của cái mũi và độ rộng của lỗ mũi. Người ấy không nên quan tâm đến những giao động nầy và những khác biệt, mà chú tâm ghi nhận hơi thở nơi nó trở nên rõ nhất trong chuỗi liên tục đó.

Nhờ chánh niệm được giữ ở cột quán sát của nó, tuy nhiên có, gây ra bởi áp lực không khí nhẹ, sự tỉnh giác rõ hơn hay yếu hơn của đoạn hơi thở qua thân; nhưng không chú ý trực tiếp vào nó. Chỉ như con mắt mặc dù tập trung vào đối tượng đã định rõ, sẽ cũng bao gồm trong lãnh vực nhìn của nó vài đối tượng lân cận, cũng vậy chánh niệm có mức trải rộng nào đó vượt trên trung tâm đã chọn của nó. Có một ví dụ rất đúng về nó trong văn học cổ đại Phật Giáo: nếu một người cưa khúc gỗ, người ấy chú tâm vào điểm đụng của răng cưa và khúc gỗ; nhưng ông cũng biết lữa cưa đến và đi trên điểm đó, mặc dầu, không chú ý đặc biệt đến nó.

Người mới thực hành thường mắc sai lầm quá căng thẳng hay tự ý thức khi lần đầu tiên hướng chú tâm vào hơi thở. Nếu làm vậy, người ấy như có cái giật bên trong hay dường như vồ chụp mồi, thì người ấy hẳn ở ngoài tiến trình xúc chạm hô hấp mong manh. Sau khi kết thúc quán tưởng ban đầu hay phát nguyện, thiền sinh nên lặng lẽ hướng chú tâm vào dòng tự nhiên của hơi thở và đồng ý với nó, tham gia vào nhịp tự nhiên của nó. Không đòi hỏi có quyết chí nào (‘Bây giờ tôi sẽ bắt cho được hơi thở!’); nó chỉ gây trở ngại.

Trong phần quan trọng của Bài Kinh, trước hết nói rằng: ‘Thở vào dài/ ngắn vị ấy biết thở vào dài/ngắn"’. Điều nầy không có nghĩa rằng người ấy nên cố ý kéo dài (sâu) hay ngắn hơi thở nhưng người ấy chỉ chú ý liệu hơi thở tương đối dài hơn hay ngắn hơn vào lúc quán sát. Một khi quen chú tâm trực tiếp vào hơi thở, tự nhiên thiền sinh hẳn sẽ ý thức được những khác biệt nầy trong tiến trình hô hấp, cùng những chi tiết khác. Nó cũng giống như với những nhận thức khác, chẳng hạn nhận thức của đối tượng có thể thấy; duy trì quán sát gần hơn sẽ tiết lộ nhiều sự kiện không được ghi nhận bởi cái nhìn hời hợt bên ngoài.

Nhờ thực hành tinh cần và điều đặn, thiền sinh trước tiên làm cho mình có khả năng duy trì chú tâm vào luồng hơi thở trong những thời thiền ngày càng lâu hơn, mà không có ngắt quãng hay (vào lúc bắt đầu) không có ngắt quãng mà không ghi nhận. Khi có thể duy trì định tâm trong hai mươi phút tương đối dễ, người ấy sẽ có thể vẫn ghi nhận nhiều chi tiết hơn trong tiến trình quán sát. Bây giờ sự kiện trở nên dễ đánh dấu hơn đến nỗi ngay cả sát na thoáng qua của một hơi thở có độ dài thời gian, lúc bắt đầu rõ, khoảng giữa và cuối của hơi thở. Điều quán sát nầy sẽ báo trước pháp hành sẽ phát triển xa hơn.

Bây giờ thiền sinh có thể chú ý rằng chánh niệm của mình thường không rõ và chưa nhạy bén kịp trong suốt ba giai đoạn của một hơi thở. Ví dụ, những ai có bản chất chậm chạp, sau khi ghi nhận hơi thở đến đoạn cuối có thể sẽ mất ghi nhận đoạn đầu của hơi thở tiếp đó, không đủ nhanh để ứng hợp với nó ngay. Hay vì lo không để mất đoạn đầu của hơi thở kế người ấy có thể vô ý để trượt qua đoạn cuối của hơi thở trước. Điều nầy có thể dụng như dẫn chứng để báo trước việc ứng dụng rộng được tìm thấy trong kinh điển: ‘không tụt lại đằng sau cũng không đi quá đích’.

Ghi nhận những khác nhau vi tế như thế trong chú tâm tỉnh táo và rõ ràng được xem như một bước thành công trong phát triển chánh niệm và định tâm. Nhờ những quán sát nầy thiền sinh cũng sẽ biết tự tri sẽ giúp cho người ấy thích nghi với tính khí của tâm như được đòi hỏi để nổ lực thật quân bình tránh hai thái cực thái quá và bất cập.

Cùng với ghi nhận những giao động trong ứng dụng chánh niệm sẽ phát sanh trong tâm thiền sinh điều mong ước và tinh tấn để chữa kiếm khuyết. Người ấy sẽ cố giữ chánh niệm ở mức đều đều xuyên suốt tất cả ba chi đoạn của một hơi thở. Khi thành công trong ghi nhận chúng, thiền sinh sẽ thực hành tuỳ thuộc vào bài tập thứ ba như trong bài Kinh ‘Ý thức toàn thân hơi thở, Tôi sẽ thở vào-ra’.

Tinh tấn hai chi nầy – tinh tấn nhìn không gián đoạn chuỗi hơi thở liên tục và tinh tấn chú tâm đều đều vào tất cả các giai đoạn của hơi thở - có thể để lại vết mòn căng thẳng hay rung động trong tiến trình hơi thở và trong tâm quán sát, điều đó sẽ ghi nhận khi tỉnh giác phát triển. Lai nữa, ngụ ý trong quán sát đó, sẽ có mong ước và nổ lực để thanh tịnh sâu hơn trong hô hấp và tiến trình tâm liên quan. Đây là bài thứ tư và là bài tập cuối như đã đề cập trong bài Kinh: ‘Thanh tịnh (chức năng thân của) hơi thở, Tôi sẽ thở vào - thở ra’."

Tuy nhiên nó có thể đòi hỏi thực tập kiên trì cho đến khi tất cả những giai đoạn nầy sẽ trở thành tài sản khá bảo đảm của thiền sinh và có thể bước vào tương đối dễ. Nếu điều nầy thực hiện được, thiền sinh có thể mong tiến xa hơn.

*

Cũng ở điểm thanh tịnh hơi thở nơi hai hướng chính của thiền Phật Giáo (Định và Tuệ) tạm thời chia phần.

Nếu thiền sinh mong đắc thiền bằng lắng sâu vào Định (samatha), người ấy nên tiếp tục tiến trình Thanh Tịnh và làm hơi thở thuần tịnh, thanh thản và vi tế hơn và dòng luân lưu thông suốt hơn. Mặc dầu chắc rằng chánh niệm nên bao phủ cả ba giai đoạn của hơi thở, người ấy không nên có chú tâm đặc biệt nào vào chúng. Bất cứ quán sát hay chiêm nghiệm phân biệt nào sẽ chỉ gây trở ngại ở đây mà thôi. Khi nhắm đến thiềnngươì ấy nên, như nó là, trôi theo dòng dập dờn của hơi thở. Tiếp tục thực hành tinh cần, định tâm sẽ phát triển và đúng thời hình ảnh đơn giản (nimitta: ấn chứng) sẽ xuất hiện, như ngôi sao, v.v...báo trước đại định. Nhưng những hình ảnh và cái nhìn phức tạp và thay đổi không phải là dấu hiệu tiến bộ; chúng nên được tỉnh táo chú ý và bỏ đi.

Chánh Niệm sẽ hiện diện suốt trong trọn ngày hay nửa ngày hành nhằm đắc định, nhưng đây chỉ là cách rất tổng quát, không chú tâm vào chi tiết. Chẳng hạn kinh hành đi có chánh niệm nhưng không mổ xẻ phân tích thành nhiều chi đoạn như được thực tập trong khi hành thiền Tuệ. Nhờ phân tích tỉ mỉ sâu sát các chi tiết tâm sẽ trở nên quá bận và thích thú ứng xử với vô số đối tượng trong lúc ở đây nhắm đến là nhất tâm và thuần tịnh.

Nhưng nếu, sau khi đến giai đoạn An Tịnh, thiền sinh muốn đi thẳng đường vào Tuệ Quán, người ấy nên chú ý rõ vào những chi đoạn của hơi thở, đặc biết chi đoạn đầu và cuối; và những đối tượng tổng quát và thứ yếu của chánh niệm nên được cẩn thận ghi nhận, như đã giải thích trước. Chỉ như chuyển nhẹ hướng tâm tập trung sẽ tạo nên toàn bộ sự khác biệt giữa hai phương thức phát triển các tầng Thiền (Định) và Tuệ Quán.

Khi, trong lúc thực hành Thiền Tuệ, thiền sinh đã hoàn thành vài kỹ năng nào đó đến giai đoạn An Tịnh, người ấy, đúng thời, sẽ biết được sự kiện của hai tiến trình liên quan ở đây: tiến trình vật chất (rūpa) của hơi thở hay chuyển động của bụng, và tiến trình tâm (nāma) của việc ghi nhận nó. Mặc dầu về lý thuyết hẳn rõ ràng, tâm, trước khi đạt được kỹ năng định tâm, sẽ quan tâm quá nhiều đến đối tượng của chú tâm hầu ghi nhận hoạt động của chính nó. Nếu ghi nhận tỉnh táo hai tiến trình nầy trở nên mạnh nhờ lập lại, chúng sẽ tự trình bày đều đặn như sự tiến triển của cặp hiện tượng tâm vật lý khôn ngoan: hơi thở, nhận biết; hơi thở, nhận biết...

Khi tiếp tục tinh tấn, sẽ đến lúc khi cuối chi đoạn của một hơi thở hay chuyển động bụng sẽ nổi lên rất mạnh trong lúc những chi đoạn khác trở lại làm phông nền. Đường chia giữa hai chi đoạn cuối của một hơi thở hay chuyển động và chi đoạn đầu của hơi thở kế tiếp sẽ trở nên rất rõ để nhận biết, và sự kiện dừng sẽ gây ấn tượng sâu trong tâm thiền sinh. Lại nữa cũng ở điểm nầy, thiền sinh có thể mong tiến xa hơn.

Hai giai đoạn nầy- sự tiến triển cặp khôn ngoan và sự nổi bật hẳn của chi đoạn cuối - sẽ là những phát triển tự nhiên của thiền. Chúng không thể bị ‘í muốn kéo đi’ trong tiến trình quán sát đang tiếp diễn, vì đây sẽ có nghĩa là sự dừng nghỉ trong chú tâm. Những quán sát nầy sẽ là kết quả hợp pháp của thực hành tinh cần. Trong hướng dẫn bằng lời nói, thiền sư sẽ không nói về những giai đoạn về những giai đoạn chưa đạt được của thiền sinh nhưng trong câu được viết re nầy nó phải được ghi ra để cống hiến vài ghi chú trên con đường hay tiêu chuẩn của tiến bộ, đối với thiền sinh không có thầy trực tiếp. Mặc dầu thích được thiền sư giàu kinh nghiệm hướng dẫn hơn, thiền sinh tinh cần nhất sẽ có thể tiến bộ nhanh trong việc tự mình nổ lực nếu người ấy quan tâm nhìn ngắm và phê bình việc thực hành của chính mình.

Hòa thượng Nyanaponika

Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch

Nguyên tác: "The Heart of Buddhist Meditation", Nyanaponika Thera, 1962

PHẦN HAI

BÀI KINH CĂN BẢN

ĐẠI KINH NIỆM XỨ

Mahā Satipaṭṭhāna Sutta

(Trường Bộ, 22)

(dựa theo bản dịch của Tỳ khưu Khánh Hỷ)

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammā-Sambuddhassa

Con xin thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn,

Ngài là Bậc Alahán cao thượng, Đấng Chánh Biến Tri

Tôi nghe như vầy.

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn ở tại xứ Kuru. Xứ này có một thị trấn tên là Kamma-sadamma. Tại đó, Đức Phật đã dạy các thầy tỳ khưu như vầy: "Này các thầy tỳ khưu". Và các thầy tỳ khưu thưa: "Xin vâng, Bạch thế Tôn". Và Đức Thế Tôn đã nói như sau:

Đây là con đường duy nhất để thanh lọc (tâm) chúng sanh, chấm dứt lo âu phiền muộn, uất ức than khóc, diệt khổ thân và khổ tâm, đạt Thánh Đạo và Giác ngộ Niết Bàn. Đó là Tứ Niệm Xứ.

Bốn cách quán sát hay bốn Niệm Xứ đó là gì ?

Này các thầy Tỳ khưu, ở đây, (trong lời dạy này), Tỳ khưu quán sát thân trong thân, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại bỏ mọi tham ái và ưu phiền (sân hận) trong cõi đời. Thầy tỳ khưu quán sát thọ trong thọ, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và ưu phiền (sân hận) trong cõi đời. Thầy tỳ khưu quán sát tâm trong tâm, tinh cần tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và ưu phiền (sân hận) trong cõi đời. Thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và ưu phiền (sân hận) trong cõi đời.

I. Quán sát thân trong thân

A. Chánh niệm hơi thở

Và, này các thầy tỳ khưu, như thế nào tỳ khưu quán sát thân trong thân? Này các thầy tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu đi vào trong khu rừng, đến dưới cội cây, hoặc đi đến nơi thanh vắng, ngồi xếp bằng, giữ lưng thẳng, chánh niệm vào đề mục hành thiền. Chánh niệm, tỳ khưu thở vào, chánh niệm, tỳ khưu thở ra."

Thở vào một hơi dài, thầy tỳ khưu biết: "tôi thở vào dài"; thở ra một hơi dài, thầy tỳ khưu biết "tôi thở ra dài".

Thở vào một hơi ngắn, thầy tỳ khưu biết: "tôi thở vào ngắn". Thở ra một hơi ngắn, thầy tỳ khưu biết: "tôi thở ra ngắn".

"Nhận thức rõ toàn thể hơi thở vào (khởi đầu, kéo dài và chấm dứt), tôi sẽ thở vào", thầy tỳ khưu tinh tấn như vậy (nghĩa là thầy tỳ khưu tự huấn luyện như vậy). "Nhận thức rõ toàn thể hơi thở ra (khởi đầu, kéo dài và chấm dứt), tôi sẽ thở ra, thầy tỳ khưu tinh tấn như vậy.

An tịnh thân hành (an tịnh hơi thở vào thô tháo nhân duyên bởi thân), tôi sẽ thở vào, Tỳ khưu tinh tấn như vậy. An tịnh thân hành (an tịnh hơi thở ra thô tháo nhân duyên bởi thân), tôi sẽ thở ra, Tỳ khưu tinh tấn như vậy.

Như một người thợ tiện rành nghề và học trò của ông ta khi quay một vòng dài thì biết rằng: "tôi quay một vòng dài", khi quay một vòng ngắn thì biết rằng: "tôi quay một vòng ngắn". Cũng vậy, Tỳ khưu khi thở vào một hơi dài biết rằng: "tôi thở vào dài", Tỳ khưu khi thở ra một hơi dài biết rằng: "tôi thở ra dài", Tỳ khưu khi thở vào một hơi ngắn biết rằng: "tôi thở vào ngắn", Tỳ khưu khi thở ra một hơi ngắn biết rằng: "tôi thở ra ngắn". "Nhận thức rõ toàn thể hơi thở vào" (khởi đầu, kéo dài và chấm dứt) tôi sẽ thở vào, thầy tỳ khưu tinh tấn như vậy (nghĩa là thầy tỳ khưu tự huấn luyện như vậy). "Nhận thức rõ toàn thể hơi thở ra" (khởi đầu, kéo dài và chấm dứt) tôi sẽ thở ra, thầy tỳ khưu tinh tấn như vậy. "Tinh tấn chú tâm vào hơi thở lúc hơi thở trở nên vi tế khi thở vào", tỳ khưu thở vào. "Tinh tấn chú tâm vào hơi thở lúc hơi thở trở nên vi tế khi thở ra", tỳ khưu thở ra.

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của toàn thể hơi thở, hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của toàn thể hơi thở, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của toàn thể hơi thở.

Hoặc Tỳ khưu chỉ thuần chánh niệm trên toàn thể hơi thở mà thôi

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến để khỏi lệ thuộc hay bám níu vào bất cứ vật gì trên đời.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ gì trên thế gian hợp thành do ngũ uẩn thủ.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

B. Các tư thế của thân

Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi đang đi tỳ khưu biết "tôi đang đi", khi đang đứng tỳ khưu biết "tôi đang đứng", khi đang ngồi tỳ khưu biết "tôi đang ngồi", khi đang nằm tỳ khưu biết "tôi đang nằm", hoặc khi cơ thể làm gì tỳ khưu biết cơ thể như vậy.

Như thế, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (Nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và sự chánh niệm này được thiết lập để giúp cho sự phát triển chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến để khỏi bị lệ thuộc hay bám níu vào bất cứ vật gì trên đời.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ điều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

C. Chánh niệm và tỉnh giác

Lại nữa, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu tỉnh giác trong khi đi tới, đi lui. Tỳ khưu tỉnh giác khi nhìn thẳng tới trước và khi nhìn sang hai bên. Tỳ khưu tỉnh giác trong khi co tay hay duỗi tay. Tỳ khưu tỉnh giác khi mặc y tăng già lê và các y khác, và trong khi mang bát. Tỳ khưu tỉnh giác trong khi ăn, uống, nhai, mút. Tỳ khưu tỉnh giác trong khi đại tiện, tiểu tiện. Tỳ khưu tỉnh giác trong khi đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng và im lặng.

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng " chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ vật gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

D. Quán sát thân ô trược

Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát trên cơ thể này từ gót chân trở lên và từ đỉnh tóc trở xuống bao bọc bởi da và đầy các loại bất tịnh khác nhau. Trong cơ thể này có:

- Tóc, lông, móng, răng, da

- Thịt, gân, xương, tủy, thận

- Tim, gan, ruột, lá lách, phổi

- Phèo, bao tử, thực phẩm chưa tiêu, phẩn, óc

- Mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ

- Nước mắt, nước mỡ (huyết tương), nước miếng, nước mũi, nước khớp xương, nước tiểu.

Như một túi có hai miệng chứa đầy các loại hạt như lúa rừng, lúa, đậu xanh, đậu bò, mè, gạo lức. Một người mắt tốt đổ túi ra xem xét: "Đây là lúa rừng, đây là lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu bò, đây là mè, đây là gạo lức." Cũng vậy, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát trên cơ thể này từ gót chân trở lên và từ đỉnh tóc trở xuống bao bọc bởi da và đầy các loại bất tịnh khác nhau. Trong cơ thể này có:

Tóc, lông, móng, răng, da ,thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, ruột, lá lách, phổi, phèo, bao tử, thực phẩm chưa tiêu, phẩn, óc, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, nước mỡ (huyết tương), nước miếng, nước mũi, nước khớp xương, nước tiểu.

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ vật gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ vật gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

E. Quán sát tứ đại

"Lại nữa, nầy các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát chính thân thể này

vị thế và sự sử dụng đối với tứ đại. Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại (đất, nước, lửa, gió).

Như một người đồ tể thiện nghệ hay học trò của người này giết một con bò và xẻ ra nhiều phần, ngồi ở ngã tư đường. Cũng vậy, nầy các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát chính thân thể này về phần tứ đại: Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại (đất, nước, lửa, gió)."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng " chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ điều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

F. Chín đề mục quán sát Tử thi

1. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi, chết một ngày, hai ngày hay ba ngày, trương phình, màu xanh , rã mục, vất trong nghĩa địa, thầy tỳ khưu áp dụng tri giác (tưởng) này vào chính cơ thể mình: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng bản chất như thế, nó sẽ trở nên như vậy, không thể nào thoát khỏi đặc tính đó".

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

2. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi vất bỏ trong nghĩa địa bị quạ, diều hâu, kên kên... chó, báo, cọp, chồn ăn và bị đục khoét bởi dòi, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

3. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy Tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại xương nối nhau bởi gân với chút ít thịt dính vào đó, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

4. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại xương nối liền bởi gân, bê bết máu, không thịt, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

5. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại xương nối liền bởi gân, không thịt, không máu, thầy tỳ khưu bèn áp dụng tri giác này vào chính cơ thể mình: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

6. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại xương rời rã, rãi rác khắp nơi: đây là xương tay, đây là xương chân, xương cằm, xương vế, xương đùi, xương sống và sọ, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

7. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy Tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại xương trơ bạc màu như vỏ sò ốc, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

8. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy Tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn những xương cũ trên một năm, nằm thành đống, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

9. Lại nữa, này các thầy tỳ khưu, khi thầy tỳ khưu thấy tử thi vất bỏ trong nghĩa địa chỉ còn lại những xương vụn nát như bụi, thầy tỳ khưu bèn áp dụng sự quán sát vào chính cơ thể mình như sau: "Thật vậy, cơ thể này (của ta) cũng có cùng đặc tính như vậy, nó cũng sẽ trở nên như cơ thể kia và không vượt ra ngoài đặc tính đó được."

Như vậy, tỳ khưu quán sát thân trong nội thân hay tỳ khưu quán sát thân trong ngoại thân hay tỳ khưu quán sát thân trong nội thân và ngoại thân

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thân hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thân, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thân.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thân mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thân mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thân trong thân.

II. Quán sát thọ trong thọ

Và này các thầy tỳ khưu, thầy tỳ khưu quán sát thọ trong thọ như thế nào?

Ở đây, này các thầy tỳ khưu,

- khi có lạc thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có lạc thọ";

- khi có khổ thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có khổ thọ";

- khi có vô ký thọ (cảm thọ không khổ không lạc), thầy tỳ khưu biết: "Tôi có vô ký thọ".

- khi có thế tục lạc thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có thế tục lạc thọ";

- khi có phi thế tục lạc thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có phi thế tục lạc thọ";

- khi có thế tục khổ thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có thế tục khổ thọ";

- khi có phi thế tục khổ thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có phi thế tục khổ thọ";

- khi có thế tục vô ký thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có thế tục vô ký thọ";

- khi có phi thế tục vô ký thọ, thầy tỳ khưu biết: "Tôi có phi thế tục vô ký thọ".

Như vậy, tỳ khưu quán sát thọ trong nội thọ hay tỳ khưu quán sát thọ trong ngoại thọ hay tỳ khưu quán sát thọ trong nội thọ và ngoại thọ.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của thọ hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của thọ, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của thọ.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có thọ mà thôi". (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên thọ mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát thọ trong thọ.

III. Quán sát tâm trong tâm

Và này các thầy tỳ khưu, thầy tỳ khưu quán sát tâm trong tâm là như thế nào?

Ở đây, này các thầy tỳ khưu,

- khi tâm có tham, biết rằng tâm có tham;

- khi tâm không tham, biết rằng tâm không tham;

- khi tâm có sân, biết rằng tâm có sân;

- khi tâm không sân, biết rằng tâm không sân;

- khi tâm có si, biết rằng tâm có si;

- khi tâm không si, biết rằng tâm không si;

- khi tâm co rút biết rằng tâm co rút;

- khi tâm không co rút biết rằng tâm không co rút;

- khi tâm tán loạn, biết rằng tâm tán loạn;

- khi tâm không tán loạn, biết rằng tâm không tán loạn;

- khi tâm quảng đại, biết rằng tâm quảng đại;

- khi tâm không quảng đại, biết rằng tâm không quảng đại;

- khi tâm hữu hạn, biết rằng tâm hữu hạn;

- khi tâm vô thượng, biết rằng tâm vô thượng;

- khi tâm định, biết rằng tâm định;

- khi tâm không định, biết rằng tâm không định.

Như vậy, tỳ khưu quán sát tâm trong nội tâm hay tỳ khưu quán sát tâm trong ngoại tâm hay tỳ khưu quán sát tâm trong nội tâm và ngoại tâm.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của tâm hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của tâm, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của tâm.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có tâm mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên tâm mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát tâm trong tâm.

IV. Quán sát pháp trong pháp

Và, này các thầy tỳ khưu; tỳ khưu quán sát pháp trong pháp là như thế nào?

1. Năm chướng ngại

Này các thầy tỳ khưu, ở đây thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua năm chướng ngại.

Và, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua năm chướng ngại là như thế nào?

Ở đây, này các tỳ khưu, khi tham ái có mặt thầy tỳ khưu biết rằng: "Có tham ái trong tôi", hay khi tham ái vắng mặt, thầy tỳ khưu biết: "Không có tham ái trong tôi"; thầy tỳ khưu cũng biết lý do tham ái chưa sanh được sanh khởi, thầy tỳ khưu cũng biết ý lý do tham ái đã sanh bị diệt trừ; thầy tỳ khưu cũng biết lý do tham ái đã được diệt trừ không còn khởi sanh nữa trong tương lai.

Khi sân hận có mặt, thầy tỳ khưu biết, "có sân hận trong tôi". Khi sân hận vắng mặt, thầy tỳ khưu biết "Không có sân hận trong tôi". Thầy tỳ khưu cũng biết lý do sân hận chưa sanh được sanh khởi; thầy tỳ khưu cũng biết lý do sân hận đã sanh bị diệt trừ; thầy tỳ khưu cũng biết lý do sân hận đã được diệt trừ không còn khởi sanh nữa trong tương lai.

Khi dã dượi buồn ngủ có mặt, thầy tỳ khưu biết, "có dã dượi buồn ngủ trong tôi". Khi dã dượi buồn ngủ không có mặt, thầy tỳ khưu biết, "không có dã dượi buồn ngủ trong tôi". Thầy tỳ khưu cũng biết lý do dã dượi buồn ngủ chưa sanh được sanh khởi; thầy tỳ khưu cũng biết lý do dã dượi buồn ngủ đã sanh bị diệt trừ; thầy tỳ khưu cũng biết lý do dã dượi buồn ngủ đã được diệt trừ không còn khởi sanh nữa trong tương lai.

Khi bất an và hối hận có mặt, thầy tỳ khưu biết, "có bất an và hối hận trong tôi". Khi bất an và hối hận vắng mặt, thầy tỳ khưu biết "không có bất an và hối hận trong tôi". Thầy tỳ khưu cũng biết lý do bất an và hối hận chưa sanh được sanh khởi; thầy tỳ khưu cũng biết lý do bất an và hối hận đã sanh bị diệt trừ; thầy tỳ khưu cũng biết lý do bất an và hối hận đã được diệt trừ không còn khởi sanh nữa trong tương lai.

Khi hoài nghi có mặt, thầy tỳ khưu biết, "có hoài nghi trong tôi". Khi hoài nghi vắng mặt, thầy tỳ khưu biết "không có hoài nghi trong tôi". Thầy tỳ khưu cũng biết lý do hoài nghi chưa sanh được sanh khởi; thầy tỳ khưu cũng biết lý do hoài nghi đã sanh bị diệt trừ; thầy tỳ khưu cũng biết lý do hoài nghi đã được diệt trừ không còn khởi sanh nữa trong tương lai.

Như vậy, tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong ngoại pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp và ngoại pháp.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của pháp hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của pháp, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của pháp.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có pháp mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên pháp mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua năm chướng ngại..

2. Ngũ uẩn thủ

Này các thầy tỳ khưu, ở đây thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua ngũ uẩn thủ.

Và, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua ngũ uẩn thủ là như thế nào?

Này các thầy tỳ khưu, ở đây, thầy tỳ khưu biết: "đây là sắc, đây là sự khởi sinh hay nguyên nhân khởi sinh của sắc, đây là sự diệt tận hay nguyên nhân diệt tận của sắc; đây là thọ, đây là sự khởi sinh hay nguyên nhân khởi sinh của thọ, đây là sự diệt tận hay nguyên nhân diệt tận của thọ; đây là tưởng, đây là sự khởi sinh hay nguyên nhân khởi sinh của tưởng, đây là sự diệt tận hay nguyên nhân diệt tận của tưởng; đây là hành, đây là sự khởi sinh hay nguyên nhân khởi sinh của hành, đây là sự diệt tận hay nguyên nhân diệt tận của hành; đây là thức, đây là sự khởi sinh hay nguyên nhân khởi sinh của thức, đây là sự diệt tận của thức hay nguyên nhân diệt tận của thức".

Như vậy, tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong ngoại pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp và ngoại pháp.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của pháp hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của pháp, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của pháp.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có pháp mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên pháp mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua ngũ uẩn thủ.

3. Sáu căn và sáu trần

Này các thầy tỳ khưu, ở đây thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua sáu căn và sáu trần.

Và, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua sáu căn và sáu trần là như thế nào?

Tỳ khưu biết mắt, biết vật thấy và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Tỳ khưu biết tai, biết âm thanh và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Tỳ khưu biết mũi, biết mùi và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Tỳ khưu biết lưỡi, biết vị và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Tỳ khưu biết thân, biết vật xúc chạm và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Tỳ khưu biết tâm, biết pháp (đối tượng của tâm) và cũng biết được những thằng thúc (dây trói buộc) khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc (dây trói buộc) đã sinh được loại trừ. Và tỳ khưu cũng biết lý do những thằng thúc đã bị loại trừ không còn khởi sinh nữa trong tương lai.

Như vậy, tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong ngoại pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp và ngoại pháp.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của pháp hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của pháp, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của pháp.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có pháp mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên pháp mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua sáu căn và sáu trần.

4. Bảy yếu tố giác ngộ

Này các thầy tỳ khưu, ở đây thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua bảy yếu tố giác ngộ.

Và, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua bảy yếu tố giác ngộ là như thế nào?

Ở đây, này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có niệm giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có niệm giác chi", hay khi nội tâm không có niệm giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi không có niệm giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do của niệm giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý niệm giác chi được hoàn hảo do sự tu tập.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có trạch pháp giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có trạch pháp giác chi", hay khi nội tâm không có trạch pháp giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi không có trạch pháp giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do trạch pháp giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập trạch pháp giác chi được hoàn hảo.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có tinh tấn giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có tinh tấn giác chi", hay khi nội tâm không có tinh tấn giác chi, thầy tỳ khưu biết:"nội tâm tôi không có tinh tấn giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do tinh tấn giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập tinh tấn giác chi được hoàn hảo.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có hỉ giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có hỉ giác chi", hay khi nội tâm không có hỉ giác chi, thầy tỳ khưu biết:"nội tâm tôi không có hỉ giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do hỉ giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập hỉ giác chi được hoàn hảo.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có thư thái giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có thư thái giác chi", hay khi nội tâm không có thư thái giác chi, thầy tỳ khưu biết:"nội tâm tôi không có thư thái giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do thư thái giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập thư thái giác chi được hoàn hảo.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có định giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có định giác chi", hay khi nội tâm không có định giác chi, thầy tỳ khưu biết:"nội tâm tôi không có định giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do định giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập định giác chi được hoàn hảo.

Ở đây này các thầy tỳ khưu, khi nội tâm có xả giác chi, thầy tỳ khưu biết: "nội tâm tôi có xả giác chi", hay khi nội tâm không có xả giác chi, thầy tỳ khưu biết:"nội tâm tôi không có xả giác chi". Tỳ khưu cũng biết lý do xả giác chi chưa sinh được sinh khởi. Tỳ khưu cũng biết lý do sự tu tập xả giác chi được hoàn hảo.

Như vậy, thầy tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp hay thầy tỳ khưu quán sát pháp trong ngoại pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp và ngoại pháp.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của pháp hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của pháp, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của pháp.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có pháp mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên pháp mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua bảy yếu tố giác ngộ.

5. Tứ Thánh Đế

Này các thầy tỳ khưu, ở đây thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua Tứ Thánh Đế.

Và, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua Tứ Thánh Đế là như thế nào?

Này các thầy tỳ khưu, ở đây tỳ khưu biết như thật "đây là khổ"; tỳ khưu biết như thật "đây là nguyên nhân của sự khổ"; tỳ khưu biết, như thật "đây là sự chấm dứt khổ"; và tỳ khưu biết, như thật "đây là con đường dẫn đến nơi dứt khổ".

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là chân lý cao thượng về sự khổ? Sinh là khổ, già là khổ, chết là khổ, lo âu phiền muộn, uất ức than khóc, khổ thân, khổ tâm và quá suy sụp tinh thần là khổ, gần cái không ưa là khổ, xa cái ưa thích là khổ; tóm lại, ngũ uẩn thủ là khổ.

Bây giờ thế nào là sinh? Sự sinh của một chúng sanh tùy thuộc vào giới loại của chúng sanh, sự ra đời của chúng, nguồn gốc của chúng, sự vào thai bào của chúng, sự xuất hiện các uẩn của chúng, sự thụ đắc các căn của chúng; này các thầy tỳ khưu, như vậy được gọi là sinh.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là già? Sự già của một chúng sanh tùy thuộc vào giới loại của chúng sanh, sự già của chúng, sự suy thoái, sự rụng răng, sự bạc tóc, sự nhăn da, sự suy sụp sức khỏe, sự suy mòn các căn; này các thầy tỳ khưu, như vậy là già.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là chết. Sự ra đi và sự biến mất của chúng sanh khỏi các giới loại mà chúng đang sống, sự suy tàn, sự biến mất, sự đang chết, sự chết, sự hoàn toàn chấm dứt đời sống, sự diệt của ngũ uẩn, sự vất bỏ tử thi, sự suy tàn của các căn kiểm soát sức sống, này các thầy tỳ khưu, như vậy là sự chết.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là lo âu phiền muộn? Những ai gặp phải sự mất mát này hay mất mát khác, gặp phải sự đau khổ này hay đau khổ khác, sự ăn năn, sự âu sầu, tâm sầu muộn, sự sầu khổ bên trong, này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là lo âu phiền muộn.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là uất ức than khóc? Những ai gặp phải sự mất mát này hay mất mát khác, gặp phải sự đau khổ này hay đau khổ khác, sự than khóc, sự bi thảm và than khóc, trạng thái bi thảm và than khóc, này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là uất ức than khóc.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là khổ thân? Sự đau khổ về thân và sự không sảng khoái về thân, sự đau khổ, sự không sảng khoái do thân xúc, này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là khổ thân.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là khổ tâm (ưu phiền)? Sự khổ tâm và sự không sảng khoái về tâm, sự khổ và sự không sảng khoái do tâm xúc, này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là khổ tâm.

Và này, các thầy tỳ khưu, thế nào là sầu não? Những ai gặp phải sự mất mát này hay mất mát khác, gặp phải sự đau khổ này hay đau khổ khác, sự áo não, sự sầu não, trạng thái của chúng sinh đang có sự áo não, trạng thái của chúng sinh đang có sự sầu não, này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là sầu não.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là đau khổ khi phải gần những gì mà mình không ưa thích. Ở đây, bất kỳ những gì không đáng yêu, không vừa lòng, không thích thú (sảng khoái), hình sắc, âm thanh, mùi, vị và vật xúc chạm hoặc bất kỳ vật gì mà mình muốn chúng mất, muốn chúng bị hư hoại, muốn chúng không được thoải mái, muốn chúng không tránh khỏi điều bất hạnh, nhưng mà mình lại phải sống với chúng, chung đụng với chúng, yêu thương chúng, cùng hòa lẫn với chúng. Này các thầy tỳ khưu, như vậy là gần với những gì mà mình không ưa thích.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là xa cái mình ưa thích. ở đây, bất kỳ cái gì đáng yêu, đáng ưa thích, dễ thương, sắc, thinh, hương, vị, xúc hay những ai mà mình muốn cho họ có sự an lạc, muốn cho họ có sự lợi ích, muốn cho họ có sự thoải mái, muốn cho họ tránh xa những điều bất hạnh, cha mẹ, anh, chị, em, bạn bè, đồng nghiệp, bà con gần, bà con xa, nhưng không thể sống gần với mình, không thể đến với mình, không có thiện cảm với mình, không hòa lẫn với mình. Này các thầy tỳ khưu, như vậy là đau khổ vì phải xa cái mình ưa thích.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là không đạt được cái mình mong cầu?

Bị chi phối bởi sự sanh, sự mong cầu sau đây có thể khởi sanh: "Mong rằng ta khỏi bị sự sanh chi phối, mong rằng ta khỏi đi tái sanh", nhưng thực ra, những điều này không thể do mong cầu mà được. Như vậy là sự đau khổ do không đạt được cái gì mà mình mong cầu.

Bị sự già chi phối có thể khởi sinh sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sự già chi phối". Nhưng thực ra, những điều này không thể do mong cầu mà được. Như vậy là không đạt được cái gì mà mình mong cầu, và đó cũng là đau khổ.

Bị bệnh tật chi phối có thể khởi sinh sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị bệnh tật chi phối". Nhưng thực ra, những điều này không thể do mong cầu mà được. Như vậy là không đạt được cái gì mà mình mong cầu, và đó cũng là đau khổ.

Bị sự chết chi phối có thể khởi sinh sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sự chết chi phối". Nhưng thực ra, những điều này không thể do mong cầu mà được. Như vậy là không đạt được cái gì mà mình mong cầu, và đó cũng là đau khổ.

Bị lo âu phiền muộn, uất ức than khóc, khổ thân, khổ tâm và sầu não chi phối có thể khởi sinh sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị lo âu phiền muộn, uất ức than khóc, khổ thân, khổ tâm và sầu não chi phối". Nhưng thực ra, những điều này không thể do mong cầu mà được. Như vậy là không đạt được cái gì mà mình mong cầu, và đó cũng là đau khổ.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là "một cách tóm tắt, ngũ uẩn thủ là khổ". Đó là sắc uẩn thủ, thọ uẩn thủ, tưởng uẩn thủ, hành uẩn thủ, thức uẩn thủ. Này các thầy tỳ khưu, chúng được gọi là "một cách tóm tắt, ngũ uẩn thủ là khổ".

Này các thầy tỳ khưu, đó là chân lý cao thượng về sự khổ.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là chân lý cao thượng về nguyên nhân của sự khổ?

Đó là tham ái khiến khởi sinh cuộc sống mới và, tràn đầy với sự vui thích và dục lạc, luôn luôn tìm kiếm một sự thích thú mới lúc chỗ này, lúc chỗ kia, mong muốn dục lạc, mong muốn có một đời sống (hữu ái), mong muốn không còn có đời sống (vô hữu ái).

Và này các thầy tỳ khưu, các tham ái này khi sinh thì sinh ra ở đâu, khi trú thì trú ở đâu? Cái gì là vật đáng yêu, đáng mến trên cõi đời, tham ái này khi khởi sinh thì khởi sinh ở nơi ấy và khi trú thì trú ở nơi ấy.

Và cái gì trên đời là những vật đáng yêu đáng mến?

Mắt trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tai trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Mũi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Lưỡi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thân trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tâm trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Hình sắc (sắc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Âm thanh (thinh) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Mùi (hương) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Nhãn thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Nhĩ thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tỉ thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thiệt thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thân thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Ý thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Nhãn xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Nhĩ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tỉ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thiệt xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thân xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Ý xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ nhãn xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ nhĩ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ tỉ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ thiệt xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ thân xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Thọ phát sinh từ ý xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về hình sắc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về âm thanh trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về mùi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tưởng hay tri giác về ý trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến hình sắc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến âm thanh trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến mùi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tác ý liên quan đến pháp (đối tượng của tâm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái hình sắc (sắc ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái âm thanh (thinh ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái mùi (hương ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái vị (vị ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái sự xúc chạm (xúc ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Tham ái pháp (pháp ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến hình sắc (sắc tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến âm thanh (thinh tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến mùi (hương tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến vị (vị tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến sự xúc chạm (xúc tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy nghĩ đến pháp (pháp tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến hình sắc (sắc tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến âm thanh (thinh tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến mùi (hương tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến vị (vị tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến sự xúc chạm (xúc tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Sự suy xét đến pháp (pháp tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi sinh khởi thì sinh khởi ở đấy và khi trú thì trú ở đấy.

Này các thầy tỳ khưu, như vậy là chân lý cao thượng về nguyên nhân của sự khổ.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là chân lý cao thượng về sự chấm dứt khổ? Đó là hoàn toàn diệt tắt, bằng cách loại trừ, loại bỏ, hay vất bỏ hoặc giải thoát khỏi, và không dính mắc vào, chính ái dục này.

Và này, các thầy tỳ khưu, tham ái này khi bị loại trừ thì loại trừ ở đâu và tham ái này khi bị diệt tận thì diệt tận ở đâu? Bất kỳ vật gì trên đời là đáng yêu, đáng mến, tham ái này khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Và cái gì trên đời là những vật đáng yêu đáng mến?

Mắt trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tai trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Mũi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Lưỡi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thân trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tâm trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Hình sắc (sắc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Âm thanh (thinh) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Mùi (hương) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Nhãn thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Nhĩ thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tỉ thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thiệt thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thân thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Ý thức trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Nhãn xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Nhĩ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tỉ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thiệt xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thân xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Ý xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ nhãn xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ nhĩ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ tỉ xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ thiệt xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ thân xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Thọ phát sinh từ ý xúc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về hình sắc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về âm thanh trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về mùi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tưởng hay tri giác về ý trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến hình sắc trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến âm thanh trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến mùi trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến vị trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến sự xúc chạm (xúc) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tác ý liên quan đến pháp (đối tượng của tâm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái hình sắc (sắc ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái âm thanh (thinh ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái mùi (hương ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái vị (vị ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái sự xúc chạm (xúc ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Tham ái pháp (đối tượng của tâm) (pháp ái) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến hình sắc (sắc tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến âm thanh (thinh tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến mùi (hương tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến vị (vị tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến sự xúc chạm (xúc tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy nghĩ đến pháp (xúc tầm) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến hình sắc (sắc tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến âm thanh (thinh tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến mùi (hương tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến vị trên cõi đời (vị tứ) là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến sự xúc chạm (xúc tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Sự suy xét đến pháp (đối tượng của tâm) (pháp tứ) trên cõi đời là vật đáng yêu, đáng mến. Tham ái đó, khi bị loại trừ thì loại trừ ở đấy, khi diệt tận thì diệt tận ở đấy.

Này các thầy tỳ khưu, như vậy là chân lý cao thượng về sự chấm dứt khổ.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là chân lý cao thượng về con đường dẫn đến nơi dứt khổ? Đó là Bát Chánh Đạo: Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Kiến? Biết về sự khổ, biết nguyên nhân của sự khổ, biết về sự chấm dứt khổ, biết về con đường dẫn đến nơi chấm dứt sự khổ, này các thầy tỳ khưu, như thế gọi là Chánh kiến.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Tư Duy? Ly dục tưởng, ly sân tưởng, ly hại tưởng. Này các thầy tỳ khưu, đó là Chánh Tư Duy.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Ngữ? Không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời nói dữ, không nói lời vô ích. Này các thầy tỳ khưu, đó là Chánh Ngữ.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Nghiệp? Không sát sanh, không trộm cắp, không tà hạnh. Này các thầy tỳ khưu, đó là Chánh Nghiệp.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Mạng? ở đây, này các thầy tỳ khưu, một vị thánh đệ tử loại bỏ tà mạng, sống Chánh Mạng. Này các thầy tỳ khưu, đó là Chánh Mạng.

Và này các thầy tỳ khưu, thế nào là Chánh Tinh Tấn? ở đây, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu với nhiệt tâm, thành khẫn, nỗ lực, tinh tấn, cố gắng ngăn ngừa (không cho phát sinh) những điều ác, những bất thiện pháp chưa phát sinh; với nhiệt tâm, thành khẫn, nỗ lực, tinh tấn cố gắng diệt trừ những điều ác, những bất thiện pháp đã phát sinh; với nhiệt tâm, thành khẫn, nỗ lực, tinh tấn cố gắng làm phát sinh những điều lành, những thiện pháp chưa phát sinh; với nhiệt tâm, thành khẫn, nỗ lực, tinh tấn cố gắng củng cố, kiện toàn, gia tăng, phát triển, làm cho sung mãn, làm cho hoàn hảo những điều lành, những thiện pháp đã phát sinh (Ngăn ngừa điều ác chưa có; đoạn trừ điều ác đã có; làm điều lành chưa có; tăng trưởng điều lành đã có).

Này các thầy Tỳ khưu, thế nào là Chánh Niệm?

Này các thầy Tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu quán sát thân trong thân, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại bỏ mọi tham ái và (ưu phiền) sân hận trên đời. Thầy tỳ khưu quán sát thọ trong thọ, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và (ưu phiền) sân hận trong cõi đời. Thầy tỳ khưu quán sát tâm trong tâm, tinh cần tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và (ưu phiền) sân hận trong cõi đời. Thầy tỳ khưu quán sát pháp trong pháp, tinh cần, tỉnh giác và chánh niệm để loại trừ mọi tham ái và (ưu phiền) sân hận trong cõi đời. Này các thầy tỳ khưu, như vậy là Chánh Niệm.

Này các thầy Tỳ khưu, thế nào là Chánh Định?

Ở đây, này các thầy tỳ khưu, tỳ khưu hoàn toàn ly dục, hoàn toàn ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú trong thiền thứ nhất, kèm với Tầm, Tứ, Hỷ, Lạc phát sinh từ sự ẩn cư. Loại bỏ Tầm, Tứ, tỳ khưu chứng đạt và an trú trong thiền thứ hai, với nội tỉnh nhất tâm, không tầm, không tứ và với Hỉ, Lạc phát sinh từ định tâm. Loại bỏ Hỉ, tỳ khưu trú trong Xả, với chánh niệm và giác tĩnh, thân tâm cảm nhận hạnh phúc, tỳ khưu chứng đạt và an trú trong thiền thứ ba đúng như các bậc thánh đã tuyên bố:"tỳ khưu trú hạnh phúc trong xả và niệm" (xả niệm lạc trú). Loại bỏ Lạc và khổ, và với sự biến mất của Hỉ và ưu trước đây tỳ khưu trú trong thiền thứ tư, không khổ không lạc với chánh niệm thanh tịnh tạo nên bởi xả thọ (xả niệm thanh tịnh). Này các thầy tỳ khưu, như vậy gọi là Chánh Định.

Nầy các thầy tỳ khưu, như vậy là chân lý cao thượng về con đường dẫn đến nơi dứt khổ.

Như vậy, tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong ngoại pháp hay tỳ khưu quán sát pháp trong nội pháp và ngoại pháp.

Tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi (sự sinh khởi) của pháp hay tỳ khưu quán sát yếu tố diệt tận (sự diệt tận) của pháp, hoặc tỳ khưu quán sát yếu tố sinh khởi và diệt tận (sự sinh khởi và sự diệt tận) của pháp.

Hoặc Tỳ khưu chánh niệm rằng "chỉ có pháp mà thôi" (nghĩa là chỉ thuần chánh niệm trên pháp mà thôi)

Và chánh niệm này cần được thiết lập để giúp cho sự phát triển trí tuệ và chánh niệm về sau.

Tỳ khưu không tham ái và tà kiến mà lệ thuộc hay dính mắc vào bất cứ điều gì.

Tỳ khưu không dính mắc vào bất cứ đìều gì trên thế gian do ngũ uẩn hợp thành này.

Như vậy, này các thầy Tỳ khưu, Tỳ khưu quán sát pháp trong pháp qua Tứ Thánh Đế.

Này các thầy tỳ khưu, như vậy là chân lý cao thượng về con đường dẫn đến nơi dứt khổ.

Bảo đảm thành đạo

Này các thầy tỳ khưu, thật vậy, người nào thực hành Tứ Niệm Xứ trong bảy năm có thể đạt được một trong hai kết quả: trí tuệ cao nhất (Alahán) ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một ít ái dục thì đạt quả bất lai (Anahàm).

Không cần phải bảy năm, này các thầy tỳ khưu, người nào thực hành Tứ Niệm Xứ theo cách này trong sáu năm năm... bốn năm... ba năm... hai năm... một năm, thì có thể đạt được một trong hai kết quả: trí tuệ cao nhất (Alahán) ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một ít ái dục thì đạt quả bất lai (Anahàm).

Không cần phải một năm, này các thầy tỳ khưu, người nào thực hành Tứ Niệm Xứ theo cách này trong bảy tháng... sáu tháng... năm tháng... bốn tháng... ba tháng... hai tháng... một tháng, nửa tháng thì có thể đạt được một trong hai kết quả: trí tuệ cao nhất (Alahán) ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một ít ái dục thì đạt quả bất lai (Anahàm).

Không cần phải nửa tháng, này các thầy tỳ khưu, người nào thực hành Tứ Niệm Xứ theo cách này trong bảy ngày thì có thể đạt được một trong hai kết quả: trí tuệ cao nhất (Anahàm) ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một ít ái dục thì đạt quả bất lai (Anahàm).

Bởi thế mới nói rằng: "Đây là con đường duy nhất để thanh lọc (tâm) chúng sanh, chấm dứt lo âu phiền muộn, uất ức than khóc, diệt khổ thân và khổ tâm, đạt Thánh Đạo và Giác ngộ Niết Bàn. Đó là Tứ Niệm Xứ.

Đức Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các thầy tỳ khưu hoan hỉ tín thọ những lời dạy của Đức Thế Tôn.

Hòa thượng Nyanaponika

Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch

Nguyên tác: "The Heart of Buddhist Meditation", Nyanaponika Thera, 1962

PHẦN BA

HOA GIẢI THOÁT

Hợp Tuyển

từ các văn bản liên quan đến Chánh Niệm

dịch từ Pali và Sanskrit với các Ghi Chú

‘...nếu người được tô điểm bằng các loài hoa giải thoát như thế nầy,

Bậc vô nhiễm sẽ không bao giờ tái sanh.’ -- Theragāthā v.100 (Text 20)

*

Từ Kinh Điển Pali

Tính Chất và Mục Đích của Satipaṭṭhāna

1. Con Đường Duy Nhất

Một thời Bậc Đại Giác ngự tại Uruvela, trên bờ sông Nerañjara (Ni Liên Thuyền), dưới cây vả của những đàn dê. Và trong lúc ẩn dật một mình, tư tưởng sau đây phát sanh trong ngài:

‘Đây là con đường duy nhất để thuần tịnh chúng sanh, vượt qua sầu não, đoạn tận khổ ưu, đạt đến chánh đạo, chứng ngộ Niết Bàn, gọi là Tứ Niệm Xứ.

‘Bốn xứ nào vậy? Ở đây, vị tỳ khưu có thể sống thực hành quán thân trong thân...thực hành quán thọ trong thọ ... thực hành quán tâm trong tâm...thực hành quán pháp trong pháp, nhiệt tâm, hiểu rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời.’

Và Phạm thiên Sahampati nhận biết trong tâm mình tư tưởng của bậc Ứng Cúng, và như người mạnh khoẻ duỗi cánh tay gấp và gấp cánh tay duỗi, từ cung trời Phạm thiên bay nhanh xuống và xuất hiện trước mặt Bậc Ứng Cúng chấp tay bạch rằng:

‘Bạch Thế Tôn! Quả là vậy, quả là vậy, Bạch Thế Tôn! Đây là con đường duy nhất để thuần tịnh chúng sanh... gọi là Tứ Niệm Xứ...’

Phạm Thiên Sahampati nói vậy xong, Và vị ấy nói thêm những lời sau nầy:

‘Thấy con đường duy nhất để chấm dứt luân hồi,

Người biết con đường cao thượng, có Tâm Đại Bi

Bây giờ chỉ nhờ con đường đó, để vượt qua.

Vượt qua bể khổ sầu, tương lai tịnh lạc sẽ đến. -- (S.47, 11)

Theo văn bản nầy, khái niệm đầu tiên của Con Đường Chánh Niệm đưa đến giải thoát, tính lui từ lúc ngay sau khi Đức Phật GiácNgộ. Theo một văn bản sơ khai, Đại Phẩm của Tạng Luật (Cốt tử của Giới Luật), Đức Phật dành bảy tuần đầu tiên sau khi Giác Ngộ ngự trong thánh địa gần cây Bồ Đề. Vào tuần thứ năm và thứ bảy ngài ngự dưới cây được biết như cây Cây Vả của bầy dê (ajapāla-nigrodha) bởi vì những người chăn dê thường ngồi dưới bóng cây đó. Đây chính là địa điểm và thời gian những lời như văn bản trên liên hệ đến.

2. Hãy là nơi nương tựa của chính mình

Mùa Mưa cuối cùng trước khi Đức Phật nhập diệt, ngài ngự trong làng gọi là Beluva. Ngài lâm trọng bệnh. Nhưng dời đổi vì mong ước của chư vị tỳ kheo sống những nơi khác có cơ hội cuối cùng được gặp ngài trước khi ngài nhập diệt, bằng nổ lực của ý chí ngài chế ngự cơn bệnh. Từ giường bệnh ngài gượng dậy và ngồi xuống nơi có bóng mát. Có thị giả trung thành trong nhiều năm của ngài, Đại Đức Ānanda, lại gần và tỏ vẻ hoan hỷ khi thấy Đại Sư phục hồi, nói rằng vị đã tự trấn an với tư tưởng rằng Đại Sư sẽ không nhập diệt trước khi cho lời chỉ dẫn liên quan đến Tăng Đoàn. Nhưng Đức Phật nói: ‘Cái gì, Ānanda, mà Tăng Đoàn mong đợi ở Như Lai? Giáo Lý mà Như Lai đã tuyên bố không có phân biệt bí truyền hay ngoại nhập. Bậc Thiện Thệ biết không phải là bàn tay nắm chặt của ông thầy thích giữ bí mật liên quan đến lời dạy của ông. Ai nghĩ,”Như Lai sẽ lãnh đạo tăng Đoàn, và Tăng Đoàn sẽ theo Như Lai” chính người như thế mới mong nhận được lời chỉ giáo cuối cùng liên hệ đến Tăng Đoàn.’

Sau vài lời nữa, ngài long trọng tuyên bố một lời có ảnh hưởng rất lớn mà trong văn bản phác hoạ đại cương ở đây, nhấn mạnh và có ý nghĩa đặc biệt.

Ānanda, hãy là hải đảo cho chính mình, hãy là nơi nương tựa cho chính mình! Đừng nương tựa vào bất cứ ai khác! Hãy lấy Giáo Pháp làm hải đảo cho ngươi, hãy lấy Giáo pháp làm nơi nương tựa cho ngươi; đừng chọn bất kỳ nơi nương tựa nào khác!

Ānanda, và làm sao, , vị tỳ khưu xem mình như hải đảo, như nơi nương tựa, mà không có nơi nương tựa nào khác? Làm sao Giáo Pháp là hải đảo và nơi nương tựa của vị ấy, mà không nơi nào khác?

Ở đây, vị tỳ khưu sống thực hành quán thân trong thân... thọ trong thọ....tâm trong tâm và pháp trên pháp, nhiệt tâm tinh cần, hiểu rõ và chánh niệm, đoạn tận khổ ưu ở đời.

Trong cách đó, Ānanda, vị tỳ khưu sẽ là hải đảo cho chính mình và là nơi nương tựa, mà không bất cứ nơi nào khác; trong cách đó vị ấy sẽ có Giáo Pháp như hải đảo và nơi nương tựa, và không gì khác.

Ānanda, và tất cả những ai hoặc bây giờ hoặc sau khi Như Lai nhập diệt, sống trong hải đảo của chính họ, nương tựa vào chính họ, không nương tựa ai khác; có Giáo Pháp là hải đảo, là nơi nương tựa, và không nơi nào khác – chính những người đó giữa hàng tỳ khưu của Như Lai sẽ đạt đến đỉnh cao nhất nếu họ đang nhiệt tâm rèn luyện chính mình. -- (D.16)

Theo truyền thống, tình tiết nầy xảy ra vào khoảng mười tháng trước khi Đức Phật nhập diệt. Trong vòng mười tháng đó hai vị đại đệ tử của ngài, Sāriputta và Mahā-Moggallāna cũng viên tịch. Khi Đức Phật nghe báo Sāriputta viên tịch, ngài sách tấn lại với những lời như trên

Như thế những văn bản 1 và 2 chỉ rằng Sāriputta giữ vai trò chính vào lúc khai mạc và kết thúc của sự nghiệp của Đức Phật.

3. Truyền thừa Giáo Pháp

Một thời Đại Đức Ānanda và đại đức Bhadda sống ở Pataliputta, trong tu viện Gà Trống. Vào buổi chiều, sau khi đại đức Bhadda từ nơi ẩn cư đứng lên và đi đến đại đức Ānanda, và sau khi trao đổi lời chào thân mật và lễ độ, vị nầy nói với vị kia như sau:

Hiền huynh Ānanda, cái gì là nguyên nhân , cái gì là lý do, nếu sau khi Bậc Thiện Thệ nhập diệt, Giới Luật hoàn hảo không tiếp nối lâu dài? Và cái gì là nguyên nhân, cái gì là lý do, nếu sau khi Bậc Thiện Thệ nhập diệt, Giới Luật hoàn hảo được tiếp nối lâu dài?’

Hay lắm, hiền đệ Bhadda, hay lắm! Hoan hỷ với trí tuệ của đệ, hoan hỷ với Tuệ Quán của đệ, câu hỏi thật tuyệt!

-‘Hiền đệ, nếu Tứ Niệm Xứ không được rèn luyện và thực hành đều đặn, thì Giới Luật Hoàn Hảo sẽ không tiếp tục lâu sau khi Bậc Thiện Thệ nhập diệt. Nhưng hiền đệ, nếu Tứ Niệm Xứ được rèn luyện,thực hành đều đặn, thì Giới Luật Hoàn Hảo sẽ tiếp tục lâu dài sau khi Bậc Thiện Thệ nhập diệt.’ -- (S.47, 22. 23)

4. Vĩ Nhân

Đại Đức Sāriputta đi đến Bậc Ứng Cúng ở Sāvatthi, cung kính đảnh lễ và ngồi xuống một bên. Ngồi như vậy vị ấy bạch Đức Thế Tôn như sau:

‘“Vĩ nhân, vĩ nhân” - người ta nói như vậy. Bạch Thế Tôn, vĩ nhân ở tầm cỡ nào?’

- Nầy Sāriputta, có tâm giải thoát, Như Lai tuyên bố là bậc vĩ nhân. Không có tâm giải thoát không phải à bậc vĩ nhân.

‘Sāriputta, thế nào là tâm giải thoát? Trong trường hợp đó, Sāriputta, vị tỳ kheo sống quán thân trong thân... quán thọ trong thọ.... Quán tâm trong tâm... quán pháp trong pháp, nhiệt tâm tinh cần, hiểu rõ và chánh niệm, vượt qua mọi tham ưu ở đời.

Sāriputta, như vậy là tâm giải thoát. Và có tâm giải thoát Như Lai tuyên bố, là Bậc Vĩ Nhân. Nhưng có tâm không giải thoát không phải là vĩ nhân.’ -- (S.47, 11)

5. Xuất chúng và kỳ diệu

Ananda, ngươi có thể giữ trong tâm phẩm chất xuất chúng và kỳ diệu của bậc Thiện Thệ: biết các cảm thọ sanh khởi trong bậc Thiện Thệ, chúng đang tiếp diễn- biết, chúng biến mất- biết; biết tưởng sanh khởi trong bậc Thiện Thệ, biết chúng đang tiếp diễn, biết chúng biến mất. Ananda, đây như là phẩm chất xuất chúng và kỳ diệu của bậc Thiện Thệ, ngươi nên nhớ trong tâm. -- (M.123)

6. Nơi nghỉ

‘Nầy ông bà la môn, năm giác quan, có những địa hạt khác nhau, lãnh vực khác nhau, và chúng dự phần trong địa hạt và lãnh thổ lẫn nhau. Năm cái gì vậy?

‘Những giác quan: thấy, nghe, ngửi, nếm và xúc chạm. Đối với năm giác quan nầy có những địa hạt khác nhau và lãnh vực khác nhau, không dự phần vào địa hạt và lãnh vực của nhau, nầy ông bà la môn, đối với chúng tâm là nơi nghỉ, và tâm dự phần vào lãnh vực của chúng.’

-‘Đại đức Gotama, nhưng chỗ nào đối với tâm là nơi nghỉ?’

- ‘Đại đức Gotama, và đối với chánh niệm chỗ nào là nơi nghỉ?’

- ‘Ôngbà la môn, giải thoát là nơi nghỉ đối với chánh niệm .’

- ‘Đại đức Gotama, đối với giải thoát nơi nghỉ là gì?’

- ‘Ông bà la môn, đối với giải thoát Niết Bàn là nơi nghỉ.’

- Nhưng đối với Niết Bàn, đại đức Gotama, nơi nghỉ mát là gì?’

- Bây giờ ông vượt quá ranh giới của chất vấn, ông bà la môn. Từ ngữ ông dùng để hỏi không ai có thể khái niệm được. Vì chính vào đến Niết Bàn đó là Đời Sống Thánh Hạnh được sống, có Niết Bàn như mục đích của nó, Niết Bàn như cứu cánh của nó.’ -- (S. 48, 42)

7. Pháp Hành Cho Tất Cả Mọi Người

Một thời, Bậc Ứng Cúng sống ở Sālā giữa những dân làng Kosala, người bà la môn. Ở đó ngài nói với các tỳ khưu như sau:

‘Những tân tỳ khưu xuất gia chưa lâu, ai mới đến với giáo pháp và giới luật nầy, họ sẽ được khuyến khích, giới thiệu đến và để thiết lập việc tu tập Tứ Niệm Xứ. Bốn xứ gì?

‘“Nầy huynh đệ, hãy đến, thực hành quán thân trong thân, tinh cần và ý thức rõ, có tâm đơn giản, có tâm trong sạch có tâm thu thúc và tập trung, để biết thân như nó thực sự là.

‘“Thực hành quán thọ trong thọ, .... để biết thọ như chúng thực sự là; thực hành quán tâm trong tâm,... để biết tâm như nó thực sự là, thực hành quán pháp trong pháp,... để biết pháp như chúng thực sự là.”

Cũng vậy những tỳ khưu là những bậc Hữu Học nhưng chưa đạt đến đích và nỗ lực phấn đấu đến Thuần Tịnh tuyệt đối – cũng vậy họ sống tinh cần, ý thức rõ và có tâm đơn giản, tâm trong sạch, và có tâm tập trung và thu thúc; thực hành quán thân trong thân, để hiểu trọn vẹn thân ; thực hành quán thọ trong thọ, để hiểu trọn vẹn thọ; thực hành quán tâm trong tâm; để hiểu trọn vẹn tâm; thực hành quán pháp trong pháp để hiểu trọn vẹn pháp.

‘Cũng vậy những Tỳ Khưu nào là bậc Thánh (A La Hán), không có lậu hoặc, sống đời Thánh Hạnh đến cùng, hoàn thành mọi phận sự, đặt gáng nặng xuống, tiêu huỷ mọi mắc xích tái sanh, và giải thoát trong trí tuệ hoàn hảo - họ, cũng, sống tinh cần và ý thức rõ, có tâm đơn giản, có tâm trong sạch và tâm thu thúc tập trung, thực hành quán thân trong thân, thân giải thoát; thực hành quán thọ trong thọ, thọ giải thoát, thực hành quán tâm trong tâm, tâm giải thoát, thực hành quán pháp trong pháp, pháp giải thoát.

‘Và cũng vậy những tân tỳ khưu, xuất gia chưa lâu, những người mới đến với giáo pháp và giới luật nầy - họ cũng nên được khuyến khích, giới thiệu và thiết lập nền tảng huân tập trong Tứ Niệm Xứ.’ -- (S.47, 4)

8. Satipaṭṭhāṇa, Tiêu Chuẩn Thành Tựu

Một thời đại đức Sāriputta nói với đại đức Anuruddha:

- ‘Người ta nói về một vị trong hàng Hữu học, hiền đệ Anuruddha. Bao xa một người được thuộc về hàng Hữu Học?’

- ‘Có phát triển một phần về Tứ Niệm Xứ, thưa hiền huynh, là một bậc trong hàng Hữu Học.’

- ‘Người ta nói về một bậc Vô Học, hiền đệ Anuruddha. Bao xa một người vượt qua hàng Hữu Học thành Bậc Vô Học?’

- ‘Có phát triển hoàn hảo Tứ Niệm Xứ, thưa hiền huynh, người ấy vượt qua hàng Hữu Học (Sekha) thành bậc Vô Học (Asekha). -- (S.47, 26. 27)

9. Lời Nặng Cân

Một thời, đại đức Anuruddha và đại đức Sāriputta sống gần thành Vesali, ở vườn xoài do nàng Ambapāli dâng cúng. Vào lúc xế chiều, sau khi đại đức Sariputta từ nơi ẩn cư ra, đi đến đại đức Anuruddha. Sau khi trao đổi lời chào thân tình và lịch sự, vị nầy nói với vị đó như sau:

‘Hiền đệ Anuruddha, sáng ngời là nét đặc trưng của đệ; da mặt đệ sáng bóng và trong sạch. Đâu là nơi trú của tâm mà hiền đệ Anuruddha thường ở?’

- Thưa hiền huynh, bây giờ đệ thường ở với tâm an trú vững chắc trong tứ Niệm Xứ.’

- Hiền đệ, một vị tỳ kheo A la hán, lậu tận; sống đời phạm hạnh, đã hoàn thành mọi nhiệm vụ, đã đặt gánh nặng xuống, đạt đến đích, tiêu huỷ mọi kiết sử khiến tái sanh và giải thoát trong trí tuệ hoàn hảo - vị ấy thường sống với tâm an trú vững chắc trong Tứ Niệm Xứ.’

- Hiền Đệ, phải chăng đó là thành tựu của chúng ta, thành tựu vĩ đại mà chúng ta nghe lời nặng cân đó từ kim khẩu của đại đức Anuruddha. -- (S.52, 9)

10. Không Nao Núng

Một thời đại đức Anuruddha sống tại thành Sāvatthi, trong ngôi chùa gần Cây Salalā. Ở đó ngài nói với chư vị tỳ khưu như sau:

- ‘Chư huynh đệ, con sông nầy ở đây, con sông Hằng, chảy về phía Đông, uốn về phía Đông, chảy thẳng về phía Đông. Bây giờ giả sử một nhóm đông người tiến đến mang nhiều thứ lỉnh kỉnh và rổ rá, rồi họ nói: ‘Chúng tôi sẽ làm con sông nầy, con sông Hằng, chảy về hướng Tây, uốn về hướng Tây, chảy thẳng về hướng Tây.” Chư huynh đệ nghĩ gì: có thể nào nhóm đông người nầy thực sự làm sông Hằng chảy về hướng Tây, uốn về hướng Tây, chảy thẳng về hướng Tây?’

- ‘Chắc chắn không, thưa hiền huynh.’

- ‘Và Tại sao không?’

- ‘Sông Hằng, chắc chắn chảy về hướng Đông, uốn về hướng Đông, chảy thẳng về hướng Đông. Dù nhóm đông người đó phải làm việc cực nhọc và gian khổ đến mấy đi nữa cũng không thể làm sông Hằng chảy về hướng Tây, uốn và chảy thẳng về hướngTây.’

- Chư huynh đệ, tương tự như thế: nếu vị tỳ khưu đã tu tập và thường xuyên thực hành tứ Niệm Xứ bị vây quanh bởi các vị vua, quan đại thần, bằng hữu , người quen biết và họ hàng và dâng cúng châu báu, họ khẩn thiết yêu cầu người ấy: “Hãy về, người thương yêu của tôi! Người muốn gì ở mảnh y vàng đó? Tại sao người lại đi với cái đầu cạo trọc? Hãy trở về, trở về đời sống tại gia, ở đó người sẽ thoả thích với các loại châu báu và làm việc phước thiện!” Nhưng, chư huynh đệ, vị tỳ khưu đó đã tu tập và thường xuyên thực hành tứ Niệm Xứ, sẽ từ bỏ đời sống tu tập và trở lại đời sống ở cõi thấp, đây là điều không thể có được. Thế tại sao không? Cái tâm không có thể trở lại lâu, hướng về việc từ bỏ, uốn về việc từ bỏ, thẳng hướng về việc từ bỏ, nên không thể trở lại đời sống ở cõi thấp.’ -- (S.52, 8)

11. Bất Tử

Chư tỳ khưu, có bốn Niệm Xứ. Bốn là gì vậy?

Ở đây, vị tỳ khưu thực hành quán thân trong thân, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời. Trong lúc vị ấy thực hành quán thân trong thân, bất cứ tham muốn nào khởi lên trong thân được vị ấy từ bỏ. Nhờ không còn tham muốn, trạng thái Bất tử được chứng ngộ.

Vị ấy thực hành quán thọ trong thọ, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời. Trong lúc vị ấy thực hành quán thọ trong thọ như thế, bất cứ tham muốn về cảm thọ nào khởi lên đều được vị ấy từ bỏ. Nhờ không còn tham muốn, trạng thái Bất Tử được chứng ngộ.

Vị ấy thực hành quán tâm trong tâm, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời. Trong lúc vị ấy thực hành quán tâm trong tâm như thế, bất cứ tham muốn nào khởi lên trong tâm đều được vị ấy từ bỏ. Nhờ không còn tham muốn, trạng thái bất tử được chứng ngộ.

Vị ấy thực hành quán pháp trong pháp, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự mọi tham ưu ở đời. Trong lúc thực hành quán pháp trong pháp, bất cứ tham muốn nào trong pháp phát sanh đều được từ bỏ. Nhờ không còn tham muốn trạng thái Bất Tử được chứng ngộ. -- (S.47, 37)

12. Các Lậu Hoặc

Nầy Chư tỳ khưu, Có ba lậu hoặc: Tham dục lậu, Hữu lậu và Vô minh lậu.

Để diệt trừ ba lậu hoặc nầy, tứ Niệm Xứ nên được tu tập, hỡi Chư tỳ khưu. -- (S.47, 50)

13. Quá Khứ Và Hiện Tại

Nhằm loại bỏ và vượt qua những lý thuyết liên quan đến quá khứ và hiện tại kia, tứ Niệm Xứ nên được tu tập, hỡi Chư tỳ khưu. -- (D.29)

14. Vì Lợi Ích Cho Bản Thân Mình

Vì lợi ích cho chính mình, Chư tỳ khưu, chánh niệm cảnh giác sẽ canh phòng tâm và cho bốn lý do nầy:

‘Mong cho tâm tôi không ẩn chứa tham dục ở bất cứ cái gì xui khiến tham dục sanh khởi!’ – vì lý do nầy chánh niệm cảnh giác sẽ phòng hộ tâm, vì lợi ích cho bản thân mình.

‘Mong cho tâm tôi không ẩn chứa sân hận ở bất cứ cái gì khiến sân hận phát sanh! – vì lý do nầy chánh niệm cảnh giác sẽ phòng hộ tâm, vì lợi ích cho bản thân mình.

‘Mong cho tâm tôi không ẩn chứa ảo giác liên quan đến bất cứ cái gì xui khiến ảo giác phát sanh! – vì lý do nầy chánh niệm cảnh giác sẽ phòng hộ tâm, vì lợi ích cho bản thân mình.

‘Mong cho tâm tôi không ẩn chứa si mê liên quan đến bất cứ thứ gì xui khiến si mê sanh khởi! - vì lý do nầy chánh niệm tỉnh giác sẽ phòng hộ tâm, vì lợi ích cho bản thân mình.

Chư tỳ kheo, lúc bấy giờ, tâm vị ấy không ẩn chứa tham dục trong những thứ xui khiến tham dục sanh khởi, bởi vị ấy thoát khỏi tham dục;

Khi tâm vị ấy không ẩn chứa sân hận đối với bất cứ những điều gì khiến sân hận sanh khởi, bởi vị ấy thoát khỏi sân hận;

Khi tâm vị ấy không ẩn chứa ảo giác liên quan đến bất cứ thứ gì phát sanh ảo giác, bởi vị ấy thoát khỏi ảo giác;

Khi tâm vị ấy không ẩn chứa si mê bởi bất cứ thứ gì xui khiến si mê phát sanh, bởi vị ấy thoát khỏi si mê – lúc ấy vị tỳ khưu như thế sẽ không chập chờn, dao động hay rung động, vị ấy sẽ không sợ hãi, cũng không chấp nhận những học thuyết triết lý khác. -- (A.IV, 117)

15. Hộ Trì Chân Chánh

Một thời, Thế Tôn ngự ở nước Sumbha, trong thị trấn của người dân Sumbha, gọi là Sedaka. Ở đó ngài thuyết với Chư tỳ khưu như sau:

‘Cách đây đã lâu, có một tên nhào lộn làm việc với cây sào bằng tre. Dựng cây sào tre lên, cậu ấy nói với cô bé học nghề Medakathalikā của cậu: “Đến đây, Medakathalikā thân yêu, trèo lên cây sào và đứng trên vai ta!” – “Được, thưa thầy” cô bé nói và làm như được bảo. Và tên nhào lộn nói: “Giờ, Medakathalikā thân yêu, hãy hộ trì tốt cho thầy, và thầy sẽ hộ trì con. Như vậy quan sát lẫn nhau và hộ trì lẫn nhau, chúng ta sẽ tỏ năng khiếu của chúng ta, cho chúng ta cơ hội sinh sống, và sẽ từ cây sào tre bước xuống an toàn.”

‘Nhưng Medakathalikā, cô bé học nghề, nói: “không phải vậy đâu thầy! Thầy ạ, thầy nên hộ trì chính thầy; và con, cũng sẽ hộ trì chính con. Vì tự phòng hộ, tự hộ trì chúng ta sẽ biểu diễn năng khiếu của chúng ta, kiếm sống, và sẽ bước xuống an toàn từ cây sào tre.”

‘Đây là con đường chính’ Đức Thế Tôn nói và dạy thêm như sau:

‘Đó chỉ như là người học nghề nói: “Con sẽ hộ trì chính con”, trong cách đó Niệm Xứ nên được thực hành. Hộ trì chính mình, người ấy hộ trì người khác; hộ trì người khác, người ấy hộ trì chính mình.

‘Và làm sao người hộ trì chính mình, hộ trì người khác? Bằng kiên nhẫn và chịu đựng, bằng đời sống không bạo động và vô hại, bằng lòng từ và bi.¹

‘“Tôi sẽ hộ trì chính tôi,” trong cách đó Niệm Xứ nên được thực hành. “Tôi sẽ hộ trì người khác” trong cách đó Niệm Xứ nên được thực hành. Hộ trì chính mình, người ấy hộ trì người khác; hộ trì người khác, người ấy hộ trì chính mình. -- (S.47, 19)

16. Gia Chủ Bệnh

Gia Chủ Sirivaddha ở Raiagaha, người thực hành giáo pháp của đức Thế tôn, bị ngã bệnh nặng, và phái người đến thỉnh đại đức Ananda đến thăm ông. Như lời thỉnh cầu, đại đức Ananda đi đến nhà người bệnh và thuyết với gia chủ Sirivaddha như sau:

‘Gia chủ, bệnh tình của ông có dễ chịu không? Ông có kham được không? Cơn đau có giảm phần nào không hay tăng lên nữa? Ông có thấy thuyên giảm, không trầm trọng chứ?

-‘Bạch Ngài, không giảm, bệnh tình của con không chịu được; khó kham nỗi. Cơn đau tăng lên mãi chứ không thuyên giảm; hoại diệt đang chờ, không thể phục hồi được.’

- Vậy từ lúc nầy, gia chủ nên rèn luyện chính mình như vậy: “Tôi sẽ thực hành quán thân trong thân... quán thọ trong thọ... quán tâm trong tâm... quán pháp trong pháp, tinh cần...

‘Bạch ngài, và liên quan đến hạ tầng kiết sử², được đức Thế Tôn giải thích, con không thấy một kiết sử nào trong chúng, , mà con đã không tận diệt.’

‘Sự thành đạt nầy dành cho ông, gia chủ ạ. Quả của trạng thái A na hàm, gia chủ ạ, đã được ông tuyên bố.’ -- (S.47, 29)

17. Vị Tỳ Kheo Bệnh

Một thời, trong khi đại đức Anuruddha sống gần thành Sāvatthi, người ngã bệnh và đau nhức, chịu khổ vì bệnh nặng. Vào lúc đó, chư vị tỳ kheo đi đến đại đức Anuruddha và hỏi người như sau:

‘Trạng thái tâm gì đang trú trong cảm giác đau nhức của thân, không thể làm tâm của đại đức xôn xao lo sợ?’

- Chư huynh đệ, đó là trạng thái tâm đã có nền tảng vững chắc trong tứ Niệm Xứ; và nhờ đó, những cảm giác đau nhức của thân không thể làm tâm xôn xao lo sợ.’ -- (S.52, 10)

18. Trưởng Lão Uttiya

Khi bệnh đến, liền khởi chánh niệm:

‘Bệnh đã gọi: không có thời giờ để biếng nhác!’ -- (Thag.30)

19. Từ BuộcRàng đến Tự do

Ngay trong đời sống buộc ràng

Giáo pháp đưa đến Niết Bàn tìm ra.

Chấm dứt khổ bệnh luân hồi

Chính nhờ chánh niệm đổi dời không quên;

Tâm an lạc định viên toàn

Tìm ra nhờ bởi những người cần chuyên. -- (S. 2, 7)

20. Hoa Giải Thoát

Tu tập đã viên thành

Chánh tinh cần bền vững,

Trong địa hạt riêng mình

Chánh niệm thường xuyên ghi

Nếu hoa giải thoát nầy,

Được người thường điểm tô

Sẽ không còn sanh nữa

Bậc đã lậu tận nầy. -- (Thag.100)

21. Tỉnh Giác Trong Hiện Tại

Đừng quay nhìn lại

Quá khứ đã qua,

Cũng chớ ấp ủ

Tương lai tươi đẹp:

Để quá khứ lại

Sau lưng bạn,

Tương lai chưa đến

Chớ mong chờ.

Nhưng ai có mắt tuệ

Có thể thấy hiện tại

Chính là bây giờ đây,

Bậc trí tuệ như thế

Nên phát nguyện chiến thắng

Những gì không bao giờ

Mất cũng chẳng chuyển lay. -- (M.13)

22. Tích Luỹ

‘Một đống nghiệp bất thiện,’ người ấy nói rất chính xác như vậy về Năm Triền Cái. Vì, đúng ra, chúng là toàn bộ việc tích luỹ nghiệp bất thiện. Năm Triền Cái là gì? Tham dục, sân hận, hôn trầm thuỵ miên, trạo cử và hoài nghi.

‘Một đống nghiệp thiện,’ người nói rất đúng như vậy về tứ Niệm Xứ. Vì, đúng ra, chúng là toàn bộ sự tích luỹ thiện nghiệp. -- (S. 47, 5)

23. Món Quà Bằng Hữu

Những ai có tình cảm đối với ai, nầy chư tỳ khưu, họ nghĩ rằng nó thích hợp để lắng nghe bạn - bằng hữu và những người đồng hành, bà con và quyến thuộc - họ sẽ được khuyến khích, giới thiệu và thiết lập nền tảng tu tập trong tứ Niệm Xứ. -- (S.47, 48)

24. Lợi Ích Khắp Nơi

Nầy chư vị tỳ Khưu, Như Lai tuyên bố, Chánh niệm lợi ích khắp mọi nơi. -- (S.46, 53)

NHỮNG BƯỚC ĐẦU TIÊN

25. Chướng Ngại

Nầy Chư vị tỳ khưu, không xả ly sáu thứ sẽ không thể sống thực hành quán thân trong thân... thọ trong thọ trong thọ....tâm trong tâm... pháp trong pháp. Sáu thứ thứ nào vậy?

Thích hoạt động; thích nói; thích ngủ; thích có bạn; thiếu thu thúc lục căn; ăn uống không điều độ. -- (A.IV, 117)

26. Tiến Bộ Dần Dần

Một thời, Thế Tôn ngự gần Saketa trong một phần của rừng nai Añjana. Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Kundaliya, đi đến đó, và sau khi trao đổi lời chào hỏi thân mật và lịch sự với Đức Thế Tôn, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên ông nói với Thế Tôn như vậy:

‘Thưa Ông, tôi quen viếng những vườn của các tự viện, và đi họp. Sau bửa ăn điểm tâm xong, tôi có thói quen đi từ tự viện nầy qua tự viện khác, từ công viên nầy qua công viên khác. Ở đó, tôi gặp vài người ẩn sĩ và bà la môn tham gia thảo luận với họ chỉ vì nghĩ có lợi ích khi thảo luận và phê bình. Đại đức Gotama, bây giờ ông cho cái gì là có ích lợi?’

- ‘Đó là quả của Tuệ Giải thoát (vijjā-vimutti-phala) mà bậc Thiện Thệ cho là có lợi ích.’

- Đại đức Gotama, bây giờ, những điều gì nên tu tập và thường xuyên thực hành để có thể đạt Tuệ Giải Thoát?

- ‘Nếu Thất Giác Chi được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ đạt Tuệ Giải Thoát.’

- Rồi tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì, sẽ đạt Thất Giác Chi.’

- ‘Tứ Niệm Xứ, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ đạt Thất Giác Chi.’

-‘Rồi những điều gì được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ có Tứ Niệm Xứ?’

- Cư xử đúng trong ý nghĩ, lời nói và hành động.

-‘Rồi tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì, sẽ có cư xử đúng trong ý nghĩ, lời nói và hành động.’

-‘Thu thúc lục căn’ -- (S.46, 6)

27. Bắt Đầu

Một thời đại đức Bāhiya đi đến Đức Thế Tôn ở thành Sāvatthi, cung kính đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, vị ấy bạch Thế Tôn như sau:

‘Sẽ tốt, bạch Ngài, nếu Thế Tôn có thể giải thích cho con giáo pháp ngắn gọn hầu, sau khi lắng nghe lời chỉ dẫn, Con có thể sống độc cư, tách biệt, nhiệt tâm và kiên định nhất.’

‘Được, Bāhiya, trước hết con nên thanh tịnh từ ban đầu của tất cả những điều bổ ích. Và thế nào là ban đầu của những điều bổ ích? Giới luật từng được thanh lọc, và hiểu đúng. Khi nào giới con thật trong sạch thì con hiểu đúng, lúc ấy, Bāhiya, được giới nâng đỡ và trợ giúp, con có thể tu tập tứ Niệm Xứ.

Bāhiya, nếu giới nâng đỡ và trợ giúp như vậy, con sẽ tu tập tứ Niệm Xứ, cho dù đêm nào màn đêm buông xuống và ngày nào trời mới tảng sáng đi nữa, con có thể mong đợi duy nhất trong những điều bổ ích, không mong điều thoái hoá.’

Rồi đại đức Bāhiya, hoan hỷ và hài lòng với những lời của Thế Tôn, cung kính đảnh lễ và ra đi.

Bấy giờ đại đức sống độc cư và tách biệt, nhiệt tâm, tinh cần và kiên định. Và mục đích nhằm lợi ích cho những người con cao thượng từ bỏ gia đình sống không gia đình, đó là sự hoàn hảo cao nhất của Phạn Hạnh, chẳng bao lâu đại đức trực kiến, ngay trong kiếp sống nầy, tự mình chứng ngộ; ‘Sanh đã tận, Phạm Hạnh đã thành, nhiệm vụ đã xong, không gì dư sót sau kiếp nầy nữa,’ đại đức biết như vậy.

Như vậy, đại đức Bāhiya trở thành một trong những vị Alahán. -- (S.47, 5)

28. Mục Đích Của Giới Luật

Nhằm mục đích gì, đức Thế Tôn tuyên bố những giới luật bổ ích? Ananda, Hiền huynh , ngài đã từng tuyên bố chúng?

-Lành thay, lành thay, hiền đệ Bhadda! Hoan hỷ với trí tuệ của đệ, hoan hỷ với tuệ quán của đệ, tuyệt vời thay câu hỏi của đệ!

-Đức Thế Tôn tuyên bố những giới luật được đó, đã tuyên thuyết chúng nhằm lợi ích để tu tập tứ Niệm Xứ.’

NHỮNG HƯỚNG TỔNG QUÁT DÀNH CHO PHÁP HÀNH

29. Chỉ Dẫn Cho Bāhiya

Như vậy, Bāhiya, nên tự tu tập mình: ‘Trong cái thấy phải có chỉ cái thấy; trong cái nghe, phải có chỉ cái nghe; trong cái cảm giác (như mùi, vị hay xúc chạm), phải có chỉ cái cảm giác; trong cái suy nghĩ phải chỉ có suy nghĩ.³ -- ( Ud. I, 10)

30. Thiền Gián Tiếp và Trực Tiếp

Ở Sāvatthi, một buổi sáng sau khi đại đức đắp y mang bát và đi vào ni viện. Khi đến đó, đại đức ngồi xuống trên chỗ ngồi đã chuẩn bị. Qúi cô lại gần và cung kính chào đại đức Ananda, quí‎ cô ngồi một bên và bạch đại đức như sau:

‘Bạch đại đức Ananda, ở đây có nhiều ni cô đã xác lập vững vàng trong tứ Niệm Xứ, từng kinh nghiệm kết quả lớn dần dần tăng trưởng lên.’

‘Đúng vậy, đúng vậy, Qu‎í cô ạ, . Từ bất cứ tỳ kheo hay tỳ kheo ni nào tâm vị ấy đã xác lập vững vàng trong tứ Niệm Xứ, có thể được mong rằng họ sẽ kinh nghiệm quả lớn, dần dần tăng trưởng lên.’

Đoạn đại đức Ananda chỉ dẫn, khuyến khích, thức tỉnh và làm quí ni cô hoan hỷ bằng bài thuyết pháp, rối ra về. Lúc đó, đại đức đã đi khất thực trong thành Sāvatthi xong, và khất thực về, sau khi độ xong, người đến gặp Thế Tôn. Sau khi cung kính đảnh lễ bậc Đại sư, người ngồi xuống một bên và tường thuật về chuyến viếng thăm ni viện. Rồi thế Tôn thuyết như sau:

Đúng vậy, Ananda; Đúng vậy, Ananda. Quả thật, từ khi tâm một tỳ khưu hay tỳ khưu ni nào, đã xác lập vững vàng trong tứ Niệm Xứ, có thể mong rằng họ sẽ kinh nghiệm hiệu quả lớn, dần dần tăng trưởng lên.

‘Bốn là gì vậy? Ở đây vị tỳ khưu sống thực hành quán thân trong thân, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời. Như vậy trong lúc vị ấy quán thân trong thân, có sanh lên trong vị ấy, với thân như đối tượng, thân khích động hay tâm vụng dại; hay tâm tán loạn bởi ngoại duyên. Ananda, lúc bấy giờ, vị ấy nên hướng tư tưởng vào bất kỳ đối tượng nào đem lại đức tin.⁴ Làm vậy, vị ấy sẽ phát sanh tâm hỷ. Tâm có hỷ, lạc sẽ sanh. Tâm có lạc, nội tâm định tĩnh sẽ xuất hiện. Người nào nội tâm thanh tịnh người ấy sẽ cảm thấy an vui; và tâm an vui sẽ đắc định. Bây giờ vị ấy nghĩ: “Mục đích vì nó tôi hướng tâm vào (nơi khác), bây giờ thực hiện. Phải chăng giờ tôi không nên quay ra khỏi nó?” Rồi người ấy quay trở lại đề mục chính, và không còn hồi tưởng và xem xét đến những tư tưởng phiền não nữa. Vị ấy biết như vậy “bây giờ tôi thoát khỏi hồi tưởng và xem xét những tư tưởng phiền não, chánh niệm bên trong, và an vui.”

Ananda, lại nữa, vị tỳ khưu sống thực hành quán thọ trong thọ... tâm trong tâm... quán pháp trong pháp. Trong lúc vị ấy sống như vậy, có phát sanh trong vị ấy, có thọ... trạng thái tâm ... hay pháp như đối tượng, thân khích động hay tâm vụng dại; hay tâm tán loạn vì ngoại duyên. Ananda, vị tỳ khưu đó nên hướng tư tưởng đến bất kỳ đối tượng nào phát sanh đức tin. Làm vậy, vị ấy sẽ phát sanh tâm hỷ. Tâm có hỷ, lạc sẽ sanh. Tâm có lạc nội tâm định tĩnh sẽ xuất hiện. Vị ấy an tịnh bên trong sẽ cảm thấy an vui; và tâm an vui sẽ đắc định. Bây giờ vị ấy nghĩ: “Mục đích vì nó tôi hướng tâm (nơi khác), giờ tôi thực hiện. Phải chăng giờ tôi không nên quay ra khỏi nó?” Đoạn vị ấy quay trở lại, và không còn hồi tưởng và xét đến những tư tưởng ô nhiễm nữa. “Bây giờ tôi thoát khỏi hồi tưởng và xét đến những tư tưởng ô nhiễm, chánh niệm bên trong và an vui,” vị ấy biết như vậy.

“Ananda, đây là thiền trực tiếp⁵

‘Và Ananda, thiền gián tiếp là gì?’⁶

Ananda, nếu tâm vị tỳ khưu không cần hướng ra ngoài⁷, vị ấy biết: “Tâm tôi không hướng ra ngoài.” Rồi vị ấy biết hơn nữa: “Trong những giai đoạn trước và sau của pháp hành, tôi không có chướng ngại, thoải mái, không hướng tâm vào đề mục khác⁸. Rồi vị ấy biết hơn nữa: “Tôi sống thực hành quán thân trong thân, quán thọ trong thọ, quán tâm trong tâm, quán pháp trong pháp, tinh cần, ý thức rõ và chánh niệm, chế ngự tham ưu ở đời. Và tôi an vui.”

‘Ananda, đây là thiền gián tiếp’

Ananda, như vậy Như Lai đã chỉ thiền trực tiếp và thiền gián tiếp. Những gì vị Thầy có thể làm cho đệ tử mình, mong ước tốt lành cho chúng đệ tử, vì lòng đại bi và cảm thông, mà Như Lai đã làm vậy cho ngươi. Ananda, đây là rừng cây râm mát và những cốc biệt lập! Ananda, hãy hành thiền! Chớ lơ đễnh, nếu không sau nầy sẽ hối tiếc! Đây là lệnh của Như Lai ban hành cho ngươi.’

Đức Thế Tôn nói vậy xong. Đại đức Ananda hoan hỷ trong lòng và ca ngợi lời dạy của Thế tôn. -- (S.47, 10)

GIẢI THÍCH BÀI KINH

31. Quán nhân tố...

Chư vị tỳ khưu, Như Lai sẽ chỉ các con, sanh khởi và tận diệt trong tứ Niệm Xứ. Hãy lắng nghe lời nầy!

Nầy, Chư vị tỳ khưu, cái gì là sự sanh khởi của thân? Nhờ những chất bổ dưỡng thân khoẻ mạnh. Vì hết những chất bổ dưỡng thân tiêu diệt.

Vì có các giác quan xúc chạm nên có thọ sanh ⁹. Vì các giác quan không có xúc chạm nên thọ diệt.

Vì có tâm và vật chất nên có thức sanh¹⁰. Vì tâm và vật chất diệt nên thức diệt.

Vì có chú tâm sanh nên có đối tượng của ý (pháp)¹¹. Vì không chú tâm nên đối tượng của ý (pháp) diệt. -- (S. 47, 42)

32. Vị Ấy Sống Nội ... I

Vị Ba la môn Sanaṃkumāra bạch với chư thiên cõi trời Đâu suất như sau:

‘Chư Thiên cõi trời Đâu Suất đáng kính, nghĩ gì về điều đó? Phải chăng bậc Ứng Cúng, Người có tri kiến, bậc Phạm Hạnh và đấng Toàn Giác, đã tuyên bố tứ Niệm Xứ tốt nhằm thành tựu điều bổ ích gì? Và bốn nầy là gì? Ở đây, vị ấy sống quán thân trong nội thân. Trong lúc sống như vậy, vị ấy định tâm tốt và trong sạch, tri kiến phát sanh trong vị ấy liên quan đến thân người khác, ngoại thân của vị ấy. (Và như vậy, liên quan đến thọ, tâm và pháp.)’

33. Vị Ấy Sống Nội ... II

Thế nào là vị tỳ khưu sống thực hành quán thân trong nội thân? Ở đây vị tỳ khưu quán tưởng đến thân của vị ấy, từ gót chân trở lên và từ đỉnh đầu trở xuống, bao bọc bởi da và đầy các chất bất tịnh, suy nghĩ như vậy: “Trong thân nầy có: tóc... nước khớp, nước tiểu.” Và vị ấy hành với đối tượng nầy, phát triển, thường hướng đến và xác lập vững vàng nó trong tâm. Hành vậy xong, vị ấy hướng tâm đến ngoại thân vị ấy.

Và làm sao vị tỳ khưu sống thực hành quán thân ngoại thân? Ở đây vị ấy sống quán tưởng ngoại thân: “Trong thân người ấy có: tóc...’ Đoạn, vị ấy thực hành với đối tượng đó, phát triển, thường hướng đến và xác lập vững vàng nó trong tâm. Thực hành như vậy xong, vị ấy hướng tâm đến trong thân và ngoài thân.

Và làm sao vị tỳ khưu sống thực hành quán thân trong nội và ngoại thân? Ở đây vị tỳ khưu quán tưởng đến nội và ngoại thân: ‘Trong thân nầy có tóc...’ Như vậy vị ấy sống hành quán nội thân và ngoại thân. (Và cũng như vậy liên quan đến thọ, tâm, và pháp) -- (Satipaṭṭhāna-Vibhanga_ Abhidhamma piṭaka)

34. Quán Bảy Chi Đoạn Của Tứ Niệm Xứ

Làm sao vị tỳ khưu sống hành quán thân trong thân?

Ở đây một người nào đó quán các hiện tượng vật chất ‘đất’ (paṭhavī-kāya) (1) như vô thường và không trường tồn; (2) như đau khổ và như không thể hài lòng; (3) như vô ngã và không có ngã; (4) người ấy hướng đi nơi khác và không vui thích bởi nó; (5) người ấy nhàm chán và không tham; (6) người ấy khiến nó dừng lại và không sanh khởi; (7) người ấy từ bỏ và không chấp thủ. Quán nó như vô thường người ấy từ bỏ khái niệm thường; quán nó như khổ người ấy từ bỏ khái niệm lạc; quán nó như vô ngã người ấy từ bỏ khái niệm ngã; người ấy từ bỏ ham thích bằng cách quay đi; người ấy bỏ tham dục bởi vì nhàm chán; người ấy từ bỏ không để nó sanh khởi bằng khiến nó chấm dứt; người ấy từ bỏ chấp thủ nhờ xả ly.

Người ấy thực hành quán thân trong cách bảy chi đó.

Thân là ‘nền tảng’, không phải ‘chánh niệm’; nhưng chánh niệm là ‘nền tảng’ thì cũng như chánh niệm¹². Người ấy quán thân với chánh niệm đó và với tri thức đó¹³ . Từ đó được gọi là Niệm Xứ bao gồm quán thân trong thân’ (kāye kāyānupassanā- sati paṭṭhāna).

Lại nữa, một người nào đó quán như vô thường và không như thường, hiện tượng vật chất như nước, hơi nóng, không khí, tóc và lông, da thân trên và da thân dưới, thịt , máu, gân, xương, tuỷ. Người ấy quán chúng như khổ...(tiếp tục như trên). Từ đó được gọi là ‘Niệm Xứ gồm thực hành quán thân trong thân’.

Làm sao vị ấy hành quán thọ trong thọ?

Ở đây một người nào đó quán thọ như vô thường và không phải thọ như thường, cảm thọ hài lòng, không hài lòng và trung tính; thọ sanh khởi do ấn tượng của sắc, của âm thanh, của mùi . của vị, của xúc chạm và của tâm í. Người ấy quán thọ như khổ không như lạc, như vô ngã, không như ngã; người ấy quay đi hướng khác và không vui thích bởi những cảm thọ đó; người ấy nhàm chán và không tham muốn; người ấy khiến thọ chấm dứt và không còn sanh khởi; người ấy từ bỏ và không chấp thủ. Quán thọ như vô thường, người ấy từ bỏ khái niệm thường; quán thọ như khổ vị ấy từ bỏ khái niệm lạc; quán thọ vô ngã, người ấy từ bỏ khái niệm ngã; người ấy từ bỏ vui thích bằng cách quay đi; người ấy từ bỏ tham dục bởi vì nhàm chán; người ấy từ bỏ không để thọ sanh khởi bằng cách khiến thọ diệt; người ấy từ bỏ chấp thủ nhờ xả ly.

Người ấy quán thọ trong cách bảy chi đó.

Thọ là ‘nền tảng’, không phải ‘chánh niệm’; nhưng chánh niệm là nền tảng thì cũng như ‘chánh niệm’. Người ấy quán thọ với chánh niệm và với tri thức đó. Từ đó được gọi là ‘Niệm Xứ gồm thực hành quán thọ trong thọ.’

Làm sao người ấy sống thực hành quán tâm trong tâm?

Ở đây một người nào đó quán tâm như vô thường và không phải như thường, tâm có tham dục và tâm không tham dục, tâm có sân và tâm không sân... (Tiếp tục như trong bài kinh, đến); người ấy quán tâm như vô thường và không phải tâm như thường, (nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức) thức thấy, thức nghe, thức ngửi, thức nếm, thức xúc chạm và thức suy nghĩ. Và mỗi thức trong đó người ấy quán thêm thức như khổ không phải thức vui, thức như vô ngã không phải thức như ngã; người ấy từ bỏ vui thích bằng cách quay đi hướng khác; người ấy tử bỏ tham dục bởi vì nhàm chán; người ấy từ bỏ không để thọ sanh khởi bằng cách khiến thọ diệt; người ấy từ bỏ chấp thủ nhờ xả ly’.

Người ấy thực hành quán tâm trong cách bảy chi đó.

Tâm là ‘nền tảng’ không phải là ‘chánh niệm’; nhưng chánh niệm là ‘nền tảng’ thì cũng như là ‘chánh niệm’. Người ấy quán tâm với chánh niệm và với tri thức đó. Từ đó được gọi là ‘Niệm Xứ gồm thực hành qúan tâm trong tâm’.

Làm sao một người sống quán pháp trong pháp?

Ở đây một người nào đó quán như vô thường không phải như thường, những hiện tượng khác, ngoại trừ thân, ngoại trừ thọ, ngoại trừ tâm (nghĩa là: thức) ¹⁴. Người ấy quán chúng như khổ và không như lạc; như vô ngã và không như ngã; người ấy không vui thích bởi chúng và quay đi; người ấy nhàm chán và không tham; người ấy khiến chấm dứt và không để sanh khởi; người ấy xả ly và không chấp thủ. Quán vô thường, người ấy từ bỏ khái niệm thường. Quán khổ, người ấy từ bỏ khái niệm lạc. Quán chúng như vô ngã, người ấy từ bỏ, người ấy từ bỏ khái niệm ngã; người ấy từ bỏ vui thích bằng cách quay đi, người ấy không tham vì nhàm chán; người ấy khiến chúng diệt bằng cách không để chúng sanh khởi; người ấy từ bỏ chấp thủ nhờ xả ly.

Người ấy thực hành quán pháp trong cách bảy chi đó.

Pháp là ‘nền tảng ‘không phải là ‘chánh niệm’; nhưng chánh niệm là ‘nền tảng’ thì cũng như ‘chánh niệm’.Người ấy thực hành quán pháp với chánh niệm và tri thức đó. Từ đó được gọi là ‘Niệm Xứ gồm thực hành quán pháp trong pháp’. -- (Paṭisambhidā-Magga- Satipaṭṭhāna- Kathā)

QUÁN THÂN

35. Nếu không quán triệt được thân (nhờ thiền), thì không thể quán triệt được tâm. Nếu thân quán triệt được thì tâm quán triệt được. -- (M.36)

36. Chư tỳ khưu, có một điều, đó là, tu tập và thực hành điều đặn, dẫn đến ý thức sâu về tính khẩn cấp,... đối với An Lạc Tối Thượng... đối với chánh niệm và hiểu rõ,... đối với sự thành đạt tri kiến chân chánh,... đối với hạnh phúc tại đây và bây giờ, đối với ...chứng ngộ giải thoát bằng trí tuệ và quả Phạm Hạnh (Quả Vị Alahán): Chính là niệm thân. -- (A.I, 21)

37. Bài Kinh Về Niệm Thân

Tôi nghe như vậy: Một thời Thế Tôn ngự tại thành Sāvatthi, trong rừng Jeta, tại tự viện của ông Anāthapiṇdika. Lúc bấy giờ, một số tỳ khưu đi khất thực về, sau khi độ xong, họp lại trong hội trường. Cuộc pháp thoại nầy xảy ra giữa chúng tỳ khưu: ‘chư huynh đệ, thật tuyệt vời, thật đặc biệt làm sao đức Thế Tôn, người có tri kiến, bậc Phạm Hạnh, bậc Toàn Giác, đã diễn tả Niệm thân nầy như là có kết quả lớn, có lợi ích lớn.’ Đến đây cuộc đối thoại của chư vị tỳ khưu bị gián đoạn. Bậc Ứng Cúng rời tịnh thất vào buổi chiều, ngự đến pháp đường và an toạ trên chỗ dành cho ngài. Ngồi như thế ngài hỏi chúng tỳ khưu: ‘Chư vị tỳ khưu, các người đang nói về điều gì mà ngồi ở đây? Các người đang đàm thoại về điều gì mà ngưng lại’

-Sau khi khất thực về, sau khi độ xong, chúng con họp lại trong pháp đường, và pháp thoại nầy diễn ra giữa chúng con: “Chư huynh đệ, thật tuyệt vời, thật đặc biệt làm sao Thế Tôn, người có tri kiến, bậc Phạn Hạnh, đấng Toàn Giác đã diễn tả Niệm Thân nầy như đem lại kết quả lớn, có lợi ích lớn.” Bạch Thế Tôn, pháp thoại nầy là vậy, chúng con ngưng khi Thế Tôn ngự đến.’

- Chư tỳ khưu, làm sao Niệm Thân đem lại kết quả lớn, có lợi ích lớn, nếu được tu tập và thực hành đều đặn?

(Niệm Hơi Thở) ‘Chư Tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu đi đến khu rừng, đến một gốc cây, hay một nơi trống, ngồi kiết già, thân thẳng và chánh niệm tỉnh giác. Chỉ chánh niệm vị ấy thở vào và chánh niệm vị ấy thở ra. Thở vào dài, vị ấy biết ‘Tôi thở vào dài’... (Tiếp tục như trong bài Kinh, đến) ‘Thanh tịnh chức năng thân (của hơi thở), Tôi sẽ thở ra’.Vị ấy tự huân tập như vậy.

‘Như vậy vị ấy sống trong nhiệt tâm, tinh cần và kiên định, những kí ức và khuynh hướng đời sẽ phai mờ, nhờ phai mờ nội tâm vị ấy sẽ trở nên vững mạnh, sẽ thanh tịnh, hài hoà và tập trung. Chư vị tỳ khưu, vị ấy tu tập trong cách Niệm Thân đó.

Sau đây, như đã cho trong bài Kinh, phần về Các oai nghi của Thân, về Chánh Niệm và Hiểu Biết Rõ Ràng, Các Thể Trược Của Thân, và Quán Tử Thi, mỗi phần được theo sau bởi đoạn trên: ‘Như vậy vị ấy sống nhiệt tâm...’

(Các Tầng Thiền) ‘Chư tỳ khưu, lại nữa, vị ấy viễn ly những đối tượng của giác quan, viễn ly những ý tưởng không bổ ích, nhập vào sơ thiền do viễn ly sanh, có tầm, tứ, và đầy hỷ và lạc đi cùng. Có hỷ và lạc do viễn ly sanh đó, vị ấy tràn ngập, thấm nhuần, thấm vào và toả khắp thân nầy đến nỗi không một điểm nhỏ nào trong toàn thân vị ấy không được lan toả bởi hỷ lạc do viễn ly sanh.

Nếu một thợ cạo lành nghề hay học trò của ông sắp đổ bột xà phòng lên cái đĩa bằng kim loại và đổ thêm nước hoà vào; rồi bọt xà phòng trắng sẽ đầy chất ẩm ướt, ẩm ướt toả khắp, bên trong và bên ngoài, mà không rơi xuống giọt nào. Cũng vậy với vị ấy: có hỷ và lạc do viễn ly sanh vị ấy tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và lan toả khắp thân nầy đến nỗi không một điểm nhỏ nào trong toàn thân vị ấy không được lan toả bởi hỷ và lạc do viễn ly sanh.

Như vậy, vị ấy sống trong nhiệt tâm, tinh cần và kiên định, những kí ức và khuynh hướng đời sẽ phai đi, và nhờ phai đi nội tâm vị ấy sẽ trở nên vững mạn, sẽ an tịnh, sẽ hài hoà và tập trung. Chư tỳ khưu, vị ấy tu tập Niệm Thân trong cách đó.

Chư tỳ khưu, lại nữa sau khi an tịnh tầm và tứ, vị ấy đạt nội tịnh và hài hoà của nhị thiền thoát khỏi tầm tứ, định sanh và tràn ngập hỷ và lạc. Có hỷ và lạc do định sanh, vị ấy tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và toả khắp thân nầy đến nỗi không một điểm nhỏ nào trong toàn thân không lan toả bởi hỷ và lạc do định sanh.

Nếu có cái hồ sâu, có nước suối dâng tràn lên từ bên trong, và không có dòng nưuớc nào chảy vào từ hướng Đông cũng không từ hướng Tây, không tứ hướng bắc cũng không từ hướng Nam; cũng không phải mưa làm tràn đầy bởi những trận mưa lác đác; nhưng suối mát từ trong hồ sẽ tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và lan toả khắp hồ với nước mát đến nỗi không một chỗ nào trong hồ không được lan toả bởi nước suối mát – cũng vậy vị ấy: với hỷ và lạc do định sanh, vị ấy tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và lan toả khắp thân nầy đến nỗi không một điểm nhỏ nào trong toàn thân không lan toả bởi hỷ và lạc do định sanh.

Như vậy vị ấy sống trong...

Chư tỳ khưu, lại nữa: sau khi hết hỷ vị ấy sống trong tâm xả, chánh niệm và hiểu rõ, đoạn vị ấy kinh nghiệm hạnh phúc trong thân nầy, Các bậc Thánh nói về hạnh phúc đó: ‘Sống hạnh phúc vị ấy an trú trong xả và niệm!’- thế là vị ấy đắc tam thiền. Với niềm hạnh phúc - không lạc, vị ấy tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và toả khắp thân nầy đến nỗi không một điểm nhỏ nào trong toàn thân không thấm nhuần bởi niềm hạnh phúc - không có lạc đó.

Nếu trong hồ sen có hoa sen xanh, đỏ hay trắng nở sanh ra trong nước, lớn lên trong nước, được nuôi dưỡng chìm ngập trong hồ, rồi những cây sen nầy từ đọt đến gốc tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và toả khắp bởi nước mát đến nỗi không một điểm nhỏ nào của những cây sen nầy không lan toả bởi nước. Cũng vậy với vị ấy: với niềm hạnh phúc- không lạc vị ấy tràn ngập và thấm nhuần, thấm vào và toả khắp thân nầy đến nỗi không một chỗ nào trong toàn thân không toả khắp niềm hạnh phúc- không lạc.

Như vậy vị ấy sống trong...

Chư tỳ khưu, lại nữa: nhờ từ bỏ lạc và khổ, và nhờ trước kia hỷ và ưu biến mất, vị ấy nhập vào và an trú trong tứ thiền vượt lên trên vui và khổ, và có thuần chánh niệm dẫn đến xả. Vị ấy ngồi lan toả chính thân nầy với tâm trong và sáng đến nỗi không một chỗ nào trong toàn thân không toả khắp bởi tâm trong và sáng đó.

Giả sử một người ngồi, quấn vải trắng che lút đầu, đến nỗi không chỗ nào trong thân ông không được phủ vải trắng. Cũng vậy, với vị tỳ khưu: vị ấy ngồi toả khắp chính thân nầy với tâm trong và sáng đến nỗi không một chỗ nào trong toàn thân không toả khắp bởi tâm trong và sáng đó.

Như vậy vị ấy sống trong nhiệt tâm, tinh cần, và kiên định huân tập Niệm Thân, kể cả trong nó là tất cả những điều lợi ích dẫn đến trí tuệ cho vị ấy.

Nếu người nào trong tâm có quan niệm đại dương, kể cả bên trong nó, đối với người đó là tất cả các sông nhỏ đều chảy vào đại dương. Cũng vậy, với bất cứ ai từng tu tập và thường thực hành Niệm Thân: kể cả bên trong tất cả những điều lợi ích dẫn đến trí tuệ cho người ấy. Nhưng trong vị tỳ khưu nào Niệm Thân không được tu tập và thường xuyên thực hành thì, nầy chư tỳ khưu, Ma vương sẽ tìm vào bên trong, sẽ chiếm chỗ đứng trong người đó.

Chư tỳ khưu, nếu một người định ném một viên đá nặng vào đống đất sét ướt, chư tỳ khưu, các người nghĩ gì, liệu viên đá nặng đó sẽ không tìm lao vào trong cục đất sét ướt, sẽ không có chỗ trong đó không? - Hẳn rồi, bạch Ngài. – Chư tỳ khưu, tương cũng vậy, bất cứ ai không tu tập, không thường thực hành Niệm Thân, Ma vương sẽ tìm cách vào bên trong, sẽ chiếm chỗ đứng trong người đó.

Chư tỳ khưu, nếu có một miếng gỗ khô, không nhựa, rồi một người có que mồi lửa ở trên đến, nghĩ ‘Tôi sẽ nhóm lửa, tôi sẽ làm lửa cháy thành ngọn’ Chư tỳ khưu, các người nghĩ gì, người đó sẽ có khả năng làm điều đó không? – Hẳn được, Bạch Ngài. – Chư tỳ khưu, cũng vậy, bất kỳ ai không tu tập, không thường xuyên thực hành Niệm Thân, Ma vương sẽ tìm cách vào bên trong, sẽ chiếm chỗ trong người đó.

Chư tỳ khưu, nếu có một bình đựng nước, hết nước, đặt trên cái giá, đoạn một người mang thùng đầy nước đến : chư tỳ khưu , các người nghĩ gì, người đó sẽ có khả năng đổ nước vào bình không? - Hẳn được, bạch Ngài. – Chư tỳ khưu, cũng vậy bất cứ ai không tu tập và không thường xuyên thực hành Niệm Thân, thì Ma vương sẽ tìm cách vào, sẽ chiếm chỗ trong vị ấy.

Chư tỳ khưu, nhưng bất cứ ai hằng tu tập và thường xuyên thực hành Niệm Thân, thì Ma vương sẽ không tìm cách vào bên trong, sẽ không có chỗ đứng nào trong vị ấy.

Chư tỳ khưu, nhưng bất cứ ai từng tu tập và thường xuyên thực hành Niệm Thân, Ma ra sẽ không tìm cách vào, sẽ không có chỗ đứng nào trong người đó. Chư tỳ khưu, nếu một người định ném một sọt chỉ mảnh vào trong tấm cửa làm bằng lõi gỗ cứng: Chư tỳ khưu, các người nghĩ sao liệu sọt chỉ mảnh đó sẽ vào bên trong tấm cửa làm bằng lõi gỗ cứng, có chỗ trong đó không? Bạch Ngài, chắc chắn không. Chư tỳ khưu, cũng vậy, bất cứ ai từng tu tập và thường xuyên thực hành Niệm Thân, Ma vương không tìm thể tìm cách vào, không thể có chỗ đứng nào bên trong vị ấy.