Tình đời, Ý đạo

Gái đẹp và cha già

- Thưa Ngài - hoàng tử kể tiếp:

Sự giao du thân mật giữa tôi và Vô Ưu ngày càng khắn khít đậm đà. Sự thân mật, gần gủi là con đường mòn dẫn đến yêu đương. Tình yêu có một sức mạnh phi thường, có thể biến đổi người lổ mãng vũ phu thành ngoan hiền, tao nhã; tướng cướp thành lương dân; vua chúa thành nô lệ. Vì khi đã yêu, họ sẵn sàng hiến dâng tất cả từ thể xác đến linh hồn.

Trong khi tình yêu của chúng tôi đang tuyệt trần thơ mộng thì bỗng một hôm, phụ vương cho gọi tôi vào và phán:

- Này con, lúc này con đi đâu mỗi ngày mà phụ vương không thấy mặt con?

- Tâu phụ vương, tại con thấy phụ vương đa đoan việc triều chính, nên con không dám làm rộn.

- Nghe nói con thương con gái người thợ bạc phải không?

- Tâu phụ vương, phải.

- Con nghĩ rằng phụ vương không biết chuyện ấy hay sao?

Tôi im lặng cúi đầu.

- Con nên nhớ, bất cứ chuyện nhỏ lớn, xa gần phụ vương đều biết vì phụ vương có rất nhiều tai mắt. Con thương nó lắm phải không?

- Tâu vâng.

- Nó xứng với con không?

- Cô ta đẹp lắm, tâu phụ vương.

- Con chỉ thích cái sắc đẹp đơn thuần hay sao?

- Cô ta cũng nết na, thùy mị lắm, tâu phụ vương.

- Nếu phụ vương tìm cho con một thiếu nữ vừa đẹp vừa nết na thùy mị thì con có ưng không?

- Tâu phụ vương, con đã có rồi.

- Con có biết con là ai không?

- Tâu phụ vương, con là con của phụ vương.

- Cha của con là gì?

- Muôn tâu, phụ vương là vua.

- Còn con?

- Tâu phụ vương, con là hoàng tử.

- Vậy thì dâu của phụ vương là công nương hay là cô thợ bạc? Này con, phụ vương đã tìm cho con nơi môn đăng hộ đối, nàng là công chúa con vua xứ Sa-gá-lá (Sàgata), kinh đô Mắt-đá (Madda). Phụ vương tin rằng, con thấy là con ưng ý ngay. Tên nàng là Ngọc Diễm.

Này con, con hãy nghe lời phụ vương. Con biết không, trong cuộc sống cộng đồng, mình không thể nào chối bỏ thể diện và dư luận. Thể diện thì con là hoàng tử thì phải kết hôn với công chúa chớ không thể kết hôn với dân giả. Về dư luận thì triều đình không làm sao chấp nhận một cô gái thợ bạc làm mẫu nghi thiên hạ sau này. Do đó, phụ vương không làm sao vượt khỏi hai bức tường kiên cố ấy, mặc dù phụ vương rất thông cảm nỗi lòng của con. Phụ vương tin rằng, con cũng ý thức được tầm mức vô cùng quan trọng của vấn đề. Con về và nghĩ lại cho thật tinh tế. Phụ vương già rồi nên phải lo cho tương lai của con. Con hiểu ý phụ vương rồi chứ.

Tôi ra về với cõi lòng tan nát. Tôi bị đặt trước hai vấn đề vô cùng quan trọng mà tôi phải dứt khoát. Một là đối với phụ hoàng thì tôi vừa kính thương và hiếu thảo. Hai là đối với Vô Ưu thì tôi vừa yêu quí vừa tội nghiệp. Chỉ nghĩ đến phải kết hôn với Ngọc Diễm là tôi cảm thấy đau nhói trong tim. Tôi như kẻ mất hồn. Rồi tôi nghĩ đến khi Vô Ưu biết rõ sự thật thì sẽ đau đớn đến mức độ nào. Tôi nghĩ đã đến lúc phải nói sự thật dù biết rằng sự thật ấy quá phủ phàng.

Tâm trạng chua xót, đắng cay, tôi thẫn thờ đi tìm nàng. Gặp tôi, nàng tươi đẹp như hoa xuân. Nhưng khi nhìn kỹ mặt tôi thì nét hoa ủ rủ, nàng nói:

- Thưa anh, hôm nay trông anh khác thường chắc có chuyện buồn phải không anh? Anh cho em biết với, để chúng ta cùng nhau chia xẻ.

Thay vì trả lời, tôi quyết liệt hỏi nàng:

- Này em, nếu anh có một đời sống khác xưa thì em có còn yêu anh không?

- Thưa anh, dù anh là hoàng tử, bá hộ, thương gia, hay là bần sĩ em cũng một dạ yêu anh, yêu chàng trai Dũng lạc. Còn tất cả đối với em đều vô nghĩa.

Tôi kéo nàng ra sau vườn, ngồi trên băng đá và nói hết sự thật cho nàng nghe. Nàng giựt mình chới với nhưng cố gượng trấn tỉnh được ngay vì bản chất thùy mị và đoan chính cố hữu của nàng. Nàng quì xuống đất như một thần dân trước Thiên tử. Tôi phải đỡ nàng và năn nỉ nhiều lắm nhưng nàng nhứt định quyết không dám ngồi chung. Tôi phải dùng hết lý lẻ và cuối cùng tôi phải viện dẫn lời nàng vừa nói khi nãy rằng:

- Nàng yêu tôi, yêu chàng trai Dũng Lạc. Còn tất cả đối với nàng đều vô nghĩa kia mà.

Ngước mắt nhìn tôi, đôi hàng lệ chảy, nàng nói:

- Nhưng hôm nay, anh không phải là Dũng Lạc thuở nào của em nữa mà là hoàng tử Tứ binh, con cưng của hoàng thành Hás-ti-na-pú-rá. Hãy để cho em được làm một thần dân tốt của hoàng tử.

Tôi hết lời an ủi và khẩn cầu nàng mới chịu ngồi chung. Tôi nói với nàng với tất cả tiếng lòng thương cảm:

- Em yêu, sự hạnh phúc của anh hoàn toàn tùy thuộc nơi em. Em là người độc nhất có đủ quyền năng ban vui hoặc đem khổ đến anh. Vì nếu em giận thì anh khổ, em thương thì anh vui. Anh sẽ sung sướng và hạnh phúc suốt đời nếu được biết rằng em vẫn một dạ yêu anh. Dù sau này anh có được sống gần em hay phải xa em nơi quan ải muôn trùng, anh sẽ sống bám vào tình yêu của em và xem như thần linh hộ mạng. Anh đã tự nguyện với lòng, là suốt đời một dạ yêu em. Trái tim biết yêu này anh xin dâng hiến cho em trọn vẹn. Còn vấn đề anh bị bắt buộc kết hôn với người khác thì xin em hiểu cho rằng vì quyền uy tối thượng của phụ vương, vì dư luận và thể diện hoàng tộc. Về những sự kiện này thì anh đành cúi đầu, bất lực. Nhưng về phương diện tình yêu thì không ai có quyền cướp đoạt hình bóng em ra khỏi tim anh.

Không hạnh phúc nào bằng sự an tịnh

Tâm sự đến đây, tôi nắm tay nàng áp vào ngực tôi và nói tiếp:

- Này em, đây là trái tim máu còn nóng, hơi thở còn ấm, biết yêu và được yêu, anh xin trao gởi cho em, em hãy giữ lấy. Còn trái tim mà người khác sắp chiếm đoạt là trái tim khô cằn, máu yêu đã cạn giòng, lửa yêu đã tắt ngọn.

Trông nàng lúc ấy đáng tội làm sao. Nàng cố gắng chịu đựng nỗi đau khổ ngập lòng. Nàng nói:

- Thưa hoàng tử, em có cảm tưởng như được nghe âm thanh vọng xuống từ đỉnh núi Tu di giữa đêm trường tĩnh mịch như truyền lịnh cho em rằng hãy yêu một mình hoàng tử.

Cái gì đến thì phải đến. Hôn lễ của chúng tôi được hai quốc gia phối hợp tổ chức vô cùng trọng thể. Tuy nhiên, ai biết được lòng tôi đang tái tê cay đắng. Hình thức lễ lộc linh đình ấy đối với tôi chỉ là một đám tang không hơn không kém. Cõi lòng tôi càng tan nát hơn khi nghĩ đến Vô Ưu.

Thú thật với Ngài, tôi không bao giờ nghĩ rằng Vô ưu là người yêu trên mặt hình thức mà là người bạn lòng, người bạn lý tưởng. Do đó, khi mất bạn lòng, mất lý tưởng thì tất cả đối với tôi đều vô nghĩa. Nếu có vui cũng chỉ là vui gượng. Thôi thì mọi việc đã an bài.

Giờ thì tội nghiệp Ngọc Diễm, người bạn trăm năm bất đắc dĩ. Nàng quả thật đẹp như tiếng đồn. Ngoài cái vẻ đẹp đài các nàng còn là người vợ hiền, đảm đang và rất mực yêu chồng. Lẽ ra nàng phải được yêu và có quyền hưởng trọn vẹn tình yêu của chồng, nhưng thú thật với Ngài, tôi đã lỡ trao trọn trái tim cho Vô Ưu rồi. Đối với Ngọc Diễm thì tôi chỉ xem như người em gái không hơn không kém.

Chúng tôi sống chung nhau đã hai năm mà chẳng có con nối dỏi. Phụ vương, mẫu hậu và hoàng tộc đều tỏ ra lo lắng không vui. Riêng tôi, tôi cảm thấy không có chi lạ trong vấn đề này. Tâm trạng trái ngược của tôi có lẽ tại tôi không yêu Ngọc Diễm.

Một buổi chiều, tôi và nàng, dạo chơi vườn hoa. Đến một bụi cây bỗng dưng có con rắn hổ mang bò ra khiến nàng giựt mình hoảng hốt chạy té, đầu gối chảy máu. Tôi lập tức cõng nàng về cung. Chổ bị trầy bắt đầu làm độc và ăn khuyết càng ngày càng sâu. Bao nhiêu danh y đều bó tay thúc thủ. Chổ khuyết lở trở màu xanh và vành miệng ghẻ trở nên cứng. Nàng nhức nhối rên la suốt ngày đêm. Tôi cảm thấy đau lòng và thương nàng vô cùng. Vì dù sao nàng cũng là người vợ gối chăn.

Vô Ưu hay chuyện này nàng xin phép vào thăm. Thật nàng là người tốt bụng, chẳng những không đem dạ oán thù người đã chiếm mất tình yêu của mình mà còn lo lắng với tất cả nhiệt tình. Cuối cùng thần chết đã cướp mất vĩnh viễn Ngọc Diễm ra khỏi đời tôi.

- Thưa Ngài, sự ra đi của Ngọc Diễm làm tôi đau đớn, thuơng tiếc không nguôi và vô cùng ân hận vì suốt đời nàng đã không được hưởng tình yêu của chồng, trong khi nàng yêu chồng tha thiết. Suốt thời gian nàng lâm bịnh, nàng gọi tên tôi trong cơn mơ cũng như lúc tỉnh. Đến lúc sắp lìa đời, mắt nàng vẫn còn đắm đuối nhìn tôi và miệng nàng vẫn còn mấp máy gọi tên tôi. Vậy mà tôi chỉ yêu nàng một cách gượng gạo, giả tạo. Tội nghiệp cho nàng, giá nàng đến trước Vô Ưu thì đâu đến đổi phải gánh chịu phủ phàng.

Sáu tháng sau, tôi xin lịnh phụ vương, cho phép cưới Vô ưu. Phụ vương chấp thuận mặc dù trong thâm tâm người không bằng lòng lắm.

Suốt hai năm xa cách, nhớ thương, giờ được sum hợp và sống chung chính thức, quả thật không ngòi bút hoặc văn tự nào có thể diễn tả hết sự vui mừng và sung sướng của chúng tôi lúc ấy.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng luôn luôn cảnh giác vì một số hoàng thân quá nặng thành kiến vẫn ra mặt chống đối vì cho rằng con gái thường dân không thể trở thành bậc mẫu nghi thiên hạ sau này. Do đó, tôi phải đối phó khôn ngoan và chật vật lắm.

Sống trong hoàng cung và ăn uống theo thực đơn hoàng triều nàng đâm ra nhớ thèm những món ăn quen thuộc. Nàng ra lịnh nhà trù làm những thức ăn ấy và dạy luôn cả phương cách thực hiện. Nhà bếp trước mặt thì tuân hành răm rắp nhưng sau lưng thì chỉ trích nặng lời: "Rõ thật con nhà quê mùa, cục mịch chỉ thích ăn những món tầm thường, hạ tiện chớ những cao lương mỹ vị, sang trọng đắt tiền thì nuốt không vô, vậy mà cũng được làm vợ hoàng tử. Thật vô duyên".

Hôm ấy, xui khiến tôi và Vô Ưu hữu sự đi ngang nghe rõ mồn một. Tôi cảm tuởng như rớt từ cung trăng, lặng người chết điếng. Còn nàng thì bặm môi đến rướm máu và cắn răng như muốn nuốt cả sự tức giận tủi nhục vào lòng. Tôi bèn gọi nhà trù và truyền lịnh: "Các người phải làm những thức ăn đúng theo phương cách mà gia nội của ta căn dặn và mang đến cho ta trong mỗi bữa ăn". Không đi nữa, nàng trở về phòng úp mặt xuống gối khóc nức nở. Tôi an ủi nàng chớ nên để tâm những lời nói tắc trách của những kẻ dưới tay, thiếu học thức, thiếu giáo dục. Tôi vuốt ve thêm lòng tự ái của nàng: " Này em, đừng buồn phiền nữa. Cơ hội hạnh phúc thực sự sẽ đến với chúng ta trong một ngày rất gần. Vì tình yêu có một sức mạnh mầu nhiệm phi thường, nếu chúng ta trung thành tôn thờ thì nó sẽ giúp chúng ta san bằng mọi chướng ngại".

Sau ba năm chung sống nàng thọ thai. Gần ngày sinh nở, nàng nằm mộng thấy ăn hết phần đất của xứ Banh-cha-lá này và ăn luôn những phần đất của các quốc gia lân cận mà vẫn chưa no. Thưa Ngài, các chiêm tinh gia của hoàng triều vì thành kiến nên cố tình đoán sai, cho đó là điềm đại bất tường, đại hung hãn. Họ bảo nàng sanh trai nhưng lớn lên sẽ gây thảm họa tày trời cho hoàng gia. Tuy nhiên, để tránh đại họa, Vô Ưu phải sinh nở trong rừng gần nơi nào có ao nước.

Thưa Ngài, phụ vương tôi nghe chuyện này lấy làm khó xử. Mặc dù rất thương tôi và cũng bắt đầu thương dâu nhưng người không dám làm ngược quyết định của hoàng tộc.

Tất cả sự kiện vừa kể là nguyên nhân cuộc sống ẩn dật của vợ chồng tôi. Hoàng tử nói đến đây thì nàng Vô Ưu tay dắt con trai đi đến. Hoàng tử giới thiệu con trai với Đại đức Ananđa và bảo con cúi đầu đảnh lễ. Đứa trẻ mặt mày khôi ngô, phong nghi cao trọng khiến Đại đức cũng hoan hỉ. Đại đức chúc nó được sống lâu và nhiều hạnh phúc.

Hoàng tử ngỏ lời xin được biết tôn danh quí tánh của Đại đức. Khi được biết Đại đức là em họ của Đức Thiên Nhơn Sư thì cả ba đều quì mọp đảnh lễ đôi chân Đại đức.

Hoàng tử nói: "Bạch Đại đức, quả thật là một phúc đức lớn lao, một vinh hạnh tuyệt vời cho chúng tôi được bái kiến Đại đức tại thảo lư nghèo nàn trong cảnh núi rừng u tịch. Một hạnh phúc, một sự sung sướng mà chúng tôi không bao giờ nằm mộng. Danh thơm, đức lớn của Đại đức chúng tôi được nghe đã lâu, không ngờ hôm nay được bái kiến và chiêm ngưỡng. Bạch Đại đức, xin Đại đức hoan hỉ nhận biết cho cả ba chúng tôi là cận sự nam, cận sự nữ đã qui y Tam bảo kể từ ngày nay cho đến trọn đời.

Cảm mến thái độ hướng thiện chơn chánh của hoàng tử. Đại đức giảng đạo:

- Này các đạo hữu, Đức Từ phụ của chúng ta dạy:

Người ngu tư duy tà vạy, cho rằng, người có con, vui với con, có của vui với của, do đó người ngu phải khổ. Vì thực tế, chính cái thân cũng là vô ngã. Tất cả những nỗi thống khổ đều bắt nguồn từ sự phân biệt nhất là sự phân biệt ấy do tà niệm chủ động. Chính tà niệm cấu tạo tất cả phiền não và phiền não lôi cuốn ta chạy theo. Càng chạy theo càng khổ. Càng khổ lại càng đeo đuổi. Cũng như cá cắn mồi chạy theo lưỡi câu vì càng cưỡng lại là càng đau đớn.

Trần ái là chuyện nóng nảy. Ăn uống là việc liệu lường, danh vọng là điều xan xẻ. Người đời chỉ thích chuyện hình thức, nhưng quên rằng bản chất của hình thức không có tánh cách cố định và vĩnh cữu. Do đó, chúng sanh bị nóng nảy thường trực, triền miên. Càng nóng nảy càng lăn lộn, vẫy vùng. Nhưng vẫy vùng trong lò lửa thì cũng chỉ chuốc thêm sự nóng nãy mà thôi. Nhắm mắt tự xô đẩy cuộc đời vào lò lửa tham, sân, si cũng đồng nghĩa với hành động ngăn trở sự tiến thủ của cuộc sống lý tưởng giải thoát. Mang một tâm trạng bịnh hoạn, nóng nảy như vậy thì dù sống trên ngai vàng cũng không tìm được hạnh phúc.

Này đạo hữu, cuộc sống xưa kia giữa cung son nhung gấm và cuộc sống hiện tại giữa núi rừng u tịch này, đạo hữu thấy cuộc sống nào hạnh phúc hơn.

- Bạch Đại đức, tôi đã bạch Đại đức nơi phần mở đầu câu chuyện rằng trong cảnh núi rừng u tịch, trong cái thảo lư nghèo nàn này đã chứa đựng tất cả sự thanh tịnh và an lạc của đời tôi.

- Này hiền hữu, vậy bần đạo có thể kết luận được rằng: không có an lạc ngoài thanh tịnh cũng như không có sự thanh tịnh nào là không an lạc.

Vậy đạo hữu hãy chọn một trong hai hạng người sau đây:

- Hạng người tầm thường, thấp kém nhưng có nhiều hạnh phúc và

- Hạng người sang trọng, quí phái nhưng không có hoặc ít có hạnh phúc.

- Bạch Đại đức, tôi chọn hạng người thứ nhất.

- Đúng vậy đạo hữu, người thành công trong cuộc sống hạnh phúc không phải là người cao sang, quyền quí mà là người tìm được sự an tịnh và vắng lặng trong tâm hồn, sự an tịnh của người tỉnh thức chớ không phải của người say ngủ, sự vắng lặng của cuồng phong phiền não chớ không phải sự vắng lặng của tịch liêu. Người đã nếm được hương vị của đời sống ẩn dật và tịch tịnh là người vô ưu, vô nhiễm.

Sau khi vợ chồng hoàng tử đi rồi Đại đức Ananđa nằm nghiêng tay mặt, chân trái đè lên chân mặt, tay trái xuôi theo thân mình và kê đầu lên tay mặt.

Giấc ngủ đã đến với Đại đức nhẹ nhàng, an tịnh nhưng không phải cái nhẹ nhàng an tịnh của đứa bé nằm trong chiếc võng mà là sự nhẹ nhàng, an tịnh của trái đất nằm trên mặt nước.

Đến khi thọ được 120 tuổi, Đại đức tự thấy tuổi đời đã cao, tuổi đạo cũng nhiều và sức khỏe càng suy giảm, nên tự quyết định Niết bàn. Nhưng tịch diệt tại đâu cho được nhiều lợi lạc.

Nghĩ kỹ, Đại đức quyết chọn con sông Rô-hí-ni (Rohini) làm địa điểm Niết bàn, vì nội tổ thuộc dòng Thích ca thì ở hữu ngạn, còn ngoại tổ thuộc Cô-lí-dá (Koliya) thì ở tả ngạn con sông này.

Đại đức dùng thần thông bay lên hư không, phát nguyện sau khi ta tịch diệt, xin cho xá lợi tự động chia đôi: phân nửa rớt về hữu ngạn cho nội tổ và phân nửa rớt về tả ngạn cho ngoại tổ.

Đây là cách Niết bàn của Đại đức Ananđa. Đức Phật chọn Cú-sí-na-ra (Kusinara) làm địa điểm Niết bàn thì Đại đức chọn dòng sông Rô-hí-ni (Rohini) làm nơi tịch diệt.

Suốt bốn mươi năm sau Phật Niết bàn, Đại đức Ananđa đã đóng vai sứ giả Như Lai, một vai trò vô cùng cao trọng, một tiêu biểu tuyệt vời. Phương danh Ngài ngào ngạt khắp bốn phương và sống mãi qua nhiều thế hệ. Đời Ngài là tấm gương sáng, là dòng suối ngọt. Những lời dạy của Ngài là trận mưa pháp rưới xuống trần gian đang ngút lửa hận thù, là giọt nước cam lồ rót vào chót lưỡi của người đã tê mùi tân khổ.

- Hết -

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Giác Đẳng đã gửi tặng phiên bản vi tính

(Bình Anson, 01-2001)

update: 26-01-2001